“Shqiptarët duan para së gjithash dritën e mendjes dhe Diellin” – (Faik Konica, Albania, 8,1987)

Ph.D Yllka FILIPI
(Fjala e mbajtur e Kryetares së sapozgjedhur të Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë)

Në harkun kohor të 23 viteve, përtej brigjeve të oqeanit, në Amerikë, një ëndërr shqiptare tepër e guximshme u bë realitet. Bijtë shpirtërorë të Nolit e Konicës, Gjekë Marinaj e Adnan Mehmeti ja dolën të ngrinin një strehë shpirtërore, ku si në një familje të madhe prej një gjaku e një shpirti, u mblodhën të gjithë shkrimtarët nga çdo cep i kontinentit të largët. Mori jetë kështu Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë. Takimet rrodhën një e nga një në pranverën e vonë a në vjeshtën e zbehtë, në dimrat me dëborë, pa diell e me shira të rrëmbyer, u sfiduan distancat e gjata, furtunat dhe asnjë vështirësi a pengesë nga këto nuk ja dolën dot të ndalnin një shpresë të vetme, librin shqip në Amerikë.
Kjo inisiativë e zjarrtë u bë realitet dhe projektet mbi librin e aktivitetet letrare, nuk mbetën thjesht të fshehura në sirtarët e kujtesës por morën trajtën dhe formën e fjalës shqip duke u bërë busulla magjike e ardhmërisë për përhapjen e kulturës së një kombi që kurrë nuk do të harrohet edhe pse gjeografikisht kaq larg. Melhelmi i kurmit poetik rrodhi ëmbël dhe dramat e atdheut u zbutën ngadalë.
Sot, Panairi i Librit Shqip në Ferguson Library shënon edicionin e tij të tretë dhe kjo është padyshim festa më emocionuese, krenari për identitetin tonë, duke mbajtur gjallë e çuar më tej kujtesën kombëtare, nëpërmjet artit të fjalës së shkruar. Zilja e zgjimit ra njëherë e kaq mjaftoi. Të mbledhur si bletët në zgjua, secili shkrimtar a dashamirës i artit të fjalës e di rolin e tij dhe përpiqet me seriozitet e përkushtim ta përmbushë në mënyrën më të denjë të mundshme. Ky nuk është vetëm një detyrim moral, përkundrazi. Është obligim kombëtar, sakrificë, një jetë paralele drejt ëndrrës që prej më se dy dekadash i ka shkelur e sigurtë brigjet e realitetit.
Dëshmi e gjallë e suksesit dhe jetëgjatësis së shoqatës janë revista “Pena”, organ i shoqatës, shtëpia botuese “Adriatic Press’ në New York, si edhe pas 75-vjetësh ribotimi i Albumit të Fan Nolit,e ende shumë planprojekte të reja.
Libri shëron. Afron lutjet dhe përqafon dritën. Mjekët e shpirtit, shkrimtarët, mbartin kodin gjenetik të pashkruar duke e çuar iluminimin rilindas në ardhmëri. Në historinë e kohërave moderne mbajnë ndezur zjarrin e kulturës kombëtare në oxhakun multikulturor të rrjedhës së letërsisë amerikane. Ky mision u bë sfida më e suksesshme, dëshmia e gjallë e një kombi të etur për kulturë, bijtë e të cilit luftojnë e punojnë fort paralelisht për jetën dhe artin.
Si është e mundur që brenda një vetëm një dite, ne i mbledhim të gjitha shtetet e Amerikës së tejskajshme në një shportë të vetme, si vezët e Pashkës së Madhe? Boston – Miçigan – Misuri – New York – New Jersey – Pensilvania -… – Kanada e Meksikë? Varg e varg si perlat një gjerdani të artë prej drite vijnë e mblidhen krijuesit shqiptaro-amerikanë në vatrën e madhe, 23-vjet rresht.
T’mbledhun bashkë si kokrrat n’shegë- thotë Fishta… krijuesit edhe pse jashtë atdheut sjellin art: reportazhe, botime voluminoze dygjuhëshe, krijime të zgjedhura, në prozë, poezi e publicistikë, kritikë letrare e përkthime dinjitoze, dokumentarë, publicistikë, konkurse, e intervista, multikolorit autorësh e zhanresh dhe sa shumë emocion, në ruajtjen, përhapjen e promovimin e kulturës kombëtare. A nuk është kjo një sfidë?
Duhet të jesh i dehur në shkrime në mënyrë që realiteti mos të të shkatërrojë.- shprehet shkrimtari Ray Bradbury.
Në gjysmën e këtij rrugëtimi, pata fatin dhe mundësinë që të anëtarësohesha në këtë Shtëpizë bujare shkrimtarësh, 11-vjet më parë. Një ditë vjeshte të artë trokita në këtë familje të madhe, u mirëseardha në epiqendrën e një botë prej shpirti dhe u ndjeva shumë ngrohtë. Aty ku të mbledhur rreth Vatrës, të ngrohur nga Dielli, me penën nga krahu i zemrës i falemi Kombit.
Përçimi i vlerave kombëtare është përgjegjësia më e madhe e gjithsecilit prej nesh si ambasadorë të kulturës sonë me ndjenjën më të thellë të dashurisë për trojet e të parëve.
Sot, në epokën e dixhitalizuar, a mundet të prekim shpirtin me një gisht, a mundet t’ia kurojmë plagët kombit thjesht me një mollëz? Ky është libri.
Fisnikëria e donatorëve, krijuesve dhe dashamirësve të artit, na ndriçon dhe na e bën më të lehtë rrugën e larmijëzimim e aktivitetetve kulturore, botimeve, konkurseve letrare, stimulimin e talenteve te reja, promovimin e mëtejshëm të vlerave kombëtare dhe më gjerë. Përulemi në shenjë respekti të thellë përpara bujarisë, së investitorëve të artit për të ecur bashkarisht në këtë mision fisnik.
Të zhytur në lumturinë e leximit që transformon njëriun! Bashkëpunëtorë dhe drejtues vizionarë! Sipërmarrës të artit të fjalës së shkruar! Kjo përpjekje e jashtëzakonshme për të mbajtur gjallë e çuar më tej trashëgiminë letrare do të shkojë më larg, në ardhmërinë e sigurtë dhe të suksesshme!
Unë ju falenderoj përzemërsisht për votat tuaja! Do jem këtu me forcën e penës, përkushtimin dhe besnikërinë për ta çuar më larg këtë mision patriotik!
Kuintesenca e urës së padukshme prej drite që i lidh kombet në këtë ekspozim vlerash, shpalos shkëlqim, krenari, arritjet e një kodi të përbashkët gjenetikisht të shpërndarë nëpër të gjitha qelizat fjalës së gjallë, i radhitur dendur rresht më rresht në formën e dyfishtë të AND-së krijuese që dëshmon balancën e filozofisë së përkushtimit dhe dashurisë. Vetëm krijuesi, (poeti), vetëm ai di se si t’i kthejë pshërëtimat e atdheut në simfoninë më të ëmbël. Zemrën e atdheut që vuan,e ndien vetëm zemra e krijuesit (poetit).
E çfarë është poeti?- Sipas Soren Kirkergard një njeri i palumtur që fsheh ankthin e pafund në zemrën e tij, por buzët e së cilit, janë formuar në atë mënyrë që psherëtimat dhe qarjet të tingëllojnë si një muzikë e bukur. Aty ky hyn fjala, depërton dielli. E gjithë Shqipëria, i gjithë kombi çlodhet nëpër fletët e dendura të këtij ditari të një familjeje të madhe: Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë. E ndieni simfoninë e ëmbël? Është himni! Do të flini në paqe. Me dorën nga krahu i zemrës, jemi duke u rritur në mbijetesë.
PhD Yllka FILIPI
April ’24
Stamford, Ct

