Nga Frank Shkreli/

Një simpozium i cilësuar si “ndërkombëtar”, me temën “Masakra e Tivarit 1945 – E vërteta e fshehur” do të zhvillohet ditën e martë më 31 mars 2026, në Tivar,  Tivar: Simpozium ndërkombëtar për “Masakrën e Tivarit 1945”, thirrje për ndriçimin e së vërtetës historike – Ulqini Online – Lajme nga Ulqini, Ana e Malit, Kraja, Tivari, Tuzi, Plava dhe Gucia, njoftoitre ditë më parë portali Ulqinionline.  Sipas portalit, kjo veprimtari po organizohet në përkujtim të Masakrës së Tivarit, 1945, “ku në pranverën e vitit 1945 u vranë pa gjyq qindra të rinj të paarmatosur, kryesisht shqiptarë, si dhe një numër i konsiderueshëm boshnjakësh”, shton Ulqinionline,duke iu referuar njoftimit zyrtar të organizatorëve të këtij tubimi. Se si e sa “boshnjakë” paskan qenë pjesë e asaj masakre unë nuk e di dhe as nuk kam parë deri më sot ndonjë referencë të besueshme për një konstatim të tillë. Ne e dinim se të masakruarit në Tivar më 1945 kanë qenë të gjithë djelmosha shqiptarë nga Kosova. Por presim që ky simpozium të hedh dritë mbi tezën e “boshnjakëve” të masakruar në Tivar, gjoja së bashku me shqiptarët nga Kosova.  Në këtë ndërkohë, shpresojmë që organizatorët e këtij simpoziumi të mos përhapin dezinformacionpa prova mbi identitetin e të masakruarve,madje pa filluar ende tubimi shkencor.

Qoftë kjo si të jetë – por me këtë shënim modest nuk e kisha në mend që “boshnjakët” të ishin subjekt diskutimi, porvetëm të shënojkëtë rast për të përkujtuar edhe njëherë, ashtu siç kam bërë disa herë në të kaluarën, masakrën e 2-3 mijë djelmoshave shqiptarë në Tivar, në vitin 1945, duke bërë thirrje, njëkohsisht, për ndriçimin e së vërtetës historike për këtë krim kundër njerëzimit, ndër krimet më të mëdha jo vetëm kundër shqiptarëve, por edhe në mbarë rajonin e Ballkanit.

Masakra e Tivarit 1945, një plagë e hapur që kërkon kujtesë dhe ndriçimin e të vërtetës.Ka momente në histori kur detyra më e thjeshtë — të kujtosh — bëhet edhe më e rëndësishmja. Jo për të ushqyer dhimbjen, por për të zbuluardhe për të ruajtur të vërtetën. E tillë është edhe Masakra e Tivarit, një nga ngjarjet më të rënda dhe më pak të trajtuara të historisë kombëtare të shqiptarëve.

Në pranverën e vitit 1945, ndërsa Lufta e Dytë Botërore po i afrohej fundit, mijëra shqiptarë nga Kosova u mobilizuan nga autoritetet jugosllave të luftës dhe u drejtuan në mënyrë të organizuar drejt Tivarit, nepërmjet rrugëve dhe shtigjeve të Shqipërisë së Veriut. Të çarmatosur, të lodhur dhe të mashtruar për fatin që i priste, ata u përballën, me kushte të vështira gjatë rrugëtimit dhenë mbërritje në Tivar, me një tragjedi që do të mbetej për dekada në hijen e historisë. Shumë prej tyre u vranë në rrethana të dhunshme, duke shënuar një nga episodet më të dhimbshme të asaj periudhe dhe një nga ngjarjet më të rënda dhe më pak të trajtuara, të historisë  kombëtare. Si e tillë ajo tragjedi lidhet ngushtë me marrëdhëniet shqiptaro-jugosllave të kohës dhe me politikën sllavo-komuniste të JosipBroz Tito-s për konsolidimin e kontrollit mbi shqiptarët në Kosovë. Dhe ekzistonte nga frika e komunistëve jugosllavëdhe e regjimit komunist në Tiranë, nga një rezistencë shqiptare anti-komuniste në trojet shqitare. Siç dihet, në historiografinë zyrtare të ish-Jugosllavisë, kjo ngjarje u hesht për dekada. Edhe në Shqipërinë komuniste, e deri në ditët e sotëme të tranzicionit të turpshëm, Tirana zyrtare politike dhe akademike e 35-viteve të fundit, Masakrën e Tivarit e ka   filtruar politikisht, duke e trajtuar atë si një temë për të cilën nuk flitet. Se çfarë fshehin sot autoritetet politike dhe akademike shqiptare në Tiranë dhe në Kosovë për të vërtetën e Masakrës së Tivarit, vetëm ata e dijnë!?

