Veprimtar, drejtues dhe organizator reformator i arsimit kombëtar. Lindi në fshatin Bekaj në Triesh të Malësisë së Madhe. Kreu gjimnazin e Pozharevacit (Serbi) dhe vazhdoi studimet për dhjetë vjet për letërsi-filozofi e për drejtësi në Universitetin Mbretëror të Romës. Fillimisht punoi në Shkodër si publicist e avokat, më pas si mësues e drejtor i Gjimnazit Shtetëror të Shkodrës, mësues në Gjimnazin e Tiranës dhe ministër i Arsimit (1933-1935). Në krye të Ministrisë së Arsimit inicio dhe drejtoi reformën arsimore të vitit 1933, me anën e të cilës i shtetëzoi, kombëtarizoi dhe laicizmi shkollat shqiptare; i plotësoi tekstet e përmirësoi programet mësimore; i riparoi lokalet shkollore e forcoi disiplinën në shkollë etj. Ishte anëtar i këshillit të Shtetit (1936-1939), por pas pushtimit fashist të Shqipërisë emigroi në Turqi. Pas çlirimit u kthye në atdhe, ku regjimi komunist e dënoi me 7 vjet burg. Vdiq pas gjashtë vjetësh në burg. Është dekoruar me Urdhrin “Nderi i Kombit” në vitin 2003.

Instituti “Lumo Skëndo”

Zef Kolombi lindi më 3.03.1907 në Sarajevë, atëbotë pjesë e Austro‑Hungarisë, në një familje me origjinë të përzier kulturore; babai i tij, Gjon Kolombi, ishte shqiptar nga Shkodra, ndërsa nëna, Franciska Hajdovnik, me origjinë sllovene dhe katolike, solli në jetë dy fëmijë — motrën Vera dhe Zefin. Fati i tij ishte i vështirë që në fillim: humbi babain në moshë të vogël në 1910 dhe një vit më vonë edhe nënën, duke i lënë jetimë të vegjël. Pas vdekjes së prindërve, Kolombi dhe Vera u rritën nën përkujdesjen e gjyshes së tyre në Shkodër, qytet me tradita të lashta kulturore dhe artistike, ku Zefi filloi edhe hapat e tij të parë drejt artit figurativ. Më vonë, pas vdekjes së gjyshes, kujdestar i tyre u bë nuni Sokrat Shkreli, i cili mbajti të rinjtë pranë vlerave të edukimit dhe traditës, duke i dhënë Zefit mundësinë të ushqente kohë pas kohe talentin e tij krijues nga fëmijëria.

Edhe pse i ri, Kolombi shfaqi një thirrje të jashtëzakonshme për pikturën dhe ngjyrën. Ai kreu shkollimin fillor në institucionet e hapura nga autoritetet austriake dhe më pas tre vjet në një shkollë jezuitësh në Shkodër, ku u formua ndjeshmëria e tij estetike dhe perceptimi i thellë vizual. Gjatë këtyre viteve ai punoi me përkushtim, ndoqi ekspozita dhe muzeume, punoi edhe për të mbijetuar — përfshirë punë si ndihmës‑këpucëtar dhe nëpunës në hotelin “Grand” — duke mos e ndalur kurrë ëndrrën e tij për artin.

Në 1929 Kolombi fitoi një bursë studimi shtetërore shqiptare, e mundësuar nën kujdesin e ministrit të arsimit, Hilë Mosi, një mbështetës i kulturës dhe arsimit në Shqipërinë e kohës, e cila i dha mundësinë për t’u regjistruar në Accademia di Belle Arti në Romë, Itali — një nga qendrat më prestigjioze të artit figurativ evropian. Gjatë studimeve në Romë ai ndoqi një trajnim rigoroz akademik në teknikat e pikturës, kompozicionit, perspektivës dhe dritës, duke realizuar punime të hershme që dëshmojnë një ngjizje midis traditës klasike dhe vizionit të tij personal, si vepra Nudo (1931), skicat dhe pamjet e qytetit romak që reflektojnë një sy të thellë studimi dhe një formë të pjekur artistike.

