Pallagorio shndërrohet në një galeri arti në qiell të hapur, që bashkon Arbërinë e Krotonës me Kosovën.

Edicioni i parë i “Javës së Muraleve Arbëreshe – Settimana dei Murales Arbëreshë” u përmbyll me një pjesëmarrje të gjerë dhe entuziazëm të madh. Ky projekt, i promovuar nga shoqata Fili Meridiani APS, nga data 3 deri më 9 qershor e shndërroi Puheriun (Pallagorio) në një laborator të artit urban, të kujtesës dhe të dialogut ndërkulturor. Iniciativa, e realizuar në bashkëpunim me Mural Fest Kosova dhe Universitetin e Shkencave të Aplikuara në Ferizaj, nën patronazhin e Komunës së Ferizaj, shënoi një moment të rëndësishëm takimi mes Arbërisë dhe Ballkanit, duke përfshirë artistë, studentë, operatorë kulturorë dhe qytetarë në një rrugëtim të përbashkët për vlerësimin e identitetit arbëresh. Për një javë, komuniteti mikpriti dhe mbështeti pesë artistë, Argjenda Azimi, Elba Gashi, Gentrit Osmani, Reema Salihu dhe Prof. Dr. Lebibe Topalli (Dekane në Universitetin e Ferizajt dhe Drejtoreshë Artistike e Mural Fest), në realizimin e veprave të reja murale që ndërthurin historinë dhe kulturën e të dyja brigjeve të Mesdheut.

Këto murale nuk përfaqësojnë thjesht ndërhyrje artistike, por ura të vërteta të rrëfimit vizual, të afta për të bashkuar rrënjët, kujtesën dhe ndjenjën e përkatësisë së një territori që vazhdon të shikojë drejt së ardhmes pa harruar historinë e vet. Në këtë kuptim, është emblematike vepra kushtuar kujtimit të Don Sergio Spezzano, një figurë referimi për komunitetin arbëresh, i nderuar përmes një murali të frymëzuar nga aktiviteti i tij në mbështetje të kërkimit të paqes gjatë luftës së Kosovës në fund të viteve të nëntëdhjeta, dhe i pasuruar me vargje nga një prej krijimeve të tij poetike. Veçanërisht e rëndësishme ishte prania e delegacionit nga Universiteti i Shkencave të Aplikuara në Ferizaj, i udhëhequr nga Rektori Prof. Dr. Agron Bajraktari, së bashku me Prof. Faton Spahiu, Prof. Florit Hoxha dhe Prof. Labinot Topilla. Kjo prani kontribuoi në forcimin e dialogut kulturor dhe institucional midis dy brigjeve të Mesdheut, duke konfirmuar vlerën ndërkombëtare të kësaj nisme dhe duke hapur perspektiva të reja për bashkëpunim në të ardhmen.

Ndër momentet më domethënëse mbeten edhe takimet institucionale të zhvilluara në selitë e komunave të Pallagorio-s (Puheriut), Carfizzi-t (Karficit) dhe San Nicola dell’Alto (Shën Kollit), të cilat shërbyen si një mundësi dialogu mes administratave lokale – të udhëhequra respektivisht nga Umberto Lorecchio, Mario Antonio Amato dhe Luigi Rizzuti – dhe delegacioneve nga Kosova. Pikërisht gjatë këtyre takimeve u shpreh vullneti i shoqatës Fili Meridiani dhe i administratave vendore për ta zgjeruar nismën e muraleve, me qëllim krijimin e një itinerari të vërtetë artistik dhe kulturor brenda të tria komuniteteve, i cili të përsëritet çdo vit. Ky propozim gjeti mbështetjen e plotë të Rektorit të Universitetit të Ferizajt dhe të Drejtoreshës Artistike të Mural Fest.

«Java e Muraleve Arbëreshe i tejkaloi të gjitha pritshmëritë – deklaron Ettore Bonanno, president i shoqatës Fili Meridiani APS. Gjatë këtyre ditëve kemi parë se si arti u shndërrua në një mjet konkret pjesëmarrjeje, takimi dhe ndërtimi marrëdhëniesh. Në këtë kuptim, dëshiroj të vë në dukje kontributin e Michele Giudicissi-t, një artist i ri nga Pallagorio, i cili mori pjesë në projekt duke pikturuar disa dyer në qendrën historike në bashkëpunim me artistët kosovarë. Ky projekt do të vazhdojë edhe në muajt e ardhshëm me realizimin e dyerve të tjera rrëfyese. Të gjitha veprat e realizuara do të mbeten si një trashëgimi e përhershme për komunitetin dhe do të përfaqësojnë një dëshmi të prekshme të identitetit tonë arbëresh.

