Prend Ndoja/

Festë e bukur në shkollën shqipe “Gjergj Fishta” dhe degën e Vatrës në Long Island.

Me rastin e 18-vjetorit të shpalljes së Pavarësisë së Kosovës, në ambientet e shkollës shqipe, që mban emrin e patriotit dhe shkrimtarit të madh Gjergj Fishta, nga dega e Vatrës në Long Island, u organizua një aktivitet i bukur kushtuar këtij përvjetori të rëndësishëm. Merrnin pjesë nxënës e mësues të shkollës, prindër, si dhe aktivistë të Vatrës e qytetarë të tjerë shqiptarë që banojnë në këtë zonë dhe më gjerë.

Kjo ditë është për të gjithë shqiptarët një festë e rëndësishme dhe e lumtur, është një ditë gëzimi mbarëkombëtar. Ndaj edhe atmosfera në shkollë ishte aq e bukur e festive. E morën fjalën e përshëndetën sekretari i Vatrës së degës në Long Island, Klaudio Turkaj, themeluesi i shkollës “Gjergj Fishta”, Dr. Paulin Marku, sekretari i Federatës Vatra Dr. Pashko Camaj, Prend Ndoja, si dhe në fund të programit i falënderoi të gjithë të pranishmit mësuesja e gjuhës shqipe, zonja Fabiola Gjinaj. Në këtë takim të rëndësishëm pata kënaqësinë të përshëndesja edhe unë, si shkrimtar dhe aktivist i Vatrës. U ndala në vështrimin historik dhe në rëndësinë e madhe që kishte liria e Kosovës jo vetëm për kombin shqiptar, por edhe për Ballkanin, Bashkësinë Evropiane e më gjerë, shpallja e pavarësisë, fitorja e lirisë së Kosovës dhe krijimi i shtetit më të ri në Evropë.

Tokat tona që shtrihen në gadishullin ilirik gjithmonë patën sulme nga armiqtë që vunë shumë kufij në tokat tona, por në zemrat e në mendjen e popullit shqiptar, në dashurinë për atdhe, kurrë nuk kanë arritur të vënë kufij. Vetvetiu lind pyetja: Pse ky popull kaq fisnik, kaq bujar, u sulmua pa reshtur nga armiqtë, nga fqinjët? Ne jemi të parët e këtyre trojeve dhe jemi të vetmit që nuk kemi afërsi farefisnore gjenetike me fqinjët, ashtu siç kanë ata në mes veti. Sepse ne jemi autoktonë, kurse ata janë të ardhur e kanë zaptuar trojet tona. Historia dhe gjuha jonë janë më të vjetrat e kjo i ka munduar armiqtë tanë.

Ne e dimë se asgjë nuk vjen falas, ashtu as pavarësia e liria e Kosovës nuk erdhën falas. Historikisht kemi vuajtur për liri, jemi detyruar të shtrëngojmë armët për të mbrojtur tokat tona aq të lakmuara prej tyre, të përballemi me qëllimet e errëta të tyre dhe të triumfojmë mbi ta. Në këtë kuptim lufta për lirinë e Kosovës ka filluar shekuj më parë.

Gjatë viteve ’90 unifikimi i popullit tonë ishte një shembull i mirë që nuk do të harrohet kurrë. Arkitekti i Pavarësisë së Kosovës, i paharruari presidenti historik dr. Ibrahim Rugova, lidhi aleanca me shtetet më të fuqishme të botës, formoi forcat e armatosura të Kosovës dhe me një diplomaci të jashtëzakonshme demaskoi politikën e gjenocidin serb para botës. Ushtria Çlirimtare e Kosovës, edhe pse me armatime e në numër luftëtarësh e oficerësh ishte shumë larg me atë të armikut, doli triumfuese, sepse mbronte familjen, shtëpinë dhe tokën e tyre stërgjyshore, mbronte të drejtën e popullit për të jetuar i lirë në trojet e veta. Ajo e projektoi dhe e ndërtoi fitoren betejë pas beteje, që nga beteja e Loxhës e deri tek ajo e fundit, në Koshare, që kurorëzoi lirinë e Kosovës. Në këtë luftë u bashkua një popull i tërë liridashës, shumë familje u shuan, shumë shtëpi e fshatra u dogjën e u shkatërruan, heroizëm të pashoq shkruan familje si ajo e Adem Jasharit e të tjera. Vepra dhe gjaku i tyre nuk shkuan kot, por qëndisën fitoren e madhe historike.

Në vitin 1999 Ushtria Çlirimtare, së bashku me miqtë tanë ndërkombëtarë, sidomos me aleatin tonë më të fuqishëm, superfuqinë botërore, SHBA, e dëbuan armikun nga vendi ynë. Dhe fryma e flamuri i lirisë u valëvitën vatër më vatër në trojet tona dardane.

