Intervistoi: Mustafë Krasniqi

(Këtu keni linkun  e videos së intervistës:    https://www.youtube.com/watch?v=5O1ptKkPzVU)

Dr. Vaxhid Sejdiu, është mësues i shkollës shqipe në Zvicër, i cili me punën e tij si mësues dhe koordinator në hapjen e pikave të reja shkollore në Zvicër ka qenë dhe është shembulli më i mirë se si punohet në shërbim të gjuhës dhe kulturës kombëtare. Me punën tij ka dëshmuar gjatë këtyre tri dekadave se është ndër mësuesit e veçantë të shkollës shqipe, i cili në vazhdimësi ka ngritur flamurin e gjuhës shqipe lart e më lart. Viteve të fundit është dalluar me angazhimin e tij në organizmin e pikave shkollore në mbarë Zvicrën. Janë hapur dhjetëra e dhjetëra pika shkollore, të cilat dëshmojnë një rritje të dukshme të fëmijëve shqiptarë në orët mësimore. 

Z. Sejdiu, A mund të na thoni se në ç ‘pozitë është shkolla shqipe në Zvicër dhe roli i prindërve shqiptarë?

Së pari ju falënderoj për ftesën dhe portalit “Ura e bashkuar”, i dëshiroj shumë suksese në komunikimin e tij të përditshëm,

Lirisht mund të themi se “Shkolla shqipe në Zvicër, është në rrugëtimin e saj më të mirë të mundshëm. Vetëm brenda 3-4 viteve kemi arritur të hapim dhjetëra e dhjetëra pika shkollore në mbarë Zvicrën duke bërë të mundshme hapjen e pikave shkollore në më se 20 kantone dhe, me synim që të jemi kudo ku interesi i mërgimtarëve shqiptarëve për gjuhën dhe kulturën shqiptare është i pranishëm. 

 Sa i përket prindërve shqiptarë, mund të themi se ky rrugëtim nuk mund të mendohet pa prindërit shqiptarë edhe pse ne nuk i ndajmë, ne i përfshijmë të gjithë mërgimtarët shqiptarë kudo ku janë sepse shkolla shqipe është e të gjithëve dhe si e tillë shumë e rëndësishme për vazhdimësinë tonë, ruajtjen e gjuhës dhe kulturës kombëtare, identitetit kombëtar në vend të huaj. Thirrja jonë “ejani ta bëjmë shkollën shqipe” ju drejtohet të gjithëve pa dallim sepse vetëm në këtë mënyrë mund të shëmbëllejmë me arbëreshët tanë, të cilët mund të merren si shembulli më i mirë i përkushtimit për ruajtjen e gjuhës dhe kulturës kombëtare.

Si erdhi deri te kjo përpjekje, e cila u kurorëzua me “Shkollën Shqipe” duke na fol në pika të shkurtra për aktivitetin tuaj në lidhje me mësimin plotësues në gjuhën shqipe në Zvicër, gjatë viteve të fundit  2019- 2023.

 Bazuar në statistikat zyrtare, në Zvicër ka një numër mbi 35 mijë fëmijë të moshës shkollore që i përkasin diasporës shqiptare.  E kemi thënë dhe e themi se ndër vite, masivizimi i mësimit të gjuhës shqipe ka qenë problematik. Mungesa e reformave brenda shoqatës ekzistuese Lapsh-it për Zvicër, ku në 15 vitet e fundit, numri i nxënësve që mësojnë gjuhën shqipe pësoi një rënie drastike, ku në 16 kantone të Zvicrës nga 26 të tilla nuk mbeti asnjë nxënës.

 Pra thjeshtë  “Shkolla shqipe” në Zvicër u krijua në gusht të vitit 2019 si një përpjekje për ta ndryshuar gjendjen në të cilën ndodhej mësimi në gjuhën amtare dhe sot ajo është një histori suksesi, është një vlerë e shtuar, e cila në gjirin e saj ka 39 mësues/e të cilët i mbajnë orët mësimore në më se njëqind shkolla, në mbarë Zvicrën. Të gjitha adresat e shkollave janë të publikuara në faqen zyrtare të Shkollës shqipe Zvicër.

Z. Sejdiu Ju jeni një ndër mësuesit që keni punuar më se dy dekada e më tepër në shkollat shqipe si dhe vazhdimisht keni qenë në mesin e mësuesve, që keni pasur dhe keni numrin më të madh të nxënësve, njëkohësisht jeni edhe koordinator i rrjetëzimit të shkollave shqipe në Zvicër, mund t’na thoni, nga i tërë ky vullnet dhe si ja arrini!