Eugjen Merlika/

Të nderuar të pranishëm, e quaj një nder të veçantë këtë fjalën time para jush, një auditori të vogël, por tejet cilësor të dashamirësve të vullnetshëm të ngjarjeve të këtij lloji në jetën kulturore të këtij institucioni të rëndësishëm të kryeqytetit tonë, me rastin e paraqitjes së librit tim të gjashtë në fushën e publiçistikës, i katërti i botuar nga Uet Pres që nga viti 2007 e që mban titullin “Shqipëria në botën e mijëvjeçarit të tretë”.

Dua t’a filloj fjalën time me një falënderim të ngrohtë e tejet të sinqertë për shtëpinë botuese Uet Pres e zotin Henri Çili, së bashku me stafin drejtues të saj, që kanë mirëpritur e botuar katër vëllimet e mija. Dua të falënderoj nga zemra gjithashtu redaksitë e gazetave Mapo e Gazeta Liberale, zotërinjtë Alfred Lela, Fitim Zekthi, Arion Sulo, Elvis Iljazaj e Reldar Dedaj, për gatishmërinë dhe mirëkuptimin që kanë dëshmuar kundrejt meje në botimin e shkrimeve në vitet e shkuara, pa vënë në diskutim asnjëherë përmbajtjen e tyre. E konsideroj këtë fakt si dëshmi të frymës së lirë e liberale të atyre fletoreve e, sigurisht edhe të zotit Henri Çili si drejtues.  Do të desha të shtonja në këtë listë kolegësh edhe emrat e zonjave Elsa Demo e Admirina Peçi, të cilat më kanë botuar shkrimet para Mapo-s apo Gazetës Liberale në gazetat Shekulli e Shqiptarja.com. e po ashtu edhe çiftin Skënder dhe Elida Buçpapaj për vënien e shkrimeve në portalin Voal.ch në Zvicër e të ndjerin Gazetar Dalip Greca, për një bashkëpunim 20 vjeçar në gazetën “Dielli” e pasardhësin e tij Sokol Paja në po të njëjtin organ të shtypit. Bashkëpunimi me këta zotërinj e zonja të nderuara ka qënë për mua një motiv kënaqësie të brëndëshme, mbasi ajo jetë e gazetarit filloi kur isha gati në gjysmë shekullin e jetës, një kohë jo shumë premtuese, për profesionin e publiçistit, duke mbajtur parasysh se vija nga një jetë e vështirë në të cilën kisha ushtruar vetëm punën e krahut që nga mosha e rinisë së parë.

Madje në këtë hulli dua të jem i sinqertë para jush se, si pasojë e kujdesit të zonjës fisnike Suela Bala, së cilës i jam shumë mirënjohëse për çuarjen e vëllimit tim “Rravgime të lira në shtigjet e historisë shqiptare” në konkursin At Zef Pllumi, pata kënaqësinë të fitoja edhe vlerësimin e zhurisë përcaktuese të çmimeve t’atij konkursi. 

Profesioni i publiçistit në shoqëritë e hapura, në të cilat ai zhvillohet lirisht e pa kushtëzime të çdo forme, është ndër më të rëndësishmit e jetës kulturore të çdo vendi. Kjo jo vetëm për përcaktimin si “pushteti i katërt”, siç quhet rëndom përsa i përket rolit të tij në hierarkinë e vlerave shoqërore e kulturore të një shoqërie, por edhe për funksionin rregullues në formimin e ideve të saj me parimet e drejta të një kombi, përsa i përket vlerave të trashëguara nga historia e tij dhe atyre të huajtura nga qytetërimet e  tjera, kryesisht ai perëndimor.

Në Vendin tonë, megjithë vështirësitë e trashëguara për gati një gjysmë qindvjeti të regjimit komunist, në të cilin publiçistika kishte funksionin e zëdhënësit të tij, në të gjitha format e në të gjithë drejtimet, me tjetërsimin e sistemit, mendoj se ka paraqitur një fytyrë të re, në përputhje me kërkesat e reja të lirisë së mendimit e interesimit më të madh për ndodhitë botërore, ndoshta edhe më të përparuar se mesatarja e asaj të masës së përgjithëshme të shoqërisë. Sigurisht, n’atë drejtim ka edhe mangësi, që përcaktohen nga koncepte që vazhdojnë të mbeten të lidhura me një të shkuar, nga e cila fatkeqësisht, nuk po jemi në gjëndje të shkëputemi plotësisht, si pasojë e disa bindjeve të ngulitura thellë në nënëvetëdijen, kryesisht të pjestarëve të brezit tim, por edhe për ndikime të reja të dëmëshme, të huajtura nga konjuktura të ndryshme marrëdhëniesh me jashtë. 

Publiçistika ka në përbërje të saj mjaft elemente të artit dhe dikush e ka krahasuar, për rëndësinë e saj, me oratorinë në botën e lashtë greko-romake. Si e tillë edha asaj, në punën e saj, i takon të verë në jetë një mësim monumental të “veprës teatrale edhe më popullore, edhe më të thellë që luhet në skenë”, tragjedisë “Hamleti” të Shekspirit. Kryeja e artit dramatik botëror, nëpërmjet gojës së personazhit kryesor të veprës së tij, princit të Danimarkës, n’a ka lënë  këtë përcaktim, sa të thellë po aq madhështor për të gjithë shërbyesit e artit:

“Qëllimi i artit, i cili që në krye e gjer tani ka qënë e është: të bëhet pasqyrë e natyrës dhe t’i tregojë fytyrën e vet virtytit, pikturën e vet poshtërsisë, dhe formën e vulën e tyre njerëzve dhe shoqërisë së një periudhe.”      

