Anila Kadija/

Si dikur kur takoheshin në Bibliotekën Kombëtare.

Intelektualet shqiptare në Londër vazhdojnë traditën e bukur që nga koha e studimeve.

Dikur takimet, i kujtojnë me nostalgji, i bënin me shoqërinë në Biblotekën Kombëtare të Tiranës apo të lagjes të qyteteve të tjera. Tani ato janë shpërndarë nëpër botë dhe e vetmja mundësi që kanë është të krijojnë diçka origjinale në shërbim të librit në gjuhën shqipe. Kështu lindi dëshira të vazhdonin një udhë të lënë, në vendet e Shqipërisë, prej nga vijnë.

Mesazhi i Albanian Book Lovers Club Londër:

Merr një libër në shqip, krijo një grup, lexo dhe shpërnda kulturë. Nuk ka rëndësi sa herë mblidheni, rëndësi ka të motivoheni për të lexuar gjëra me vlerë në gjuhën e nënës.

Tashmë radhiten me dhjetra organizimet letrare – kulturore të këtij klubi jo vetëm brënda kryeqytetit por edhe jashtë. Përfaqësuese të klubit kanë marrë pjesë me eksperiencën e tyre në Panaire Libri në Tiranë dhe Angli.

Në vende historike si Lake District ku janë njohur nga afër me historinë e Beatrix Potter. Shkrimtarja e parë femër e cila i dha zë të drejtës autorsi femër në Angli.

Në një pasdite pranverore, midis rafteve të pasura të Bibliotekës Ndërkombëtare “Ilaria Alpi”, u zhvillua një ngjarje që la gjurmë, më saktë la gjurmën e parë – një takim i veçantë i Albanian Book Lovers Club, klubit të librave në gjuhën shqipe, i cili kaloi kufijtë britanikë për të mbërritur në zemër të Italisë.

I themeluar më 5 qershor 2021 në Londër nga ideja e Anila Kadija nga një grup intelektualesh shqiptare të diasporës – njëkohësisht krijuese dhe autore – Albanian Book Lovers Club ka zgjeruar misionin e tij me përkushtim dhe dashuri për katër vite me radhë: të ruajë dhe kultivojë gjuhën shqipe përmes librit, jo vetëm ndër fëmijët, por edhe te të rriturit. E gjitha në mënyrë të pandërprerë, me një qëllim të qartë – të forcojë identitetin dhe të mbajë të gjallë krenarinë kulturore shqiptare përtej kufijve.

Pas Anglisë dhe Irlandës, ndalesa e radhës ishte Parma. Përveç eksplorimit historik të qytetit të lidhur me muzikën e Verdit, anëtaret e klubit patën një pritje të veçantë edhe në selinë e kompanisë avangardë të kozmetikës Davines – një shembull i kujdesit estetik të menduar si akt vetëdashurie, veçanërisht në universin femëror.

Ngjarja kulmoi me themelimin e “Albanian Book Lovers Club Italia” më 28 maj 2025, në një bashkëpunim të ngushtë me shoqatën shqiptare “Scanderbeg Parma” dhe bibliotekën “Ilaria Alpi”. Iniciativa lindi nga vetë nevoja e grave shqiptare që jetojnë në Itali për të pasur një hapësirë të dedikuar ku gjuha e zemrës mund të jetohet përmes leximit, reflektimit dhe dialogut. E hapur dhe falas për publikun, veprimtaria kishte për qëllim të krijonte ura mes lexuesve shumëgjuhësh dhe komunitetit lokal – një moment shkëmbimi kulturor, por edhe afrimi. Pjesë e organizimit ishin emra të njohur të klubit nga tre shtete: Klodiana Gjona, Valbona Voca dhe Mira Hanku nga Londra; Liliana Picari nga Dublini; dhe Sonila Otobashi me Anila Berberin nga Parma. Ato drejtuan me pasion diskutimet, duke sjellë librin në epiqendër të një bashkëbisedimi që tejkaloi kufijtë gjuhësorë.