 Përhapja e diturisë në gjuhën amtare ka qenë dhe mbetet një nga dëshirat e mija kryesore në jetë. I lindur në një qytet, në Kumanovë, ku gjuha dhe mësimi shqip në vazhdimësi ka qenë i shënjuar nga aparatin shtetëror i atëhershëm dhe i tashëm. Dhe si shumë bashkë veprimtarë të mi jam munduar që gjuhës shqipe t`i bëj vend aty ku jam, apo thënë më mirë aty ku janë shqiptarët me qëllim që fëmijët e tyre të mësojnë gjuhën amtare. Asnjëherë nuk jam pajtuar me kryesinë e Lapshit për Zvicër, për shpirtngushtësinë për pasivitetin brenda shoqatës dhe mos hapjes rrugë të të gjithëve për të kontribuar në sensibilizimin e prindërve shqiptarë në mërgatën shqiptare, me qëllim që një ditë të kemi sa më shumë shkolla, sa më shumë nxënës dhe natyrisht gjuha shqipe në vendin e saj të duhur.

Këta fëmijë që lindin dhe rritën larg atdheut mund të themi se rritën në sistem të përsosur arsimor siç është Zvicra por pa gjuhën shqipe ata mbesin analfabetë në gjuhën amtare, për gjuhën e nënës, që lenë shumë për të dëshiruar.

Z. Sejdiu ju jeni edhe kryetar i Këshillit Koordinues të Arsimtarëve në Diasporë, mund t’na flisni për misionin, vizionin dhe veprimtarin e saj, për gjatë tri viteve?

– Po, unë jam kryetar i Këshillit Koordinues të Arsimtarëve në Diasporë, apo siç i themi shkurt KKAD-ja, një grupi mësuesish të dalluar në mërgatën shqiptare. Mësues/e si Anila Kadija në Londër, Teuta Tabaku në Turqi, Miradije Berisha në Austri, Mustafë Krasniqi dhe Isuf Bytyçi në Gjermani, Mira Shehu në Kanada, Aurela Konduri në Greqi, Melita Oreshkoviç në Kroaci, Dritan Mashi në Itali, Qemal Zylo në ShBA, Michelle Greco tek arbëreshët  e Italisë, Musa Pali etj., të cilët në vazhdimësi kanë qenë dhe janë të dalluar në përpjekjet e tyre në përhapjen e diturisë në gjuhën amtare jo vetëm në vendet ku punojnë dhe veprojnë, por edhe më gjerë.  Një grup mësuesish vullnetarë, të cilët mundohen me çdo kusht të përballen me sfidat e njëpasnjëshme në shërbim të gjuhës dhe kulturës kombëtare.   

Në rrugëtimin tonë trevjeçar dëshmuam vlerë profesionale, vlerë kombëtare duke fituar besimin dhe respektin e shumë institucioneve, e shumë veprimtarëve, e shumë e shumë kolegëve në mbarë botën shqiptare.

Në rrugëtimin tonë detektuam një mori problemesh të mësimit plotësues në Diasporë duke sensibilizuar pothuajse të gjithë faktorët në Atdhe dhe në Diasporë. Idetë tona për njehsimin e shkollave shqipe, për tekstet e përbashkëta, për një program të njëjtë mësimor u bënë pjesë e rendit të punës të institucioneve tona, e takimeve, e konsultave dhe programeve të ndryshme.

 Z. Sejdiu sa keni bashkëpunim me institucionet tona, të Shqipërisë dhe Kosovës dhe ku janë synimet e juaja si KKAD?

Puna për mësimin e gjuhës shqipe në diasporë bazohet në Strategjinë e përbashkët të Mësimit të gjuhës shqipe në Diasporë të qeverisë së Republikës së Shqipërisë dhe asaj të Kosovës si dhe akteve ligjore e nënligjore

Një bashkëpunim shumë i dobishëm shihet me Ministritë përkatëse dhe veçanërisht me Qendrën e Botimeve për Diasporën.

Padyshim qëllimi ynë është që me punën tonë, me këshillat tona në shërbim të njehsimit të shkollave shqipe të jemi aty ku ka nevojë siç është rasti në Tiranë dhe në Prishtinë, në takimet apo konsultat, të cilat trajtojnë tema rreth organizimit të mësimit në Diasporë.

Por, sa i përket bashkëpunimit me institucionet tona mund të shtojmë që ndihmesa, përkushtimi dhe bashkëpunimi me ambasadën e Republikës së Shqipërisë në Zvicër, është ajo që duhet të jetë me të gjitha institucionet tona. Ambasada e Shqipërisë, jo vetëm që e ka vënë stafin e saj në dispozicion të “Shkollës Shqipe” në Zvicër, por mundohet në të gjitha pikëpamjet të na ndihmojë. Ajo po ashtu ka vënë edhe emrin e vet në shërbim të punës administrative me institucionet zvicerane dhe në sigurimin e klasave në bazë institucionale. Pra një shembull që duhet ndjekur edhe nga të tjerët.