Këto fjalë të Shekspirit gjenial, shëmbëlltyra të detyrave të artit të madh, mendoj se duhet të jenë “besojma” edhe e idhtarëve të publiçistikës, ndoshta më shumë e tyre në profesionin dhe shtegtimin në misionin, tepër të dobishëm që kanë marrë përsipër. Në këtë kuadër, do të mundohem të paraqes me pak fjalë veprën time të fundit “Shqipëria në botën e mijëvjeçarit të tretë”. Duke falënderuar përzemërsisht zotërinjtë parafolës, Henri Çili, Nevila Nika, Marçel Hila, Fjoralba Caka, Klajdi Lulollari, Elsa Demo, veçanërisht  studjuesen e talentuar Suadela Balliu, për paraqitjen e librit dhe akoma më shumë për parathënien e thukët e tejet të goditur, për të cilën i kam kërkuar vetë mirësinë e shkrimit, simbas zakonit të këtyre paraqitjeve, më duhet edhe mua të  mundohem të shtoj diçka në përceptimin tuaj, në orvatjen për të ju shtyrë sadopak të gjeni kohë e dëshirë për të lexuar këtë libër.

Ky vëllim, ashtu si dy të tjerët, të botuar më parë nga Uet Pres, “Demokratura shqiptare në sytë e një të mërguari” dhe “Thinjat e atdheut”, ndahet në kapituj, ku secili paraqet shkrime që përafrohen si tematika e, në larminë e tyre, marrin përsipër të trajtojnë ngjasime idesh. Në këtë vëllim janë përfshirë njëmbëdhjetë të tillë, në të cilët rradhiten nëntëdhjetëegjashtë shkrime në 475 faqe.  Titulli i librit i bën jehonë kohës në të cilën jetojmë, fillimit të një mijëvjeçari, që quhet i treti në historinë e njerëzimit. Quhet kështu sepse kufiri i ndarjes së epokave u pranua botërisht lindja e Jezu Krishtit. Idhtarët e marksizëm-leninizmit për gati një shekull u mësuan brezave se koha historike përcaktohej me erën e re dhe erën e vjetër, duke anashkaluar vitin zero që i ndante këto era. Ne u rritëm me këtë përcaktim e ka ende ndonjë shkrivan që vazhdon t’i përdorë këto terma, duke dëshmuar se shpëlarja e truve në regjimin komunist, ka qënë një proçes i thellë që ka lënë gjurmë në brezat, duke ngulitur fuqishëm dogmat e tij. Sidoqoftë përkatësia kësaj kohe, në kapërcyell të mijëvjeçarëve, është diçka shumë e veçantë që i takon njerëzimit një herë në njëmijë vite. Prandaj në këtë drejtim mund të quhemi fatlumë.

E konsideruam veten të tillë në vitin 1990, kur një mrekulli e Perëndisë shkërmoqi komunizmin në Evropë, për pasojë edhe në Shqipëri. I pritëm ata çaste si mesazh hyjnor për t’ardhmen tonë, duke n’a dhënë ndiesinë e ëndërrimit të një shteti e një shoqërie “si e gjithë Evropa” që, për herë të parë mbas një gjysmë mijëvjeçari, shihej si ”Toka e premtuar”, mbas vendimeve të saj në fillimet e qindvjetorit të fundit të mijëvjeçarit të dytë, të cilët gjymtuan njëherë e përgjithmonë Shqipërinë si bashkësi etnike, shoqërore e historike. Pritmëria u sendërtua pjesërisht, kryesisht për mungesë të një klase politike jo në lartësinë e detyrës, prodhim i variantit më të keq të komunizmit skajor lindor, por pjesërisht edhe për llogaritë e pafund të Evropës së këtyre tre dhjetëvjeçarëve kundrejt Ballkanit. Sot jemi në NATO, fuqia më e madhe ushtarake e gjithë historisë së njerëzimit, ndoshta një mburojë e qëndrueshme kundrejt synimeve të një ish koloneli të shërbimeve sekrete ruse që, në krye t’atij shteti ëndërron të krijojë një kontinent nën vartësinë e tij, nëpërmjet raketave e bombave….

Jemi përsëri një komb i ndarë territorialisht në pesë shtete, edhe se Kosova ka pavarësinë e saj, një dhuratë e NATO-s, në një çast bujarie të pazakontë, në hullinë e mbrojtjes edhe me armë të qenësisë së një populli, në rrezik të zhdukjes fizike nga dhuna e një populli fqinj të tij. Kjo qe ajo që n’a solli kapërcyelli i mijëvjeçarëve. Krahas kësaj ne pësuam braktisjen e Vëndit tonë, me pasojat pohenike e johenike që do të përcaktojnë pritmëritë tona. E ardhmja mbetet, si gjithmonë, një e panjohur edhe se rruga drejt Evropës duket sot si më e mundëshme për t’u përshkuar, në krahasim me njëzet vite të shkuara. Por problemi kombëtar mbetet, me gjasë, sa më shumë kalon koha, aq më shumë i përngjan një përfytyrese të largët e të pasendërtueshme. Ndoshta kjo, në një farë mënyre, edhe për mungesën e një vullneti të brëndshëm, të mpakur që në zanafillë nga statu quotë e luftës së dytë botërore, të kthyera në tabu, edhe se jo gjithmonë të respektuara nga historia e tridhjetepesë viteve të fundit në Evropë. 

Por sigurisht, kjo gjëndje është përcaktuar nga zotërimi në Evropën politike i psikozës së ankthit sërbo-rus kundrejt “Shqipërisë së madhe”, që ende sot valëvitet si gogol në diplomacinë ndërkombëtare, duke paralizuar çdo nismë të politikës rakitike shqiptare që në embrion. Çuditërisht fqinjët tanë të veriut, lindjes e jugut kanë harruar se deri në vitin 1912, popullsia shqiptare, autoktone në trojet e saj, të përmbledhur në katër vilajetet e Janinës, të Shkupit, të Kosovës e të Shkodrës, jetoi për shumë qindra vite në paqe me ata, pa krijuar probleme. Ndërsa ata, me instiktin e tyre grabitqar e shtazarak, në tetorin e atij viti, u vërsulën të gjithë së bashku si çakejtë për të rrëmbyer me forcën e ushtrive trojet mijëvjeçare shqiptare, duke shkaktuar tragjedinë më të madhe historike të kombit tonë. Në kundërshtim me të gjithë ligjet e normat e moralit e të drejtësisë historike, këta pushtime u ligjëruan nga vendime të Evropës, sa të padrejtë po aq të pamoralshëm, në konferenca të ndryshme të diplomacisë evropiane në Londër, në Firence e në Paris, duke dënuar në përjetësi aspiratën e  kombit tonë për të jetuar i bashkuar në trojet e tij. Ata e trajtuan Vëndin e Skënderbeut me logjikën e kancelarit prusian, Otto von Bismarkut, duke shkelur mbi kujtesën historike të mbrojtjes së Evropës së krishterë nga epopeja shqiptare e shekullit të artë të Gjergj Kastriotit.

Brezi i themeluesve të shtetit shqiptar të pavarur, ai i kombëtaristëve të Shqipërisë etnike, që sendërtoi bashkimin e trojeve shqiptare nën një administratë të përbashkët, edhe se në kuadrin e një lufte botërore e nën pushtim, u masakrua pa mëshirë nga fituesit e luftës, që flijuan ëndrrën shqiptare të shekullit për hir të një ideologjie kundërshqiptare e të pushtetit të tyre të verbër e të nënështruar komunizmit ndërkombëtar. Pasojat qenë shkatërrimtare në të gjithë drejtimet e, kryesisht, në pamundësinë e plotë për të përsëritur përvojën e sendërtimit të ”ëndrrës shqiptare”.      