Për dekada me radhë, kjo ngjarje nuk mori vëmendjen që meritonte nga historiografia shqiptare. Rrethanat politike të kohës së komunizmit, ndërtimi i një narrative zyrtare dhe mungesa e një vullneti institucional për ta trajtuar të plotë të vërtetën, bënë që Masakra e Tivarit të mbetej në periferi të kujtesës historike shqiptare. Në vend të një shqyrtimi të hapur dhe të balancuar, mbizotëroi heshtja zyrtare. Dhe me heshtjen, siç ndodhë, gjithëmonë, erdhi edhe harresa.  Megjithatë, kujtesa nuk mund të shuhet plotësisht. Në vitet e mëvonshme, ndonjë studiues, dëshmitarë dhe familjarë të viktimave kanë bërë përpjekje për të sjellë në dritë faktet, për dokumentimin e asak masakre dhe për të ruajtur dinjitetin e atyre që humbën jetën. Këto përpjekjet, ndonëse të pamjaftueshme, përbëjnë një hap të rëndësishëm drejt një kuptimi më të plotë të historisë shqiptare dhe të Masakrës së Tivarit. Uroj që edhe simpoziumi i ditës së martë në Tivar, të zhvillohet në këtë frymë – që të trajtohet, seriozisht dhe shkencërisht, e vervet e asaj tragjedie. 

Sepse sot, më shumë se 8-dekada më vonë, Masakra e Tivarit mbetet gjithnjë plagë e hapur. Jo vetëm për shkak të dhimbjes që ajo përfaqëson, por edhe për mungesën e një ballafaqimi të plotë institucional dhe historik me këtë ngjarje, qoftë nga Tirana ashtu edhe nga Prishtina zyrtare, sikur ata të shkretë që u vranë në Tivar të mos kishin qenë shqiptarë. Njohja e së vërtetës, në të gjitha dimensionet e saj, nuk është thjesht një detyrim ndaj së kaluarës — është një nevojë për ndërtimin e një të ardhmeje më të drejtë dhe më të ndërgjegjshme mpër shqiptarët. Të kujtosh nuk do të thotë të mbetesh peng i së shkuarës, sado tragjike të jetë ajo. Përkundrazi, është një akt përgjegjësie qytetare dhe historike. Por kujtesa është një mënyrë për të nderuar viktimat dhe për të siguruar që ngjarje të tilla të mos përsëriten më. Sepse një shoqëri që nuk përballet me të kaluarën e saj, sidomos me krimet e rënda, siç është masakra e Tivarit, rrezikon ta përsërisë atë, qoftë fjala për krimet e shtetit shqiptar në komunizëm, qoftë krimet e ish-Jugosllavinë komuniste kundër shqiptarëve anë e mbanë trojeve, nën ish-Jugosllavi, qofshin krimet tyre të përbashkëta të komunist[ve shqiptarë e jugosllavë, sa ishin miq e bashkpuntorë të ngusht të asaj kohe.

Tivari kërkon drejtësi historike. Dhe drejtësia fillon me pranimin e së vërtetës — edhe kur ajo na vë përballë vetvetes. Tirana zyrtare por edhe Prishtina e kanë për detyrë morale e kombtare hapjen e plotë të arkivave dhe një hetim të ndershëm histtorik, përndryshe përgigjja dhe e vërteta mbeten peng. Mos mendoni se heshtja zyrtare dhe mungesa e përgjigjeve për Masakrën e Tivarit do zbeh edhe përgjegjësinë zyrtare sot për ju.   Përkundrazi, e rëndon atë.

Sepse tragjedia nuk mbaron me krimin, por ajo thellohet me heshtjen.Prandaj, kujtesa për Tivarin nuk është vetëm një përkujtim. Ajo është një thirrje edhe për reflektim, për maturi dhe për përkushtim ndaj së vërtetës dhe përgjegjësive zyrtare të shtetit aktual. Sepse ndonjëherë, kujtesa është forma më e qëndrueshme e drejtësisë që kemi.

