Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Besëlidhje

by

Astrit Lulushi/

Një shpirt shkoi në parajsë dhe në një shqopë nën yje që shkelnin syrin, një dhelpër, me erë që zgjonte dhunë, me sy të ndritshëm të ngulur në tokë, dëgjonte. Problemi u zgjidh – Fantazma e Shekspirit është gjyshi i Hamletit. Nëpër faqe muri simbolet vërshuan në zgjedhjen e shkronjave të tyre. Jepnin duart, përshkonin, përkuleshin; pjesë e fantazisë. Larguar gjithashtu nga bota, njeriu në lëvizje, vezullonte në pasqyrat tallëse shpirtin hipokrit të botës errësirë ​​që shkëlqimin nuk mund ta kuptonte. Duke pritur gjithmonë një fjalë ndihme, dora lëviz me besnikëri simbolet e paqëndrueshme, nuancë e zbehtë turpi që vezullon mbi lëkurën e vyshkur. Të fshehtat, të heshtura, të gurta ulen në pallatet e errëta: sekrete të lodhura nga tirania e tyre: sheh tiranë, të gatshëm për t’u rrëzuar nga froni. Kalë Troje. U krye.

E njëjta dhomë dhe orë, e njëjta mençuri: dhe ai i njëjti. Këtu e rrethojnë tre kurthe. Mund t’i thyente në nëse donte. Sepse nuk e dini ende se çfarë janë paratë. Paraja është fuqi. Por çfarë thotë Molieri? Ai e dinte se çfarë ishte paraja. Bëri para. Edhe pse Koprraci zakonisht konsiderohet të jetë komedi, nuk shkakton gëzim. Bazuar në shkrimet e dramaturgut komik romak Plautus, Molieri riformulon figurën e lashtë komike të mjeranit që kalon caqet në adhurimin e parasë dhe tepër njerëzor në nevojën e tij për respekt.

A e dini cila është krenaria angleze? A e dini cila është fjala më krenare që do të dëgjoni ndonjëherë nga goja e një anglezi? Sundimtari i deteve. Sytë shikonin gjirin bosh të detit: duket se fajin e ka historia. Se në perandorinë e saj, dielli nuk perëndon kurrë. Kjo nuk është anglisht. Këtë e tha një kelt francez. Por cila është mburrja më krenare. Jemi popull bujar por duhet të jemi edhe të drejtë. Jo naiv.

Shtëpitë e kalbjes, të miat, të tijat dhe të gjitha. Ti thua se kishe një dajë gjykatës dhe një xhaxha gjeneral në ushtri, dhe i nxerr për shitje. Dil prej tyre. Bukuria nuk është aty. As në gjirin e ndenjur të bibliotekës ku lexon profecitë e zbehura. Për kë? Një urrejtës i llojit të vet vrapoi prej tyre drejt çmendurisë, shkumëzonte në hënë, sytë e tij, yjet. Fytyrat ovale të Modiglianit – piktor, i sëmurë, – vdiq i ri – dhe Hébuterne vrau veten. Një kurorë me flokë të ngjeshur shikon duke u ngjitur. Zbrit. Një kor kthen kërcënimin dhe jehonën, duke ndihmuar latinishten e gërhitur të priftërinjve në albet e tyre, të tonifikuara, të lyera me vaj të gëlltitur e të dhjamosur.

Dy rrugë zgjaten e takohen në pyll. Asgjë nuk ndodh.Dhe në një tjetër rrugë merr të gjithë shtëpinë në qafë. Një mëngjes i mjegullt, hipostaza imponoi trurin. Zbriti. Duke u gjunjëzuar, dëgjoi dëgjoi dy këmbana që lëshuan një dingdong. Nuk do të jesh kurrë shenjtor. Iu lute djallit në rrugë që e veja përpara të ngrinte rrobat e saj edhe më shumë nga rruga e lagur. Shisni shpirtin, bëni, lecka të lyera të fiksuara.

Më thuaj më shumë.. Gra lakuriq! Po për çfarë? Për çfarë tjetër u shpikën? Duke lexuar dy faqe nga shtatë libra çdo natë. Isha i ri. U përkula para vetes në pasqyrë, duke dalë përpara për të duartrokitur me zell. Hurra për idiotin e mallkuar. Askush nuk i pa: mos i trego askujt librat që do të shkruanit me shkronja për tituj. E keni lexuar F-në e tij? O po, por unë preferoj Q-në. I mbani mend epifanitë të shkruara në gjethe ovale jeshile, kopje që do të dërgoheshin nëse vdisnit në të gjitha bibliotekat e mëdha të botës. Përfshirë Aleksandrinë? Dikush do t’i lexonte atje pas disa mijëra vjetësh, Kam frikë nga ato fjalë të mëdha, të cilat në fund na bëjnë kaq të pakënaqur. Më mendon mua si një mjegull dhe një histori të vjetër. Kam parë tre breza që nga koha e Tiranit. Më kujtohet uria. A e dini se rradhët e gjata para dyqaneve bosh dhe para ambasadave nxitën shfuqizimin e kolektivizimit, ose përpara se prelatët e shtetit ta denonconin atë si demagogji? Harroni disa gjëra. Kujtim i pavdekshëm. Ishte kohë “e mrekullueshme” me kufoma të etshëm, të ngjirur, të maskuar dhe tē armatosur; kontratë midis popullit dhe mashtruesit që ndërron faqen. A ia vlen të përsëritet?