Pas përfundimit të studimeve në 1933, Kolombi u kthye në Shqipëri ku iu kushtua krijimit artistik dhe edukimit të brezave të rinj. Ai u emërua mësues i vizatimit në Shkollën Normale të Elbasanit, institucion ku shërbeu me dinjitet për rreth një dekadë, duke ushqyer tek nxënësit jo vetëm aftësi teknike, por edhe dashurinë dhe respektin për artin figurativ. Në vitin 1936 ai u martua dhe krijoi familje; nga martesa e tij lindi djali Juliani, dhe më vonë, nga një martesë e dytë, djali Gjovalini. Këto lidhje familjare u reflektuan në portretet intime të fëmijëve, ku perceptimi i karakterit dhe ndjeshmëria shpirtërore duken qartë, duke e ngritur portretin në dimension të thellë njerëzor.

Veprimtaria artistike e Zef Kolombit është e pasur dhe shumëdimensionale. Ai përdori materiale të ndryshme si vaj, kanavacë, karton dhe beze, por dalloi veçanërisht në pikturën me vaj, ku një paletë e pasur ngjyrash — e kuqe, kafe, e gjelbër dhe e bardhë — shpreh harmoni dritë‑hije, ndjeshmëri dhe një melankoli të hollë që e karakterizon artin e tij. Krijimtaria e tij përfshin një varg kompozimesh — peizazhe realistike që evidentojnë lidhjen me natyrën, natyra të qeta që ndriçojnë bukurinë e gjërave të thjeshta, portrete njerëzish me një perceptim të thellë të karakterit dhe emotivitetit, si edhe kompozime figurative që dëshmojnë një ekuilibër kompozicional dhe një gamë të pasur tonalitetesh.

Mes veprave të tij më të njohura renditen: Autoportreti (1947), një reflektim i sinqertë i artistit mbi identitetin e tij krijues; Rrënojat në Elbasan (1938), ku strukturat e shkatërruara ndërthuren me dritën dhe hapsirën si metaforë e kohës; Peisazh me buallica (1936‑1937) që tregon një hir natyror; Të korrat (1940) dhe Tri riska shalqi (1940) që pasqyrojnë peizazhin rural shqiptar me një ndjeshmëri lirikudramatike; portretet intime të fëmijëve si Portret Juliani (1946) që hap një dritare drejt personalitetit dhe botës së brendshme njerëzore. Skicat e tij, ku secila vijë dëshmon studim e vëmendje ndaj detajeve të formës, tregojnë një artist që shqyrton çdo nuancë të subjekteve të tij, duke shtuar kështu dimension akademik e të brendshëm në artin figurativ shqiptar.

Kolombi pati një ndikim të thellë në artin shqiptar të gjysmës së parë të shekullit XX. Që nga roli i tij në mësimdhënie, ku transmetoi elementë të rëndësishëm të traditës europiane të artit, e deri te interpretimi i ndjeshmërisë dhe realitetit shqiptar në pikturë, ai kontribuoi në formësimin e estetikës moderniste të pikturës shqipe dhe ushqeu dialogun midis traditës dhe inovacionit artistik. Kontributi i tij u vlerësua me tituj të lartë nderimi si Mësues i Merituar, Piktor i Merituar dhe, në dekadat e mëvonshme, edhe Piktor i Popullit, tituj që reflektojnë jo vetëm mjeshtërinë e penelit, por edhe ndikimin e tij të pashlyeshëm në formimin dhe zhvillimin e artit dhe edukimit artistik në Shqipëri.

Veprat e tij ruhen me kujdes dhe admirim në koleksionet e Galerisë Kombëtare të Arteve në Tiranë dhe në Galerinë e Arteve të Shkodrës, si edhe në koleksione private, ku ato vazhdojnë të jenë objekt studimi, admirimi dhe frymëzimi për brezat e artistëve dhe dashamirësve të artit. Përmes këtyre tablove, shpirtërore dhe teknike, Kolombi vazhdon të dialogojë me shekullin XX dhe të transmetojë mesazhe estetike, historianike dhe humane.