Më 17 shkurt të vitit 2008, me shpalljen e Pavarësisë, u vunë themelet e shtetit tonë të pavarur, i cili sot njihet nga 121 shtete të botës. Sot Kosova është një shtet i ri, një shtet që po tregon qytetërim autokton, kulturë demokratike, vështrim euroatlantik dhe po e projekton veten për në Bashkësinë Evropiane. Po punohet me projekte të qarta e konkrete për zhvillimin e gjithanshëm të vendit, për të drejtat dhe mirëqenien e popullit, për forcimin e rendit e të mbrojtjes kombëtare. Sot policia e Kosovës është ndër më të mirat e rajonit. Kemi ushtrinë tonë, për fuqizimin e së cilës qeveria po bën investimet e duhura, kemi djem e vajza që sot e mbrojnë vendin me atdhedashuri, ashtu siç natyra e vendit tonë i ka krijuar, me vendosmërinë për të mbrojtur atdheun tonë.

Të gjithë ne e dimë që ka mjaft vend edhe për më mirë. Ngaqë në syrin tonë, atdheu është si fëmija në syrin e nënës. Asnjëherë nuk është mjaft i mirë, mjaft i suksesshëm. Ndaj të gjithë e duam Kosovën tonë akoma më të fuqizuar, më të lulëzuar e më të begatë, shembull përparimi në rajon dhe në gjithë Evropën.

Në vitin 1999 ushtria serbe e humbi betejën përballë popullit dhe Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, si dhe forcave të miqve ndërkombëtarë. Por ata që dje bënin gjenocid në vendin tonë, sot e kanë ndërruar strategjinë politike. Organizojnë metoda të tjera kundër shtetit dhe popullit. Një ndër to janë aleancat ruso-serbe me mbeturinat e tyre, që, me gjyqe politike të manipuluara nga prokurorë keqdashës të çështjes shqiptare, po bëjnë çmos të dënojnë udhëheqësit e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Ne e dimë që lufta për çlirimin e Kosovës ka qenë një ndër luftërat më të shenjta që nga koha e Skënderbeut, luftë për liri, për të mbrojtur familjen, tokën, shtëpinë, historinë, kulturën e gjuhën kombëtare. Ndaj manovrat e armiqve tanë e të mbështetësve të tyre do të dështojnë me turp e emri i Kosovës dhe i shqiptarizmit do të ngrihen gjithnjë e më lart.

Gëzimin e kësaj dite feste e bënë edhe më të bukur e më të prekshëm nxënësit e shkollës, të cilët recituan vjersha e kënduan këngë, në zemër të të cilave ishin gjithnjë Kosova, liria, flamuri kombëtar, gjuha shqipe.

Prof. Dr. Vullnet Ameti/

Të nderuar veprimtarë të VATRËS, vëllezër dhe motra që e keni mbajtur gjallë çdo proces historik tonin me frymën tuaj atdhetare,

Është gati sfiduese të gjesh fjalët e duhura për të transmetuar atë se çfarë ndjej, çdo fjalë duket e varfër karshi punës dhe kontributit të tuaj ndër vite. Ju keni hise historike për arritjet e rëndësishme të vendit tonë, nga organizimi, dija, avokimi e lufta për çlirim, tek ekonomia, mirëqenia, demokracia e zhvillimi në paqe.

Sot nuk jemi mbledhur vetëm për të shënuar një datë. Jemi mbledhur për të dëshmuar fitore të historisë të cilat do të ishin të pamundura pa mbështetjen e VATRËS.

18 vjet më parë, më 17 Shkurt 2008, Kosova u shpall e pavarur. Por ajo ditë nuk ishte vetëm akt politik. Ishte kulmi i një rrugëtimi të gjatë sakrificash, dhimbjesh, qëndrese dhe besimi. Ishte dita kur një popull i vogël, por me shpirt të madh, i tha botës se FREEDOM IS NOT FREE, Liria nuk është e lirë.

Rrjedha jonë kombëtare ka pasur shumë dhembje, por pak triumfe. Pavarësia e Kosovës është një nga ato momente “sui generis” – e papërsëritshme, atipike, e lindur nga sakrifica dhe e vulosur nga drejtësia historike.

Në dimrat e viteve 1994 dhe 2008, shqiptarët rendën masivisht pas idealit: njëherë për Dije kërkesa për një Universitet shqiptar dhe më pas për liri dhe çlirim.