MYSAFIRË NGA KOSOVA VIZITUAN VATRËN

by

New York, 19 Maj 2023 – Mysafirë dhe miq të Vatrës Dr. Atdhe Hetemi dhe bashkëshortja e tij Shkurte Hetemi vizituan Federatën Pan-Shqiptare të Amerikës VATRA. Prof. Hetemi ka kryer hulumtime në Bibliotekën Shkencore të Vatrës dhe po paraqet një kumtesë rreth historisë së Vatrës në Columbia University. Më herët Dr. Atdhe Hetemi nga Universiteti i Prishtinës erdhi ekskluzivisht nga Prishtina për 100 vjetorin e Marrëdhënieve Diplomatike mes Shqipërisë dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës duke dhënë një kontribut të rëndësishëm shkencor në Simpoziumin e organizuar nga Vatra.

Father Nikodhim gets a Farewell from NY St. Nicholas Orthodox Church to start as Bishop of the Albanian Archdiocese in America

by

Rafaela Prifti/

On Sunday the congregation of Saint Nicholas Albanian Orthodox Church hosted a farewell luncheon for their pastor Father Nikodhim. His service as a priest at the Jamaica Estate section of Queens, New York covers more than one fifth of the actual dedication of the building in 1970. He carried on his duties as cleric for thirteen years but he had started two years earlier as reader, sub-deacon and deacon. For all of it, “Father Niko’ as the congregation calls him received praise on Sunday in the remarks delivered by church officials and statements expressed to me by families who have been through all life stages with him by their side. A young couple, Viktoria and Joseph Hamlin, whom Father Nikodhim wedded the week before, were there to show their gratitude as they will forever cherish him and the day of their union before God, family and friends. “We shall miss Father Niko,” says Agathia Luka, a contributor, friend and long time supporter of the church along with her late husband Ilia Ylli Luka. The same sentiment is echoed by Lou Fundos, President of Parishioners, James Liolin, Chairman of the Church’s Council and many members, old and new. Professor Ardiana Miçi of Fan Noli University, Korca flew from Albania for her father’s funeral in New York, in 2017. She keeps in her heart the comforting words of Father Nikodhim who delivered the eulogy. Both of her sister’s children were baptized by him. Sitting at the cafeteria downstairs the church where she came to listen to the Sunday service marking the end of his tenure, Professor Miçi says that her nephews feel a close connection to Father Niko. The children find him approachable and personable. “I believe I can say from my family’s experience that he is a father to all people,” she says. That analogy was visualized when children of the Sunday school wrapped their arms around him as they gifted him a book of pictures they put together along with a custom made coffee thermos for his travels. Father Nikodhim is leaving this month to go to Albania, where he would continue his work with the church and learn more conversational Albanian.

He will return in the fall in his new position as the Bishop at Saint George’s Orthodox Cathedral, Boston and of the Albanian Archdiocese in America. For the clergy, it is very important that the canonical rites are observed from the nomination to the ordaining. The Holy Synod of Bishops of the Orthodox Church in America, in its fall 2022 meeting under the presidency of His Beatitude Metropolitan Tikhon received the Albanian Archdiocesan nomination of Igumen Nikodhim (M.Div.’07) as diocesan bishop. Earlier he was elevated to the dignity of Archimandrite and was named Administrator of the Albanian Archdiocese. During the celebration of the Divine Liturgy in November of last year, His Beatitude Metropolitan Tikhon following the liturgical rites elevated Father Nikodhim’s rank. Later that month, when he kindly accepted the invitation to be a guest of honor at Vatra’s celebration of Albania’s Independence, we congratulated him for the new role in the church. According to Orthodox Church of America, with regard to his nomination as bishop, the Holy Synod will take steps to canonically elect and ordain Father Nikodhim to the episcopacy in September 2023.

“The community has grown and he has grown with it,” said James Liolin as he gave his remarks trying unsuccessfully not to show his emotions. Bitru Haile, a Queens based parishioner, who is originally from Ethiopia, and a Kenyan family of four, also New York residents, who has joined the congregation on “Father Niko’s watch” are grateful for him and wish to see him visit back soon. Adriana Topore, the Church Secretary didn’t speak at the luncheon but her husband Andrea spoke with admiration for the priest of St. Nicholas. For her part, Adriana joyfully feels proud for “the Albanian community to have created another Bishop – Bishop Niko.” Relying on her experience and time working with Father Nikodhim, Jennifer Brehl of the Church’s choir shared moments of laughter and truth nuggets that get discovered when one is curious and asks questions.