Për fund z. Sejdiu, çka mund të shtoni, në lidhje me mësimin plotësues të gjuhës shqipe, dhe a e shihni ndonjë rrezik për asimilimin e fëmijëve shqiptarë të mërgatës?

Diçka të veçantë nuk kam, por ato që i kemi thënë deri më tani, të bëhemi bashkë dhe të veprojmë në shërbim të gjeneratës së re, me qëllim që mijëra fëmijë shqiptarë të mos mbeten nesër pa gjuhën e nënës.

Komunikimi me prindërit për të dërguar fëmijët e tyre në shkollat shqipe duhet të jetë i përhershëm dhe intensivë

Përballja me një mentalitet të gabuar sipas të cilit mendohet se fëmijët pengohen( mbinkargohen) në procesin e integrimit te tyre, në vendin pritës; Që ne mendojmë se është gabim dhe natyrisht kryefjalë duhet të jetë  ndërgjegjësimi i përgjithshëm mbi domosdoshmërinë e edukimit në gjuhën amtare…

z. Sejdiu, në përmbyllje të intervistës a mund të na flisni  a mund të na flisni për seminarin kombëtar, që do të mbahet më 31 korrik dhe 1 dhe 2 gusht në Vlorë?

Tani unë dëshiroj që përmes kësaj interviste, nëpër mjet portalit “Ura e Bashkuar”, që numri i lexuesve në kuadër të portalit po rritet gjithnjë e më tepër. Dëshiroj të përcjellë një porosi dhe natyrisht do t’i përgjigjemi pyetjes tuaj rreth organizimit të seminarit që mbahet sivjet në Vlorë. Mësimi i gjuhës amtare për fëmijët e diasporës shqiptare nuk është diçka e thjeshtë, për ta lënë pas dore apo për ta prolongua, apo për ta lënë për dikur më vonë. Por, përkundrazi është një detyrim moral dhe kombëtar. Ne duhet të jemi të gatshëm në çdo kohë të punojmë në shërbim të një organizimi sa më të mirë të këtij lloj mësimi, sepse është shumë i nevojshëm për fëmijët të cilët jetojnë në mërgatë. Është thënë dhe thuhet: “Një njeri që nuk i njeh rrënjët e veta është shumë i vështirë të integrohet dhe të hedhë rrënjë në një mjedise të huaj” dhe mbi të gjitha e kemi thënë dhe e themi se gjuha dhe kultura kombëtare është detyrim moral dhe kombëtar. Prandaj duhet të veprojmë bashkarishtë dhe në këtë drejtim KKAD-ë, por edhe ne mësuesit nga të gjitha shoqatat ekzistuese nga mbarë mërgata, ju jemi shumë mirënjohës institucioneve tona, që sivjet organizojnë seminarin e mësuesve në Vlorë. Ku natyrisht do të bashkëbisedojmë  dhe debatojmë në dobi të organizimit të mësimit sa më të mirë të mësimit plotësues në diasporë. Numri i mësuesve të cilit do të marrin pjesë, sipas njohurive që kemi është i konsiderueshëm dhe si i tillë duhet të jetë; Janë pjesëmarrës po thuajse nga të gjitha shtetet, aty ku zhvillohet mësimi në mbarë botën dhe do të jenë prezent në nënorganizimin e institucioneve tona, të dy Ministrive ton, të Republikës së Shqipërisë dhe të Kosovës dhe si i tillë është i dobishëm për ne. Këtu, do të mundohemi t’i themi të gjitha gjërat të cilat i kemi përjetuar gjatë tërë këtij vitit shkollor dhe natyrisht të shtrojmë kërkesa reale, për realizimin e tyre për vitin e ardhshëm shkollor

Për ta përmbyllur këtë intervistë, do të shtoj edhe këtë pyetje: Çfarë është porosia e juaj për bashkëkombësit, institucionet tona dhe prindërit që i kanë fëmijët për shkollën shqipe dhe nuk i dërgojnë për ta vijuar mësimin plotësues në gjuhën shqipe?

Shumë e thjeshtë, askush nuk ka të drejtë t’ua kufizojë fëmijëve të drejtën për të mos i vijuar mësimet në gjuhën amtare, sepse vijimi në mësimin në gjuhën amtare e kanë obligim prindërit, që t’i këshillojnë fëmijët e tyre dhe të kujdesën për ta, që ata të vazhdojnë ta mësojnë dhe ta ruajnë gjuhën e të parëve të tyre, gjuhën e atdheut të tyre. Në këtë drejtim të gjithë prindërit duhen të bëhen bashkë dhe të jenë ma të kujdesshëm në bashkëveprim me qëllim të regjistrimit e të gjithë nxënësve për vitin e ardhshëm shkollor. Në këtë rast, unë përveç që kam porosi që regjistrimin e fëmijëve është detyrim, kam edhe një porosi që të veprohet sa më shpejt sa nuk është bërë vonë. Sepse dikur mundësit dhe rrethanat rezultojnë që numri i madh i fëmijëve të mbeten pa gjuhën e nënës dhe ky do të ishte një dëme i madh kombëtar.