Por rezultati më i rëndësishëm është ndoshta ai njerëzor: ndërtimi i urave midis njerëzve, institucioneve dhe territoreve të ndryshme, duke konfirmuar se kultura mund të jetë një motor i fuqishëm dialogu dhe zhvillimi». Përkrah realizimit të veprave artistike, programi zhvilloi një rrugëtim të strukturuar shpjegues, pjesëmarrjeje dhe përfshirjeje të komunitetit, duke e shndërruar festivalin në një hapësirë të vërtetë takimi mes artit, kulturës, edukimit dhe identitetit. Një vëmendje e veçantë iu kushtua brezave të rinj përmes punëtorive krijues të dedikuar për fëmijë dhe të rinj, të cilët patën mundësinë të bashkëbisedonin drejtpërdrejt me artistët dhe të trajtonin temat e kujtesës, të përkatësisë dhe të vlerësimit të territorit. Një moment mjaft domethënës kishte si protagonistë fëmijët e kopshtit të Pallagorio-s (Puheriut), të cilët lanë në mënyrë simbolike gjurmën e tyre mbi veprat e realizuara, duke kontribuar me ngjyra, shenja duarsh dhe gjeste krijuese në një rrëfim kolektiv që bashkon të kaluarën, të tashmen dhe të ardhmen e komunitetit arbëresh.

Ndër aktivitetet më të rëndësishme ishte tryeza e diskutimit “Roli i artit në mbrojtjen e trashëgimisë kulturore”, e cila bëri bashkë përfaqësues nga bota kulturore, akademike dhe institucionale. Në këtë bashkëbisedim morën pjesë Ettore Bonanno, president i shoqatës Fili Meridiani APS, Agron Bajraktari, Rektor i Universitetit të Shkencave të Aplikuara në Ferizaj, Lebibe Topalli, pedagoge dhe studiuese e angazhuar në promovimin e marrëdhënieve kulturore midis Shqipërisë dhe diasporës arbëreshe, si dhe Angelo Astorino, Kryetar i Sipërmarrësve të Rinj të Konfindustrisë së Krotones (Confindustria Crotone). Takimi ofroi një reflektim mbi vlerën e artit bashkëkohor si një mjet për mbrojtjen, rigjenerimin dhe përcjelljen e trashëgimisë materiale dhe jomateriale të komuniteteve pakicë, si dhe si një levë për zhvillimin ekonomik. Programi kulturor u pasurua më tej nga ekspozita fotografike “E ardhmja në Arbëri – Vizione Grash” (Futuro in Arbëria – Visioni di Donne) nga Lorenzo Fortunati, kushtuar rolit të grave në proceset e ndryshimit dhe të ruajtjes së identitetit arbëresh, si dhe nga Ekspozita Digjitale e realizuar nga studentët e Fakultetit të Arteve të Aplikuara USHAFerizaj, e cila prezantoi një lexim bashkëkohor të lidhjeve kulturore mes Arbërisë dhe Ballkanit përmes gjuhëve multimediale dhe inovative.

Hapësirë e madhe iu kushtua gjithashtu muzikës, një element qendror i traditës arbëreshe. Publiku pati mundësinë të ndiqte koncertin e Peppino Siciliani-t, interpretues dhe promovues i

muzikës arbëreshe, interpretimet e muzikantëve arbëreshë Giovanni Bellio dhe Nicolino Basile, shfaqjen e Grupit Folklorik të Shën Kollit (Gruppo Folk di San Nicola dell’Alto), si dhe pjesëmarrjen e Bandës Muzikore të Rrethit Arbëresh (Banda del Distretto Arbëresh), nën drejtimin e Maestro-s Franco Amendola, e cila me repertorin e saj diti të gërshetonte traditën e bandave muzikore, identitetin territorial dhe trashëgiminë muzikore të komuniteteve arbëreshe. Këto interpretime muzikore kontribuuan në krijimin e një ure lidhëse midis shprehjeve të ndryshme të kulturës arbëreshe, duke vlerësuar gjallërinë e saj dhe aftësinë për të bashkëbiseduar me të tashmen.

Tërësia e aktiviteteve e shndërroi festivalin jo vetëm në një ngjarje artistike, por në një laborator të hapur të pjesëmarrjes kulturore, të aftë për të përfshirë qytetarët, institucionet, shkollat, shoqatat dhe universitetet në një rrugëtim të përbashkët për vlerësimin e identitetit arbëresh dhe për forcimin e lidhjeve midis komuniteteve të Arbërisë dhe botës ballkanike. Manifestimi lind në fakt me një vizion afatgjatë. Synimi i shoqatës Fili Meridiani APS është ta shndërrojë Javën e Muraleve Arbëreshe në një takim të rregullt e të qëndrueshëm, të aftë për të përfshirë shkallë-shkallë edhe komunitete të tjera arbëreshe, duke i dhënë jetë një rrjeti kulturor që përdor artin urban si një mjet për rrëfimin e identitetit, vlerësimin territorial dhe bashkëpunimin ndërkombëtar.