On the topic of findings, it was revealed that the ordination of Evgjenios (Eugene) Shkurti, Albanian born and seminarist, to the Holy Diaconate by Archbishop Mark took place at Saint George’s Cathedral in Boston on April 23. It is an important moment for the church that could also be a signal of what’s to come.

Father Niko spoke briefly at the end of Sunday mass promising to come back to the church. During the part of the service when he invites children to ask questions as they learn about faith, he unassumingly delivered the message of what church means to him. One could almost miss it. “This is a place where helpers come to help each other,” he said to them. It is the belief with which he embraced the service that took him from Nathan Preston, born and raised in Northern Idaho, to being tonsured with the name Nikodhim in honor of the Holy Martyr Nikodhim of Vithkuq and Berat.

1432 FËMIJË VIKTIMA TË GJENOCIDIT SERB AKOMA PA MEMORIAL

by

New York-Leonora Laçi/

Mungesa e një memoriali, mungesa e një vendi perkujtimor për ato viktima të pafajshme është e pafalshme nga shteti i Kosovës. Dhe kjo është një thirrje publike drejtuar qeverisë së Kosovës që për nga axhenda e saj mbi kujtesen historike kombëtare i ngjanë shteti simoter Shqipërisë që perkujtimin e ka vetëm në data kalendarike, por vetëm kaq. Në Kosovë ende mbetet në letër memoriali i fëmijëve viktima të regjimit sllav.

 Për këtë dhe shumë të tjera u diskutua mbrëm si homazh në Federaten PanShqiptare Vatra-New York me dr.Nusret Pllanen dhe bashkëpuntorin e tij Ma.Agim Aliçkaj. Ku të dy të pandashëm punojnë për të njëjtën kauze, kauzen e mos harreses së kaluarës, për rikujtesë.

Vrasjet e këtyre fëmijëve të pafajshëm është kryekeput vrasja e së ardhmes së një populli. Serbet kanë dashur t’i vrasin të shkuarën, të tashmen dhe të ardhmen shqiptarve.

Libri me titull “Fëmijët Shqiptarë në Kosovë – Viktima të Gjenocidit Shtetëror të Serbisë” i autorëve Hanëmshahe Ilazi dhe Nusret Pllana sjell dëshmi mbi vrasjet nga forcat serbe të 1432 fëmijëve shqiptarë në Kosovë, në periudhën 1981-1999.

 Ky libër iu shtua koleksionit për Kosovën në Bibliotekën e Kongresit në Washington po ashtu u promovua në Houston, Dallas, New York, e për të vazhduar në Detroit, ku u pritën mjaft ngrohtë nga komuniteti shqiptar në këto vende.

Sa i takon promovimit që u zhvillua në New York në ambientet e Vatres pati një interes të lartë pjesëmarrjeje. Aktiviteti u moderua nga editori i gazetës Dielli z.Sokol Paja, dhe u përshëndet nga Kryetari z.Ilmi Berisha, fjala iu dha dhe Imam Elez Osmani. U shfaqen dy video të shkurtëra mbi librin dhe reportazhi nga Zëri i Amerikës ku dy veprimtarët z.Pllana me z.Aliçkaj i bënë librat e tyre pjesë të Bibliotekes  së Kongresit në Washington. Në fjalën dhënë për Zërin e Amerikës aktivisti Aliçkaj thotë se propaganda serbe duhet të luftohet me lobim në Washington. Ai si pjesë e Ligës Qytetare Shqiptaro-Amerikane, një organizatë lobiste që për dekada me radhë është angazhuar për çlirimin dhe shtetndërtimin e Kosovës.

Thotë se:-“Çështja jonë është aq e drejtë, saqë me 5 ose 2 për qind të parave që i shpenzon Serbia ne mund të arrijmë rezultate trefish më të mëdha. Por ata janë shumë të angazhuar dhe kanë shfrytëzuar këtë periudhën e vakuumit, që ne jemi tërhequr pak. Janë shumë agresiv në Uashington”.

Autori Pllana bën thirrje për më shumë mbështetje nga institucionet në Kosovë dhe Shqipëri, të cilat sipas tij nuk po bëjnë mjaftueshëm që këto krime të mos harrohen. “Asnjë shtatore, asnjë përmendore, asnjë obelisk. Këtë nuk do ta bënte asnjë racë në botë. Për fat të keq del se ne shqiptarët i kem tri defekte të mëdha, harresën e kujtesës historike, bajraktarizmin dhe servilizmin ndaj të huajve”, përmbyll ai.