Takimi u pasurua me praninë e lexueseve italiane nga klubi lokal Aperilibri, i udhëhequr nga ideatorja Elena Pescatore, Sidorela Alushaj, Cristina Di Ceglie etj – një dëshmi se letërsia dhe gjuha mund të bëhen ura që lidhin komunitete të ndryshme në një qytet të përbashkët leximi. Gjithashtu diskutuan mbi librin të ftuarat mikesha italiane Gabriella Biacchi. Po ashtu Elona Jolla, Marinela Vilza dhe Matlda Gjona.

Fryma e Albanian Book Lovers Club ka ndezur tashmë interes edhe tek komunitete të tjera gjuhësore – si ai portugalishtfolës në Parma, i cili do të mbajë takimin e tij të parë më 23 qershor, po në ambientet e së njëjtës bibliotekë.

Në një botë që ecën me shpejtësi drejt uniformitetit, kjo nismë që lindi në Londër dhe gjeti jehonë në Itali është një kujtesë e fuqishme: të lexosh në gjuhën tënde nuk është thjesht një akt nostalgjie, por një mënyrë për të ruajtur shpirtin, ritmin dhe kumbimin e saj në jetë.

Fondacioni Çamëria “Hasan Tahsini”/

Ditën e hënë, më 2 qershor, Fondacioni Çamëria “Hasan Tahsini” organizoi, në ambientet e Hotel Tirana Internacional, promovimin e veprës së fundit të profesor Shaban Muratit: “Antitabu si Katarsis i Mentalitetit Shqiptar”.

Ambasador Shaban Murati, para se të ndahej nga jeta, përfundoi së shkruari këtë vepër, e cila vjen pas dy antitabuve të tjera.

Profesori i shquar Shaban Murati ishte, padyshim, një personalitet poliedrik, diplomat me aftësi të rralla, humanist, historian, gazetar e polemist, me kulturë solide në fushën juridike dhe atë të së Drejtës Ndërkombëtare, njohës i mirë i letërsisë, eseist, madje dhe profesor në estetikë, tha moderatorja Sildi Koqini në hyrje të aktivitetit. Me një karrierë të gjatë në diplomaci, Shaban Murati i ka këshilluar shqiptarët dhe ka motivuar diplomacinë e re shqiptare të mësojnë nga përvoja e popujve të tjerë, si dhe nga përvoja kombëtare, të mendojnë me kokën e vet, të dinë se kriteri kryesor është kombi, të mos bëjnë asgjë që bie në kundërshtim me interesat e kombit.

Drejtuesi i Fondacionit, Alket Veliu, e hapi aktivitetin me një fjalë emocionuese për nder të ambasador Muratit. Ai theksoi se ky promovim ishte më shumë se një aktivitet kulturor – ishte një homazh për një zë të kthjellët të diplomacisë shqiptare, një mendje e lirë dhe e paepur që, deri në ditët e fundit të jetës së tij, mbeti e angazhuar në mbrojtjen e interesave kombëtare dhe të së vërtetës.

Z. Veliu e përshkroi Shaban Muratin jo vetëm si diplomat dhe publicist, por si një personalitet me përvojë të jashtëzakonshme diplomatike dhe me një ndjeshmëri të thellë intelektuale. Ai ndau me të pranishmit fatin dhe privilegjin e të qenit mik dhe bashkëpunëtor i ambasadorit në vitet e fundit të jetës së tij, si dhe nderin që Fondacioni Çamëria “Hasan Tahsini” pati duke e pasur z. Murati si anëtar të bordit drejtues dhe një udhërrëfyes të çmuar.

Alket Veliu theksoi se kontributi i ambasador Muratit për çështjen çame ka qenë i pazëvendësueshëm: jo vetëm një zë i guximshëm për drejtësinë historike, por edhe një strateg që ndërtoi një platformë diplomatike konkrete për zgjidhjen e saj.

Në “Antitabu 2”, Murati parashtroi një udhërrëfyes të qartë dhe të argumentuar, duke kërkuar që shteti shqiptar të ndërtojë një platformë të qëndrueshme dhe zyrtare për ta bërë çështjen çame pjesë të pandashme të tryezave diplomatike me Greqinë. Ai dënoi heshtjen zyrtare dhe kërkoi që kjo çështje të mos mbetet më jashtë dosjes kombëtare.