Veçanërisht domethënëse ishin momentet e inaugurimit të festivalit, të cilat panë pjesëmarrjen e tre kryetarëve të komunave të Rrethit Arbëresh, duke dëshmuar konkretisht vlerën ndërkomunale të nismës dhe vullnetin e përbashkët për të forcuar lidhjet midis komuniteteve arbëreshe të territorit. Inaugurimi u shndërrua në një moment intensiv kremtimi dhe pjesëmarrjeje, me një parakalim festiv që përshkoi rrugët e Pallagorios (Puheriut), të gjallëruara nga banorët, mysafirët, artistët, përfaqësuesit institucionalë, Banda Muzikore e Rrethit Arbëresh, si dhe nga gratë e vajzat e veshura me Cohën, veshja tradicionale arbëreshe, në një atmosferë entuziazmi dhe bashkëndarjeje. Dita u përmbyll me një festë të madhe në ambientet e “MUZÉ Spazio Arbëria”, i cili për këtë rast u shndërrua në një vend takimi, muzike, mikpritje dhe shkëmbimi kulturor. Përmes performancave artistike, momenteve muzikore, degustimeve dhe mundësive për dialog informal, MUZÉ mikpriti banorët dhe vizitorët në një mbrëmje që kremtoi jo vetëm festivalin, por mbi të gjitha forcën e një komuniteti që vazhdon të gjejë veten te vlerat e veta, te traditat e veta dhe tek aftësia për të ndërtuar perspektiva të reja për të ardhmen e Arbërisë.

Bonanno përfundon: «Një falënderim i veçantë u shkon artistëve, vullnetarëve të shoqatës Fili Meridiani që ishin madhështorë, kryetarëve të komunave tona, muzikantëve, grupit folklorik, bandës muzikore të Rrethit Arbëresh, sponsorëve të nismës NewDay url dhe Emira Digital, si dhe pronarëve të shtëpive. Faleminderit mbi të gjitha komunitetit të Pallagorio-s (Puheriut) që e mirëpriti dhe e mbështeti me entuziazëm të gjithë këtë nismë. Me bujari dhe shpirt të madh mikpritjeje, ai kontribuoi në suksesin e një projekti që lë si trashëgimi jo vetëm vepra të reja arti, por edhe marrëdhënie të reja, mundësi të reja dhe një ndërgjegjësim të përtërirë për vlerën e

trashëgimisë arbëreshe». Me përmbylljen e edicionit të parë, “Java e Muraleve Arbëreshe – Settimana dei Murales Arbëreshë” nuk përfaqëson një pikë mbërritjeje, por fillimin e një rrugëtimi të destinuar për t’u rritur ndër vite, duke e shndërruar Arbërinë në një hapësirë të madhe të përbashkët krijimtarie, kujtese dhe dialogu mes kulturash.

Përgatiti: Dr. Eduart Caka/

Veziri ishte një burrë i shkurtër, rreth pesë këmbë e pesë inç i gjatë, dhe shumë i shëndoshë, megjithëse jo veçanërisht i shëndoshë. Ai kishte një fytyrë shumë të këndshme, të çelët dhe të rrumbullakët, me sy të kaltër të shpejtë, aspak të shqetësuar nga një gravitet turk. Mjekra e tij ishte e gjatë dhe e bardhë, dhe një të tillë si çdo turk tjetër do të ishte krenar; megjithëse ai, i cili ishte më i zënë me mysafirët e tij sesa me veten, nuk vazhdoi ta shikonte, as ta nuhaste dhe ta ledhatonte, siç është zakonisht zakon i bashkatdhetarëve të tij, për të mbushur pauzat e bisedës. Ai nuk ishte veshur shumë madhështisht, përveç se çallma e tij e lartë, e përbërë nga shumë rrotulla të vogla, dukej prej muslini të artë, dhe yatagani i tij, ose kama e gjatë, ishte e mbushur me diamantë.

Ai ishte jashtëzakonisht i sjellshëm; dhe tha se na konsideronte si fëmijët e tij. Ai na tregoi një obus malor, i cili ndodhej nërezidencën e tij, dhe shfrytëzoi rastin të na tregonte se kishte disa topa të mëdhenj. Ai u kthye dy ose tre herë për të parë përmes një teleskopi anglez dhe më në fund na e dha, që të shihnim një grup turqish që hipnin mbi kalë përgjatë brigjeve të lumit drejt Tepelenës. Pastaj tha: “Ai burrë që shihni në rrugë është kryeministri i armikut tim, Ibrahim Pasha, dhe tani po vjen tek unë, pasi e ka braktisur zotërinë e tij për të marrë anën e fortë.” Ai iu drejtua kësaj me një buzëqeshje Sekretarit, duke dëshiruar që ai të na e interpretonte.

