• Home
  • Politics
  • Opinion
  • Culture
  • Sports
  • Economy
  • Interview
  • Reporting
  • Community
  • Vatra

Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Conversation with Ledia Xhoga, author of Misinterpretation, longlisted for the Booker Prize 2025

September 22, 2025 by s p

Interviewer Rafaela Prifti/

Congratulations on the nomination! You are the first Albanian-born female novelist longlisted for the Booker Prize. What jumps to mind instantly is Ismail Kadare’s winning the first Man Booker International Prize in 2005 (now International Booker Prize) – an award that honored his entire body of work. What is it like to be up there?

-Being longlisted certainly increases the book’s visibility and opens up opportunities. I feel beyond honored and hugely intimidated to see my name next to Kadare, whom I grew up reading. It’s also a bit strange, honestly, as it puts a strong spotlight on a person, and most writers are introverts who have a hard time with that kind of attention. As far as gender is concerned, six other wonderful writers who are women are on the list, so I’m in good company.

Living in-between is a central concept of the imigrant experience that you explore through the nameless protagonist, the Albanian American profesional interpreter, and a whole cast of imigrants from around the world in your debut novel.

-Yes, there are many immigrants in the story and they’re all experiencing the in-between. They all want something that’s beyond their reach, some are trying to become legal or heal themselves, some simply want a life where they’re not harassed. They all have their goals. The novel starts in January and I had the feeling, while writing it, that it would end in spring, which worked well metaphorically showing the possibilities of regeneration and renewal in that final scene.

“The Albanianess” is interwoven with the main theme of caring too much, a strong trait that leads the protagonist into dangerous situations. Since the book is released in Albanian by Botimet Dudaj, I will ask you to choose three words to describe it in Albanian.

Dinamik, mbërthyes, i paparashikueshëm.

The protagonist’s drive to help fellow immigrants, though admirable, becomes an unchecked compulsion. You had said that a brief personal experience as an interpreter for a New York organization, provided the premise of the story “that was ready to be told.” Was that unusual or is that an habitual workflow?

-It was actually a volunteer opportunity someone told me about. The man I was to interpret for had the same history as Alfred and he was a survivor of torture. But I’ve never worked professionally as an interpreter or translator. Yes, of course, it takes a while for some stories to get off the ground. A select few flow much easier it seems. Writers call them a gift. I wouldn’t say this story was a gift though. But although I struggled with the structure of the novel initially, there was something propulsive in the storyline, which allowed me to finish it.

In the story, silence is not just the absence of sound, it could indicate represion or rebellion, which is evident each time the narrator opts to say nothing to Billy, her husband, or Alfred, the Kosovar Albanian client that she is helping. What do the novel’s reflective spaces convey to the reader?

-It’s common for astute readers to notice things that writers don’t even intend, at least not consciously. I wasn’t aware of the role of silence, thank you for bringing it up. Billy’s attention to the unspoken is mentioned in regard to his interest in silent film and is consistent with the fact that he is also attuned to his wife’s moods, and he can read her reactions, even when she doesn’t tell him things. And then there’s the silence that happens after they fight, since they’re both upset. It offers a moment of introspection perhaps and it also reveals her feelings as she reflects upon their relationship. I like your interpretation that silence represents rebellion and repression, I’m sure that’s true, too.

The mother figure manifests itself in a fascinating ensemble of female characters such as the narrator’s mother, and Anna’s, Alma’s, Billy’s, Alfred’s. How does their presence – physical, emotional, psychological – enhance the larger narrative of the story?

-You are right, we get to know the mother of nearly every character! I think that the mothers in the novel embody the histories of the countries the characters come from as well as the ongoing emotional and psychological issues that affect generation after generation. Although they are trying to solve the issues that deal with their day to day life, these characters carry their pasts like shadows. This is something that the interpreter and Alfred sense about each other, by the way, and it connects them.

The interplays between dualities (the narrator’s father and uncle), contradictions in intents and motivations, echoes of the past in her family and the history of Albania build up the tension in several plot points with a thriller like quality.

-As people we are wired to notice similarities and differences, some of which are mundane and some are revealing from a character perspective. If you listen to any conversation in a coffee shop or bus, you’ll find statements like that, people trying to make sense of one another and pointing at differences. Of course, in fiction we have to think about how these characteristics fit in the bigger story. What did it mean for the interpreter to have a father who never sugarcoated things? So, the opposites serve to clarify characters, but they have to fit in the fabric of the story.

Would you please introduce yourself to the readers and your journey as a writer and a playwright? For anyone interested, there is a list of more than a dozen short and full length plays on your website lediaxhoga.com, a few of them are available for online watching.