Në vitin 1994 lindi Universiteti i Tetovës – i ndaluar për ata që donin ta mohonin, por legjitim për ata që kërkonin të drejtën natyrore atë për të mësuar në gjuhën e tyre amtare.

Universiteti i Tetovës në mikro-histori ishte paralajmërimi i Kosovës në makro-histori.

I pari ishte rezistencë për Dije. E dyta ishte rezistencë për Liri.

Dhe të dyja u kurorëzuan në të njëjtën datë – 17 Shkurt. Një datë që bashkon Dritën dhe Lirinë.

Në këtë rrugëtim, historia na dhuroi dy ikona me aureolë përjetësie: Prof. Dr. Fadil Sulejmani – prijës i luftës për dije dhe Adem Jashari – prijës i luftës për liri.

Ata takohen simbolikisht në çdo 17 Shkurt. E ky 17 Shkurt më gjeti mua mu aty ku lindën të dyja në VATRËN TONË sepse pa Ju të gjitha këto arritje do të ishin të mangta, pa bosht moral, pa mbështetje ndërkombëtare sepse as lufta për liri dhe as lufta për dije nuk do të kishin arritur pa mbështetjen e paepur tuajën.

Në analet e historisë sonë VATRA do ngelet pik referimi e saherë humbasim rrugën tonë sytë janë kah ju si komardare shpëtimi nga të gjitha agjenturat që me shekuj kanë punuar për ta njollosur indin tonë kombëtar, ju keni qenë digë e fortë dhe mbrojtëse e kauzës dhe orientimit strategjik.

Para pak ditësh isha në Boston. Dëgjova liturgjinë në gjuhën shqipe në kishën e Nolit. Ishte një moment thellësisht prekës. Aty ku fjala e Zotit u shqiptua në shqip për herë të parë në Amerikë, kuptova se identiteti ynë ka mbijetuar sepse është ushqyer me ideal, me kulturë dhe me vizion nga Ju. Pa Fan Noli, pa Faik Konica, pa diasporën që e mbajti gjallë çështjen shqiptare në zemër të Amerikës, rrugëtimi ynë do të ishte më i vështirë thuajse i pamundur.

Por që ta kuptojmë thellësinë e triumfeve tona historike duhet të kthehemi këtu — në këtë vatër ku u konceptua ideja e Shqipërisë moderne. Këtu ku dy figura madhore, Fan Noli dhe Faik Konica, e ngritën kombin nga një nocion etnik në një projekt civilizues.

Sepse Noli nuk ishte vetëm klerik, ishte metafizika e kombit shqiptar. Ai e kuptoi se liria politike është e pamundur pa emancipim shpirtëror. Duke përkthyer Ungjillin në shqip, ai bëri më shumë se një akt fetar — ai i dha kombit tonë të drejtën për të komunikuar me Zotin në gjuhën e vet. Ai e shndërroi gjuhën në sakrament dhe kombin në ndërgjegje.

Konica, me penën e tij të pamëshirshme, e zhveshi shqiptarin nga iluzionet dhe e vuri përballë pasqyrës së qytetërimit. Ai e dinte se një komb që nuk mendon, mbetet turmë; dhe një turmë që nuk kultivohet, mbetet pre e historisë.

Këtu, në Amerikë, ata themeluan Vatra. Jo si strehë emigrantësh, por si laborator të mendimit kombëtar. Këtu u farkëtua ideja se shqiptaria është më shumë se gjak — është ideal dhe idealet nuk vdesin.

Kosova është biri i atij ideali.

Ajo është dëshmi se mendimi paraprin realitetin. Se fjala paraprin aktin.

Se ideja është më e fortë se dhuna. Historia nuk është kalendar datash.

Ajo është përballje mes idealit dhe frikës.

Mes dritës dhe errësirës. Mes atyre që guxojnë dhe atyre që dorëzohen.

Kosova është një akt metafizik i qëndresës.

Ajo është prova se një popull mund të mbijetojë jo sepse është i fortë fizikisht, por sepse është i fortë shpirtërisht.

Më 17 Shkurt 2008, Kosova nuk shpalli vetëm pavarësinë por dinjitetin.

Nëse Noli do të ishte sot mes nesh, ai do të na pyeste: A është Kosova një shtet me shpirt?

Nëse Konica do të fliste sot, ai do të na pyeste: A është Kosova një shtet me mendje?

Këtu, në këtë vend që simbolizon lirinë si parim universal, ne e dimë se miqësia me Amerikën nuk është aksident gjeopolitik. Është bashkim vlerash.

Vatra ishte dhe mbetet rregullatori ynë moral në diasporë. Veprimtaria dhe angazhimi juaj i pareshtur duke ndikuar edhe në Kongresin Amerikan është dëshmi se zëri i shqiptarëve u dëgjua atje ku merreshin vendime historike.