Sot, Masakra e Tivarit nuk është vetëm çështje historie. Është çështje e vet dinjitetit kombëtar të shqiptarëve. Një komb që nuk kërkon të vërtetën për viktimat e veta gjatë historisë, rrezikon të humbasë jo vetëm kujtesën, por edhe drejtimin për të ardhmen.Nuk kërkohet hakmarrje, jo. Kërkohet zbulimi i së vërtetës.Nuk kërkohet propagandë, por kërkohet drejtësi historike.Se Masakra e Tivarit, nuk është, thjesht, një episod i errët i historisë –por është një krim i pambyllur, një e vërtetë e shtypur dhe një ndërgjegje e paqartësuar kombëtare.Sepse pa e quajtur krimin me emrin e tij të vërtetë, pa e nxjerrë atë nga hija e ideologjisë komuniste dhe frikës, masakra e Tivarit do të mbetet një plagë që nuk shërohet – por vetëm mbulohet.Dhe plagët e mbuluara, herët a vonë, rihapen.

Urojmë që Simpoziumi për “Masakrën e Tivarit 1945”, ditën e martë me 31 mars, 2026 në Tivar, të hedhë në dritë dokumentacione të reja për ndriçimin e së vërtetës historike të asaj tragjedie kombëtare e njerërzore.

Frank Shkreli

Luan Rama/

Një nga politikanët e rrallë të virtutit dhe të moralit, Lionel Jospin (Zhospen) u largua sot nga kjo botë i përshëndetur nga politika evropiane dhe veçanërisht nga e majta dhe e djathta franceze për kontributin e tij të veçantë në progresin e shoqërisë franceze dhe pikësëpari të një politike të ndershme, të pastër dhe larg kompromiseve politiciene për të qëndruar medoemos dhe me çdo kusht në pushtet. Ishte pikërisht ky politikan, që kur humbi në zgjedhjet presidenciale të vitit 2002, ai deklaroi se nuk do ti kthehej më politikës. Dhe këtë fjalë ai e mbajti duke fituar respektin dhe simpatinë e një populli të tërë. Kryeministri Jospin e vizitoi Shqipërinë dhe kishte një simpati të veçantë për vendin tonë.

Ai krijoi një fond prej 5 milionë euro për krijimin e një qendre kulturore franceze në Tiranë dhe një financim afatgjatë më pas, por mjerisht, për interesa meskine të botës shqiptare, ky projekt nuk u realizua. Kujtoj kur në një takim të parë me kryeministrin e ri Majko, të takuar në Lyon, kohën më të madhe ai i foli për ish kryeministrin Nano dhe vizionin e tij evrpian dhe kishte besim që Shqipëria shumë shpejt do të integrohej në Bashkimin Evropian. Një simpati e veçantë e lidhi atë me presidentin Rexhep Meidani. Por ky integrim do të vononte. Kujtoj gjithashtu kur e shoqërova në vizitën e tij të parë dhe të fundit në Shqipëri, mbresa që i botova dhe në librin “Nën hijen e eklipsit” mbi angazhimin francez për mbrojtjen e Kosovës. Kujtime që mbeten të pashlyera në kujtesë për një politikan si ai, në një kohë kur “makiavelët” kanë përmbytur botën e politikës!

Jospin në Shqipëri

Nuk kaluan shumë ditë dhe kryeministri francez do të nisej për në Shqipëri, Maqedoni dhe pastaj të vazhdonte rrugën e nisur drejt Kajros, në Egjipt, ku do të shkonte për një vizitë zyrtare të planifikuar shumë kohë më parë. Që në mëngjes herët nisem për në aeroportin ushtarak Villacoublay, jo larg Parisit. Pas pak vjen dhe Jospin, me një pamje të shpenguar dhe të qeshur. Dje kishte folur gjatë me kryeministrin Majko, i cili ndodhet në Bon për një vizitë zyrtare të planifikuar më parë. Fatkeqësisht, ata s’do të takohen, edhe pse është një vizitë historike për shqiptarët: ardhja për herë të parë e një kryeministri francez në historinë e marrëdhënieve franko-shqiptare. Në aeroport, pasi takohemi të gjithë, me shoqëruesit e këshilltarët e tij, ngjitemi në avionin qeveritar. Nisemi për në Tiranë, kësaj radhe pa gazetarë. Fluturimi është i këndshëm dhe rrugës kryeministri më pason fotografitë që janë bërë në Matignon me presidentin Meidani, kur ai ishte për vizitën e tij zyrtare. Qesh gjithashtu dhe me një fotografi ku kemi dalë së bashku. Sa i rreptë duket në punë, aq dhe i lirë dhe me humor është ky kryeministër në një ambient jashtë pune. Jospin, «trashëgimtari rrebel» (l’héritier rebelle), e cilëson në librin e tij me të njëjtin titull publiçisti francez Gerard Leclerc, botuar më 1994, duke kujtuar se karriera e tij është e lidhur me epokën miterandiste.