Këto janë temat që zënë ndër vendet më kryesore në librin tim. Ndoshta nuk janë shumë “moderne”, por kërkojnë të sjellin para lexuesit ata probleme që trashëguam nga shekulli i shkuar, e për të cilat ka rënë një mburojë hermetike mes nesh e në botën e jashtëme. Ata përbëjnë thelbin e qenësisë së kombit, që është shumë më i lashtë se ne e që do të mbetet i pavdekshëm edhe kur ne do të largohemi nga kjo botë. Me gjithë vështirësitë, në dukje të pakapërcyeshme, ne duhet të bindemi se fuqia e jonë si popull, përparimi e roli i ynë në botë varen, më shumë se sa mund t’a përfytyrojmë ne, nga bashkimi kombëtar. 28mijë kilometrat katrorë, në të cilët është e detyruar Shqipëria të jetojë, nuk mund e nuk duhet të përfaqësojnë kufirin e fundit të qenësisë sonë si komb. 

Shqipëria etnike, para më shumë se një shekulli, kishte 50 mijë të tilla, e ne nuk duhet të pajtohemi mendërisht e shpirtërisht me realitetin tonë të sotëm, që është vepër e fqinjëve tonë të pandershëm, e negligjencës së diplomacive të huaja, dhe e gabimeve tona të pafalëshme në një periudhë tejet kritike të qënies sonë si bashkësi. Bashkimi i kombit duhet të mbetet gjithmonë synimi kryesor i qënies sonë si popull. Përpjekja për t’i a arritur atij, duhet të jetë e përherëshme, sepse duhet të jemi të vetëdijshëm se nuk po kërkojmë asgjë më shumë se sa të drejtën tonë natyrore, që na e siguron historia e gjuha e jonë, tradita atdhetare e paraardhësve tanë, që nuk nguruan në çaste kritike të qënies sonë të ngrinin lapidarë gjuhësorë:

“Qysh prej Tivari deri n’Prevezë

Gjithkund lshon dielli vapë edhe rezë

Asht toka e jonë, t’parët na e kanë lanë

Kush mos t’na e prekin se desim të tanë!”

Bindja e rilindësve tanë duhet të gjejë vendin e saj të nderuar edhe në brezin tonë, edhe n’ata të ardhmit. Mbas gati tetëdhjetë  vitesh që kemi hequr dorë prej saj, duhet të rikthehemi përsëri tek ajo, sepse e kemi në gjak, në ëndrrat, në të drejtën hyjnore, në detyrën tonë si krijesa njerëzore. Duhet të ndërgjegjësohen për këtë realitet së pari politikanët tanë, duke e shtruar problemin jo vetëm në Shqipëri, por edhe në trojet jashtë kufijve të saj ku jetojnë shqiptarë, të marrin guximin për të folur mbi problemin, të kërkojnë mirëkuptimin e botës demokratike me arsye, vullnet, argumenta e besim në të drejtën e tyre. Kjo duhet të jetë detyra e parë e madhe e veprimtarisë së tyre, krahas mbarështimit të shteteve e përparimit të tyre. Por, për t’i a arritur në mënyrë të vetëdijshme sendërtimit t’asaj detyre , duhet të studjojnë historinë e vërtetë të Vendit të tyre, sidomos të gjysmës së parë të shekullit të njëzetë e të përvehtësojnë idealet e paraardhësve të tyre, që kanë flijuar gjithshka që kishin, personalitetin, madje edhe jetën, për kombin e bashkuar, për “Shqipërinë zonjë”.

Sigurisht kjo detyrë që duhet të marrim të gjithë përsipër, secili brënda mundësive të veta, paraqet vështirësitë e saj edhe të jashtëzakonshme, sepse kanë kaluar shumë vite në këtë gjëndje ndarjeje, e shqiptarët janë konsoliduar si qytetarë  të Vendeve të tjerë si Greqia, Maqedonia, e Mali i Zi. Trysnia e ushtruar mbi ta në gjithë këta dhjetëvjeçarë, ka ndikuar në bindjet e ndiesitë e tyre. Tani ndoshta është krejtësisht i pasendërtueshëm bashkimi i Çamërisë, i krahinave shqiptare të Maqedonisë apo të Malit të Zi me dheun “amë” edhe se e drejta qëndron në atë anë. Tani shpresa e shqiptarëve është hyrja n’Evropë. Nëse ajo hyrje nuk do të ndihmonte bashkimin e krahinave të mësipërme me Shqipërinë, besoj se do të sillte një gjëndje të favorshme për bashkimin e Kosovës me Shqipërinë, mjafton që këtë bashkim t’a kërkojnë me vendosmëri, e në mënyrë të kulturuar e paqësore popujt e dy shteteve. N’atë rast besoj se nuk do të ketë pengesa të pakapërxyeshme në sendërtimin e ëndrrës, edhe se jo në plotësinë e saj. Le të shpresojmë se një ditë, jo shumë të largët, do të festojmë arritjen më të rëndësishme të jetës kombëtare të shqiptarëve në mijëvjeçarin e tretë. 

Si autor i librit që po paraqitet sot, ju kërkoj ndjesë për këto fjalë të mija që ndoshta nuk i prisnit, që mund të trazojnë mendimet e juaja të përditëshme. Por ato janë pasqyrim i ideve të  trajtuara në një pjesë të mirë të shkrimeve të këtij libri. Si të tilla ato kanë hyrë në thellësi të qënies sime, të ngulitura nga tradita e familjes e, kryesisht, e gjyshërve të mij, Mustafa Kruja e Sotir Gjika. Këto ide kanë ushqyer vitet e jetës sime nën regjimin komunist, edhe se atëherë nuk mund t’i shprehnja. Sepse quajta atdhetar gjyshin tim, Mustafa Krujën, në një bisedë një për një me një shokun tim të fëmijërisë në kampin e internimit, e pata atë si një  akuzë kryesore në proçesin gjyqësor që u zhvillua mbas disa vitesh. Madje atë ditë që u arrestova, pyetja që më bëri shefi i Sigurimit të rrethit Lushnjë qe kjo: “Ti je nip i Mustafa Krujës?” Përgjigjes time pohuese ai i shtoi fjalët e zakonëshme: “N’emër të popullit je i arrestuar!”.

Pra i kam paguar me internime pa fund e vite burgu këto ide, por jam krenar për gjyshërit e mij, sepse jam marrë gjatë me përgatitjet për botim të shkrimeve të tyre, Sa më shumë i lexoj, aq më shumë bindem se ata i kanë shërbyer vetëm një ideali: Shqipërisë etnike, lartësimit e përparimit të saj.