Sepse një komb që fiton luftën për dije dhe luftën për liri, nuk mund të mposhtet kurrë.

Sot nuk dua vetëm t’ju falënderoj. Dua të përulem para jush sepse ju nuk jeni thjesht anëtarë të një organizate historike por vazhdimësia e një ideali që ka refuzuar të vdesë.

Në filozofi thuhet se koha është prova më e madhe e vlerës.

Shumë gjëra lindin me bujë dhe shuhen në heshtje. Por vetëm ato që mbështeten mbi ideal i mbijetojnë kohës.

Vatra i mbijetoi kohës.

Ju jeni dëshmia se atdheu nuk është vetëm tokë — është kujtesë, është gjuhë, është sakrificë, është përkushtim.

Zoti e bekoftë Universitetin e Tetovës!

Zoti e bekoftë Kosovën!

Zoti e bekoftë Amerikën!

Zoti e bekoftë kombin shqiptar!

Zoti e bekoftë VATRËN!

Prof.Asc.Dr. Gëzim MUSTAFAJ/

Duke marr shkas nga ajo që po ndodh në Hagë me luftëtaret e UÇK-së, po sjell disa fakte historike. Ushtria Çlirimtare e Kosovës lindi në një moment historik për t’i dalë zot Kosovës, për çlirimin e saj nga pushtuesit serbë dhe për të siguruar jetën e popullit të saj në trojet e veta shekullore. Aksionet e para të UÇK-së të organizuara në pikëpamje ushtarake i kanë fillimet në fundin e vitit 1992 dhe fillimin e vitit 1993, duke marrë përsipër përgjegjësinë e aksioneve luftarake kundër instalimeve serbe në Kosovë. Njësitë e para të  armatosura u shfaqen në 1990. Në maj të vitit 1993 UÇK-ja u pagëzua për herë të parë me emrin që e njohim edhe sot. Aksioni i parë ku u shfaq UÇK-ja ishte në nëntor 1994 në Gllogovc, aksion pas të cilit u shpërnda një  komunikatë ku UÇK-ja merrte përsipër të gjitha goditjet kundër policisë e ushtrisë serbe të bëra deri në atë  kohë. Menjëherë Beogradi nxitoi ti quaj “forcë terroriste” si dhe një “grupim separatistesh”. Pas daljes hapur në opinion të pjesëtarëve të UÇK-së më 28 Nëntor 1997 në fshatin Llaush të Skënderajt, gjatë ceremonisë së varrimit të mësuesit Halit Geci, vrarë nga milicia serbe, ajo doli hapur me uniformen e saj, çfar tregon se nuk ishte një forcë terroriste, por një ushtri që lindi për t’i dalë zot Kosovës. Ajo kishte Misionin e saj kombëtar: Shporrja me luftë të armatosur dhe pa kompromis i të gjitha forcave ushtarako-policore serbe nga trojet e Kosovës, rikthimi i lirisë dhe i krenarisë së humbur të çdo qytetari dhe ndërtimi i një shteti demokratik  e ligjor të standarteve Europiane në të ardhmen. Në mars 1998, vrasja e Komandantit legjendar Adem Jasharit shënoi pikën kulmore të rritjes së shpejtë e të menjëhershme të UÇK-së e cila tashmë nga njësitë e formacionet e vogla kaloi në formacione të mëdha luftarake. Duke qënë nën presion shumë të madh nga propoganda serbe e eila e quante atë, herë “organizatë terroriste”, herë “marksiste” dhe herë “fondamentaliste”, në maj të vitit 1998 u mor vendimi për krijimin   e Drejtorisë Politike të UÇK-së, e cila do të ishte edhe busulla e kësaj ushtrie. Duke parë me vëmendje kronologjinë e ngjarjeve të mëvonëshme do të vëmë  re se udhëheqja politike e UÇK-së kreu me sukses katër detyra mjaftë të rëndësishme, të cilat do t’i jepnin një shtytje jo vetëm opinionit brënda vendit, por do të sensibilizonin dhe faktorin ndërkombtar, si: Paraqitjen e misionit të saj si ushtri e rregullt. Bindjen e faktorit ndëkombëtar, se UÇK nuk ishte ashtu, siç e paraqisnin qarqet serbe. Sigurimin e mbështetjes së mundeshme nga Shqipëria duke shmangur përfshirjen e Shqipërisë në luftë. Sigurimin e  mbështetjes Europiane, dhe NATO-s, me SHBA-në në krye.