Shpresoj në këtë vit shkollor të kemi më shumë nxënës dhe të kemi një vetëdije më të lartë te prindërit shqiptarë, por dhe ne mësuesit të punojmë më tepër dhe të angazhohemi, me qëllim që të bashkëveprojmë dhe të bashkëpunojmë në shërbim të gjuhës dhe kulturës kombëtare.

Në fund faleminderit për ftesën, bashkëbisedimin dhe juve ju dëshiroj shumë suksese!

Sylë Ukshini/

14.07.2023- Homazhe tek Varrezat e dy dajave të mi Grusel e Bajram Sylejmani, si dhe të dëshmorëve të tjerë të UÇK-së të Zonës së Nerodimes (Ferizaj).

Gjithmonë ndiejmë obligim të bëjmë homazhe për njerëzit e lirisë, për ata që mposhtën errësirën serbe dhe për ata që u flijuan për lirinë e Kosovës dhe për ata që e shkërmoçën dhe e groposën pjesën e fundit të Jugosllavisë së Versajës.

Sakrifica sublime e dëshmorëve për lirinë është një trashëgimi e shenjtë e kombit. Është thirrja t’i shërbejmë Kosovës me të gjitha kapacotet dhe energjitë tona, t’i përkushtoheni të ardhmes sonë evropiane, në krah të aleatëve të mëdhenj, SHBA e BE, dhe kombeve të qytetëruara.

UÇK është historia jonë, është lufta jonë, është sakica jonë, është kujtesa jonë është krenari jonë, është referenca jonë, është frymëzimi jonë dhe mbi të gjitha është busulla jonë në rrugëtimin e konsolidimit të shtetit tonë të brendshëm dhe ndërkombëtar.

Prandaj, ndihem përgjithmonë krenar për veprën, sakrificën dhe rrugëtimin e tyre për liri dhe pavarësi

Sokol Paja/

Mërgata shqiptare e Italisë është një potencial i shkëlqyer i kombit shqiptar në vendin mikpritës e shumë të dashur për shqiptarët. Ishte Italia ajo që hapi zemrat dhe dyert për shqiptarët e dalë nga ferri komunist 3 dekada më parë e sot këta shqiptarë bëjnë krenarë atdheun e tyre e vendin që u dha gjithçka. Janë këta shqiptarë të suksesshëm që në Itali me veprimtarinë e tyre e sukseset e tyre shpërblehen me respekt dhe janë shembuj e modele të shkëlqyera edhe për vetë vendasit. Shqiptarët gëzojnë respekt të veçantë dhe vlerësim të lartë në Itali. Shqiptarët në shekuj kanë pasur lidhje të fuqishme me Italinë çka reflekton një marrëdhënie të shkëlqyer popujsh, shtetesh e kulturash. Shqiptarët në qytetet e Italisë janë protagonistë në aktivitetet komunitare e kombëtare. Më 2 Korrik 2023 në Macerata të Italisë u zhvillua një mbrëmje dedikuar shëndetit të popullsisë dhe posaçërisht në mbështetje të të prekurve nga Skleroza e shumëfishtë që është një sëmundje inflamatore kronike dhe progresive e sistemit nervor qëndror. Artistët shqiptarë të bashkuar në një performancë dhe përqafim artistik në mbështetje të kauzës që prek njerëz të shumë. Aktiviteti u ideuar nga Denada Merkuri-hair style, Olta Shehu -balerinë, koreografe dhe Blerdi Fatusha-fotograf. Artistët shqiptarë kontribuojnë për komunitetin shqiptar dhe shoqërinë italiane prej 20 vitesh. Një tjetër aktivitet mbresëlënës ku sheh si protagoniste balerinën dhe koreografen Olta Shehu në Macerata ku ishte mbrëmja gala në sensibilizimin të mjekësisë familjare organizuar me mjekë italianë ku të ardhurat u dhuruan për bamirësi. Shqiptarët në Macerata përmbyllën me sukses të veçantë vitin shkollor të gjuhës shqipe organizuar nga Shoqata Iliria ku Shkolla Shqipe “Naim Frasheri” është model suksesi dhe krenarie në mbarë shkollat shqipe në diasporë. Koreografe Olta Shehu nëpërmjet “OltaAkademi” dhe “Olta’s Summer Camp” prej vitesh zhvillon e promovon talentet shqiptare në fushën e kërcimit e valleve shqiptare duke kultivuar e promovuar traditën shqip të identitetit kulturor shqiptar.