-I’ve lived in New York City for a long time, for twenty years. I now am a parent and live in Brooklyn with my family. I worked in book publishing in Manhattan for many years, but then I wanted to write fiction, so I got an MFA in Fiction writing at Texas State. Yes, I’ve always been interested in Playwriting and had many short plays produced. I love writing dialogue. I also like screenwriting and would love to write a screenplay that turns into a movie someday.

What is the best way for the readers and fans to find out more about you and your work?

Thank you so much for reaching out to me about this. My website is lediaxhoga.com and I’m on

Instagram.

Your nomination is a remarkable achievement! The debut novel is a testament of your outstanding talent. Best of luck, Ledia!

The interview was conducted via email and edited for length and clarity Booker Prize is a prestigous literary award conferred annually for a single work of fiction written in English published in the UK. It was founded in 1969. Ledia Xhoga’s debut novel is among 13 works longlisted out of over 150 titles for 2025. The Booker Prize will announce its six-book shortlist tomorrow at the Royal Festival Hall in London.

Filed Under: Opinion Tagged With: Rafaela Prifti

Festivali i Rrugës në Jug të Bostonit

September 21, 2025 by s p

Flamur Vezaj/

Për herë të parë, Shoqata Labëria në SHBA iu bashkua festivalit të përvitshëm të rrugës në jug të Bostonit (Street Festival South Boston) duke sjellë para qindra banorëve të qytetit këngët e lashta iso-polifonike dhe kostumet tradicionale të Labërisë.

Ishte një moment i veçantë, ku zëri i Labërisë, ky thesar shpirtëror i shpallur pasuri e UNESCO-s, u ngrit fuqishëm në skenën e ndërtuar nga organizatorët e këtij festivali në Boston!

Krah tyre, performoi edhe grupi i valleve “Vallet Tona”, pjesë e Katedrales Ortodokse Shqiptare të Shën Gjergjit (Kisha e Fan Nolit), të cilët e mbushën atmosferën me ngjyrat e traditës dhe gjallërinë e hapave të valleve tona, duke i dhuruar publikut një festë të paharrueshme shqiptare.

Të gjithë së bashku, me krenari e dashuri për atdheun, prezantuan kulturën dhe trashëgiminë tonë të gjallë, duke e bërë pjesëmarrjen e Shoqatës Labëria edhe më domethënëse, si bashkëpunim me Kishën e Fan Nolit në këtë festival prestigjioz.

Publiku, i përbërë nga banorë të shumtë të Bostonit dhe miq nga kultura të ndryshme, u magjeps nga tingujt e këngëve tona, u duartrokitën vallet tona dhe u mahnitën nga kostumet tradicionale shqiptare. Shumë prej tyre, jo shqiptarë, iu bashkuan këngës e valles, duke dëshmuar se muzika dhe arti nuk njohin kufij, por lidhin zemrat e njerëzve si një familje e madhe.

Ky ishte një ditë që ngjalli emocione të forta, një ditë krenarie ku ndjemë se rrënjët tona shqiptare jo vetëm nuk harrohen, por ndriçojnë me forcë edhe në skenën amerikane.

Pjesëmarrja në këtë aktivitet u bë i mundur nga Kisha e Fan Nolit, Shoqata “Labëria”, valltarët e vegjël të “Valleve tona”, administrata dhe banorët e jugut të Bostonit, organizatorët e festivalit dhe të gjithë ata që u bashkuan e duartrokitën në mbështetje të grupit shqiptar.

Me shpresën se vitin e ardhshëm kjo pjesëmarrje do të vazhdojë e do të bëhet traditë, u përcoll edhe njëherë mesazhi i fuqishëm i krenarisë dhe kulturës shqiptare në zemër të Bostonit.

Filed Under: Opinion

REN NUSHAJ, AVOKATI SHQIPTAR QË KANDIDON PËR SENATIN E SHTETIT TË MICHIGANIT

September 20, 2025 by s p

“Vota shqiptare është vota që do të bënte ndryshimin mes fitores dhe humbjes”.

Intervistoi: Sokol Paja

Cila është platforma elektorale e Av. Ren Nushaj. Pse duhet të të votojë elektorati?

Fushata ime bazohet në synime të thjeshta por kuptimplote. Une besoj se çdo banor i Michigan-it meriton lagje të sigurta, shkolla publike të forta dhe një ekonomi që mbështet familjet tona. Do të luftoj për më shumë shpërndarje të të ardhurave të shtetit, në mënyrë që qeveritë tona lokale të kenë burimet për të riparuar rrugët tona, për të përmirësuar infrastrukturën dhe për të mbajtur komunitetet tona aktive dhe te suksesshme. Une sjell përvojë ligjore si prokuror dhe avokat mbrojtës, ashtu edhe një kuptim të thellë të nevojave të komunitetit si dikush që punon çdo ditë per te zgjidhur probleme rreale që ndikojnë në jetën e njerëzve.