Në fund, drejtuesi i fondacionit theksoi se kujtimi për ambasador Shaban Muratin duhet të shndërrohet në angazhim të përbashkët: që ideja dhe vizioni i tij për një Shqipëri dinjitoze, për një diplomaci të kthjellët dhe me bosht kombëtar, të mos mbeten thjesht në raftet e kujtesës, por të udhëheqin brezat e rinj dhe ata që mbartin përgjegjësinë për të folur në emër të Shqipërisë.

Gjatë aktivitetit morën fjalën një sërë personalitetesh të fushës së diplomacisë, gazetarisë, akademisë dhe aktivizmit qytetar – figura që e kanë njohur nga afër Ambasadorin Shaban Murati, që e kanë ndjekur me vëmendje veprën e tij, dhe që ndanë me publikun reflektime të thella mbi trashëgiminë që ai lë pas.

Shkrimtarja Hiqmete Daja, redaktorja e librit, solli për të pranishmit një përshkrim të hollësishëm të procesit të përgatitjes së veprës “Antitabu si katarsis i mentalitetit shqiptar”, duke e cilësuar atë si një pasqyrë të një autori që nuk kërkon të lëvdohet, por të nxisë mendimin kritik dhe reformimin e vetëdijes kombëtare. Ajo theksoi stilin polemik por të argumentuar të Muratit, si dhe rëndësinë e kësaj vepre për të sfiduar narrativat e lodhura dhe të paefektshme të mendësisë politike shqiptare.

Gazetari Arben Iliazi tha se Shaban Murati ka një rol të jashtëzakonshëm për daljen nga keqkuptimi i i apokalipsit revolucionar dhe shndërrimin e madh antropologjik të shoqërisë shqiptare drejt një shoqërie moderne evropiane. Veprat e tij, Trashëgimia që la, janë një pasuri e vyer kombëtare.

Një tjetër mik i afërt i ambasadorit, prof. dr. Ksenofon Krisafi, foli për figurën e tij shumëdimensionale dhe vizionin që e karakterizonte në çdo fushë të veprimtarisë publike.

Pano Hallko, studiues i njohur, ndau me të pranishmit vlerësimin e tij për kontributin e vyer të Ambasador Muratit në fushën e diplomacisë. Ai theksoi se pjesa më e madhe e analizave të tij janë përqendruar te problematikat, sfidat dhe misioni aktual i diplomacisë shqiptare, duke vendosur në qendër të reflektimit kërkimin për një identitet shtetëror dhe kombëtar të diplomacisë së sotme.

Prof. Elvis Hoxha vlerësoi theksin që Murati i ka dhënë ruajtjes dhe reformimit të kodit të kombësisë, si një bazë për zhvillimin e vetëdijes kombëtare.

Pjesë e veçantë e aktivitetit ishin edhe përshëndetjet e dy miqve të ambasadorit nga Durrësi: z. Agron Çalliku dhe z. Abdulla Deliallisi, të cilët ndanë vlerësime të përzemërta për mikun e tyre të paharruar.

Në fund të aktivitetit, me emocion dhe mirënjohje, fjalën e mori Erl Murati, djali i autorit, i cili ndau me publikun disa reflektime personale mbi figurën e të atit. Ai foli për idealizmin e thellë që e shtynte ambasadorin të shkruante deri në ditët e fundit të jetës, për përkushtimin ndaj së vërtetës dhe për dashurinë ndaj Shqipërisë. Mes emocioneve, ai falënderoi organizatorët për respektin e treguar dhe për faktin që vepra e të atit po mbetet gjallë përmes lexuesve dhe institucioneve që e çmojnë mendimin e pavarur.

Në këtë mbrëmje përkujtimore dhe promovuese u prezantua dhe u rikonfirmua vlera e një zëri të rrallë kombëtar, që me guxim, argument dhe dinjitet, la pas një trashëgimi të çmuar për Shqipërinë dhe për brezat që do të vijnë.

