Nga Keze Kozeta Zylo

Ai i dha familjes së tij në Amerikë dhuratën më të bukur, ate të Lirise dhe mundësisë…

Këto ditë u nga nga jeta papritur nga një goditje në zemër në moshën 67 vjeçare, Agron Isufi me banim në Staten Island, lindur, më 31 Maj 1954, Kavajë.  Ishte një lajm shumë i dhimbshëm për familjen e tij të madhe dhe për gjithë shoqërinë që e njihnin prej vitesh. Nuk do t’i harrojmë bashkë me Qemalin lotët e fëmijëve, të vëllait Kujtimit, të afërmëve si dhe të motrës së tij Olimbise më të voglës në funeral home e cila na tha: “Ishte më i madhi i fëmijëve dhe na ka mbështetur shumë, i madhi vuan tërë jetën”.  

Të lesh Atdheun, familjen është goditja më e rëndë shpirtërore që mund të pësojë njeriu përmendte shpesh Agroni në bisedat tona të here pas hershme në mjediset e kolegjit BramsonORT në Brooklyn ku dhe u njohëm dhe prej atëhere vazhdoi me plot pasterti miqësia jonë me Agronin dhe familjen e tij.  Ai merrte pjesë gjithmone në aktivitetet që organizonim në kolegj dhe ndihej krenar. Agroni kishte ardhur vetëm në Amerikë pikërisht në ditën e rënies të kullave binjake, më 11 shtator 2001. Këte fakt e përmendte shpesh dhe thoshte sikur i sollëm me vehte dhimbjet, traumat këtu në këtë vend të bekuar.  Ai erdhi pas nje kohe të gjatë sakrificash nëpër Europë për 9 muaj rresht, dhe i është dashur të flerë jashtë në të ftohtë dhe në acar. E bija e tij Shpresa tregoi se një dië dimri babi me shokum e vet dhe djalin e tij Eltonin kanë qenë në Francë dhe i ka zënë një ngricë dimri jashtë, ata nuk kishin ku të flenin përveçse në rrugë.  I ftohti i madh nuk linte as çakmakun të ndizej, dhe djali i shokut të babit, Eltoni ishte gati duke ngrirë. Babi mori një kosh plehrash ku gjeti disa letra dhe veç brenda në kosh mundi të ndizte një zjarr që u ngrohën dhe për fat nuk vdiqen nga acari i dimrit atë natë.

Heroin tonë thonë vajzat nuk e ndalën acaret të vinte në Amerikë.  Ëndrra e tij e gjatë vazhdoi për të sjellë me përpjekje e luftë bashkëshorten e tij Medaijen dhe të pesë fëmijët.

Bashkimi me familjen ishte dita më e lumtur e Agronit.  Fati e bëri të mundohej përsëri, pasi bashkëshortja e tij Medaija vetëm në moshën 45 vjeçe u nga nga jeta duke lëne pas një tufë fëmijësh të vegjël si Eliona, Oltiana, Erjoni, Shpresa, dhe Vullneti.  Sa të vegjel ishin në atë kohe, ndërsa në ditën e përcjelljes së të Atit të tyre i shikoja të rritur.

Në eulogjinë përcjellëse e bija e tij Oltiana tha se: “Maturia e tij dhe dëshira për të bërë mirë ishin rritur shumë më herët se nga vetë ai. Duke qenë se Babi ishte fëmija i parë ai i vuri shpatullat punës, atje në Mokërr të Senishtës në Pogradec.  Që rreth moshës 12 vjeçare dhe më parë, në mënyrë që të lehtësonte barrën e rëndë të vuajtjeve që sistemi komunist kishte hedhur mbi familjen e tij. Ai tregonte se si shkonte në mal për të marrë dru jo njëherë por disa herë në ditë, si e kalonte ditën vetëm me një copë bukë të thatë me sheqer, që dhe atë e kishin me kursim, si nuk kishin as një shishe për te mbushur ujë dhe si shuante etjen me ujë shiu nëper lugje gurësh. Edhe pse këto histori mbanin shumë mundim Babi ndjehej krenar me vetëveten që i kishte kaluar ato sfida, sepse sakrifica e tij kishte ndihmuar që motrat dhe vëllezërit të kishin një jetë sadopak më të lehtë se ai. 