Cili është angazhimi politik në Michigan dhe distriktin ku kandidon, fokusi, pozicionimi, nismat legjislative, partia politike, elektorati yt besnik…një thirrje shqiptarëve për të të mbështetur.

Në Michigan—dhe sidomos në Distriktin e Senatit 9—sfidat tona më të mëdha janë ekonomia, infrastruktura, dhe siguria publike. Përqendrimi im legjislativ do të jetë në modernizimin e infrastrukturës, uljen e kostove të shëndetit dhe arsimimit, dhe mbrojtjen e të drejtave individuale. Si një demokrat, do të jem një zë i fuqishëm për barazinë dhe progresin. Për komunitetin shqiptar ky eshte nje moment kritik. Ne kemi nevoje per perfaqsim ne sistemin politik dhe qe te arrijme kete duhet angazhim total nga te gjithe. Komuniteti ynë është punëtor, patriotik dhe thellësisht i angazhuar në këtë vend. Ky është momenti për të qëndruar së bashku, dhe mbështetja e komunitetit tone do të bëjë një ndryshim historik. Vota shqiptare është vota që do të bënte ndryshimin mes fitores dhe humbjes.

Kandidimi politik, dhe rëndësia e pozicionit ku kandidon. Ku e mbështet suksesin e garës elektorale si demokrat për Senat?

Senati i Shtetit të Michiganit nuk është thjesht një organ legjislativ—ai vendos politika që ndikojne drejtpërdrejt në jetën e përditshme të njerëzve: shkollat, sigurinë publike, taksat dhe infrastrukturën. Ne kemi një mundësi për të ndërtuar një Michigan më të fortë dhe më të drejtë. Suksesi im në këtë garë bazohet në vite eksperience ligjore, lidhje me liderët e komunitetit dhe një histori të provuar të zgjidhjes së problemeve. Unë nuk jam një politikan karriere—unë jam dikush qe I ka sherbyer gjithmone komunitetit tone. Kjo është fuqia ime dhe kyci i kesaj fushate elektorale.

Një shqiptar që kandidon për një pozicion kaq të rëndësishëm për të qenë zëri i fuqishëm qytetar, çfarë ndjeshmërie keni?

Si një shqiptaro-amerikan, kam vlerat e familjes dhe komunitetit tonë. E kuptoj luftën e emigrantëve të cilët punojnë për të ndërtuar një jetë më të mirë në Amerikë, sepse kjo është historia e familjes sime. Këto vlera me japin drejtim ne shërbimin tim publik. Të jesh shqiptar do të thotë gjithashtu të bartësh një përgjegjësi: të tregosh se kontributi ynë në shoqërinë amerikane eshte tej mase i rendesishem dhe se zëri ynë eshte I nevojshem kudo ku merren vendime.

Si po ecën fushata? Cila është strategjia e fitores dhe marrëdhënies me publikun dhe bindja për elektoratin gri?

Fushata po shkon shumë mirë. Jemi të predispozuar të shkojmë aty ku ndodhen anëtarët e komunitetit tonë, organizojmë takime dhe angazhojmë si banorë të vjetër ashtu edhe votues të rinj. Strategjia ime është e thjeshtë: dëgjo së pari, flit me sinqeritet dhe ndihmo ku të mundesh. Fitorja do të vijë nga angazhimi në bazë, ndërtimi i koalicioneve të forta dhe bindja e elektoratit me fakte, sinqeritet dhe vizion. Në këtë drejtim, eksperienca ime si avokat prej 15 vjetesh është një ndihmë e vyer në marrëdheniet me komunitetin.

Kush është Av. Ren Nushaj? formimi profesional, karriera, puna, hobi, moto në jetë?

Unë kam mbaruar shkollën e lartë për Histori dhe Shkenca Politike në Michigan pas të cilës vazhdova studime pas universitare për jurisprudence. Kam 15 vjet që punoj si avokat dhe punoj edhe si prokuror edhe si avokat mbrojtës. Eksperienca ime më ka dhënë një perspektivë dhe botëkuptim të gjerë: Në opinion tim, sistemi ligjor duhet gjithmonë të balancojë drejtësinë dhe llogaridhënien. Kjo filozofi me jep drejtim në çdo aspekt të jetës time publike. Jashtë sallës së gjyqit, jam thellësisht i angazhuar në shërbimin e komunitetit nëpërmjet një seri organizatash jo fitimprurese. Gjithmonë kam qenë i apasionuar me letërsinë, shkrimin dhe angazhimin me grupet kulturore lokale. Ndër të tjera, kam publikuar disa vëllime me poezi dhe jam themeluesi i Shoqërisë së Poezisë së qytetit ku jetoj.