Ajo krenari shtrihet edhe tek shumë bashkëvuajtës e bashkëkombas të mij, të cilëve u kam kushtuar një kapitull më vete: “Motive krenarie shqiptare”. Atë krenari e kam ndjerë në galeritë e minierës së Spaçit e në mjediset e atij kampi dënimi me punë të detyruar, në kontakt të përditshëm me njerëz, kryesisht të rinj, që kishin pranuar të vuanin dhjetë vite burg, për të shmangur rolin e spiunit që, nëpërmjet kallzimeve të tij, më shumë të pavërteta se sa të vërteta, shkaktonte fatkeqësitë e shokëve  e familjeve të tyre. Janë shëmbuj të cilët nuk gjinden në botën perëndimore, ku jetoj prej 33 vitesh. 

Ne, publiçistët jemi të prirur më shumë të vemë në dukje mangësitë apo të metat e shoqërisë, të shtetit, apo të popullit tonë. Kjo hyn në praktikën e profesionit, madje mbetet një detyrë e kërkuar prej tij, për t’u munduar për të dhënë një ndihmesë, sado të vogël, në ndreqjen dhe shmangien e tyre. Por, po ashtu detyrë e jona është të nxjerrim në pah edhe virtytet, kur ata shfaqen, edhe mirësitë, edhe sukseset, edhe forcën e karakterit të bashkëkombësve tanë.

Me këtë bindje, që është një nga besojmat e mija, po e mbyll fjalën time, me një falënderim të madh nga zemra, për praninë tuaj në këtë ditë të veçantë e tepër të këndëshme që mbyll botimin e librave publiçistikë të jetës sime, e me një urim po aq të  madh për ju dhe familjet tuaja, kryesisht për sukseset tuaja në t’ardhmen e në të tashmen, gjithmonë në dobinë e atdheut tonë e të njerëzve të tij.  

     Faleminderit

Tiranë, 12 prill 2024

Arjeta Ferlushkaj Kotrri

Stamford, 7 prill, 2024

Foto: Kevin Warren

Më 7 prill, 2024, në orën 14:00, në ambientet e bibliotekës publike “Ferguson” në Stamford, Connecticut, u hap Panairi i Librit Shqip, edicioni i tretë.

Fjalën e hapjes e mbajti kryetari i shoqatës, z. Mëhill Velaj, i cili, pasi përshëndeti të pranishmit, foli për qytetin pritës të këtij panairi, Stamford, si dhe bibliotekën “Ferguson”. Ai permendi punën e bërë nga Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë, jo vetëm për këtë panair, por për çdo aktivitet tjetër. Z. Velaj uroi mbarëvajtjen e edicionit të tretë të Panairit të Librit Shqip në SHBA dhe më pas ia dha fjalën znj.Yllka Filipi, n/kryetare e Shoqatës.

Znj. Filipi iu drejtua audiencës në gjuhën angleze, ku ndër të tjera tha: “Kuintesenca e urës së padukshme prej drite që i lidh kombet në këtë ekspozim vlerash, shpalos shkëlqim, krenari, arritjet e një kodi të përbashkët gjenetikisht të shpërndarë nëpër të gjitha qelizat fjalës së gjallë, i radhitur dendur rresht më rresht në formën e dyfishtë të AND-së krijuese që dëshmon balancën e filozofisë së përkushtimit dhe dashurisë. Vetëm krijuesi, (poeti), vetëm ai di se si t’i kthejë pshërëtimat e atdheut në simfoninë më të ëmbël. Zemrën e atdheut që vuan,e ndien vetëm zemra e krijuesit (poetit).”

Fjalën e radhës e mbajti presidenti i Shoqatës, z. Adnan Mehmeti, i cili përshëndeti auditorin dhe u shpreh se shpresonte që kjo përvojë të jëtë një udhëtim frymëzues për ta. Z. Mehmeti përmendi që në këtë panair kemi një shumëllojshmëri zhanresh dhe historish prej autorëve të rinj por edhe të mirënjohur. Presidenti i Shoqatës pohoi se: “Panairi i Librit Shqip në Amerikë ka një identitet ndryshe dhe në veçanti, synon të përhapë kulturën e leximit dhe të promovojë veprat e shkrimtarëve shqiptarë për një audiencë të huaj.”

Z. Mehmeti e përmbylli fjalën e tij duke bërë falenderimet për të gjithë shkrimtarët, sidomos për ata që kanë ardhur nga larg, për lexuesit, për median dhe të gjithë ata që ndihmuan në organizimin e këtij panairi. Një falenderim më vete shkoi për Departamentin e Kulturës në Bashkinë e Stamford-it, për gjithë mbështetjen e dhënë.

Z. Velaj ftoi Anëtarin e Nderit të SHSHSHA-së, shkrimtarin Visar Zhiti të mbajë fjalën e tij të rastit. Mes emocioneve dhe pas falenderimeve për pritjen e ngrohtë, z. Zhiti tha: “Na mblodhi ky panair i vogël në Amerikën e madhe prandaj edhe kuptimi i këtij panairi është i madh. Ne jemi autorë shqiptarë që nuk kemi mërguar nga gjuha amë dhe gjuha është atdheu i shkrimtarit. Ne jemi lexues edhe të librit shqip dhe libri është kujtesë. (…) SHSHSHA-ja me këtë panair të librit po kryen një akt kulturor me rëndësi sepse, librin shqip, nga një vend i vogël dhe i përvuajtur i Ballkanit, e sjell në vendin më të fuqishëm në botë, në superfuqinë kulturore. Librin shqip të një kombi të lashtë, e sjell tek një komb modern, ky bashkëveprim, është mirëkuptim, është miqësi, është liri, është mbështetje.”

Anëtarja e shoqatës, znj. Arjeta Ferlushkaj Kotrri u shpreh: “Aktivitete të tilla janë të rëndësishme për t’u ndjekur sepse na bëjnë të takohemi me njëri-tjetrin dhe me lexuesin. Sa herë që takohemi, pas çdo panairi, pas çdo libri të shkruar/botuar, ne vijmë ndryshe. (…) Panairet e librit shqip në Amerikë nuk janë e nuk kanë pse të jenë të njëjtë si ato që bëhen në Shqipëri. Ne kemi të tjera misione shtesë, për të cilët duhet të jemi të qartë që në fillim (ajo që quhet “Utile”), por kjo nuk do të thotë që mund të mos tregojmë vëmendje ndaj literaritetit, pra cilësisë së fjalës si art.”

Kryetari i SHSHSHA-së, Z. Velaj bëri një falenderim për mbështetësit e këtij panairi: Nazim Salihu (Noli), Skender Pali, “Albanian Dream” nga Eva Dori, Pal Dushi, Mëhill Gjuraj, Sergio’s Pizza dhe Dedë Lleshi.