Ne morëm me vete pipa, kafe dhe ëmbëlsira; por ai nuk dukej aq i kujdesshëm për këto gjëra sa turqit e tjerë që kemi parë. Ai ishte në humor të mirë dhe disa herë qeshi me zë të lartë, gjë që është shumë e pazakontë për një njeri me rëndësi. Nuk kam parë kurrë një rast tjetër të tillë në Turqi. Në vend që dhoma e tij të ishte e mbushur me oficerë të këtij oborri, gjë që është shumë zakon i pashallarëve dhe burrave të tjerë të mëdhenj, ai ishte krejtësisht i pashoqëruar, përveç katër ose pesë të rinjve të veshur shumë madhështisht me veshje shqiptare dhe me flokët e tyre të lëshuara deri në mes të shpinës. Këta sollën pije freskuese dhe vazhduan të na furnizonin me pipa, të cilat, megjithëse ndoshta jo gjysmë të zbrazura, u ndërruan tri herë, siç është zakoni kur për një mysafir bëhen nderime të veçanta.

Nga Keze Kozeta Zylo/

Festivali i Shkollave Shqipe “Alba Life” që u shfaq në Auditoriumin e Christopher Columbus High School në Bronx, rrjetit më të madh të shkollave shqipe në Diasporë solli dritë nga drita e Gjuhës Shqipe, solli dhe më pranë Atdheun në New York në kryeqytetin e botës.

130 certifikata të ndara për nxënësit e Alba Life, ndërkohë në këtë festival mungonte Shkolla Shqipe në Albany, e cila e festoi madhërisht javën e kaluar, pasi largësia prej 7 orë udhëtim vajtje-ardhje e bënte të vështirë pjesëmarrjen.

Në mëngjesin e dielltë të 6 qershorit, në Bronx, qielli dukej sikur ishte ulur më pranë tokës për të dëgjuar zërat e fëmijëve shqiptarë. Ishte një e shtunë ku fjalët nuk shqiptoheshin thjesht; ato këndoheshin, vallëzonin dhe merrnin jetë në buzët e brezit që po rritet larg vendlindjes, por pranë rrënjëve të saj.

Në hyrje i mirëpriste pjesëmarrësit plot dashuri, respekt mësuese Gresila Basha e cila kishte ardhur me bashkëshortin e saj të dashur Enes. Biri i saj Eden, në shtator do të regjistrohet pranë Alba Life.

Festivali përmbyllës i Shkollave Shqipe Alba Life nuk ishte vetëm një aktivitet i fundvitit shkollor. Ishte një festë e kujtesës, e identitetit dhe e dashurisë për gjuhën që na bashkon. Në sallë rrihnin së bashku qindra zemra: zemrat e fëmijëve që mësojnë shkronjat e para shqip, zemrat e prindërve që ruajnë me fanatizëm trashëgiminë e tyre dhe zemrat e mësuesve që ndezin çdo javë dritën e dijes në gjuhën e nënës.

Kur fëmijët interpretonin këngët shqip, dukej sikur fjalët fluturonin përtej oqeanit dhe preknin malet, fushat e brigjet shqiptare. Kur këndonin, tingujt e tyre më ngjanin me lumin Vjosa ku jam lindur e rritur, dukej si një lumë që rridhte qetësisht nga një brez tek tjetri, pa humbur asnjë pikë nga burimi i tij.

Programi u moderua nga sopranoja e famshme Deshira Ahmeti Kerliu e cila me krenari të ligjshme prezantoi me profesionalizëm dhe kulturë këtë program të pasur dhe të kuruar në çdo detaj. Midis të tjerash ajo tha se gjithë kjo punë marramendëse është në bashkëpunim të ngushtë me mësues, prindër, nxënës drejtuar nga themeluesit Qemal Zylo dhe gjithë familjes së tij të nderuar.

Inxh. Qemal Zylo themelues dhe drejtues i TV dhe Shkollave Shqipe “Alba Life” tha se mbyllja e viteve shkollore me Festivale dhe dhënien e certifikatave është kthyer në një traditë të mrekullueshme në Diasporë. Kjo ditë festive është më shumë se një faleminderit për mësuesit e Familjes së Madhe “Alba Life” në gjithë Nju Jorkun dhe në Online për punën e tyre të palodhur.

Bordi i Alba Life falënderon cilindo kokë më kokë për punën e tyre në këto 19 VITE duke përfunduar me mësueset e vitit akademik mësimor 2025-2026.

Në fund ndau certifikatat e mirënjohjes ku me propozim të z. Zylo, Ansambleisti i shtetit të Nju Jorkut në Albany në emrin e tij personal shpërbleu dhe vlerësoi punën e gjithë mësueseve stafit për vitin akademik 2025-2026. Jam krenar vazhdoi ai që Alba Life njihet me dy rezoluta ligjore nga Parlamenti dhe Senati i shtetit të Nju Jorkut në Albany.