Në qershor 1999 në Junik, Ricard Hollbruk u takua me përfaqësues të UÇK-së, ky ishte edhe një moment historik për vetë UÇK-në që shënon edhe njohjen e saj nga SHBA. Më tej pas takimit të 6 nëntorit të 1998 me Kristofer Hill (në atë kohë Ambasadori i SHBA në Maqedoni), Amerika dhe faktori ndëkombëtar e vlerësonin UÇK-në si një partner serioz në bisedimet për zgjidhjen e çështjes  Kosovare. Veprimtaria rezultative në terren, veprimtaria diplomatike e politike, si dhe mbështetja e panderprerë e SHBA, sollën Rambujenë. Në këtë proces të vështirë e intensiv një rol të padiskutueshëm në njohjen e UÇK-së kanë luajtur SHBA me diplomatet e tyre. Aq i fuqishëm ka qënë roli i SHBA dhe në mënyrë të veçantë i zonjës Ollbrajt në këtë luftë saqë operacioni i NATO-s në Kosovë shpesh u quajt nga shtypi i kohës edhe “Operacioni Ollbrajt”.

Në të njëjtën linjë me strategjinë politike ka qënë edhe strategjia ushtarake e UÇK-së. Fillimisht ajo u shfaq si një luftë guerile deri në kalimin në luftë të përgjithëshme por pa vijë fronti. Në këto kushte UÇK-ja organizoi edhe operacione si ai “shigjeta”, beteja e Llapushnikut, apo ndonjë tjetër. “Shigjeta” është një operacion historik për vetë faktin se ai zhduku njëherë e mirë kufirin midis shqiptarëve. Në fjalët e Gjeneralit Amerikan Uesli Klark dallohet lehte se si po ecte UÇK-ja,  kur ai theksonte: “në kohën kur përpjekjet diplomatike po lëviznin përpara, unë me komandantët po përcillnim se si javët e fundit Ushtria Çlirimtare e Kosovës ngadalë po ringjallej”. Presidenti Klinton ka shprehur hapur simpatinë dhe vlerësimin e tij për UÇK-në, kur thotë “Megjithëse Milosheviçi, ka dëbuar me qindra mijëra shqiptarë kosovare nga shtëpitë e tyre, ai nuk ka mundur të eleminojë UÇK-në. Madje radhët e saj po shtohen dita ditës, ajo ka filluar të ndërmarrë ofensiva kundër forcave serbe, të cilat fshihen skutave për t’u shpëtuar goditjeve”. Ja si e përkufizon Mira Milosheviç, një gazetare serbe që jeton në Spanjë rolin e UÇK-së: “ Gandi i Bailkanit” (kështu e quan ajo Rugovën) ka njëzet vjet që  denoncon gjëndjen e shqiptarëve të Kosovës, porse këtij problemi ju kushtua vëmendje vetëm kur u shfaq Ushtria Çlirimtare e Kosovës”. 

Deri në mesin e viteve 1998, UÇK-ja kontrollonte gati 80% të territorit të Kosovës. Ne luftë e sipër ajo bashkoi vullnetarizmin popullor me përpjekje të suksesshme për përgatitjen dhe veprimet luftarake, jo vetëm në shkallë taktike e operative, por edhe në shkallë strategjike. Tashmë e parë në këndvështrimin  strategjiko-politik, UÇK-ja ishte përcaktuar për “lufte të armatosur dhe pa asnjë kompromis në çlirimin e Kosovës”. Ajo vijoi të organizohej në shumë njësi të reja, brigada dhe zona operative, dhe, në të gjitha nivelet, u krijuan komandat eprore. Gjatë kësaj periudhe u afirmuan aftësitë komanduese të Shtabit të Përgjithshëm të UÇK-së, dhe hap pas hapi u krijuan shërbimet e specializuara. Nga shumë studjues pranohet se gjatë fushatës ajrore të NATO-s kundër Millosheviçit, Ushtria Çlirimtare e Kosovës jo vetëm që ishte aleate e NATO-s, por edhe realizoi misionin e saj si forcë tokësore e Aleancës. Në radhë të parë ajo ndihmoi NATO-n në sigurimin e të dhënave për objektivat që do të goditeshin si dhe të dhëna të tjera zbulimi mbi lëvizjet dhe dislokimin e forcave serbe.Bashkëpunimi i UÇK-së me NATO-n u vu re në mënyrë të veçantë me fillimin e mësymjes së UÇK-së në malin e Pashtrikut, ku NATO siguroi asistencën e saj nëpërmjet sulmeve ajrore kundër forcave serbe që vepronin në këtë rajon. Aviacioni i NATO-s ishte mbështetja ajrore e Brigadës që sulmoi në këtë rajon. Drejtuesit e lartë ushtarakë të NATO-s e quajtën të rëndësishëm këtë sulm dhe e mbështetën atë. Duke folur për këtë sulm, gjenerali Klark, Komandanti Suprem i Forcave Aleate në Europe, thotë se “unë e kuptova plotësisht se çfarë do të thoshte për ne sulmi i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Nëse ajo do të ishte e suksesshme, ajo do të tërhiqte disa batalione serbe në fushë të hapur, ku ne mund ti sulmonim”. 