Vepra “Antitabu si Katarsis i Mentalitetit Shqiptar” është tashmë në duart e lexuesve – një ftesë për të menduar ndryshe, për të kërkuar më shumë nga vetja dhe për të mbrojtur me zë të qartë interesin kombëtar.

Rafaela Prifti/

The acclaimed Albanian film director Bujar Alimani decided to go with the stage adaptation of White Nights on a whim though he could well be riding the recent wave of readers’ interest on social media, of all places, for Dostojevksi’s 1848 novelleta. Is Bujar Alimani onto something here?

Through “White Nights”, Alimani is connecting with his own love for theater. He calls “his second stage production” counting his graduation performance of “Rose” by hebrew writer Martin Sherman at the National Theater in Tirana 2009.

The intense few weeks of rehearsals with the cast consisting of two seasoned Albanian actors Yllka Lota (Ana in the play, Nastenka in the story) and Herion Mustafaraj (Narrator/”Dreamer”) included numerous challenges from the translation adaptation to utilizing the stage space, lights and sound, printing posters and more.

Admittedly, the classics are timeless, yet there is a peculiarity about White Nights, that’s appealing to the generation of Tictoc and Instagram users, eager to explore the themes of loneliness and un-relinquished love in the story set in Russia’s St. Petersburg over 170 years ago. The over an hour play is now on the Sunday Program repertoire at the Producers Club.

The show premiered on May 10th. Last night it was its sixth and best performance yet.

“A motivated team of talents like Albulena Beqiri’s Scenography, Production Manager Damian Pervizi, Executive Producer Bob Demce, Producer Alfred Tolja, Assistant Costumography Dea Spiro Mustafaraj, Sound/Lights Tan Kazazi, Ilir Dhamo, is essential to the show’s success.

The cast and crew feel encouraged by the community’s wishes to take the performance on the road to Boston, Toronto etc.,” says Bujar.

The protagonist, at the end of show, poses the question whether a brief moment of happiness is enough to last a lifetime. It is an open invitation to find your connection with “White Nights”.

Photo Credit Erion Halilaj, White Nights sixth show, 2025,

Bujar Alimani, Drita Pelingu in Rose, Albania’s National Theater, 2009

Klara Buda/

Themeluesit e vërtetë të Autoqefalisë Ortodokse Shqiptare.

Katedralja Ngjallja e Krishtit në Tiranë, një nga kishat më të mëdha ortodokse në Ballkan, përfaqëson jo vetëm një qendër shpirtërore për besimtarët ortodoksë shqiptarë, por edhe një simbol të ringjalljes së besimit pas dekadave të persekutimit komunist. Kjo katedrale, e përuruar më 24 qershor 2012, ka shërbyer si një pikë referimi për ripërtëritjen e Kishës Autoqefale Ortodokse të Shqipërisë nën Kryepeshkop Anastasios Janullatos, i cili ndërroi jetë më 25 janar 2025 dhe u varros aty pas një ceremonie madhështore më 30 janar 2025. Në këtë kontekst, ideja e zhvendosjes së eshtrave të Imzot Kristofor Kisi dhe Imzot Jorotheu në Katedralen e Madhe Ortodokse merr një rëndësi të jashtëzakonshme historike, shpirtërore dhe kulturore, pasi këta dy figura themeluese të Autoqefalisë Ortodokse Shqiptare vendosën gurët e parë të një kishe të pavarur kombëtare. Ata janë themeluesit e vërtetë të Autoqefalisë Ortodokse Shqiptare dhe së bashku me Theophan Nolit ia kushtuan asaj gjithë jetën e tyre.