Student i ENA- s, shkolla e politikanëve të rinj të Francës, që i ri, ai ishte fillimisht një simpatizant i lëvizjës komuniste. Madje një kohë drejtonte «Grupin e studimeve revolucionare». Demonstratat e studentëve dhe të puntorëve francezë më 1968 do të jënë vendimtare për nismën e karrierës së tij si politikan. Ai atëherë ishte një diplomat në zyrat e ministrisë së Jashtme franceze por ai vendosi ta braktisë ministrinë dhe të merrej me studime të tjera. Eprorët e tij, që njihnin kapacitetin e këtij diplomati të ri, vendosën ta joshin duke e dërguar në Harward të Amerikës për të ndjekur kursin e famshëm në atë kohë të Henry Kissinger. Por menjëherë, sapo u kthye nga Amerika, Jospin këmbënguli gjersa u largua nga diplomacia. Fillimisht ai u kthye në një profesor universitar dhe më vonë u fut drejtpërdrejt në politikë. Në fillimin e viteve 80-të ai u afrua shumë më socialistët dhe rrethin e ngushtë të Miteranit, i ngarkuar për lidhjet mes partisë socialiste franceze dhe të partisë komuniste, çka do të sjellë më pas që në qeverinë e parë të Miteranit të ketë katër ministra komunistë.

Më 1981 merr pjesë në fushatën elektorale dhe është ndër figurat e rinisë socialiste. Sapo Miterani zgjidhet president, ai e cakton atë drejtuesin kryesor të partisë. Një barrë e rëndë për politikanin e ri. Shumë shpejt, Jospin u bë një nga bashkëpuntorët e afërt të Miteranit, krahas Delor, Lang, Morua, etj. Më 1983, me rënien e qeverisë së parë dhe ardhjen e Fabiusit kryeministër, në partinë socialiste franceze ndihen një sërë rrymash që luftojnë për të dominuar në partinë socialiste. Është koha kur pushteti ndikonte mbi partinë dhe kur Jospin ngrihet kundër diktatit të qeverisë mbi partinë. Ishte kjo një luftë e gjatë dhe e lodhshme që do të sjellë më vonë, më 1988, largimin e tij nga drejtimi i partisë dhe hyrjen në qeveri si ministër i Arsimit. Më 1991 ai nuk arriti të zgjidhej deputet në zonën elektorale të tij dhe detyrimisht largohet nga qeveria. Rikthehet në partinë socialiste dhe më vonë rifutet përsëri në qeveri, po si ministër i Arsimit. Por kjo periudhë do të jetë e shkurtër. Më fitoren e së djathtës më 1993, ai i rikthehet politikës. Më 1995, gjatë fushatës presidenciale, kongresi i partisë e cakton si kandidat të saj për këto zgjedhje, deri sa më vonë do të zgjidhet në mënyrë triumfale kryeministër.

… Kur i afrohemi bregdetit shqiptar Jospin mundohet të vëzhgojë nga dritarja e avionit peizazhin që shtrihet poshtë buzë detit Adriatik, i cili e impresionon menjëherë. Afrohem dhe i tregoj për zonën e Durrësit dhe ndërkohë avioni bën një kthesë të madhe duke iu drejtuar Rinasit. Duke u afruar, spikasim helikopterët “apache” dhe qindra mjete të tjera të blinduara që janë stacionuar në mes të aeroportit. Pamja është impresionante. Në Rinas, është shtruar “qylymi i kuq” siç ndodh për vizitat e zyrtarëve dhe të përsonaliteteve të larta shtetërore. Në historinë e marrëdhënieve të të dy vëndeve, është hera e parë që një kryeministër francez vjen në Shqipëri. Jospin zbret i pari dhe pas tij nxitoj ta shoqëroj gjatë takimeve me përsonalitetet shqiptare që presin ta takojnë: zëvendëskryeministri Ilir Meta, ministri i Jashtëm Paskal Milo, e personalitete të tjera. Mjaft prekëse ishin imazhet e kosovarëve të instaluar në kodrën e liqenit të Tiranës, ku pata rastin, të dëgjoja nga goja e shumë grave përdhunimin e tyre nga ushtarët serbë. Pranë nesh, disa gazetarë francezë më pyesnin dhe kërkonin tu përktheja diçka. Në fakt, pas pak duhet t’i hipim një avioni ushtarak për të shkuar deri në Tiranë. Udhëtimi është i shkurtër drejt Tiranës. Është një ditë e bukur dhe Tirana duket si në pëllëmbë të dorës.