Ata ishin: Fatlinda Bajçinca Gashi, Helena Ujkaj, Elona Shkreta, Deshira Ahmeti, Valbona Peraj, Migena Serjani, Rozeta Hyseni, Entela Muda, Nazelie Djaloshi, Gresila Basha, Genta Çakaj, Erinda Isufaj, Ida Mazzota, Anisa Ndoci, Amir Suka, Inxh. Odise Salillari, Valon Gerbeshi, Klodjana Serraj. Z. Zylo falënderoi gjithashtu asistentet si Aida Hajri, Lusiana Bardhi dhe Breana Bardhollari për përkushtimin e tyre në këtë Mision Kombëtar.

Nderoi me pjesëmarrjen e saj Ambasadore Dr. Suela Janina Përfaqësuesja e Përhershme e Republikës së Shqipërisë në OKB. Dr. Janina me elekuencë dhe kulturë falënderoi me plot përzemërsi themeluesit z. Zylo, gjithë mësueset, stafin, prindërit dhe nxënësit e Alba Life për këtë punë madhështore që po bëhet në ruajtjen e Gjuhës Shqipe në Diasporë. Fjala e saj ishte frymëzuese dhe u mirëprit me duartrokitje nga pjesëmarrësit.

Zonja Drenusha Dreshaj bashkëpronare e platformës më të madhe mediatike shqiptare “TVALB”, nderoi gjithashtu me ardhjen e saj. Në këtë paketë ne kemi kanalin tonë 27 ku transmetojmë emisione të TV “Alba Life”, New York.

Është emocion i papërshkrueshëm kur merr përqafime të ngrohta nga prindërit, gjyshërit, nxënësit si dhe shumë mësues që vlerësojnë këtë Institucion prestigjioz dhe bashkëpunues për Kombin. Mësuese Marsela Gega kishte ardhur me birin e saj Noah nga Kanadaja për të festuar së bashku këtë ditë të bukur, ku gjejmë rastin për ta falënderuar me mbështetjen e saj me fliers dhe punë profesionale.

Befasi e bukur ishte ardhja e çifteve Pira dhe Likollari nga Staten Island të cilët me plot dashuri duartrokisnin nxënësit në skenë.

Dhimo Guma një sipërmarrës i suksesshëm pasi na falënderoi për këtë punë madhështore tha se bisedova dhe me Marselën bashkëshorten se së shpejti ne do të sjellim nipërit dhe mbesat tona që të mësojnë shqip pranë kësaj shkolle. Ky është një vlerësim për gjithë stafin, pasi besimin e prindërve për fëmijët e tyre pranë Alba Life e kam shumë të shenjtë, që më bën të kujdesem dhe t’i ruaj si drita e syrit në çdo drejtim për sa kohë janë në mjediset e shkollave publike ku ne ushtrojmë për 19 vjet mësimin shqip.

Pastaj erdhi çasti i ndarjes së certifikatave. Një çast i mbushur me domethënie. Në duart e vogla të fëmijëve ato shkëlqenin si medalje të zemrës. Çdo certifikatë tregonte historinë e një viti përkushtimi, të orëve të mësimit, të fjalëve të shkruara me kujdes dhe të ëndrrave të thurura në gjuhën shqipe.

Në ato duartrokitje nuk po festohej vetëm një vit shkollor. Po festohej fitorja e gjuhës mbi harresën, e traditës mbi largësinë dhe e dashurisë mbi kohën. Po festohej fakti që shqipja vazhdon të mbijetojë e të lulëzojë, kudo ku ka zemra shqiptare.

Gjithë kori i shkollave “Alba Life” e mbylli festivalin me këngën Xhamadani Vija-Vija shoqëruar nga artistja e shquar Valbona Peraj dhe një mike tjetër artiste Edlira Biba.

Sipas traditës dita e fundvitit akademik u mbyll me prerjen e tortës dhuruar nga Mehrije Shala ish mësuese dhe prind i devotshëm njëkohësisht pranë kësaj shkolle. Kënaqësi të shikoja gjyshen e Elionës tek filmonte mbesën e saj kur këndonte aq bukur “Oj Kosovë sa shumë të dua”, shtoj se pas Festivalit nisej për Kosovë e mbushur plot emocion. Ajo kishte kishte ardhur për disa muaj për vizitë tek biri në New York.

Programi i pasur sa kombëtar aq dhe artistik

Himni Shqiptar dhe Amerikan

Himnin i Shkollës Shqipe nga kori i nxënësve të Shkollave “Gjuha Shqipe, Gjuha Jonë”

Kënga e Alfabetit Shqip me tekst të Parashqevi Qiriazit nga Kori i shkollave

Alfabeti Shqip këngë me interpretime nga klasa e mësuese Migena Lelaj e Shkollës Shqipe në Bronx.

Grupi i më të vegjëlve me vallen “Sa i dua lulet” – nën interpretimin e klasës së më të vegjëlve të mësuese Rozeta Hyseni në Brooklyn.

Qengji i vogël interpreton Jolie Selim e shoqëruar nga Amelia Djaloshi, Herla Rrasa dhe kori i Shkollës Shqipe në Queens me mësuese Nazlie Djaloshi.