Imzot Kristofor Kisi: Një figurë kyçe e Autoqefalisë – Imzot Kristofor Kisi (1881–1958), i lindur në lagjen Kala të Beratit, shërbeu si Kryepeshkop i Kishës Autoqefale Ortodokse të Shqipërisë nga viti 1937 deri në 1948. Ai luajti një rol vendimtar në konsolidimin e autoqefalisë, e cila u njoh zyrtarisht nga Patriarkana e Kostandinopojës më 12 prill 1937. Si pasardhës i Visarion Xhuvanit, Kisi punoi për të forcuar strukturën e kishës shqiptare, duke zgjeruar juridiksionin e saj dhe duke promovuar përdorimin e gjuhës shqipe në liturgji. Përkundër sfidave të Luftës së Dytë Botërore dhe persekutimit komunist, ai qëndroi një figurë e palëkundur në mbrojtje të identitetit ortodoks shqiptar. Fatkeqësisht, jeta e tij përfundoi në rrethana tragjike më 17 qershor 1958, kur u gjet i helmuar në Kishën e Shën Prokopit në Tiranë, një ngjarje që mbetet e mbuluar nga misteri dhe dyshimet për përfshirjen e regjimit komunist.

Imzot Jorotheu: Bashkëthemelues i Autoqefalisë – Imzot Jorotheu, i cili shërbeu si Eksark i dërguar nga Patriarkana e Kostandinopojës, ishte një tjetër figurë qendrore në përpjekjet për autoqefalinë e Kishës Ortodokse Shqiptare. Më 21 nëntor 1923, së bashku me Kristofor Kisi, ai shuguroi Fan Nolin në gradën episkopale në Kishën e Shën Gjergjit në Korçë, një moment kyç për krijimin e një hierarkie kishtare shqiptare. Kontributi i tij në organizimin e kishës dhe forcimin e saj si institucion kombëtar mbetet një trashëgimi e çmuar, që i dha zë identitetit ortodoks shqiptar në një periudhë kur nacionalizmi dhe pavarësia fetare ishin të ndërlidhura ngushtë.

Varrosja e Imzot Kristofor Kisi dhe Imzot Jorotheu në Katedralen e Madhe Ortodokse të Tiranës do të kishte një domethënie të thellë për disa arsye:

Nderimi i Themeluesve të Autoqefalisë: Kisi dhe Jorotheu ishin arkitektët e një kishe të pavarur shqiptare, e cila u çlirua nga ndikimet e huaja dhe u bë një simbol i identitetit kombëtar. Varrosja e tyre në katedrale do të shërbente si një akt nderimi për rolin e tyre në themelimin e Autoqefalisë Ortodokse Shqiptare, duke i vendosur ata përkrah figurave të tjera të shquara si Anastasios Janullatos, i cili ringjalli kishën pas komunizmit.

Ruajtja e Kujtesës Historike: Katedralja Ngjallja e Krishtit është një monument i ringjalljes shpirtërore dhe kombëtare të Shqipërisë. Vendosja e eshtrave të Kisi dhe Jorotheu aty do të siguronte që brezat e ardhshëm të kujtojnë dhe respektojnë sakrificat e këtyre figurave për pavarësinë fetare të vendit. Kjo do të forconte lidhjen midis historisë dhe të tashmes së Kishës Ortodokse Shqiptare.

Simbol i Unitetit dhe Vazhdimësisë: Katedralja, si qendra shpirtërore e ortodoksisë shqiptare, përfaqëson unitetin e komunitetit ortodoks. Varrosja e themeluesve të autoqefalisë në këtë hapësirë të shenjtë do të simbolizonte vazhdimësinë e misionit të tyre, duke lidhur periudhën e hershme të autoqefalisë me ringjalljen e saj pas komunizmit nën udhëheqjen e Janullatos.

Një Akt Drejtësie Historike: Kristofor Kisi, në veçanti, vuajti persekutim dhe vdiq në rrethana të dyshimta gjatë regjimit komunist. Zhvendosja e eshtrave të tij në katedrale do të shërbente si një akt drejtësie historike, duke e nderuar atë si një martir të besimit dhe të kauzës shqiptare, pas viteve të harresës dhe shtypjes.

Sfida dhe Reflektim për Fan Nolin – Ideja e zhvendosjes së eshtrave të Fan Nolit, një tjetër figurë qendrore e autoqefalisë, në Katedralen e Madhe Ortodokse ngjall një debat të rëndësishëm. Noli, i cili shërbeu si peshkop dhe kryeministër, kontribuoi për Shqipërinë nga diaspora, veçanërisht në Shtetet e Bashkuara. Disa mund të argumentojnë se eshtrat e tij duhet të qëndrojnë aty ku ai kaloi një pjesë të madhe të jetës dhe ku dha kontributin e tij të jashtëzakonshëm për çështjen shqiptare. Të tjerë mund të shohin kthimin e tij në Atdhe si një plotësim të misionit të tij për një kishë dhe komb të pavarur. Ky diskutim kërkon një analizë të thellë të argumenteve pro dhe kundër, duke respektuar trashëgiminë e tij të ndërlikuar dhe globale.