Megjithatë, dy vitet e fundit të jetës ai u përball me sëmundje të rënda si asma dhe tuberkuloz, që penguan krijimin e veprave të reja dhe vështirësuan aktivitetin e tij artistik. Më 23.01.1949 Zef Kolombi u nda nga jeta në Shkodër, duke lënë pas një trashëgimi të pashlyeshme arti dhe kulturë, një testament të ndjeshmërisë, pasionit dhe talentit që e vendos emrin e tij në historinë e artit shqiptar si një gur i themelit të pikturës kombëtare, një dritë që ndriçon shpirtin, imagjinatën dhe vlerat artistike të të gjithë atyre që e vlerësojnë artin me pasion dhe me thellësi.

Gjon F. Ivezaj

Dua Lipa mbetet femra shqiptare më e kërkuar, më e ndjekur dhe më me ndikim në botë.

• Dua Lipa renditet e para me 88.7 milionë ndjekës në Instagram, 11.2 milionë në TikTok dhe 49 milionë kërkime në Google.
  
• Katër vendet e para i mbajnë këngëtaret globale shqiptare: Dua Lipa, Bebe Rexha, Rita Ora dhe Ava Max.
  
• Në top 10 renditen gjithashtu Nëna Terezë (#5), Era Istrefi (#6), Mira Murati (#7), Loredana Zefi, Eliza Dushku dhe sipërmarrësja Krissy Cela. Pak më poshtë gjejmë kampionet olimpike Majlinda Kelmendi e Distria Krasniqi, dhe dizajneren Nensi Dojaka.

Më 8 Mars festohet Dita Ndërkombëtare e Gruas. Me këtë rast, dua.com hulumtoi mbi 500 femra shqiptare nga e gjithë bota, duke analizuar kërkime në Google, ndjekës në Instagram e TikTok, si dhe arritje ndërkombëtare. Nga këto, u përzgjodhën 100 femrat më të suksesshme shqiptare për vitin 2026.

Femrat shqiptare janë prezente në çdo fushë – nga çmimet Grammy e Nobel, te medaljet olimpike, festivalet e Cannes-it dhe rolet në Hollywood. Si nga diaspora ashtu edhe nga vendlindja, ato përfaqësojnë Kosovën dhe Shqipërinë në skenën botërore.

Në vijim rendisim 100 femrat më të suksesshme shqiptare sipas kategorive.

Muzikë

Dua Lipa është e para në këtë kategori dhe në gjithë listën – fituese e çmimit Grammy, me mbi 88 milionë ndjekës në Instagram. Pas saj: Bebe Rexha, Rita Ora dhe Ava Max, kjo e fundit me hitin “Sweet but Psycho” që arriti #1 në 22 shtete.

Loredana Zefi ka ndërtuar karrierë të fortë në Austri, Zvicër dhe Gjermani, ndërsa Era Istrefi këndoi himnin e FIFA World Cup 2018. Nga ana klasike, Ermonela Jaho u cilësua nga The Economist si “sopranoja më e admiruar në botë”, dhe Inva Mula i dha zërin Divës në filmin “The Fifth Element”.

Film & TV

Eliza Dushku kryeson kategorinë – e njohur për rolet në “Buffy” dhe “Dollhouse”, ajo renditet #9 në listën e përgjithshme. Masiela Lusha e dyta, e njohur si Carmen në “George Lopez”. Arta Dobroshi ka përfaqësuar kinemanë shqiptare në Cannes dhe festivale të tjera.

Blerta Basholli fitoi tre çmime në Sundance me filmin “Hive”, ndërsa Yllka Gashi u nominua për Oscar. Nga ekrani shqiptar, Alketa Vejsiu dhe Arbana Osmani mbeten ndër prezantueset më të njohura.

Sport

Kosovare Asllani renditet e para në këtë kategori – me 205 ndeshje për kombëtaren suedeze, ajo është sportistja shqiptare më e njohur globalisht. Majlinda Kelmendi fitoi medaljen e parë olimpike të Kosovës në 2016, Distria Krasniqi mori medaljen e arit në 2020 dhe argjendin në 2024, ndërsa Nora Gjakova shtoi edhe një medalje ari. Lara Colturi, skitarja 18-vjeçare, po ngjitet shpejt në radhët botërore. Laura Fazliu fitoi medaljen e bronzit olimpik në Paris 2024.