Një moment që shoqëroi panairin e sotëm ishte edhe mbajtja e një minuti heshtje për shkrimtarët që nuk jetojnë më, si: Naum Prifti, Dalip Greca, Luigj Çekaj, Xhevdet Bajraj dhe Guri Stefani. Për secilin prej tyre, SHSHSHA-ja ndau nga një çertifikatë mirënjohjeje, të cilat u tërhoqën nga përfaqësues të familjeve të tyre.

Me çertifikatë mirënjohjeje u nderuan edhe tre Anëtarët e Nderit të Shoqatës, z. Visar Zhiti dhe Sami Repishti, Carrie Hooper, gjithashtu edhe anëtarët: dr. Bexhet Asani dhe Arjeta Ferlushkaj Kotrri, mirënjohje që u ndanë nga kryetari z. Velaj dhe presidenti z. Mehmeti. Ky i fundit, kishte rezervuar një surprizë për kryetarin në ikje z. Velaj, ku pas falenderimeve për punën e bërë, z. Mehmeti i dhuroi një pllakatë mirënjohjeje për kontributin mbi 20-vjeçar të z. Velaj pranë SHSHSHA-së. Një përshëndetje të shkurtër për panairin e librit e bëri edhe shkrimtarja Tanya (Hyonhye) Ko Hong, libri i së cilës është përkthyer në gjuhën shqipe (“Mother to myself”).

Në përmbyllje të ceremonisë hapëse të panairit, z. Velaj ftoi lexuesit dhe shkrimtarët që të takohen me njëri-tjetrin, të shkëmbejnë libra dhe autografë. Më pas, ai prezantoi tek të pranishmit anëtarët më të rinj që i janë bashkuar SHSHSHA-së së fundmi: Gjon Fran Ivezaj, Eva Dori, Aurel Naci, Nosh Mernacaj, Sami Mulaj, Azgan Perbati dhe Nexhmedin Syla.

Përfaqësuesi Bashkisë së qytetit të Stamford-it, z. Aaron Miller u ftua nga presidenti i SHSHSHA-së për të përshëndetur auditorin. Z. Miller u shpreh se jemi krenarë që kemi në qytetin tonë një komunitet shqiptar kaq të suksesshëm dhe i uroi suksese të gjithë shkrimtarëve.

Pjesë e panairit ishte edhe një mini-ekspozitë me piktura dhe punime dore të realizuara nga Ramiz Mujaj.

Kryetari i SHSHSHA-së, Z.Velaj e bëri mbylljen e panairit duke bërë një kalim tek tavolina e secilit shkrimtar pjesëmarrës, kalim të cilin e shoqëroi me një prezantim të shkurtër për autorin në fjalë dhe titujt e librave të tyre.

***

Panairi i Librit Shqip në Amerikë, edicioni i tretë, numëron pjesëmarrjen e mbi 30 autorëve: Visar Zhiti, Adnan Mehmeti, Mëhill Velaj, Yllka Filipi, Bexhet Asani, Daisy Elbasani, Tushe Saliaj (Rrapaj), Lufti Brami, Premisa Muca Kerthi, Erlinda Pysqyli, Demir Rusi, Rukiana Kasemi, Lela Qejvani, Suzana Vangjeli, Majlinda Pajaj, Bora Balaj, Merita Prenga, Gjon Fran Ivezaj, Gjeto Turmalaj, Sami Mulaj, Kastriot Fetahu, Selman Dervishi, Luigj Çekaj(përfaqësuar nga e bija), Nexhmedin Syla, Azgan Berbati, Arjana Fetahu Gaba, Ramiz Mujaj, Pal Ndrecaj, Nosh Mernacaj, Sergio Bitiçi, Idriz Lamaj, Arjeta Ferlushkaj, Simon Dervishi Mani, Hamid Alaj, Age Ivezaj Gjokaj.

Ky panair u realizua mbas 14 vitesh nga edicioni i dytë, i cili u mbajt në New York në vitin 2010. Mendohet që tashmë ky panair do të bëhet një traditë çdo tre vite.

Edicioni i tretë i Panairit të Librit Shqip në SHBA u mbyll me shkëmbime librash mes autorësh, me dhënie autografesh për lexuesit dhe shkrepje të fotografive, duke përjetësuar çaste të tilla në arkivin e SHSHSHA-së dhe komunitetin shqiptar në Amerikë.

*Shënim: në mbyllje të panairit, anëtarët e SHSHSHA-së zgjodhën kryesinë e re: kryetare u zgjodh dr. Yllka Filipi, n/kryetare u zgjodh Arjeta Ferlushkaj Kotrri, sekretar u zgjodh dr. Bexhet Asani.

Kastriot Fetahu/

Askush nuk e di sesi udhëtoj, kur jam i vetëm në makinë. Duket sikur i ngjaj një ushtari të vetmuar që shkon i heshtur në misionin e tij. Diku kam lexuar se një komandant perëndimor i priste ushtarët pas stërvitjes së mëngjesit me një këngë të adhuruar nga unë në kohën e jetës studentore. Këndohej nga “The Animals” dhe titulli i saj është “House Of The Rising Sun,” me tingujt magjikë të kitarës së tyre.

Njëherë kur udhëtoja për në shtetin e Vermont, ju “qepa” këngës greke “Mi Mou Thimonis Matia Mou,” kënduar nga George Dalaras.

Kështu edhe këtë rradhë nuk e tradhëtova veten në udhëtimin për në Stemford (Connecticut), me “Podmoskovnije vjeçera” nga Dmitri Hvostorovsky dhe Anna Netrebko, një këngë ku romanca ruse i thotë të gjitha.

Nën tingujt e saj më kaluan në mendje ruset e qytetit tim, inxhiniere Ina Shahe dhe dizenjatorja Nadjezhda Nasto.

Interesi im prej një fëmije kureshtar, gërshetuar edhe me dëshira të mëtejshme për të njohur vajzat e tyre, buronte nga leximi i librave që na “dhuruan” heronjtë për moshën tonë, si Çuku dhe Geku, apo Atamani kazak nga Zaporozhia e Ukrainës, Taras Bulba me djemtë e tij Andrea dhe Ostapi e libra të tjerë…

Ndërsa më vonë u “dashurova” me Tonja Tumanovën e autorit Nikollai Ostrovskit në romanin e tij “Si u kalit çeliku” edhe pse nuk isha më shumë se një adoleshent.

Vajzat e inxhinieres Ina Shahe, Mariana dhe Ira, më dukeshin jashtëtokësore të paarritshme, thjesht i shikoja si “substanca laboratorike uraniumi” dhe meditoja përtej realitetit tim.

Në këtë “fond të artë vajzash” bënte pjesë edhe Lusia e Nadjezhda Nastos me motrën e saj, Tatiana.

Mariana (e shquar në matematikë) dhe Lusia me flokët bionde, Ira një brune, nuk ja mësova kurrë qeshjen, po ashtu dhe Tatiana dhe të dyja nxënëse që shkëlqenin në mësime, po dyert e universitetit kurrë nuk u hapën për ato…

Engjëll Shahe, një burrë i hijshëm, i heshtur, aristokrat, babai i Marianës dhe Irës, ishte një model që kërkoja të ndiqja. Një ish-debatikas, motra e të cilit bashkëshorte e Teme Sejko, u shëndrrua nga pushteti i kohës në… armikun tonë.