Ai shpesh herë na kujtonte se arsyeja e vetme pse e la vendlindjen e tij ishte vetëm për te ardhmen tonë, për të na dhënë mundësinë për të ecur përpara dhe për te arritur shumë ëndrra që atij veë ja kishte bërë të ndaluara deri me persekutim të familjarëve të tij sistemi komunist. 

Rruga e Babit drejt Amerikës ishte me shumë sfida, ai udhëtoi për gati nje vit nëpër shumë shtete si Spanje, Venezuele, dhe Francë për të arritur qëllimin e tij. Gjatë kësaj periudhe ai tregonte se shumë herë kishte fjetur neper stole ne rruge me nje cope kartoni si batanije, se shumë here nuk e dinte se ku do përfundonte, dhe se po aq shumë herë e vendoste se nuk do të kthehej kurrë mbrapsht dhe se do ti jepte familjes se tij dhuraten me të bukur, ate të Lirise dhe mundësisë! Babi gjithmonë i kujtonte me shumë respekt ata-ato që e kishin ndimuar përgjatë kësaj rruge dhe thoshte se në jetë ka me të vërtetë njerëz të mirë! 

Fjala baba ka qenë dhe do të jetë imazhi me të cilin do të jemi përjetë krenar. Fjala baba për ne ishte dhe fjala nënë, pas humbjes së nënës tonë të dashur Medaije. Fjala baba për ne ka qenë emri që kemi adhuruar dhe dora që na ka mbajtur të bashkuar. Ne ngelemi gjithmonë të përulur përpara emrit të babait tonë Agron Isufi, për dashurinë e fortë dhe të pafund që na fali. 

Babai ynë Agron Isufi sot po largohet vetëm me trupin e tij. Ai do të jetojë në zemrat tona dhe të fëmijëve tanë përjetë si një baba me zemër të madhe, dhe me një përkushtim të papërshkruar. Duke e falënderuar të madhin Zot që ishim fëmiëjt e një njeriu aq të nderuar, i lutemi atij që shpirti i babait tonë të dashur të prehet në paqe dhe të jetë bashkuar me nënën tonë. 

Agron Isufi iku nga kjo botë duke përmbushur ëndrrën e tij për të pesë fëmijët që i edukoi, i rriti me sakrifica dhe i integroi me kulturë në Amerikë, vend që i dha Lirinë dhe mundësinë për gjeneratat e ardhshme.

Dritë të pastë shpirti Agron Isufi!

Lamtumirë! 

2 Shkurt, 2022

Staten Island, New York

Nga  Agim Xh. Dëshnica

DËGJOJ, NJË ZË SJELL OQEANI

Në breg kur  dallgët s’i merr gjumi,

ashtu si unë, nëpër kujtime,

kam dal  dhe edem si ajri vetë, 

 të sodis purpur  mbi valë

fytyrën diellit t’ia shoh sërish,

pas yjesh nate, që shkuan të flenë,

sy e duar në ngjyra të përvëloj.

Më dridhëron gjëmimi i thellë,

te gjoksi i lagur i shkëmbinjve,

ku  ulen  e brofin  pulëbardhat,

kur dallgët  bien e ngrihen  si valle,

e shtërgu digjet pas reve larg,

nëpër zhaurimë të kap një zë,

tek vjen me ditën mbi krahë të erës.

më fanitet djaloshi Memli,*

fytyrë e  trishtë, ndodhish tragjike,

me ballin dritë e sytë e zi,

te një Kështjellë legjendare,

mbi hon shkëmbor te Kroi i Vajës

nën hijet fresk, përmes ullinjve,

drejt degësh e  hardhish të brishta,

i dashuruar pas ngjyrës së qiellit!…

Hedh sytë përpara, drejt oqeanit,

dëgjoj ankime nga thellësi pa fund,

rënkime valësh ndër shkumëzime,

një  thirrje  nga zemër e re,

tek zbret  me pulëbardhat,

më vjen pranë, ulet e rrëfehet!…

………

* Memli – personazh kryesor

në romanin “Gremina e dashurisë”

të Mustafa Greblleshit.