Të gjithë u perlotem teksa shifnim ato filiza të rinj që i pritet endrra në mes. Të emocionuar folen dhe autori librit z.Pllana dhe bashkëpuntori i tij z.Aliçkaj që kanë më shumë se një vit që bashkëpunojnë për drejtësi dhe vetëm drejtësi. Misioni i tyre vazhdon, ashtu siç vazhdon dhe i imi për të mbështetur kauza të tilla.

Profesori Pllana na solli një copëz nga takimi që kishte pasur me amabasadorin William Walker ku i kishte shprehur, citoj :”Po gëzohem që kam nderin të kem këtë libër aq më tepër që këta fëmijë i keni pasqyruar me foto duke shmangur paraqitjen e fotove të masakruar, dhe për ato që s’kanë pasur foto janë vendosur lule”. Sepse ato ishin vertetë lule.

Në një takim të veçantë Profesori Nusret Pllana në emër të shoqatës”Yjet që nuk vdesin”i jep mirënjohje Joseph DioGuardi, Shirley DioGuardi, Ma.Agim Alickajt, z.Florim Krasniqi dhe z.Tome Mrijaj me motivin: “Për kontributin dhënë çështjes kombëtare në përgjithësi dhe zbardhjen e gjenocidit serb mbi shqiptarët në veçanti”.

Shqiptarë dhe italianë

by

Astrit Lulushi/

Miti është se Italianët e jugut janë kryesisht ilirë të romanizuar. Për këtë ka edhe dëshmi të shumta arkeologjike e gjuhësore se prania e tyre daton që nga periudha parahelene, kur kolonizimi ishte intensiv; vendet u përfshinë nga trazira të brendshme dhe popujt e detit u përhapën.

Në fakt sicilianët, kalabrezët dhe disa italianë të tjerë të Jugut janë gjenetikisht më afër ilirëve dhe sesa janë shumica e italianëve.

Italia e Jugut dhe Ballkani ndajnë një pozicion të ngjashëm gjeografik në lidhje me lëvizjet e popullsive që u përhapën nëpër Evropën Qendrore-Veriore. 

Migrimet nga Lindja e Afërt që formësuan historinë gjenetike të Evropës zakonisht u përhapën së pari në Ballkan; mesapikët kaluan Adriatikun dhe u hodhën në Italinë e Jugut.

Në Neolitin e Hershëm dhe të Mesëm, Anatolët gradualisht kolonizuan të gjithë kontinentin evropian duke u përhapur përgjatë luginës së Danubit dhe rreth detit Mesdhe.

Më pas, nga fundi i epokës së Bronxit, lëvizjet e njëpasnjëshme drejt perëndimit në Evropë përfshinin njerëz që kishin shumë më tepër prejardhje neolitike iraniane e kaukaziane. Ata gjetën një Evropë shumë më të populluar dhe më të avancuar teknologjikisht dhe u shtynë ndjeshëm deri në anën tjetër të detit Adriatik, ndërsa pjesa tjetër e Evropës nuk pa shumë prej atyre migrantëve që vinin. Kjo krijoi një diferencim midis Italisë e Ballkanit jugor nga njëra anë dhe pjesës tjetër të Evropës në anën tjetër.

Në epokën e bronzit të hershëm dhe të mesëm, afërsisht midis 3000 dhe 2000 p.e.s., blegtorë nga stepat kaspike u zgjeruan në të gjithë Evropën, por në atë proces zëvendësimi të pjesshëm të popullsisë, Ballkani dhe Italia e Jugut ishin në fundet e zbehta të ndikimit gjenetik të lënë nga barinjtë, të cilët ndoshta ishin sjellësit e familjes së gjuhëve indo-evropiane në pjesë të tjera të Euroazisë.

Me pak fjalë, Italia e Jugut dhe Ballkani u formuan demografikisht dhe kulturalisht nga një sërë popujsh që ishin gjenetikisht të ngjashëm, megjithëse nuk ishin domosdoshmërisht të njëjtë në identitetin etnolinguistik dhe as i përkisnin gjithmonë të njëjtave komunitete sociopolitike fillestare. Kjo histori e përbashkët krijoi popullsi në Italinë e Jugut që nuk ishte shumë e dallueshme nga  ilirët dhe helenët. 

Italia e Jugut ka njohur migrime e pushtime të tjera nga romakët, bizantinët, lombardët, berberët, normanët, aragonezët, spanjollët etj. Pra, përveç përzierjes së pjesshme -pellazge, ilire – italianët e jugut ndoshta rrjedhin nga një kombinim i disa popullsive, si p.sh., anatolë, dorianë e sllavë që nëpërmjet ndryshimeve gjenetike, u bënë të ngjashëm dhe karakteristikë e shumë italianëve të lashtë e të sotëm.