Paralajmërimin amerikan dhe komunitetin ndërkombëtar Millosheviçi, asnjëherë nuk i mori seriozisht, përkundrazi intensifikoi dhunën dhe represionin në Kosovë, duke çuar kështu në rritjen e revoltës së shqiptarëve, fillimin e konfliktit të armatosur dhe së fundi në ndërhyrjen e NATO-s me operacionin Forca Aleate.  Më 22 mars, në përgjigje të paralajmërimit, Millosheviçi vazhdoi represionin duke i bërë një sfidë të hapur përpjekjeve diplomatike amerikane e ndërkombëtare. Brutaliteti i veprimeve të policisë, ushtrisë dhe forcave paramilitare është i paimagjinueshem. Operacionini “Patkoi”, të parapërgatitur që më parë për zbrasjen masive dhe të menjëhershme të Kosovës e tregon qartë këtë. Situata humanitare ishte dramatike. Kishte një shpërngulje masive të popullsisë  nga Kosova për në Shqipëri  e  Maqedoni. Shumica e popullsisë, rrethë 1.6 milion shqiptarë, ishin shpërngulur nga shtëpitë e tyre. Qytete e fshatra të tëra zbrazen. Në  fundin e muajt Mars të shpërngulurit drejt Shqipërisë arrijnë në rreth 1 miljon banorë. Gjatë dëbimit me forcë të tyre, bëhet ndarje e detyruar e meshkujve të moshës së ushtrisë, dhe ata  ekzekutohen në vend, kjo në të paktën 20 qytete e fshatra. Më 30 Mars forcat serbe grumbullojne me forcë në kompleksin  sportiv të Prishtinës 10.000 shqiptarë etnikë për t’i mbajtur në izolim, kurse mbi 20.000 banorë të tjerë vihen në marshim të detyruar  nga  fshati Çirëz   drejt Skënderajt,  ku izolohen në një fabrikë. Të dëbuarit me forcë për herë të parë tregojnë  për ekzistencën e varreve masive në Drenicë, Malishevë e Pagarushë. Në Drenicë ishin zbuluar rreth 150 kufoma, kurse në Malishevë 34 të tillë. Në një fshat të Drenicës, forcat serbe kishin  djegur  të gjallë një familje. Po në  brendësi të  Kosovës, por të shpërngulur nga shtëpitë e tyre ndodhen  rreth 700.000 veta. Mbi 3.200 shqiptarë u ekzekutuan. Këto dhe shumë të tjera janë dëshmi e gjallë e asaj çfar ka ndodhur në  Kosovë.

Mbas këtij evolimi të situatës, Këshilli i Atlantikut Veriut (NAC) i dha Sekretarit të Përgjithshëm Solana autoritetin të urdhërojë një operacion të Aleancës me faza. Më 23 mars Hollbruku iku nga Beogradi pa marrë ndonjë konsesus nga Millosheviçi. Solana urdhëroi Gjeneralin Klark të fillonte operacionin “Forca Aleate” mbi ish- Jugosllavi.  Fushata ajërore nuk kishte si objektiv as shkëputjen e Kosovës nga Serbia me forcë, as mbështetjen e UÇK-së dhe  rrëzimin e Milosheviçit nga pushteti. Duke folur per nevojën e kryerjes së këtij operacioni dhe duke argumentuar se pse duhej që NATO të ndërhynte në Kosovë Lordi Robertson, në atë kohë Sekretari i Pergjithshëm i NATO-s thekson: “For ajo (Lufta në Kosovë kundër forcave serbe) gjithashtu ka implikime për vlerat tona. Në qoftë  se do të lejonim këtë pastrim etnik të shkonte më tej, ne do të kishim një grryerje fatale të komunitetit modern euroatlantik të cilin ne po mundohemi ta ngremë, pikërisht tani që po hyjmë në shek.e XXI me të vërtetë ne duhet që kurrë më të mos lejojme rikthimin e Holokaustit.” 

Sot të përpiqesh të barazosh xhelatin me viktimën është jo vetem e turpshme por edhe mizore. Prandaj  kam bindjen se gjykata do i jap fund akuzave të turpshme të prokurorëve dhe do ketë liri për çlirimtaret.