Boston Mass, qershor 2005

QIELLI I  I  SYVE  TË TU

Në buzëmbrëmje  me yje e zefir

teksa dita po ikte e bëhej fir,

qielli i syve të tu në sytë e mi,

  endej  e prehej në shpirtin tim.

 thellë në zemër me dridhërim.

Një poezi, me thirrma më kërkoje 

e yjet lart mbi hënë m’i tregoje.

Ah! pranë  teje në at muzg mbi det,

i lumtur shfrehja- poezia je ti vet. 

 Tirane 1951

ZBRISJA POSHTË  NË LUMË

Zbrisja poshtë në lumë

gjithë natën i pagjumë.

Hëna  shndrinte lart në qiell,

deti  frymë e fresk  kishte sjellë.

Zbrisja poshtë, udhë pa udhë,

nën  yje  dhe  nëpër muzg.

S’ndihej  asnjë  uturimë,

sipër barit as  fëshfërimë.

Zbrisja poshtë te një urë,

s’ia mësova emrin kurrë,

me fenerë,  por pa  legjendë,

harqet hekur këmbërëndë.

Zbrisja udhës tatëpjetë,

hijet ngjiteshn  përpjetë.

Hidhja  hapat me ngadalë ,

për te lumi pa asnjë valë.

Zbrisja poshtë e lart veshtroja,

e me yjet  kuvendoja,

përvëluar nga një brengë,

përgjëruar për një breg.

përmalluar për një urë,

harqet radhë gurë mbi gurë.

Zbrisja poshtë tek uji  i fjetur,

va , burime për të gjetur,

baltë e shkurre, plot me mall,

të thërrisja nëpër zall…

Medford,  9 prill 2005

NEONËT NË  HARVARD

Harvard- Kembrixh,

një tren ndalon, tjetri u nis.

Me qindra vijnë, me qindra shkojnë

në radhë, të shpejtë nëpër neonë.

Një burrë i zbardhur, vrik, ndali portën,

për një zonjushë hirëplote,

studente e shkathët si vetë rinia,

e pastër, e ardhur posi selvia.

E mori si shpërblim

një “thenk ju!”

E mori si kujtim

një buzëqeshje.

E mori si dhuratë

një dorë të ngritur lart.

Ndaj zemra i rrahu si dikur.

U lumturua, një mall e zu…

Djaloshi i urës mos u rizgjua?

Befas u shkund, u dridhërua

tymnajë harresash

u nda, u përça, u shpërnda…

tej  larg,  teksa po ngrysej,

dhe  Osumi po terratisej,

një djalë ëndrrash në urë, mbi shtjellë,

e la folenë e ngrohtë  nën kështjellë,

Tomor, Shpirag, valë e va,

tymra  e re,  skaj  më skaj.

*

Një tren ndalon e tjetri shkoi,

studente e hijëshme fluturoi.

Shikimi i ëmbël nuk di se ç’la,

e dorë e bardhë  nuk di seç dha

buzëqeshje e çiltër, nuk di  seç tha,

veç la një emër, Ana Sofi,

Ana Sofi, Ana Sofi…

NË MJEGULL TRAGJEDISH

Shekspiri mendueshëm ecën në muzg,

Pelerinë  e  flokë supeve, era ia trazon.

Ngjitet e ngjitet nëpër shkallët e  gurta.

Shfaqet lart nën hije resh të murme,

në kulla, bedena këshjellash tragjike.

Në pallatet e ngrysur hyn,

shkel në gjurmë,

mbretërish e mbretëresash,

princash e  princesash,

kalorësish hijerëndë.