Zbresim në fushën e stadiumit “Qemal Stafa” dhe prej andej me këmbë drejt e në presidencën e Republikës, ku na pret presidenti Meidani. Një pritje mjaft e ngrohtë ku, veç ministrit Milo, ishte dhe Kastriot Islami, i cili është caktuar nga qeveria për menaxhimin e një “komisioni të emergjencës”. Pas këtij takimi u rikthyem përsëri në stadium për të marrë helikopterin dhe për t’ju drejtuar me shpejtësi Elbasanit ku është instaluar komanda franceze e kolonelit Gros, me rreth 800 trupa, kryesisht francezë, danezë dhe një detashment grek. – “Nous étions ici parmi les premiers, avec notre pont aerien et nos hélocopteres” (“Ne erdhëm këtu ndër të parët me krijimin e kësaj ure ajrore dhe helikopterët tanë) – thotë kryeministri Jospin, që i shoqëruar nga kryetari i bashkisë dhe prefekti i Elbasanit, viziton kazermat e rregulluara nga francezët. Nga Elbasani, gjysëm ore më vonë, helikopteri na çoi në Kolonjë, një fshat buzë rrugës, midis Fierit dhe Lushnjës, jo larg nga Pojani i Apollonisë antike. Një kazermë e vjetër e ushtrisë ishte shndruar më urgjencë në një kamp të madh ku ishin vendosur mijra kosovarë të ardhur nga Kosova.

Sapo Jospin iu afrua kampit, kosovarët e rrethuan për ta takuar. Një nënë më lot në sy i tregonte për tmerret që kishte përjetuar; një tjetër i kërkonte që të ndihmoheshin ata që kishin mbetur nëpër malet e Kosovës. “Na mjafton një kafshatë bukë, por ju lutemi, ndihmoni ata që kanë mbetur atje që të mos vdesin nga masakrat dhe uria”. – Do t’ ju ndihmojmë patjetër, – ju përgjigjej Jospin, duke ju shtrënguar duart me radhë, dhe i ndjekur nga gazetarët francezë e të huaj, hyn për të parë dhomat e tyre dhe shërbimin mjeksor. Më pas bisedon më ushtarët francezë që po instalojnë një stacion pompimi të ujit të pishëm. Dikush nga kosovarët më afrohet dhe më tregon krahun e tij me një plagë të madhe, ende të pambyllur: – Ja ç’më kanë bërë serbët! Një vëlla ma kanë vrarë para syve të mi. Nuk di se ku i kam fëmijët… Papritmas sytë e tij të pikëlluar shndrisin nga një shkëlqim i vëçantë: – Ani, ne do të kthehemi në Kosovë!

Një revoltë e madhe dhe një ndjenjë shpagimi vlonte brenda shpirtit të tij… Të njëjtat imazhe dramatike dhe në një kamp pranë Rrushbullit. Kryeministri francez ishte prekur nga ky spastrim etnik që me siguri i kujtonin karvanet e hebrenjve në kampet naziste të pëqëndrimit që i çonin drejt dhomave të gazit!

Kthimi me helikopter drejt Tiranës i ngjante një skene filmi. Kryeministri francez, që fillimthi ishte ulur krah Islamit, u ngrit dhe kërkoi të ndrohet më pilotin e dytë, i cili i lëshoi vendin, duke marrë kufjet e tij. Ndërkohë helikopteri ushtarak shtoi shpejtësinë dhe iu drejtua luginës së ngushtë. Jopsin mbante timonin dhe drejtonte helikopterin. Kolegu im që ishte pranë meje, ambasadori Christman, hapi sytë i habitur dhe duke buzëqeshur u shtrëngua fort duke u mbajtur pas hekurave të helikopterit. Buzëqeshja e tij ishte e shkurtër pasi pashë që u zbeh në fytyrë. Helikopteri vërtitej më shpejtësi me manovrime tepër të guximshme dhe mjaft afër tokës.

Padyshim, Jospin dukej i gëzuar që kishte takuar kosovarët dhe ushtarët francezë e po kështu politikanët shqiptarë, i vendosur për të ndihmuar gjer në fund shqiptarët e Kosovës dhe kauzën e tyre. Të gjithë e kishin pritur atë krahëhapur. Të gjithë kishin besim se kjo luftë, në sajë të NATO-s do të përfundonte me fitoren e së drejtës dhe të lirisë në Kosovë. Në të njëjtën ditë, të njëjtën gjë kishin shprehur edhe zëvendëskancelari austriak Schuessël, ministri i mbrojtjes së Anglisë Xhorxh Robertson, si dhe gjenerali amerikan Henry Shëlton, kryetar i shefave të shtabeve të ushtrisë amërikane. Shifra e UNHCR që është botouar në të gjitha mediat e botës ka arritur në 371 mijë të deportuar në Shqipëri, 154400 në Maqedoni, 62 mijë në Mal të Zi, etj. Botimi në 30 prill i raportit të “Medecins sans Frontieres” (Mjekët pa kufi) me titullin “Hetim mbi deportimin e shqiptarëve”, e ka tronditur opinionin publik botëror ndërkohë që shumë intelektualë serbë nëpër Evropë, ata që e akuzonin Milosheviçin, tashmë e mbështesnin atë në qëndresën e tij “heroike” kundër bombave të NATO-s. Dëshmitë në këtë raport janë të shumta. Midis tyre dhe një grua nga Prishtina, e cila dëshmonte:

“Në Prishtinë nuk kishin mbetur shqiptarë veçse në qëndër të qytetit. Njërëz të maskuar më armë na detyruan të linim shtëpitë, duke na çuar drejt stacionit të trenit. Një tren i gjatë na priste. Ai u nis menjeherë. Në kufi, ne qëndruam brenda në tren më orë të tëra. Kur portat u hapën ata na thanë të ecnim mes shinave sepse rruga ishte minuar…”

Prof.dr. Skender Asani/

Historia e kombit shqiptar është një trajektore e ndërlikuar midis mohimit dhe afirmimit, midis projektimit të jashtëm të fatit të tij dhe përpjekjes së brendshme për vetëvendosje; një histori që kulmon simbolikisht në 24 marsin e vitit 1999, kur ndërhyrja e NATO-s kundër regjimit të Serbisë shënoi jo vetëm një akt ushtarak me justifikim humanitar, por edhe një kthesë paradigmatike në rendin historik të Ballkanit. Për ta kuptuar këtë moment, duhet rikthyer në shekullin XIX, kur projektet hegjemoniste të tipit “Serbia e Madhe”, “Greqia e Madhe” dhe “Bullgaria e Madhe”, të mbështetura në mënyrë të tërthortë nga Rusia, synonin riformatimin e hartës politike të rajonit në kurriz të popujve më të vegjël. Këto projekte u konsoliduan përmes ngjarjeve kyçe si Beteja e Kumanovës dhe u legjitimuan pjesërisht në forume ndërkombëtare si Konferenca e Londrës dhe Konferenca e Versajës, ku fuqitë e mëdha shpesh imponuan zgjidhje kompromisi që prodhuan shtete të cunguar, si rasti i Shqipërisë.

Në këtë kontekst historik, ndërhyrja e vitit 1999 nuk mund të shihet si një episod i izoluar, por si vazhdimësi e një ideje më të hershme normative të artikuluar nga Woodrow Wilson për vetëvendosjen e popujve, një koncept që sfidoi logjikën e vjetër të ndarjes së territoreve mbi baza të fuqisë dhe jo të së drejtës. Edhe pse ndërhyrja e NATO-s u motivua zyrtarisht nga kriza humanitare në Kosova, në esencë ajo përfaqësonte një ndërhyrje korrigjuese në një rend historik të shtrembëruar, ku vullneti i popullsive autoktone ishte shtypur sistematikisht. Kësisoj, 24 marsi bëhet jo vetëm datë e ndërhyrjes ushtarake, por një pikë referimi në procesin e rishkrimit të së drejtës historike në funksion të lirisë.

Pasojat e kësaj ndërhyrjeje ishin të thella dhe strukturore: ajo hapi rrugën për transformime të rëndësishme gjeopolitike në rajon, duke mundësuar pavarësinë e Kosovës, konsolidimin euroatlantik të Shqipërisë dhe Kroacisë, si dhe integrimin gradual të Malit të Zi-t dhe Maqedonisë së Veriut në strukturat e sigurisë kolektive. Ky rreshtim i ri strategjik nuk ishte thjesht produkt i një ndërhyrjeje ushtarake, por rezultat i një ndërthurjeje midis sakrificës së brendshme e mishëruar në rezistencën e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe mbështetjes ndërkombëtare të udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Në këtë pikë të historisë sonë të afërt, reflektimi mbi 24 marsin nuk mund të mbetet vetëm në dimensionin memorial, por duhet të shndërrohet në një platformë orientuese për të tashmen dhe të ardhmen. Në një botë që po ripërkufizohet nga tensione të reja gjeopolitike dhe rivalitete strategjike, elitat politike shqiptare në Kosova, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut duhet të dëshmojnë maturi shtetformuese dhe koherencë strategjike. Orientimi euroatlantik, i mishëruar në aleancën me NATO-n, nuk duhet të reduktohet në një referencë formale, por të përkthehet në reforma substanciale, në forcimin e institucioneve demokratike dhe në ndërtimin e një shteti funksional që garanton stabilitet dhe zhvillim të qëndrueshëm. Përballë ndikimeve destabilizuese të aktorëve si Rusia dhe dinamikave të reja ndërkombëtare, uniteti i brendshëm politik dhe artikulimi i një interesi të përbashkët kombëtar bëhen imperativ historik.