New York Shkurt 2026

Prof. Xhafer Beqiraj/

Si dëshmitar në Tribunalin e Hagës (2002) kundër Sllobodan Millosheviqit dhe kundër përfaqësuesve të tjerë ushtarakë të atij regjimi gjenocidal (2009), e ndiej sot si detyrim moral, qytetar dhe historik të flas publikisht për këtë padrejtësi të rëndë që po bëhet sot ndaj ish-krerëve të UÇK-së, kujtesës së viktimave dhe ndaj së vërtetës historike. Unë dhe të tjerë kemi dëshmuar për krimet që u kryen kundër popullit shqiptar në Kosovë, për dhunën sistematike, për dëbimet masive, për djegien e shtëpive, për vrasjet e civilëve dhe për politikën shtetërore serbe të spastrimit etnik ndaj shqiptarëve. Këto nuk janë interpretime politike, por janë fakte që janë dokumentuar para drejtësisë ndërkombëtare dhe para opinionit botëror. Kundër këtij regjimi dëshmuan dhjetëra shqiptarë, njerëz që bartnin mbi supe dhimbjen e familjeve të tyre, të qyteteve, të fshatrave të tyre dhe të një populli të tërë.

Sot, kur zhvillohen procese gjyqësore kundër ish-krerëve të UÇK-së dhe kërkohen dënime jashtëzakonisht të rënda, për mua kjo përbën një padrejtësi të madhe historike. Barazimi midis agresorit shtetëror serb që ushtroi gjenocid dhe të kerëve të popullit që luftoi për mbijetesë dhe liri, është i papranueshëm. Historia nuk mund të shkruhet duke barazuar viktimën me agresorin dhe as duke relativizuar krimet e dokumentuara kundër civilëve shqiptarë nga regjimi shtetëror serb.

Unë besoj fuqishëm se ata që po gjykohen sot janë të pafajshëm. Besoj se procesi në vetvete është i padrejtë dhe se kjo gjykatë është duke vepruar gabim ndaj së vërtetës historike dhe drejtësisë. Si qytetar, unë jam i bindur se ata që në ndërgjegjen kolektive të popullit shqiptar lidhen me rezistencën ndaj dhunës dhe spastrimit etnik të Serbisë, nuk duhet të trajtohen si të barabartë me agresorin. Për popullin shqiptar, lufta për liri nuk ishte zgjedhje ideologjike, por ishte çështje mbijetese. Ishte reagim ndaj dhunës sistematike, ndaj dëbimeve dhe ndaj përpjekjes për zhdukje nga trojet e veta. Prandaj, bindja se viktima po ndëshkohet njësoj ose më rëndë se agresori, lëndon jo vetëm ndërgjegjen historike, por edhe besimin në drejtësinë ndërkombëtare.

Ndëshkimi i luftëtarëve të lirisë dhe relativizimi i gjenocidit serb dhe i spastrimit etnik përbën padrejtësi historike. Një popull që ka përjetuar gjenocid nuk kërkon hakmarrje, por kërkon drejtësi të vërtetë dhe respekt për të vërtetën historike. E vërteta historike nuk mund të fshihet dhe nuk mund të zëvendësohet me interpretime që barazojnë të pabarazueshmen. Kujtesa e viktimave është përgjegjësi morale e brezave dhe e institucioneve. Pa këtë të vërtetë nuk ka drejtësi dhe pa drejtësi nuk ka paqe të qëndrueshme për të ardhmen.

Liri për Çlirimtarët!

𝑫𝒓𝒆𝒋𝒕𝒆̈𝒔𝒊𝒂 𝒎𝒖𝒏𝒅 𝒕𝒆̈ 𝒔𝒇𝒊𝒅𝒐𝒉𝒆𝒕 𝒑𝒆̈𝒓𝒌𝒐𝒉𝒆̈𝒔𝒊𝒔𝒉𝒕, 𝒑𝒐𝒓 𝒆 𝒗𝒆̈𝒓𝒕𝒆𝒕𝒂 𝒉𝒊𝒔𝒕𝒐𝒓𝒊𝒌𝒆 𝒎𝒃𝒆𝒕𝒆𝒕 𝒈𝒋𝒊𝒕𝒉𝒎𝒐𝒏𝒆̈ 𝒎𝒃𝒊 𝒄̧𝒅𝒐 𝒈𝒋𝒚𝒌𝒊𝒎.