Heton me radhë intrigantë,

hapa besnikësh e rojesh,

Qorton vetvrasës, fli mashtrimesh;

qan të dashuruarët e pafaj;

ndëshkon vrasës të pabesë.

Në kulla, bedena e shkallë të gurta,

veç terr,  pluhur,  frymë  shkretëtire.

Ndër sallat mister, hijet sillen qark,

pa shenjë, pa fjalë, veç heshtja flet,

nga thellësi  e mjegullt e kohrave.

Kupolat kumbojnë,

nga zëri titanik i perandorit:

Dhe ti o Brut, kamën vrastare ngre?!

Atëhere bjer o Qesar!

Në sallat e hollet e zymta,

ushton thirrja tragjike

e princit Hamlet:

Të rrosh a të mos rrosh,

kjo është çeshtja!

O prapësi o dreq,

që unë paskam lindur të të ndreq!

Makbeth! Makbeth!

Më kot! Më kot! lan duart e krimit;

Zonja Makbeth, Pylli i Brinjës  lëvizi!

Bujar Makdafi, vjen për ndëshkim!

Shekspiri kundron trishtueshëm,

sallat spërkatur me gjak hakmarrjesh.

U qetëson plagët trimave të drejtësisë,

përcjell me dhimbje të ndershmit e pafat;

gjurmë gjaku fshin në shtegun e jetës;

kumte të ndritur, lë për njerëzimin.

   FËMIJËRI

Ah! më s’ka, fëmijëri,

me një fyell pranveror,

as mendime përmbi urë,

llampa më s’ndriçon në shtyllë.

Nga të prapë e të pabesë

shëmbur kulla e Sahatit,

prerë ujët e burimit.

Më s’gjëmon sovaku i bardhë,

rrema nuk rrjedh më tatëpjetë,

pranë shelgjesh e kavakësh.

Kazma bishë e spatë e egër,

rrafsh shtëpia plot dritare.

S’ka më lodra, s’ka më ëndrra,

një shkreti  bahçe e blertë,

asnjë hije, pa freski,

më s’ka man e s’ka më shegë,

degët fiku më  s’ngre mbi mur…

O moj dallgë e bardhë e detit,

tek shkon tutje a kthen në breg,

më kujton me atë zhurmë,

vitet që nuk kthehen kurrë.

 ZGJIM NE BERAT 

 Berat ,Berat, bahçe, ulli

me gaz e dhimbje, brengë e lule,

 me derë bujare dhe me dolli, 

ballin krenar mos e përule?

Sipër çatish -kala, kullë, bedena,

 tregomë për gjak në ujë, nën urë,

 për pleq të zbardhur vajton dhe hëna,

 për nusen, qajnë drurë e gurë.

Berat i lashtë, muret e rëndë

, me myezinë e kambanore. 

Berat fisnik e plot me mend, 

me ballin lart një përmendore.

Përzë nga supet akull e mjegull Tomori, 

heshti stoçeni mbi rrjedhë të Osumit, 

dritë mbi Shpirag, kreshta flakë mori, 

dritaret hapen, çojnë shpirtrat nga gjumi…

            JONI BLU

Joni jonë nën breg, bruz e blu,

hapet magjishëm me valë e zhurmë,

qilim smeraldësh shtron në fund,

në guva  lahet  me rreze e shkulmë.

Në gjoks shkëmbejsh suvalat varg,

thyhen, rrëzohen me shfryrje të thella,

hiqen mbrapsht, humbasin larg,

tundin, anojnë lundra e vela.

Avuj, stërkala, stoli të dritës.

Nga algat  çohet  ylberi hark

mbi drurë e ajër, në maj’  të  Çikës,

shkëlqim e ngjyra  shpërndan përqark.

Rrëshkasin retë nga Llogaraja

ndehen e shtillen në fluturime,

ndërrojnë ngjyrat si në përralla,

skuqen e digjen në  flakërime.

Thirrje të lashta,  jehona, vozitje,

larg brigjesh joshje, mirazh, habi.

Gjëmim i mbytur, një çast fashitje,

por diç në zemër, më sjell trazi.