Fidanishtja e Shkollave Shqipe në Staten Island me “Valle Arbëreshe” interpreton klasa e më të vegjëlve në Staten Island me mësuese Elona Shkreta dhe asistente Aida Hajri.

Vallja Çame “Tumankuqja” interpretuar nga nxënësit e mësuese Helena Lubonja Ujkaj, në Bronx.

“Vallja e Katjushes” interpretuar nga nxënësit e klasës së më të rriturve nga mësuese Entela Muda në Staten Island.

Nxënësja brilante e Shkollës Shqipe “Alba Life” në Bronx Eliona Shala do të interpretojë këngën: “Oj Kosovë sa fort të dua”!

Vaj dhe mall për Çamërinë valle e interpretuar nga nxënësit e Klasës së më të rriturve të Mësuese Fatlinda Gashi të Shkollës Shqipe “Alba Life” në Brooklyn.

Vallja e Tropojës interpretojnë nxënësit e klasës së Helena Lubonja Ujkaj dhe Anisa Ndoci në Bronx.

Valbona Peraj do të këndojë “Xhamadani vija vija” shoqëron kori i shkollave shqipe “Alba Life”.

Pas përfundimit të Festivalit nxënësit u argëtuan nga studenti ekselent: DJ Oresti Salillari.

Dhe ndërsa programi mbyllej ngadalë, askush nuk largohej vetëm me një certifikatë apo me një fotografi kujtimi. Të gjithë merrnin me vete një copëz drite, një ndjenjë krenarie dhe besimin se gjuha jonë e bukur do të vazhdojë të jetojë në zërat e këtyre fëmijëve.

Urime të gjithë nxënësve, mësuesve dhe prindërve të Shkollave Shqipe Alba Life për një tjetër vit të suksesshëm në shërbim të gjuhës dhe kulturës shqiptare.

Festa u filmua dhe fotografua nga gazetarët e përkushtuar dhe të palodhur si Valon Gërbeshi dhe Klodiana Serraj.

PALLAGORIO – Nga data 3 deri më 9 qershor 2026, Pallagorio (Puherì) do të mirëpresë “Javën e Muraleve Arbëreshe”, një nismë e rëndësishme kulturore e promovuar nga Fili Meridiani APS, në bashkëpunim me Mural Fest Kosova, Universitetin e Shkencave të Aplikuara në Ferizaj, nën patronazhin e Komunës së Ferizajt, si dhe me përfshirjen e institucioneve dhe partnerëve kulturorë. Qëllimi është vlerësimi i kujtesës, identitetit dhe trashëgimisë kulturore materiale e jomateriale të komuniteteve arbëreshe përmes të shprehurit bashkëkohor të artit urban.

Nisma lind nga dëshira për të shndërruar hapësirat urbane në vende të rrëfimit kolektiv, duke i kthyer fasadat e shtëpive, rrugët dhe mjediset e komunitetit në një galeri të vërtetë nën qiell të hapur, të aftë për të treguar histori, simbole, tradita dhe marrëdhënie. Përmes realizimit të muraleve të frymëzuara nga kultura arbëreshe dhe lidhja historike me Shqipërinë e Ballkanin, katundi do të kthehet në një hapësirë takimi mes kujtesës dhe së sotmes, ku arti bëhet një instrument pjesëmarrjeje, dialogu dhe ndërtimi të lidhjeve të reja kulturore.

Ky aktivitet merr rëndësi të veçantë edhe në rrafshin ndërkombëtar falë pranisë së artistëve, studentëve dhe operatorëve kulturorë nga Kosova, të cilët do të kontribuojnë në krijimin e një përvoje të çmuar shkëmbimi dhe ballafaqimi mes realiteteve që ndajnë rrugëtime historike, identitete dhe trashëgimi kulturore të përbashkëta. Gjatë javës do të organizohen tryeza diskutimi, ekspozita, punëtori për më të rinjtë, evente muzikore dhe aktivitete gjithëpërfshirëse që do të angazhojnë qytetarët, shoqatat dhe vizitorët.

Bashkëpunimi me Universitetin e Shkencave të Aplikuara në Ferizaj përfaqëson një nga elementet themelore të projektit dhe do të shënojë pjesëmarrjen e një delegacioni të rëndësishëm akademik e institucional. Ky delegacion përbëhet nga Prof. Dr. Agron Bajraktari, Rektor i Universitetit, Prof. Faton Spahiu dhe Prof. Florit Hoxha, anëtarë të Këshillit Drejtues të Universitetit, Prof. Lebibe Topalli, Dekane, dhe Prof. Labinot Topalli, Prodekan. Kjo prani i jep një vlerë të mëtejshme procesit të bashkëpunimit kulturor dhe arsimor të nisur, duke fuqizuar dialogun ndërmjet institucioneve, botës akademike dhe komunitetit, si dhe duke krijuar mundësi të reja bashkëpunimi midis territoreve dhe strukturave kulturore.