Politikë & Histori

Nëna Terezë, fituese e Nobelit për Paqe, renditet #5 në listën e përgjithshme. Vjosa Osmani, Presidentja e Kosovës, dhe ish-presidentja Atifete Jahjaga hapën rrugë për një gjeneratë të re liderësh femra. Nga historia, Mbretëresha Teuta mbetet simbol i rezistencës ilire ndaj Romës. Vlora Çitaku dhe Donika Gërvalla përfaqësojnë zërin diplomatik shqiptar në arenën ndërkombëtare.

Modë & Modelim

Nensi Dojaka, fituese e çmimit LVMH 2021, renditet e para në kategorinë Modë & Modelim. Teuta Matoshi është bërë virale me fustanët e saj, ndërsa Emina Cunmulaj ka modeluar për Vogue dhe Elle dhe shërben si Konsulle Nderi e Shqipërisë në Florida. Angela Martini përfaqësoi Shqipërinë në Miss Universe 2010, Almeda Abazi ka arritur famë si modele dhe aktore në Turqi, dhe Rina Lipa po ndërton karrierën e saj si modele ndërkombëtare.

Influencer

Melimtx kryeson këtë kategori me 3.1 milionë ndjekës në TikTok me famën e saj sidomos në vendet gjermanofolëse. Brisida ka 2.3 milionë në TikTok, ndërsa Luana Vjollca mbetet njëra prej figurave më të njohura në ekranin shqiptar. Eva Murati, prezentuesja e UEFA Champions League, Ori Nebijaj, Valeria Aliti dhe Eni Koçi janë gjithashtu në listë.

Biznes & Akademi

Mira Murati, ish-CTO e OpenAI, renditet #7 në listën e përgjithshme. Krissy Cela, e listuar në Forbes 30 Under 30, ka ndërtuar biznesin e fitnesit EvolveYou me mbi $34 milionë të ardhura. Lea Ypi, profesoreshë në LSE, shkroi librin “Free” që u përkthye në mbi 30 gjuhë. Laura Mersini-Houghton njihet për teoritë e saj mbi multiversin, ndërsa Luljeta Lleshanaku është ndër shkrimtaret shqiptare më të lexuara jashtë vendit.

Metodologjia e Hulumtimit

Nga 300 milion të dhëna dhe mbi 500 nominime fillestare, u përzgjodhën 100 femrat shqiptare me prezencën më të lartë publike nga e gjithë bota, të ndara në 15+ kategori. Për bazë të rankimit u morën kërkimet në Google, ndjekësit në Instagram dhe ndjekësit në TikTok. Gjithashtu është krijuar edhe një vlerësim “Ambassador” të bazuar në çmime, tituj, rekorde dhe përfaqësime ndërkombëtare.

• Google 40% – # kërkimet vjetore
• Instagram 25% – # ndjekësve në Instagram
• TikTok 15% – # ndjekësve në TikTok
• Ambasadore 15% – sukseset dhe arritjet (çmime, tituj, rekorde)
• Prania Online 5% – Prezenca në Social Media & Google

Vlerësimi i Ambasadores siguron që figurat historike, shkencëtare dhe sportive pa prani në rrjetet sociale të vlerësohen sipas arritjeve të tyre. Të dhënat u analizuan nga ekipa e dua.com në Shkurt 2026.