Liri e fllad,  freski gjithkund,

tisi i purpurt mbi  gulfe e shkumë,

n’ horizont diell e muzg, bruz e blu,

ulen mendueshëm, brofin me zhurmë…

Dje, në një ngjarje madhështore në New York, në mes miqësh e dashamirësh, atëdhetarësh e veprimtarësh të pakursyer, u promovua libri i Dr. Faton Bislimit “Përpjekja për Lirinë Shqiptare dhe Fundi i Jugosllavisë: Kongresisti Joseph J. DioGuardi dhe Liga Qytetare Shqiptaro-Amerikane 1985-1993,” në të cilin dokumentohen fillet e historisë më të lavdishme të kombit tonë të fundshekullit 19-të, kur edhe u betonua marrëdhënja unike shqiptaro-amerikane. Libri tërësisht bazohet në dokumente zyrtare të Kongresit të SHBA-ve, letra personale të politikbërësëve kryesorë amerikanë të kohës, përfshirë senatorë e kongresistë, sekretar shteti, presidentë e zv. presidentë, etj. 

Ngjarja u madhështua nga pjesëmarrja e Senatorit Bob Menendez, Kryetar i Komitetit për Punë të Jashtme të Senatit të SHBA-ve, i cili në fjalën e tij vlerësoi me fjalët më të mira punën e Dr. Bislimit dhe librin e tij, si dhe ritheksoi përkushtimin e tij dhe të SHBA-ve për përkrahje të parezervë ndaj Kosovës dhe kauzës sonë kombëtare falë angazhimit dhe bashkëpunimit të sinqertë me Ligën Qytetare Shqiptaro-Amerikane. Nga promovimi, Senatori Menendez u kthye direkt në Washington, DC për takim me Presidentin Biden në Shtëpinë e Bardhë për cështjen e Ukraines. 

Po fjalës së Sen. Menendez, fjalë rasti mbajti edhe Ambasadori i Shqipërisë në OKB, z. Ferit Hoxha, i cili ritheksoi rolin e pazëvendësueshëm të DioGuardit jo vetëm për clirimin dhe pavarësimin e Kosovës, por edhe për demokratizimin e Shqipërisë dhe avancimin e pozitës së shqiptarëve kudo në trojet e tyre etnike në Ballkan, si në Maqedoni, Mal të Zi, e Luginë të Preshevës. 

Takimi u përshëndet edhe nga dy anëtarë ekzekutiv të Bordit të Ligës, z. Agim Alickaj e z. Faik Lita. 

Kurse, Joe e Shirley DioGuardi, si nikoqirë të ngjarjes, bashkë me bordin e drejtorëve të Ligës Qytetare Shqiptaro-Amerikane, organizatës së vetme të regjistruar si lobiste në Washington, ishin jashtëzakonisht falëmnderues për pjesëmarrësit dhe për punën e Dr. Bislimit. 

Në fjalën e tij kryesore, Dr. Faton Bislimi, anëtar ekzekutiv i Bordit të Ligës Qytetare Shqiptaro-Amerikane dhe autor i librit, theksoi se “si shqiptar, ka qenë nderi i jetës time që mbi dy dekada në kuadër të Ligës kam arritë të njohë nga afër e të bashkëpunojë më liderë politikë amerikanë, punë kjo që do e vazhdoj me përkushtim tutje.” Ai tutje shtoi se “libri në fjalë është vecse një pjesë e vogël e histories së madhe të punës së palodhshme të mërgatës sonë e të lobit tonë për kauzën kombëtare. Si shkollar, jam tepër i nderuar me fjalët më të mira të thëna për librin nga vet Senatori Menendez, folësit tjerë në promovim, por edhe ata të cilët me shkrim vlerësuar punën time dhe u përfshinë në libër si Emma Bonino, ish-Ministre e Jashtme e Italisë dhe Komisionere e Bashkimit Evropian, Ileana Ros-Lehtinen, ish-Kongresiste dhe Kryetare e Komitetit për Punë të Jashtme të Kongresit, Roland Gjoni, profesor i së drejtës ndërkomëbtare, e Steven Powels, avokat ndërkombëtar në Londër dhe hartues i aktakuzës së Hagës kundër Milosheviqit.” 