Po kështu, kultura politike e kohës sonë kërkon një transformim thelbësor: nga instrumentalizimi i historisë drejt internalizimit të saj si përgjegjësi. Kujtesa e 24 marsit nuk duhet të shërbejë si kapital i konsumueshëm për përfitime të ngushta politike, por si busull morale për vendimmarrje vizionare dhe afatgjata. Duke reflektuar mbi rolin vendimtar të Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe partnerëve perëndimorë, elitat shqiptare duhet të thellojnë bashkëpunimin rajonal dhe ndërkombëtar, duke promovuar një arkitekturë të qëndrueshme sigurie dhe zhvillimi. Vetëm në këtë mënyrë, trashëgimia e ndërhyrjes së vitit 1999 dhe sakrifica e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës mund të mbeten jo vetëm pjesë e kujtesës historike, por edhe themel i një të ardhmeje të orientuar drejt integrimit, paqes dhe dinjitetit kombëtar.

Albanians Fighting Cancer USA

Albanian American Gastrointestinal Association/

Për një bashkëbisedim me pesë mjekë shqiptarë, ekspertë të njohur dhe me përvojë të gatshëm për çdo pyetje tuajën për shëndetin e sistemit tretës – që konsiderohet “çelësi” i një organizmi të fortë dhe energjik.

Sa herë ndihemi të plogësht dhe pa fuqi, a na shkon mendja te sistemi tretës, ushqimi pikant që hëngrëm, regjimi ushqimor, genet, stresi e të tjera. Për të gjitha këto ejani të flisni shqip e qartë me ekspertët e ftuar në një atmosferë të ngrohtë dhe miqësore.

Pas pyetjeve dhe prezantimeve, do kemi një drekë të shijshme me gatime tradicionale shqiptare, ku do vazhdojmë bashkëbisedimin me njëri tjetrin për të kaluar kohë të bukur së bashku me shumë surpriza dhe dhurata.

Të ardhurat e këtij takimi mbështesin misionin e shoqatës sonë AFC, në ndihmë të pacientëve të diagnostikuar me kancer. Çdo donacion apo sponsorizim zbritet nga taksat.

Kujdesi për veten fillon nga barku, thotë një shprehje e urtë. Lum ata që e dinë këtë! Klikoni më poshtë për të rezervuar vendet tuaja. Si gjithmonë, të diagnostikuarit me kancer janë të mirëpritur pa pagesë.

Eneida Jaçaj, Nju Jork/

Ndërsa lufta në Ukrainë vazhdon të sfidojë rendin e sigurisë evropiane, tensionet në Lindjen e Mesme dhe rivalitetet në Ballkan po tregojnë se bota po shkon në një periudhë të re krizash ndërkombëtare. Konfliktet që dikur dukeshin lokale, tani po ndërthuren, duke kërcënuar stabilitetin global dhe duke rritur pasigurinë për të gjithë.

Pas konfliktit evropian Ukrainë–Rusi, tensionet e fundit në Lindjen e Mesme duket se kanë ndryshuar dimensionin e krizës politike, strategjike dhe ekonomike, duke e vendosur atë në një kontekst më të gjerë global. Po ndodh ajo që është parashikuar dhe është theksuar prej kohësh nga shumë ekspertë dhe njohës të konflikteve gjeopolitike ndërkombëtare. Marrëdhëniet e tensionuara mes shteteve në konflikt mund të përdoren për të riformësuar raportet aktuale globale dhe për të çuar drejt një rendi të ri botëror, i cili do të përcaktojë se cili shtet apo aleancë do të dominojë në të ardhmen.

Përshkallëzimi i konfliktit në Lindjen e Mesme mund të ndikojë drejtpërdrejt edhe në fatin e Ukrainës përballë Rusisë.

Në një botë ku krizat ndërkombëtare zhvillohen paralelisht, vëmendja globale duket se po zhvendoset gradualisht nga lufta mes Ukrainës dhe Rusisë drejt tensioneve në rritje në Lindjen e Mesme. Për më shumë se dy vite, konflikti në Ukrainë ka qenë në qendër të politikës ndërkombëtare, duke mobilizuar mbështetje të madhe ushtarake, ekonomike dhe diplomatike nga Perëndimi. Megjithatë, zhvillimet e fundit mes Iranit dhe Izraelit rrezikojnë të ndryshojnë fokusin e agjendës globale.