(Në nderim të 247 vjetorit të Pavarësisë së Shteteve të Bashkuara të Amerikës)

Nga Skender ASANI

Në 247 vjetorin e Pavarësisë së Shteteve të Bashkuara të Amerikës, kemi shumë arsye të ndajmë me miqtë tanë amerikanë gëzimin e festës së tyre kombëtare, duke shpresuar që miqësitë në mes të popujve duhet të mbeten garancë e kultivimit të respektit dhe dinjitetit reciprok.

Dita zyrtare e Pavarësisë së Shteteve të Bashkuara u bë 4 korriku i vitit 1776, dita kur Kongresi Kontinental votoi për miratimin e Dokumentit të Pavarësisë.

Në tekstin e Shpalljes së Pavarësisë Amerikane thuhet se: “Ne i konsiderojmë këto të vërteta si krejtësisht të qarta se të gjithë njerëzit janë krijuar me të drejta të barabarta, se perëndia u ka falur atyre disa të drejta të pamohueshme, ndër të cilat janë jeta, liria dhe mundësia për të ndjekur suksesin dhe lumturinë”.

Amerika u krijua si shtet i emigrantëve që ëndrrën e tyre për një të ardhme më të lumtur e lidhën me atdheun e tyre të përbashkët tejatlantik. Në Amerikë jetojnë edhe mijëra shqiptarë, të cilët jo vetëm që janë integruar, por janë bërë pjesë e begatisë dhe prosperitetit të shoqërisë amerikane.

Kontributi dhe konteksti i Amerikës në historinë politike të shqiptarëve, është i një rëndësie të jashtëzakonshme. Ky kontribut është shfaqur në disa raste dhe në disa faza të zhvillimit të proceseve historike, ku fati i shqiptarëve ndodhej në udhëkryq.

Në rastin e parë, ishte presidenti amerikan Thomas Woodrow Wilson (1856 – 1924), i cili në Konferencën e Paqes në Versajë (1919-1920) do ta shpëtojë Shqipërinë nga copëtimi, pasi që kundërshtoi rreptë kompromisin “anglo-franko-italian”, me të cilin Shkodra dhe Shqipëria e Veriut do viheshin nën pushtimin e mbretërisë Serbo-kroato-sllovene (SKS).

Tash së fundi është zbuluar një telegram i rrallë (nga Ilir Ikonomi) i presidentit amerikan Woodrow Wilson për Shqipërinë, kur ai ishte duke u larguar nga Konferenca e Paqes e Parisit në qershor 1919.

Ky telegram shpreh gjithë kujdesin e Presidentit Wilson mbi ecurinë e ngjarjeve pas Konferencës së Versajës, sidomos mbi fatin e shqiptarëve.

“Desha që, përpara largimit, t’ju shpreh juve dhe kolegëve të tjerë, interesimin tim shumë të thellë për fatet e Shqipërisë. Kam frikë se në mes të morisë së gjërave të tjera që mund të duken më të ngutshme dhe më të rëndësishme, nënvlerësohet vëmendja që duhet t’u kushtohet atyre të drejtave. Ju lutem të tregoheni shumë të kujdesshëm sa u përket atyre”, thuhet në telegram, i cili mban datën 30 qershor, 1919, dërguar nga anija SS George Washington me të cilin udhëtonte presidenti.

Me këtë është dëshmuar se presidenti W. Willson ka qenë një mik i përkushtuar i shqiptarëve, i njohur për shprehjen e tij lapidare në Versajë: “Një votë kam edhe atë do t’ia jap Shqipërisë, sepse Shqipëria duhet të ekzistojë.”

Rasti i dytë – gjatë mandatit të parë të presidentit Harry S. Truman (1884 – 1972), senatori pro grek, Papen, kishte bërë një rezolutë të cilën e plasoi në Kongresin amerikan përmes të cilës ai kërkonte që Korça, Gjirokastra dhe Saranda t`i jepeshin Greqisë, të cilën Rezolutë nuk e nënshkroi presidenti H. Truman, dhe nuk pati më asnjë vlerë për Greqinë. Kjo është edhe arsyeja pse ajo kurrë nuk e shfuqizoi “Ligjin e luftës” ndaj Shqipërisë.

Rasti i tretë – presidenti amerikan George H. W. Bush (1924 – 2018), ai i cili në prag të Krishtlindjeve në vitin 1992 për herë të parë ia përmendi Millosheviqit “Vijën e kuqe”, shprehje kjo që u lexua edhe si kërcënim i hapur ndaj Serbisë nëse do të guxonte të ndërmerrte masa represive ndaj Kosovës dhe shqiptarëve.