TOP 20

#	Emri	Instagram	Google	TikTok
1	Dua Lipa	88.7M	49,199,988	11.2M
2	Bebe Rexha	12.0M	4,416,000	8.5M
3	Rita Ora	16.0M	6,600,000	3.1M
4	Ava Max	3.0M	5,400,000	2.9M
5	Nëna Terezë	—	6,600,000	—
6	Era Istrefi	1.0M	397,200	2.2M
7	Mira Murati	—	2,412,000	—
8	Loredana Zefi	3.0M	217,200	2.4M
9	Eliza Dushku	748.0K	5,400,000	50.0K
10	Krissy Cela	3.1M	217,200	1.2M
11	Kosovare Asllani	341.0K	486,000	59.0K
12	Majlinda Kelmendi	1.0K	22,800	—
13	Distria Krasniqi	14.0K	15,600	—
14	Nensi Dojaka	391.0K	79,200	—
15	Ermonela Jaho	37.0K	79,200	—
16	Eleni Foureira	1.0M	177,600	498.5K
17	Masiela Lusha	116.0K	2,412,000	50.4K
18	Inva Mula	15.0K	97,200	—
19	Luiza Gega	24.0K	15,600	—
20	Vjosa Osmani	209.0K	217,200	—

Albert Vataj/

Sot, kalendari i artit shqiptar ndalon me një refleksion përulës në faqen që mban emrin e Vangjush Mios, mjeshtrit që nuk hodhi thjesht ngjyra mbi telajo, por qëndisi dritën mbi shpirtin e kombit me penelata vibrante. I pagëzuar me të drejtë si “Poeti i Peizazhit”, Mio mbetet korifeu që guxoi të thyente ngurtësinë e akademizmit për t’i hapur rrugë drithërimës impresioniste në Shqipërinë e shekullit XX.

Në çdo punë të tij, ne nuk shohim thjesht natyrën, por ndiejmë frymëmarrjen e saj. Përmes një stili sa intim aq edhe universal, ai e shndërroi peizazhin shqiptar në një dëshmi të gjallë të lirisë artistike, duke i dhënë dritës së vendit tonë një “pasaportë evropiane”. Me një sy të stërholluar, ai rroku të pakatshmen: mjegullën e mëngjeseve korçare, tejdukshmërinë e kristaltë të dimrit dhe nostalgjinë e artë të vjeshtës ballkanike.

I lindur më 5 mars 1891 në Korçë, Mio shfaqi që herët një ndjeshmëri të rrallë. Edhe pse sëmundja ia ndërpreu gjimnazin, peneli i tij nisi të fliste që në vitin 1906. Rrugëtimi i tij drejt formësimit si artist kaloi përmes Bukureshtit (1915-1919), ku ai u diplomua në Shkollën e Arteve të Bukura, për t’u kurorëzuar më pas në Akademinë e Shën Lukës në Romë.

Ky udhëkryq kulturash mes Lindjes dhe Perëndimit e pajisi Mion me një teknikë solide, por mbi të gjitha me guximin për të sjellë modernitetin në një mjedis tradicional. Kthimi i tij në atdhe në vitin 1920 shënoi një gur themeli: ekspozitën e parë vetjake në Shqipëri, një akt që do të zgjonte vetëdijen estetike të kohës.

Mio nuk pikturoi thjesht Shqipërinë; ai krijoi një identitet estetik që bashkoi traditën tonë me avangardën e kohës. Duke sfiduar skematizmin, ai solli harmoninë koloristike ku ngjyrat nuk ishin thjesht pigmente, por nota muzikore në një simfoni vizuale.

Ai e çliroi pikturën nga rregullat e rrepta, duke u fokusuar te mbresa e çastit, te loja e dritëhijeve mbi ujërat e Pogradecit apo rrugicat e gurta të Korçës.

Megjithëse njihet si mjeshtër i peizazhit, sprovat e tij në nudo dëshmojnë një rebelim të heshtur artistik. Përmes trajtimit të trupit me delikatesë klasike, ai pohoi lirinë krijuese si forcën supreme shprehëse.

Kontributi i tij u shtri edhe në skenën e teatrit dhe operës, ku me realizimet për “Shatërvani i Bahçisarajt” dhe “Esmeralda”, ai i dha dramës shqiptare një frymëmarrje vizuale monumentale.

Edhe pse jeta e tij u mbyll parakohe më 30 dhjetor 1957, trashëgimia që la pas është gjigante: mbi 500 piktura, 200 vizatime dhe 80 bocete. Vepra si “Rrugicë në Korçë”, “Dimër nga fusha e Korçës” apo “Buzë liqenit të Pogradecit” nuk janë thjesht pasuri e Galerisë Kombëtare, por dritare që qëndruan hapur edhe atëherë kur regjimet tentonin të mbyllnin horizontet.