Zhvendosja e eshtrave të Imzot Kristofor Kisi dhe Imzot Jorotheu në Katedralen Ngjallja e Krishtit në Tiranë do të ishte një akt me rëndësi të madhe shpirtërore, historike dhe kombëtare. Kjo do të nderonte themeluesit e Autoqefalisë Ortodokse Shqiptare, do të forconte kujtesën kolektive të shqiptarëve dhe do të simbolizonte vazhdimësinë e besimit ortodoks në Shqipëri. Në një kohë kur Kisha Ortodokse Shqiptare po kalon një tranzicion pas ndarjes nga jeta të Anastasios Janullatos, ky veprim mund të shërbejë si një pikë bashkimi për besimtarët dhe një kujtesë e fuqishme e sakrificave të bëra për pavarësinë fetare dhe kombëtare të Shqipërisë.

Foto: Nga e djathta në të majtë, ipeshkvët Kristofor dhe Jerotheo i dhanë shugurimin ipeshkvor Theofan Nolit në kishën e Shën Gjergjit në Korçë, më 4 dhjetor 1923.

Firmos peticionin këtu: https://chng.it/WhLVPXksCh

New York, 1 qershor 2025 – Në Kensico Dam Plaza, Valhalla, New York, Qendra Kulturore Nënë Tereza e Famullisë Zoja e Shkodrës dhe zyra e Parqeve të Qarkut Westchester organizuan festën e përvitshme të nderimit të traditës e trashëgimisë kulturore e shpirtërore shqiptare në Amerikë. Me pjesëmarrjen e shqiptarëve nga disa shtete të Amerikës, artistëve e grupeve kulturore, shoqatave e organizatave patriotike, aktiviteti mbresëlënës patriotik, kulturor, sportiv, social, komunitar e atdhetar shënoi një sukses të madh jo vetëm të bashkimit të shqiptarëve por edhe të shpalosjes së vlerave tona më të shtrenjta kombëtare në mërgatë. Nën kujdesin e veçantë të Dom Pjeter Popaj famullitarit të Kishës Katolike Shqiptare “Zoja e Shkodrës”, dhe organizatorit Fran Çotaj, festivali i traditës e trashëgimisë shqiptare në Amerikë vjen vit pas viti si një sukses shqiptar, si një traditë, pasuri dhe trashëgimi identitetare kombëtare që ruhet në mënyrë të shkëlqyer prej shqiptarëve të Amerikës.

Këtë vit festa e Traditës Shqiptare u shoqërua me përformanca nga artistët: Indrit Mlika, Ermina Bushi-Lleshaj, DJ Geni Hotaj, Grupi Rozafati, Shoqeria Kulturoro Artistike Kelmendi, Ansambli Folklorik Autokoton Rugova dhe Qendra Kulturore Shiptare Amerikane Struga të cilët gëzuan dhe argëtuan pa masë të gjithë të pranishmit.

Me pjesëmarrje gjithnjë e më masive të bashkatdhetarëve tanë, aktiviteti atdhetar gëshetoi në vetvete kulturë, traditë, sport, muzikë, piknik, këngë e valle shqiptare të shoqëruara me guzhinë tradicionale shqiptare duke emocionuar të gjithë pjesëmarrësit e sidomos fëmijët shqiptarë të lindur në Amerikë. Kjo festë nderon jo vetëm Kishën Katolike Shqiptare Zoja e Shkodrës si institucion fetar e kombëtar lider por në mënyrë të veçantë çdo familje shqiptare që ruan identitetin, historinë, traditën, kulturën dhe gjuhën shqipe në mërgatën e Shteteve të Bashkuara të Amerikës.