Rasti i katërt – lidhet me intervenimin ushtarak të NATO-s , ku roli i SHBA dhe presidentit të atëhershëm Bill Klinton ishte kolosal në udhëheqjen e fushatës ajrore me bomba kundër Serbisë, që zgjati 78 ditë , nga data 24 mars 1999 deri më 10 qershor 1999, kur Serbia u detyrua të nënshkuajë kapitullimin në Kumanovë dhe të tërhiqet nga Kosova si humbëse e luftës. Presidenti Klinton, Gjenerali Klark, Sekretarja e shtetit Olbrajt, do të nguliten thellë në memorien e shqiptarëve, sepse ishin ata që vunë në lëvizje një ndërgejgje globale, shoqëruar edhe me aksion ushtarak, kundër gjenocidit serb në Kosovë.

Rasti i pestë, sërish lidhet me Kosovën. Kësaj radhe ishte vizita në Shqipëri në qershor të vitit 2007 e presidentit të SHBA-ve, George W. Bush, i cili në Tiranë paralajmëroi shumë qartë: “Mjaft është mjaft, Kosova është e pavarur”. Menjëherë pas një viti (17 Shkurt 2008) Kosova shpalli pavarësinë si shtet dhe me këtë paralajmërimi i Presidentit Bush u bë realitet.

Prandaj jo më kot Shtetet e Bashkuara të Amerikës mbeten partneri ynë strategjik edhe për faktin se angazhimi amerikan për integrimin euro – atlantik të vendeve të rajonit, të Shqipërisë, Maqedonisë së Veriut, Kosovës etj dhe forcimi e shtetit të së drejtës dhe demokracisë, mbetet vendimtar për të sotmen dhe për të nesërmen e këtyre vendeve.

Kontributi i SHBA-ve është i prekshëm në shumë dimensione të ruajtjes së stabilitetit rajonal dhe demokracisë funksionale, dhe kjo është shpërfaqur edhe përmes angazhimit direkt të ambasdorëve dhe stafit të ambasadës amerikane këtu në Shkup dhe gjetiu në rajon.

Ky angazhim ka qenë i dobishëm në inkurajimin e reformave administrative e gjyqësore, ndonëse burokracia shtetëtërore dhe politikanë të caktuar herë herë kanë abuzuar me mbështetjen amerikane, duke e (keq) përdorur proamerikanizmin edhe si mburojë për veprime antilogjore e korruptive.

Ambasada Amerikane në Shkup ka qenë dhe mbetet shumë miqësore edhe me ITSHKSH, fakt ky që dëshmon se ne si qendër e studimeve dhe hulumtimeve historike, gjuhësore e kulturologjike e gëzojmë një mbështetje të parezervë të kësaj ambasade dhe kjo është shprehur përmes takimeve, vizitave e konsultimeve që janë zhvilluar me vite të tëra, për çka jemi shumë mirënjohës.

Fryma dhe displina amerkane e punës kreative, mbetet udhëtreguesi im kryesor, si në karrierën profesionale, ashtu edhe në ndërtimin e botëkuptimeve mbi fenomenet dhe proceset shoqërore.

Pavarsësisht turbulencave nëpër të cilat kalojnë shoqëritë tona, sensibliteti civilizues gjithpopullor mbetet i orientuar nga vlerat euro-atlantike, të udhëhequra nga Amerika, sepse vetëm një orientim i tillë paraqet siguri, ardhmëri dhe prospritet për rajonin dhe më gjerë.

Nga: Mr. sci.Hazir Mehmeti, Vjenë/

“I vetmi shtet që ka mbajtur një politikë të mençur në Shqipëri ka qënë Austria merhume e Habsburgëve. S’duhet t’ia hamë hakën. …Austria e bazonte politikën e saj mi shqiptarët nacionalistë. Ja arsyeja e parë dhe ja arësyeja e dytë: Austria ngarkonte me punët e Shqipërisë ata njerëz që e dinin shqipen më mirë se çdo arnaut.” Fan Stilian Noli

 Në radhën e kontakteve mes dy popujve shekujve, do veçojmë shkrimin nga gazeta e Tiranës “Vullneti” e datës 22 janar 1931.  Kjo miqësi rrënjët e ka të thella shekujve në themelet e studimeve të albanologëve gjerman. Ata argumentuan se gjuha  shqipe është pasardhësja e drejtpërdrejtë e ilirishtes.

Ministri i Austrisë, Shkëlqësia e tij O. Guenther, i paraqiti këto ditë kredencialet Lartmadhërië së Tij Mbretit Zog.

Në kët rast Ministria e Jashtme dha një drekë për nderin e Ministrit të Austrisë në Shqipëri dhe në këtë drekë muarën pjesë personalitete më të çquara të jetës sonë politike.

Ceremonia nuk pati vetëm vleftën e një çfaqjeje hoborësie diplomatike po edhe ngjyra e nje simpatie të nxehtë dhe të sinqertë që populli i ynë ushqen për Austrinë.