Programi parashikon:

3 qershor: Mbërritja dhe mirëseardhja e grupit në Pallagorio, pranë “Muzé Spazio Arbëria”.

4 qershor: Nisja e punimeve.

5 qershor: Ekspozitë fotografike “Donne d’Arbëria” nga Lorenzo Fortunato.

7 qershor: Mbrëmje me muzikë arbëreshe me kantautorin Peppino Siciliani në Muzé.

8 qershor: Në mëngjes do të zhvillohet punëtoria me fëmijët e komunitetit. Pasdite do të mbahet bashkëbisedimi (talk) “Roli i artit në mbrojtjen e trashëgimisë kulturore”, një moment reflektimi dhe diskutimi kushtuar artit si mjet për mbrojtjen, vlerësimin dhe zhvillimin e komuniteteve dhe territoreve. Në të do të marrin pjesë Prof. Dr. Agron Bajraktari, Rektor i Universitetit të Shkencave të Aplikuara në Ferizaj, dhe Lebibe Topalli, Drejtore Artistike e Mural Fest Kosova. Ky diskutim do të ofrojë këndvështrime të ndryshme mbi marrëdhënien midis trashëgimisë kulturore, identitetit, artit dhe territorit. Në mbyllje të aktivitetit do të performojë grupi folklorik arbëresh nga San Nicola dell’Alto (Shën Kolli).

9 qershor: Ky moment përmbyllës do të jetë veçanërisht domethënës me përurimin zyrtar të muraleve të realizuara gjatë javës dhe me homazhin e kushtuar Don Sergio Spezzano-s, poet arbëresh dhe pikë referimi për komunitetin. Ky nderim do të bëhet përmes një vepre të menduar për të ruajtur dhe përcjellë kujtimin e kontributit të tij njerëzor, kulturor dhe identitar. Për të kremtuar këtë nismë, do të performojë banda muzikore e Distriktit Arbëresh e udhëhequr nga prof. Franco Amendola, një formacion që bën bashkë nxënës dhe mjeshtër kryesisht nga tri fshatrat arbëreshe të zonës së Krotones: Carfizzi (Karfici), Pallagorio (Puherì) dhe San Nicola dell’Alto (Shën Kolli).

«Përmes kësaj nisme dëshirojmë ta shndërrojmë artin në një instrument të aftë për të gjeneruar kujtesë, pjesëmarrje dhe të ardhme» – deklaron Ettore Bonanno, Kryetar i Fili Meridiani APS. – «Muralet nuk do të jenë thjesht vepra dekorative, por faqe të një historie kolektive që do të tregojnë identitetin arbëresh, lidhjen me rrënjët tona dhe aftësinë e komuniteteve për të dialoguar me të sotmen. Pallagorio do të kthehet në një hapësirë të hapur takimi midis kulturave, gjuhëve dhe përvojave të ndryshme. Pas paktit të miqësisë të nënshkruar me Dibrën e Madhe në Maqedoninë e Veriut, ne po vijojmë të zgjerojmë dhe të forcojmë rrjetin tonë të marrëdhënieve ndërkombëtare. Këtë herë po e bëjmë përmes një bashkëpunimi të rëndësishëm me Universitetin e Shkencave të Aplikuara në Ferizaj, me Mural Fest Kosova dhe nën patronazhin e Komunës së Ferizajt. Besojmë se kultura përfaqëson një urë themelore për të ndërtuar lidhje midis komuniteteve, për të krijuar mundësi të reja shkëmbimi dhe për të fuqizuar dialogun midis Arbërisë dhe Ballkanit.»

Java e Muraleve Arbëreshe nuk lind si një ngjarje e izoluar, por si një rrugëtim i destinuar të rritet në kohë. Ideja e Fili Meridiani është të ndërtojë një përvojë të parë të aftë për t’u bërë një model i përsëritshëm, duke i dhënë jetë edicionit të dytë, të tretë, të katërt e kështu me radhë, duke përfshirë shkallë-shkallë komunitete të tjera arbëreshe. Kjo do të krijonte një rrjet kulturor që përdor artin urban si mjet rrëfimi, vlerësimi të identitetit dhe dialogu ndërmjet territoreve.