Ata ishin familje e bukur dhe ndoshta më e bukura në qytetin tim, por kjo gjë në diktaturë nuk të jepte resurse pozitive.

Nuk e di pse komunizmi e urren krenarinë, kryelartësinë dhe dinjitetin, nuk e kam kuptuar kurrë armiqësinë e komunizmit me të bukurën.

I kam urryer rusët që rrëzuan Carin Nikollaj, të fundit nga dinastia e Romanovëve dhe shkatarraqja “Aurora” nuk lajmëroi një botë të re e të bukur, por…

Shpesh kam pyetur veten dhe kurrë nuk gjeta dot një përgjigje.

Pse e duan akoma një sistem me standartin më të ulët ekonomik dhe numrin e madh të të vrarëve nga mungesa e lirisë dhe luftës së klasave që mbillte urrejtjen e njeriut ndaj njeriut, krahasuar me Perëndimin?

Kur këmbehesha rrugës me Irën nuk e kisha nën kontroll të plotë mendimin dhe kapërcimet e çastit i ngjanin udhës së Sizifit, i cili nuk arriti kurrë në majën e malit.

Nuk vonoi dhe… Nëna e saj arrestohet, inxhiniere Ina Shahe u akuzua si një spiune.

Sapo kisha lexuar Mata Harin…

E mendoj sot se sa shumë djem janë bashkuar me vajza të huaja dhe jetojnë me shtetësinë shqiptare.

Po sikur të ndodhë e njëjta gjë si me Ina Shahen?

Diktatura është antinjerëzore, por… ngelet vetëm një kujtim i largët, që nuk më lejonte të mendoja për ruset e bukura të qytetit tim.

“Kënga” e tyre ishte si e sirenave të Homerit tek “Odiseu” i tij dhe dylli nuk mjaftonte vetëm për veshët, sepse duhej shpikur edhe dyll për sytë.

Ina Shahe, një grua me personalitet të spikatur, jetonte e lirë, pasi ajo nuk dinte të jetonte ndryshe dhe për këtë gjë ata që “kujdeseshin për lirinë tonë” e trajtuan sikur po ushqenin kobrën.

Ina Shahe ishte një etalon që nxirrte në pah diferencën e lirisë së individit dhe natyrës së tij edhe brenda vendeve të sistemit komunist.

Është shumë domethënës absurditeti dhe puritanizmi i mbështetur në ligësinë për të dërrmuar armikun, tek njerëzit që vendosnin fatet tona.

Radikalizmi i tyre ja kalonte inkuizicionit mesjetar.

Kur bisedova me Marianën përjetova çaste ku tmerri dhe komikja jetonin brënda një historie.

Vëllai i një heroi të popullit ishte prokuror i Ina Shahes dhe i kërkoi asaj të tregonte një barcoletë “të fortë,” sepse anekdotat e Inës ishin popullore, sikur të ishte një “neo Ezop.”

Ajo i tregoi dhe prokurori u rrëzua në kolltuk nga të qeshurit, por e mblodhi shpejt veten se përballë kishte… armikun e popullit…

Inxhiniere Ina, nuk e di pse më kujton Maria Oktober në këtë rast, pranoi që nuk e donte Enver Hoxhën, po kurrë nuk pranoi të ishte një spiune.

Ina, ajo gruaja simpatike, e qeshur dhe e çiltër përtej idesë së kësaj fjale.

A ka spiunë kaq të çiltër?

Pse ne si popull na shoqëron akoma fataliteti që e dënojmë intelektualin, e përjashtojmë atë dhe vendimet e rëndësishme për jetët tona i marrin akoma sozitë e “Meke partizanit?”

Që para afro 2000 vjetësh, gjenerali Maximus Decimus Meridius i kumtoi perandorit filozof Mark Aurelius se pas luftës do të kthehej në fshat të punonte tokën…

Bashkëshortin e Inës ndërkohë e survejonin dhe pritej vetëm çasti…

Engjëll Shahe kishte lënë Tiranën për të ndihmuar sistemin e naftës me njohuritë e tij teknike në shkallë sipërore.

Një ditë një punëtor hypi në një vinxh, në ndërmarjen ku punonte ing.Engjëlli, lidhi një litar, kur të tjerë prisnin që litari të këputej dhe inxhinier Engjëlli… të arrestohej!

Punëtori ja doli dhe kur zbriti ju drejtua atij dhe i tha -Inxhinier, vetëm për ty e bëra këtë.-

Ishte një kohë kur stigmatizohej si mendjemadh, ky ish-debatikas me shtëpinë bazë e luftës çlirimtare, që në sytë e mi e kishin transformuar si ing. Kujtim Shaqirin te “Këneta” i Fatmir Gjatës.

Ashtu si arinjtë polarë hanë këlyshët e vet, ashtu dhe komunizmi bën të njëjtën gjë me bijtë e tij.

Një ditë kur isha në vit të fundit si student, në ‘84, bashkë me një shokun tim dhe të dashurën e tij shkuam në plazhin e Durrësit. Aty pranë po kalonte inxhinier Engjëlli dhe unë iu tregova miqve të mi për të.

Vajza duke qeshur tha -do të dashurohesha me inxhinierin nëse nuk do të ishim bashkë-…

E dëgjoja “Podmoskovnije vjeçera” dhe mendoja Tatianën, vajzën e vogël të Nadjas së bukur e, më kujtohej historia që nuk e bënë komandante shkolle, sepse ishte kontigjent armiqësor!

Edhe Tatiana vajza e Car Nikollajit nuk kishte fat më të mirë se ajo dhe bashkë me Dmitrin, të dashurin e saj, oficer të oborrit të Carit, shpresonin aq shumë tek rusët e bardhë, por ngelën përsëri nën efektin e gënjeshtrave romantike, të cilat i predikonte diktatura e re në emër të popullit memec. Enigma e fundit të jetës së saj endet mes dy “të vërtetave.”

Sa herë i jam rikthyer idesë së fatit të botës nëse do të fitonin rusët e bardhë me në krye Kollçakun dhe Denikinin…

Ina nuk do të ishte burgosur dhe as babai i Lusias, inxhinieri gjeolog Thanas Nasto.

Bota nuk do të kishte luftë klasash dhe urrejtja do të ishte zëvendësuar me dashurinë.

Më brente mendimi se pse dashuria e sfidonte nacionalitetin në sistemin diktatorial por ideologjinë kurrë dhe madje duhet saktësuar se as sektet ideologjike brenda sistemit komunist.

Pse duhet të ketë largësi morale mes jetës faktike në lindjen komuniste dhe demokracitë perëndimore?

A është kënaqësia, mëkatare për ideologjinë komuniste?