Populli ynë, midis virtyteve të tjera, e ka të gjallë ndjenjën e mirënjohjes. Kur sheh që sidomos jë i huaj pëpiqet për të mirën e tij, këtë të mirë nuk e harron kurrë dhe mundohet të gjejë rastin për t’ia shpërblyer. Sikur të ishte një popull i math dhe i pasur, shqiptari nuk do të kursehei kurrë vendin tonë, themeluan pa humbur kohë në Shkodër një Komisii letrare, duke i shtyrtur shqiptarët që të merrenn nxehtësisht me zhvillimin e gjuhës së tyre. Në këtë muaren pjesë njerëzit më të çquar nga gjitha krahinat e Shqipërisë, si At Gjergj Fishta, Luigj Gurakuqi, Sotir Peci, Kostaq Totta, Gjergj Pekmezi, Salih Novica dhe të tjerë.

Po austriakët e kuptuan mirë se nuk mjafton vetëm që një Komisi letrare të mërej me caktimin e regullake gramatikale dhe sindaktitike, me përpilimin e një fjalori dhe me hartimin e librave shkollore: duhej një organizim më i gjërë në degën e arsimit. Për t’i arrite këtij qëllimi, themeluan një Drejtori të Përgjithëshme duke shpërndarë ndër krahinat e ndryshme, si inspektorë, disa prej anëtarëve të Komisisë në fjalë.

Në këto mënyrë në pak kohë Shqipërisë u ngritën shkolla, duke shpërndarë drejtën e kulturës dhe të komsisë.

Aqë sa u përket pikëpamjes kulturale që pas mendjes s’onë jepe pemë më të forta, ndonse pak si të largëta.

Nga pikëpamja politike së shtë nevojë të zgjatemi tepër. Me një fjalë të gjithë shqiptarët janë të bindur se Austria është fakrori kryesorë për imponimin dhe kosoldimin e independencës së tyre.

Në bazë të kësaj bindjeje që i përgjigjet kryekëput të vërtetës, shqipatrët s’kanë lënë rast pas  çfaqur mirënjohjen e tyre, gjë që e bënë, më një ceremoni të thjeshtë po të përzemërt, edhe me rstin e ardhjes së Shkëlqësisë së Tij z.Guenther, ministër i Austrisë në Shqipëri.

Jemi të sigurt që edhe Shkëlqësia e Tij nuk do të kursehet të zhvillojë për ne atë energji dobiprurëse që është në natyrën e popullit austriak.”, përfundon artikulli i gazetës së kohës. 

    Në periudhën e Austro-Hungarisë nisi zanafilla e shkencave shqiptare, kryesisht nga studiuesit gjerman të cilët botuan vepra studimore lidhur me shqiptarët. U botuan artikuj, monografi e studime nga shkencëtarët  e hapësirave të ndryshme gjermano-folëse. Shumë nga këto studime janë aktuale dhe të pacenueshme edhe në kohën tonë. Duhet veçuar këtu studimet  e shkencëtarëve të kohës mbi historinë e shqiptarëve, arkeologjinë shqiptare, etnografinë shqiptare, folklorit, të gjuhësisë, duke vënë kësisoj themelet e para të studimeve albanologjike me një vërtetësi të pakontestueshme. Shkencëtaret gjerman vunë themelet e studimeve në shkencat natyrore si në botanikë, zoologji, arkeologji, gjeografi, në shkencat medicine etj. Pra veprimtaria studiuese e shkencëtarëve gjermanofolës është me rëndësi të  gjithanshme dhe të një rëndësi historike për kombin shqiptar i cili vuante nën robërinë aziatike për pesë shekuj. Disa nga emrat e njohur qe nga shekulli i pesëmbëdhjetë me Arnold von Harffin duke vazhduar deri në fillimin mijëvjeçarit të tretë.  Njëri nga dokumentet më të vjetër të shkruar në gjuhën shqip është Fjalorthi i Arnold Fon Harff-it.

      Kush nuk ka lexuar për Dr. Jani Bashon, mikun e Ajnshtajnit?

            Njëra nga figurat e mëdha kombëtari i cili studioi në Austri është Dr.Jani Basho

Atdheu…   

      Vjen nga Pogradeci. Pasi e kreu gjimnazin grek dhe turk në Manastir ndoqi studimet e larta (1915-21) për  mjekësi interne, kirurgji të përgjithshme dhe obstetrikë-gjinekologji (1921-24) në Vjenë, mori titullin “Unicus Medicus Doctor”, kjo e ka kuptimin “Mjek i veçantë”.

 Vjena…

Themelues i  Shoqërisë Studentore  “Albania” në Vjenë revistës “Djalëria”, ku Jani Basho shkruan artikuj politik me frymë patriotike të cilat kanë vlera edhe sot.