«Synimi është të ndërtojmë një rrugëtim të përbashkët ku çdo komunitet mund të tregojë historinë e vet, traditat, simbolet dhe specifikat e veta, duke mbajtur gjallë një kujtesë kolektive që i përket mbarë Arbërisë – nënvizon sërish Bonanno, i cili vijon: – Për ne do të jetë një nder i madh të mirëpresim delegacionin e Universitetit të Shkencave të Aplikuara të Ferizajt. Prania e Rektorit, e anëtarëve të Këshillit Drejtues dhe e përfaqësuesve akademikë i jep një prestigj të mëtejshëm kësaj nisme dhe dëshmon se si arti, kultura dhe arsimi mund të shndërrohen në mjete konkrete të bashkëpunimit ndërkombëtar dhe rritjes së përbashkët. Gjithashtu, dëshiroj t’i drejtoj një falënderim të veçantë Lebibe Topallit, e cila besoi fort në këtë nismë dhe mbështeti me bindje ndërtimin e këtij rrugëtimi, duke ndihmuar në shndërrimin e një idejeje në një projekt konkret takimi, arti dhe dialogu kulturor. Një falënderim special i shkon edhe të gjithë ekipit të Fili Meridiani, i cili me pasion, përkushtim dhe frymë bashkëpunimi punon çdo ditë që nisma të tilla të bëhen realitet.»

Kjo nismë është bërë e mundur edhe falë ndihmës dhe mbështetjes së komunitetit vendas, një element kyç në ndërtimin e një procesi me pjesëmarrje të gjerë që vendos në qendër njerëzit, identitetin dhe territorin. Një falënderim i veçantë i shkon gjithashtu sponsorëve NewDay dhe Emira Digital, kontributi i të cilëve përfaqëson një mbështetje të rëndësishme për realizimin e aktiviteteve të parashikuara.

Për Fabio Spadafora, CEO i Emira Digital: «Të mbështesësh nisma si Java e Muraleve Arbëreshe do të thotë të investosh në ide të afta për të gjeneruar vlerë kulturore, sociale dhe njerëzore. Ne besojmë se komunikimi dhe inovacioni mund të shndërrohen në mjete konkrete për të vlerësuar territoret, identitetet dhe komunitetet, duke krijuar lidhje midis traditës dhe së ardhmes. Për Emira Digital është arsye krenarie të mbështesë një projekt që ndërton marrëdhënie midis komuniteteve, realiteteve ndërkombëtare dhe trashëgimisë kulturore. Kur identiteti, kreativiteti dhe vizioni punojnë së bashkë, mund të ndërtohen përvoja të afta për të lënë një shenjë afatgjatë.»

Veprat e realizuara gjatë këtij eventi do t’i dhurohen komunitetit dhe do t’i mbeten trashëgimi e përhershme territorit, duke ndihmuar në pasurimin e vlerës artistike, identitare dhe turistike. Java e Muraleve Arbëreshe propozohet kështu si një përvojë e aftë për të lënë një shenjë të prekshme dhe afatgjatë, duke e shndërruar fshatin në një hapësirë të hapur dialogu, kreativiteti dhe kujtese të përbashkët.

Fili Meridiani APS

Prof. Dr. Skender Asani/

Më 2 qershor përkujtojmë lindjen e Parashqevi Qiriazit (1880–1970), një prej personaliteteve më të ndritura të historisë sonë kombëtare, arsimore dhe kulturore, e cila me vizionin, dijen dhe përkushtimin e saj u shndërrua në një model të rrallë të shtetndërtimit përmes arsimit, diplomacisë kulturore dhe emancipimit shoqëror. Në një periudhë kur kombi shqiptar përballej me sfida të mëdha të identitetit dhe organizimit politik, ajo dëshmoi se themelet më të forta të një shteti ndërtohen mbi dijen, kulturën dhe vetëdijen qytetare. Përmes kontributit të saj në Kongresin e Manastirit, në hartimin e teksteve shkollore, në avancimin e arsimit të vajzave dhe në organizimin e jetës kulturore shqiptare, Parashqevi Qiriazi dëshmoi se dija është forma më e lartë e patriotizmit dhe se kultura mund të shërbejë si diplomacia më e fuqishme e një kombi.

Sot, në një kohë kur bota po kalon përmes një konfigurimi të ri gjeopolitik, të mbushur me pasiguri, rivalitete dhe mjegulla strategjike, figura e saj na kujton se drejtimi i shtetit kërkon mençuri, maturi dhe dije diplomatike, aftësi për të ndërtuar ura miqësie e bashkëpunimi dhe për të krijuar aleanca që i shërbejnë paqes, zhvillimit dhe sigurisë kombëtare. Ashtu siç arsimi ishte mjeti i saj për të ndriçuar rrugën e kombit, edhe sot udhëheqja shtetërore duhet të mbështetet në vizion, dialog dhe përgjegjësi historike, duke ditur të largojë mjegullat e kohës, të bashkojë energjitë e shoqërisë dhe ta orientojë popullin drejt një rrugëtimi të sigurt, dinjitoz dhe të qëndrueshëm në familjen e kombeve demokratike. Në këtë kuptim, trashëgimia e Parashqevi Qiriazit mbetet jo vetëm një kujtesë historike, por edhe një udhërrëfyes i vyer për brezat dhe drejtuesit e sotëm, të cilët janë të thirrur të ndërtojnë të ardhmen mbi themelet e dijes, unitetit dhe përgjegjësisë kombëtare.