Vangjush Mio, “Piktori i Popullit”, mbetet ura lidhëse mes shpirtit ballkanik dhe ndjeshmërisë moderne. Piktura e tij është vargu që i mungonte poezisë shqipe, i shkruar me penel mbi pëlhurën e përjetësisë.

Sot, shtëpia-muze në Korçë nuk ruan vetëm relike, por mban gjallë dritën e një artisti që na mësoi se arti i vërtetë nuk vdes kurrë kur ushqehet nga dashuria për vendin dhe të bukurën.

Rafaela Prifti/

Takimi spontan me çelistin e mirënjohur me origjinë nga Korça, Edison (Edi) Pashko pas koncertit të Filarmonisës së Vjenës në Carnegie Hall ishte një moment personal por jo vetjak. Gjatë dy orëve të programit në sallë ishim përqendruar tek sektori i violave dhe violinçelave duke ndjekur me vëmendje artistin shqiptar. Edi, siç e thërrasin shkurt, është solist në violinçel në Evropë e Azi, dhe pjesëtar i një prej filarmonive më prestigjioze të botës.

Burrë rreth të 50 dhjetave me flokë të zinj dhe mjekër, që kanë nisur të shtrojnë pak bardhësi, Edisoni ka sy të qeshur dhe të butë dhe sapo flet dallohet që e ka ruajtur të pastër të folurën e vendlindjes së tij, Korçës. Me të shkëmbyer fjalët e para, i thamë se “jemi tanët” edhe për nga afërsia e të folmes mes Kolonjës dhe Korçës. Ai rrezaton mirësi dhe thjeshtësi, cilësi të një artisti pa komplekse dhe të një mjeshtri të artit të tij, që përçohet në skenë.

Tek dalja anësore pas koncertit, aty ku zakonisht artistët takohen dhe urohen nga miq e të njohur, prezantimi dhe urimi shqip hapi menjëherë portat e bisedës:

“Po prisnim të takonim këtë vit sepse vjet nuk na eci.”

“Ashtu? Sa vite keni në Amerikë?

“Që nga vitet 90′. Edhe unë aq vite kam në Vienë.”

“Do vijë violinisti Shkelzeni Doli në turneun e arshshëm?”

“Sapo ishim bashkë me Filarmoninë në Azi. Ai nuk erdhi në këtë pjesë të turneut.”

“Në cilat shtete vazhdon tani programi juaj?”

“Washington DC, Boston, Florida.”

“Do kënaqeni atje me mot të ngrohtë.”

Edi Pashko është anëtar i përhershëm i Filarmonisë së Vjenës që nga viti 2013. Programi koncertal në Carnegie Hall, Nju Jork është pjesë e turneut amerikan të përvitshëm të Filarmonisë vjeneze.

Koncerti i së dielës me kryevepra nga kompozitorët Richard Strauss dhe Jean Sibelius, nën drejtimin e dirigjentit nga Latvia Andris Nelsons, konfirmon se suksesi është fryt i një pune titanike dhe një përkushtimi madhor nga artist si Edison Pashko. Përshëndetja erdhi bashkë me një ide për tu parë në Vjenë, që, padyshim do jetësonte një dëshirë shumë-shumë vjeçare për të qenë në Koncertin e Filarmorinisë së Vjenës të vitit te ri në Sallonin e Artë në Musikverein.

Në sfondin e lidhjes trefishe Korçë-Vjenë-Nju Jork ishte krejt e natyrshme të ndieje jehonën e këngëve qytetare korçare të influencuara nga valsi dhe opereta vjeneze, traditën 30 vjeçare të koncerteve të fundivitit Salute to Vienna, krijuar sipas modelit të Musikverein në Nju Jork dhe premierën e Orkestrës Simfonike të Korçës me program të stilit vjenez në fund të dhjetori 2025. Përjetime të tilla, në takimin me artistin shqiptar përcollën fuqinë e muzikës për të krijuar lidhje të menjëhershme dhe për të falur emocione të forta shpirtërore.