   Menjëherë pas studimeve(1923) kthehet në atdhe. Themelues i Obstetrikë-Gjinekologjisë Shqiptare. Ishte në vepër një patriot i madhe i kombit.   Ishte mik me Albert Ajnshtajnin, i cili punonte në Universitetin e Vjenës aso kohe.

Nënshkrimi i parë si kryetar i ALBANIA, Jani Basho, Burggasse 42/10, Wien  Nga Shoqënia e studentëve shqiptarë ALBANIA, WIEN , der Vereinpräsident: Basho,

Gazeta “Djalëria”: “Sikundër nuk mund të rrojë një njeri pa gjak, sikundër nuk mund të zhvillohen bimët pa Diell, ashtu edhe një popull pa një gjuhë të zhvilluar nuk mund të naltësohet”.  Në vendlindje ku fillon punë në mjek ushtarak dhe mjek personal i Mbretit Zog. Ai dha ndihmë të madhe në kualifikimin e kuadrove të reja në Shqipëri.

    Jani Basho – doktori i cili ndikoj tek Mbreti Zog që t’i jepet pasaporta shqiptare  Albert Ajnshtajnin

      Nga kontaktet me shokët e ngushtë Basho merr kërkesë me rëndësi që ta ndihmon Ajnshtanin nga arrestimi prej nazistëve i cili kërkohej si person me origjinë hebre. Ky shqetësim u vërtetua me arrestimet e shumë figurave të njohura nga shkenca e kultura, mes tyre albanologu Nornert Jokli, i cili u arrestua në banesën e tij në Vjenë “Neustiftgasse…. u ekzekutua  nga nazistët në prill të vitit 1942. Takimi me shokët vjenez ishte lutje për ta ndihmuar Ajnshtanin nga arrestimi. Ja si shkruan dokumenti në gjermanisht se si i luten Dr.Jani Bashos për ta ndihmuar me pasaportë shokun e tyre Albert Ajnshtajn: 

     “Bei dem Treffen, das er mit engen Freunden hatte, richteten sie eine Bitte an ihn: Sein Freund, Albert Einstein, sei in Gefahr und werde von den deutschen Nazis als Jude gesucht und müsse gehen, was aber aufgrund seines Passes unmöglich sei sein Deutsch war von der Gestapo beschlagnahmt worden. Also sagten sie ihm, da Sie der Leibarzt von König Zog sind, sagen Sie dem König, er solle ihm einen albanischen Pass geben.  

          Sipas dëshmitarëve të shumtë nga kontaktet me familjen Basho në Pogradec, Ajnshtajni vjen në Shqipëri në fillim të vitit 1930, qëndron tri ditë. Veç tjerash atë e pret në takim Mreti Zog.  I pajisur me pasaportë shqiptare, me emër shqiptar, Ajnshtajni udhëton për në Amerikë.  Jani Bashos nga Amerika i shkruante  Ajnshtajni letra falënderuese dhe i tregonte për vështirësitë në jetën e tij. Të gjitha dokumentet në zyrat e Mbretit Zog dhe dy shtëpitë e familjes së Dr. Jani Bashos në qendër të Tiranës, u dogjën dhe shkatërruan nga komunistet në pushtet në vitin 1945, duke humbur çdo gjurmë rreth letërkëmbimit me Ajnshtajnin. 

Në arkivin e Jerusalemit ruhen disa nga letrat që Albert Ajnshtajn i ka dërguar Jani Bashos.  Ajnshtajni duke e parë terrorin gjenocid të Serbisë ndaj kroatëve, boshnjakëve dhe shqiptarëve e fajëson Serbinë në letrën e tij të shkruar me 6 maj të vitit 1931.

        Letra që shpëtoi Shqipërinë 

   Studentët shqiptarë të prirë nga Dr.Jani Basho, i shkruan letër prej katër faqe presidentit amerikan  Wilson, me lutjen  që ta merr në mbrojtje Shqipërinë në Konferencës së Paqes e cila mbahet në Paris në vitin 1918.  Vërtet në Paris u mbrojte Shqipëria dhe kjo letër e nënshkruar së pari nga Dr. Jani Basho u zbulua 100 vjet më vonë, në vitin 2018, u cilësua si letra që shpëtoi Shqipërinë. 

 Letra përfundon:

 Të përvuajturit,

cand. med. Jan BASHO, cand. Bodenkultur Remzi BAÇE, cand. ing. H. HIFZI, cand. jur. Nush BUSHATI, stud. phil. Djevat KORÇA, cand. Export akademi Luigj KAKARRIQI, stud. ing. Gjovalin GJIADRI, Aspirat Pharm. Raku BUDA dhe stud. ing. Fuad ASLAN (Vjenë, Austri15 / 12 / 1918)