Prof.dr Skender Asani/

Historia e kombeve nuk është arkiv i së shkuarës, por manual orientimi për të ardhmen. Në këtë kuptim, historia shqiptare ofron një bosht të qartë referimi, ku Gjergj Kastrioti Skënderbeu dhe, pesë shekuj më vonë, Jusuf e Bardhosh Gërvalla me Kadri Zekën, nuk përfaqësojnë vetëm kapituj të ndryshëm kohorë, por të njëjtën doktrinë historiko-politike të udhëheqjes kombëtare: unitetin si parakusht, autoritetin moral si themel dhe orientimin perëndimor si destinacion strategjik. Këto figura nuk i përkasin vetëm kujtesës kolektive, por janë busulla më e besueshme për politikëbërësit shqiptarë në kohë pasigurish dhe sfidash strukturore.

Skënderbeu e kuptoi herët se forca e shqiptarëve nuk qëndronte vetëm te shpata, por te aftësia për ta shndërruar përçarjen në kohezion dhe rezistencën në projekt politik. Ai ndërtoi një model udhëheqjeje që e tejkalonte tribalizmin mesjetar dhe krijoi një autoritet moral mbi prijësit arbërorë, duke e vendosur interesin e përbashkët mbi kalkulimet e ngushta personale. Ky model mbetet aktual edhe sot, kur politika shqiptare rrezikon të humbasë funksionin e saj udhërrëfyes dhe të mbetet peng i klisheve të pushtetit dhe interesave afatshkurtra. Doktrina skënderbeane, e rilexuar në kushte moderne, kërkon një elitë politike që bashkëpunon me dijen, me profesionalizmin dhe me institucionet, duke e shndërruar pushtetin në mjet shërbimi dhe jo në qëllim në vetvete.

Në këtë vijë historike të udhëheqjes me përgjegjësi kombëtare, veprimtaria e Jusuf dhe Bardhosh Gërvallës me Kadri Zekën paraqet vazhdimësinë moderne të së njëjtës filozofi. Ata vepruan në një kontekst represiv, ku politika institucionale ishte e pamundur, por ku ndërgjegjësimi politik dhe organizimi intelektual u shndërruan në instrumente strategjike të rezistencës. Mesazhi i tyre për politikëbërësit e sotëm është i qartë: liria dhe shtetndërtimi nuk ndërtohen mbi improvizim, por mbi vizion, sakrificë dhe unitet strategjik. Vrasja e tyre nga aparati represiv jugosllav nuk ishte vetëm atentat ndaj individëve, por përpjekje për të shuar një mendim politik emancipues, i cili, paradoksalisht, u përforcua dhe u shndërrua në kapital historik të kombit.

Në planin diplomatik, si Skënderbeu ashtu edhe brezi i rezistencës moderne dëshmojnë një të vërtetë themelore: shqiptarët historikisht kanë qenë faktor stabiliteti dhe bashkëpunimi në Ballkan. Skënderbeu nuk e ndërtoi fuqinë e tij mbi konflikte të panevojshme me fqinjët, por mbi ekuilibra dhe aleanca, duke e pozicionuar Arbërinë si pjesë organike të botës perëndimore. Po kështu, veprimtaria e Gërvallëve dhe e Kadri Zekës në mërgatë e internacionalizoi çështjen shqiptare, duke e nxjerrë atë nga izolimi rajonal dhe duke e vendosur në agjendën politike evropiane. Ky është një mësim i drejtpërdrejtë për politikëbërësit e sotëm: pa diplomaci aktive, pa aleanca strategjike dhe pa kredibilitet moral, asnjë projekt kombëtar nuk mund të jetë i qëndrueshëm.

Prandaj, sot shqiptarëve nuk u duhet një mit për t’u adhuruar, por një model për t’u zbatuar. U duhet një Skënderbe i kohës moderne, pa shpatë, por me vizion; një udhëheqje që e kupton se dija, institucioni dhe ligji janë armët e shekullit XXI. U duhet gjithashtu fryma e Gërvallëve dhe e Kadri Zekës, që e vendosën idealin mbi jetën personale dhe e shndërruan sakrificën në argument politik. Vetëm nëse këto dy linja historike bashkohen në një doktrinë të re udhëheqjeje, politika shqiptare mund të dalë nga cikli i krizave të brendshme dhe të kthehet në busull të besueshme për të ardhmen.

Në përfundim, historia shqiptare u flet politikëbërësve me një gjuhë të qartë dhe pa ekuivoke: udhëheqja e kombit nuk është privilegj, por barrë morale; nuk është administrim i përditshmërisë, por projekt i së ardhmes. Skënderbeu, Gërvallët dhe Kadri Zeka nuk kërkojnë përkujtim ceremonial, por lexim të thellë politik. Vetëm atëherë kujtesa do të shndërrohet në strategji, sakrifica në vizion dhe historia në busull të sigurt për udhëheqjen e kombit shqiptar.