Dr. Bislimi i falëmnderoi nga zemra të gjithë pjesëmarrësit, e vecanërisht miqët e mi, anëtarët e Bordit të Drejtorëve të Ligës, Joe e Shirley, Ambasadorin e Shqipërisë në OKB z. Ferit Hoxha, Ambasadorin e Kosovës në Washington, DC z. Ilir Dugolli, Ambasadorin e Kosovës në New York z. Frymëzim Isufaj, si dhe historianin Jusuf Buxhovi e mikun e përbashkët Milaim Abdullahu për pjesëmarrjen e tyre në këtë ngjarje mbresëlënëse. 

-nga Visar Zhiti-

Por vajzat, ah, vajzat, pasi ra perandoria komuniste dhe në Shqipëri ndërroi sistemi, botuan postume librin e atit. Dhe Luçia na dhuron botimin e tretë të poezive, gjithmonë të plotësuara.

E shfletojmë aty, nuk durojmë. “Princi” kishte punuar mrekullisht. Poezitë, edhe variantet e tyre në dy diakektet, edhe në italisht, përkthyer nga vetë Zorba, po edhe hermetikët italianë, Ungaretti, Quasimodo, Montale… nobelistë dy të fundit e poetë të tjerë. Foto bardhë-e-zi si fati.

Është mallengjyes çasti kur Luçia fillon të na thotë përmendësh vargje të të atit, i shoqi i saj, z. Kalaj tregon ndonjë episod nga jeta, djali i tyre më me pasion kujton gjyshin. Edhe Eda ime tregon për gjyshin e saj, që ka qenë i burgosur bashkë me Zef Zorbën në kënetën e vdekjes, atë të Maliqit.

Shfletoj librin. Shoh parathenien e studiuesit, Prof. Ardian Ndreca, esenë e Kadaresë, studimin e Sabri Hamitit, shkrimin emocional të Stefan Çapalikut, që e ka njohur autorin, ka një foto me të dhe ai na e paraqiti së pari këtë poet “Me buzë të ngrira në gaz”. Bashkohem dhe unë si lexues me vlerësimet e tyre me mënçuri dhe ndjenjë.

Diçka kam thënë në librin “Kartela të Realizmit të Dënuar”, pak, shumë pak, aq sa ç’kisha informacion.

Zef Zorba është poet i veçantë, ai diti të shkruajë heshtjen folëse në kohën e zhurmave të mëdha, të padurueshme e shpesh të tmerrshme, ai sfidoi me poezinë e thellë brenda krahërorit hermetik të tij, kur jashtë të gjithë librat dhe gazetat ishin me poezi për Partinë dhe rendin dhunues që kishte vendosur ajo. Metafora e Zorbës është dhimbje e thellë që kërkon dritë. Poezitë e tij janë brilantë që ndriçojnë më mirë në errësirë…

Kur dolëm, edhe pse larg, ne e ndjemë, ishim me poetin tonë Zef Zorba…

Nail Draga/

I njohur si mjek për nga profesioni, dr.G.Karamanaga opinionit të gjerë vitëve të fundit i është prezantuar me botime të veçanta të cilat kanë zgjuar interesimin e lexuesve të ndryshëm. Në vazhdën e tyre botimeve është edhe libri më i ri me titullin “Çinari i Moçëm”. Kemi të bëjmë me një libër të veçantë për nga përmbajtja, sepse kemi të bëjmë me ngjarjet tragjike në qytetin e Ulqinit, të ndodhura në përfundim të Luftës së Dytë Botërore, pikërisht kur këtu u vendos pushteti komunist. Janë pikërisht këto ngjarje tragjike të cilat janë realizuar me skenar dhe regji nga pushtetarët e rinjë, drejtuar kundër popullit sshumicë përkatësisht shqiptarëve në këtë mjedis.