Vendosa duart në kokë një çast, mbylla sytë dhe imagjinoja skenografinë e ngjarjes që më tregoi Lusia…

Lusia ishte një vajzë mjaft simpatike dhe flokët e verdhë të saj ishin pjesë e endrrave djaloshare të një qyteti.

U bë tejet serioze dhe filloi…

Kur shkuam tek burgu i Spaçit, (Mauthausen shqiptar), mamin e lamë me babin dhe vetë do të flinim te kasollja. Një grua, punëtore e burgut si pastruese, i thotë mamit që do ti marrë unë vajzat në shtëpi se 15 minuta larg jam me autobuzin e punëtorëve dhe t’i sjell në mëngjes dhe ikëm me të.

Kjo grua vejane kishte tre fëmijë, njeri prej tyre i sëmurë me zemër.

Ishin shumë të varfër dhe shtëpia shumë e pisët me koloni mizash që fluturonin mbi kokat tona.

Fantina e Hygoit me Kozetën qëndronin më lart se “Fantina” që na mori në shtëpi dhe “Kozeta” e saj.

Na gatoi gjellë me qepë të thata, po nuk e prekëm. Na dha fruta më pas.

Dera ishte me një lloz të madh.

Na shtroi çarçafë të bardhë, sikur të ishim miq të veçantë.

Gjatë kësaj kohe erdhi një vajzë, shoqe e saj dhe më la shijen e një rrugaçeje.

Kur iku ajo dhe ne po bëheshim gati të flinim, dëgjoj një trokitje, e zonja e shtëpisë doli dhe po bisedonte me një mashkull.

Kthehet e nuk na tha asgjë.

Në mëngjes na përcjell me dy kokrra mollë.

Unë ndjehesha shumë keq me atë varfëri.

Gjatë rrugës ajo më thotë -E pe atë burrin që erdhi mbrëmë?

-I tregoi shoqja ime për ju- vazhdoi.

-Ai spiuni solli një bidon me mjaltë, që ta lejoja në këmbim të hynte në dhomën tuaj, por unë nuk pranova!-

U shtanga dhe pasi mora veten e falenderova dhe i dhurova lekë, por ajo nuk pranonte.

E bëra fakt të kryer për fëmijët… mbaroi Lusia.

Portat e Ferrit në sytë e mi ishin të hapura dhe engjëjt i shpëtoi momenti i asaj gruaje…

Immanuel Kant -Ekzistenca e Biblës, si një libër për njerëzit, është përfitimi më i madh që ka përjetuar ndonjëherë raca njerëzore. Çdo përpjekje për ta nënçmuar atë është një krim kundër njerëzimit.

Në vemendje më erdhi Ukraina e krizës së urisë në kohën e Stalinit… prindërit therrën fëmijën më të dobët, që po vdiste nga uria, për të ushqyer fëmijët e tjerë.

Kant nuk e njohu komunizmin lindor.

Vetëtimthi mendova se persekutorët e donin mitrën e këtyre grave e vajzave edhe si një “shtëpi publike” edhe si një varrezë dhe për këtë më ndihmon edhe “Vdekja e kalit.”

Vuajtjet e Lusias më sjellin në vemendje Anna Akhmatova, që priste me muaj në portat e burgut të Leningradit për të takuar bashkëshortin e arrestuar nga NKVD e frikëshme e Yagoda-s, Nikolai Punin.

Djajtë nuk janë më të zinj sesa persekutorët e komunizmit.

Dialogova gjatë me ato vajza të bukura të qytetit tim dhe koka më buçiste nga kaq shumë gjëra, ku tmerri ishte si një variabël pa limite…

Nadja e bukur vizonte me të bardha rrugën automobilistike Fier-Lushnje në vapën e gushtit nën rrezikun e jetës nga makinat, vetëm pse ishte ruse dhe gruaja e armikut që u burgos politikisht se u martua me një ruse të shtetësisë së Hrushovit revizionist, luftë egoiste sektesh demagogjike brenda llojit.

O tempora, o mores!

Hvorostovsky me atë zërin magjik bas nuk më shkëputi dot nga errësira e tmerrit të rikthyer si mëngjesi i një dite të ftohtë dimri me shi papushim…

Një film i viteve ‘80, Vizitorë nga kozmosi,” mbaron me një shprehje domethënëse —LIFE IS POSSIBLE.-

Ruset e bukura të qytetit tim e vërtetojnë me stoicizmin, që buron nga koncepti i jetës dhe i lirisë në mendimin e tyre.

Ndërkohë “Podmoskovnije vjeçera” mbaroi dhe në veshët e mi buçiste fjalia e fundit -Mos harroni këtë verë mbrëmjet e Moskës,- sepse dimrin e “dorëzoi” tek unë.

Ndaj më pas nuk munda “të këndoja dot sëbashku me Taylor Swift…”

Ilir Ikonomi/

Sot në Tiranë një juri më nderoi me çmimin prestigjoz Lumo Skëndo për librin “Fan Noli – Apostulli”. Ngjarja organizohej nga Qendra Kombëtare e Librit dhe Leximit.

Thashë edhe unë ca fjalë për njohjen e Lumo Skëndos (Mid’hat Frashërit) me Fan Nolin në vitin e largët 1921.

Të dy ishin njerëz të ditur, të dy punonin shumë për problemin më të madh të atij viti: zbrazjen e tokave shqiptare nga trupat serbe dhe greke, që nuk po e linin Shqipërinë e ringjallur të merrte frymë.

Mid’hati, 41 vjeç, përfaqësonte Shqipërinë në Paris; Noli, 39 vjeç, në Lidhjen e Kombeve në Gjenevë. Mid’hati ishte njohës i shkëlqyer i truallit shqiptar, i çdo fshati, i çdo pëllëmbe tokë. Noli ishte orator dhe artikulues i mirë i kërkesave shqiptare, i zbukuronte fjalimet e tij me shprehje latine, me vargje nga Shekspiri dhe Dantja, ishte i zoti të debatonte me diplomatët grekë dhe serbë në Lidhjen e Kombeve.

Një ditë u takuan në Gjenevë. Ishte fund i gushtit 1921.

Më 1 shtator trokitën të dy në zyrën e Lordit Arthur Balfour, ish-kryeministrit të Britanisë.

-Si mund t’ju ndihmoj? – i pyeti Lordi.

-Ju keni fuqi të madhe, – i thanë ata.

Lordi i priti me dashamirësi, por jo pa një sens ironie këta dy burra të kulturuar, që mbronin me aq pasion trojet e sakatuara të vendit të tyre. Mirëpo nuk ishte e lehtë të depërtoje tek të mëdhenjtë.

Mid’hat Frashëri dhe Fan Noli nuk qëndruan bashkë më shumë se një javë në Gjenevë, por ishin aty në çastin e duhur. Ishin ndoshta të vetmit shqiptarë që kishin realisht aftësinë të mbronin kufijtë e Shqipërisë.

Ja pse ky çmim që mora sot më solli në mendje disa gjëra nga historia. Ishte mjaft kuptimplotë për mua.