Lufta në Ukrainë mbetet një konflikt i madh gjeopolitik që ka sfiduar rendin e sigurisë në Evropë. Por përshkallëzimi i tensioneve në Lindjen e Mesme, një rajon historikisht i paqëndrueshëm dhe strategjik për energjinë dhe tregtinë globale, po tërheq gjithnjë e më shumë vëmendjen e fuqive të mëdha. Kjo zhvendosje e fokusit mund të ketë pasoja jo vetëm për Ukrainën, por edhe për balancën globale të fuqisë.

Në këtë kontekst, roli i Shteteve të Bashkuara të Amerikës është vendimtar. SHBA ka qenë prej dekadash aleati më i fortë i Izraelit dhe një garantues i sigurisë së tij. Për këtë arsye, Uashingtoni jo vetëm që ka qëndruar në krah të Izraelit në përballjen me Iranin, por ka ndërmarrë edhe veprime ushtarake kundër objektivave iraniane. Sipas argumenteve të autoriteteve amerikane dhe izraelite, arsyeja kryesore është shqetësimi për programin bërthamor iranian, i cili shihet si një kërcënim potencial për stabilitetin rajonal dhe sigurinë ndërkombëtare.

Irani, nga ana tjetër, e konsideron këtë presion si pjesë të një strategjie më të gjerë për të kufizuar ndikimin e tij në rajon. Për Teheranin, përballja me Izraelin dhe SHBA-në është gjithashtu një betejë për balancën e fuqisë në Lindjen e Mesme, ku rivalitetet politike, fetare dhe strategjike janë të thella dhe komplekse.

Këto zhvillime kanë ringjallur një pyetje që prej kohësh qarkullon në analizat gjeopolitike: a mund të jetë ky përshkallëzim fillimi i një konflikti më të gjerë global? Shumica e ekspertëve mendojnë se një luftë e tretë botërore mbetet një skenar ekstrem, por rreziku i përfshirjes së më shumë aktorëve nuk mund të përjashtohet.

Nëse konflikti mes Iranit dhe Izraelit do të zgjerohej, ai mund të përfshinte një numër të madh shtetesh dhe aktorësh rajonalë. Aleatët e Izraelit, në krye me SHBA-të dhe disa vende të NATO-s, mund të përfshiheshin për të garantuar sigurinë e rajonit dhe të partnerëve të tyre strategjikë. Nga ana tjetër, Irani gëzon marrëdhënie të rëndësishme politike dhe strategjike me vende si Rusia dhe Kina, të cilat, edhe pse nuk pritet të përfshihen drejtpërdrejt ushtarakisht, mund të luajnë një rol të rëndësishëm në mbështetjen diplomatike dhe ekonomike.

Një tjetër skenar që mund të ndikojë në balancën globale është tensioni i vazhdueshëm në Ballkan, veçanërisht konflikti mes Kosovës dhe Serbisë. Rusia vazhdon të mbështesë Beogradin për të ruajtur ndikimin e saj në rajon, duke e përdorur situatën për të avancuar interesat strategjike dhe politike në Evropën Juglindore. Kjo tregon se rivalitetet globale dhe rajonale shpesh ndërthuren, dhe konflikte që mund të dukeshin lokale mund të kenë pasoja të gjera për stabilitetin ndërkombëtar.

Përveç shteteve, në këtë konflikt mund të aktivizohen edhe aktorë jo-shtetërorë, si organizata të armatosura që operojnë në rajon, ndër të cilat një rol të rëndësishëm ka Hezbollah. Këta aktorë kanë treguar në të kaluarën se janë të gatshëm të përfshihen në përplasje të drejtpërdrejta me Izraelin, duke e bërë situatën edhe më komplekse dhe të paparashikueshme.

Në fund, ajo që po ndodh sot në skenën ndërkombëtare është një kujtesë e qartë se bota po hyn në një periudhë të re rivalitetesh gjeopolitike. Lufta në Ukrainë, tensionet në Lindjen e Mesme, rivaliteti mes fuqive të mëdha dhe situata e Ballkanit po krijojnë një realitet ku krizat nuk ndodhin më të izoluara, por ndërthuren dhe ndikojnë njëra-tjetrën.

Pikërisht për këtë arsye, diplomacia dhe përpjekjet për zgjidhje politike mbeten më të rëndësishme se kurrë. Historia ka treguar se përshkallëzimet e pakontrolluara mund të çojnë në konflikte me pasoja të mëdha për njerëzimin. Sfida e sotme për komunitetin ndërkombëtar është të parandalojë që tensionet aktuale të kthehen në një përplasje globale.