Për lexuesit  titulli i librit “Çinari i Moçëm” me fotografinë në ballinë është intrigues, sepse ai nuk është i përgjithshëm, por i veçantë së është dëshmitar e disa ngjarjeve nga e kaluara deri në ditët tona. Pikërisht këto të dhëna e kanë motivuar autorin që ky libër të titullohet i tillë, sepse mbetet pikë referuese për popullsinë e Ulqinit. 

Çështjet e trajtuara në këtë botim eseistik i referohen    kohës se ndryshimeve të mëdha shoqërore ku me vendosjën e pushtetit të ri mendohej se do të realizohej barazia qytetare e kombëtare e shqiptarëve në këtë mjedis. Por, ngjarjët demantuan një përceptim të tillë sepse me vendosjen e pushtetit të ri komunist në Ulqin nga data 26 nëntor 1944, e më pas  individë të ndryshëm u burgosën, u pushkatuan pa gjyqë, apo u dënuan me procese gjyqësore të montuara. Ishte ky veprimi praktikë i pushtetit i cili veproi sipas kursit  hegjemonist me vellon e idelogjisë  komuniste me parullat e “vëllazërim-bashkimit”.

Në rrethana të tilla të fushatës kundër shqiptarëve pushteti kishte planifikuar të eliminonte individët të cilët  llogaritëshin si të pa përshtashëm  madje edhe armiq të pushtetit i cili po instalohej. Të dhënat të cilat prezanohen në këtë botim e trajtojnë këtë çështje në mënyrë të kompletuar.

Nga të gjithë të eliminuarit, dallohet njëri e ai është Rafo-Raif Gorana, një ndër personalitetet e rëndësishëm në atë kohë në Ulqin. Autori na ofron të dhëna me interes për familjen Gorana, por edhe të tjera të cilat janë përsekutuar në qytetin e Ulqinit.

Esetë e prezantuara në këtë botim paraqesin momente emocionale për çdo lexues, dhe nuk ka si të jetë ndryshe sepse prezantohen ngjarje dhe persona të cilët u likuiduan  vetëm pse ishin shqiptarë. 

Botimi “Çinari i Moçëm”, hapë dilema për të kaluarën e Ulqinit, sepse për të parën herë ofrohën të dhëna të cilat kanë qenë të ndaluara dhe si të tilla  panjohura për opinionin e gjerë në këtë qytet. Andaj të gjithë të interesuarit, e sidomos  gjeneratat e reja kanë mundësi të njihën për të kaluarën e panjohur apo “historinë e fshehur”, të krimeve te pushtetit komunist në Ulqin. Ishte koha e pushtetit policor, kur askush nuk ishte i sigurtë të shtëpi të vet që u dëshmu me burgosje e pushkatime pa gjyq kundër “armiqëve” të imagjinuar, për të friguar popullsinë e Ulqinit.

Libri “Çinari i Moçëm” ka si mision njohjen me dosjen e krimeve të pushtetit të kohës, duke vlerësuar se në rrethana të reja shoqërore duhet të thuhet e vërteta, duke bërë dallimin në mes viktimave dhe kriminelëve. Iu mbetet të tjerëve të vazhdojnë për hulumtime përkatëse, për t iu kthyer dinjitetin viktimave të pafajshme, duke i nderuar me rivarrimin e tyre si kudo të botën e qytetëruar.

Në këtë aspekt duhet angazhim konkret nga trashëgimtarët e familjeve te tyre, por edhe nga pushteti lokal  dhe subjektët e ndryshme duke dëshmuar solidaritet në këtë mision sa humanitar dhe kombëtar.

Përfundimisht këtë botim e vlerësoj si homazh për të gjitha viktimat në Ulqin në atë kohë dhe me pas, çështje e cila  besoj se  do të trajtohet dhe plotësohet nga autor të ndryshëm në të ardhmën. 

                                                                    Nail  Draga

(Lexuar me rastin e pëurimit të librit në Ulqin, më 28 dhjetor 2021)