Cila është prejardhja juaj e familjes, historia familjare e emigrimit?

Unë dhe familja ime emigruam nga Tirana me të njëjtin ëndërr që shumë familje shqiptare e mbanin—per një të ardhme më të mirë. Si shumë familje imigrante, ne kemi punuar dhe sakrifikuar shume gjate ketyre 30 viteve. Ky kontekst dhe experience familjare më jep disiplinë, vlerësim për edukimin dhe një angazhim për shërbimin publik. Historia e familjes time është historia e shqiptarëve në Amerikë: qe nuk kërkojmë ndihmë, por mundësinë për të kontribuar kundrejt suksesit të përbashkët.

@followers

Filed Under: Opinion Tagged With: Sokol Paja

“Rilindja Kombëtare Shqiptare 1878 – 1912” nga Stavro Skendi

September 19, 2025 by s p

Përktheu: Dr. Luan Topçiu/

Disa vite më parë, ndërsa isha i angazhuar në një projekt mbi historinë e Shqipërisë, hasa në vështirësi për të mbuluar periudhën nga shpërbërja e Lidhjes Shqiptare (1881) deri te shpallja e Revolucionit të Xhonturqve. As librat e përgjithshëm mbi Shqipërinë — dhe shumica e librave mbi këtë vend janë të karakterit të përgjithshëm — as studimet e pakta historike ekzistuese nuk e trajtonin atë periudhë: ato kalonin nga përgjithësime rreth Kongresit të Berlinit tek përgjithësime për kryengritjet shqiptare gjatë regjimit të Xhonturqve. Kur ndonjë syresh nuk e prekte fare atë periudhë, vëmendja përqendrohej kryesisht në rivalitetin midis Austro-Hungarisë dhe Italisë në Adriatik.

Nevoja për të plotësuar këtë boshllëk u njoh gjithashtu — pas botimit të disa artikujve të mi mbi prirjet nacionaliste shqiptare në periudhën në fjalë — nga dy historianë shumë të ndryshëm, të dy me reputacion botëror. Njëri ishte profesori i ndjerë Carlton J. H. Hayes në Universitetin Columbia; tjetri, profesori W. N. Medlicott, më parë në Universitetin e Oksfordit e tani në Universitetin e Londrës. Të dy dijetarët inkurajuan përpjekjet e mia, ndërsa Profesori Hayes më nxiti të shkruaja një libër “me theks mbi nacionalizmin shqiptar.”

Megjithatë, pati disa vështirësi për të çuar përpara projektin. Hapi i parë ishte të nxirrja faktet nga arkivat. Për shkak të interesit të veçantë të Austro-Hungarisë për Shqipërinë, pas Kongresit të Berlinit, arkivat e para që duhej të shqyrtoheshin ishin ato të Vjenës. Gjatë një udhëtimi nga Bashkimi Sovjetik drejt Jugosllavisë, ndalova për një javë në kryeqytetin austriak për të shqyrtuar Haus-Hof-und Staatsarchiv dhe arrita në përfundimin se materiali i ruajtur aty e justifikonte një studim mbi Rilindjen Kombëtare Shqiptare (1878-1912). Dy vjet më vonë, kalova një verë të tërë duke hulumtuar në ato arkiva. Meqenëse Italia kishte qenë rivale e Austro-Hungarisë në Shqipëri në atë kohë, ishte gjithashtu e domosdoshme të studioheshin arkivat italiane në Romë — Archivio Centrale dello Stato dhe Archivio Storico del Ministero degli Affari Esteri — kryesisht për të verifikuar faktet dhe për të arritur një gjykim më të ekuilibruar. Për të plotësuar kërkimin, u shqyrtuan edhe arkivat e një fuqie të tretë, Francës — Archives du Ministère des Affaires Étrangères, Paris — veçanërisht pasi ato ishin mjaft të pasura me informacione mbi çështjet e brendshme shqiptare.

Por materiali arkivor, sado thelbësor të ishte në këtë rast, nuk mund të përcillte një pamje të plotë të zhvillimeve gjatë periudhës në shqyrtim. Kam studiuar gjithashtu materiale të botuara të rëndësishme, veçanërisht periodikë bashkëkohorë dhe broshura politike.

Një vështirësi tjetër u ndesh në trajtimin e materialit. Ekzistonte një ndryshim i dukshëm në zhvillim ndërmjet pjesës jugore dhe asaj veriore të Shqipërisë. Për më tepër, ndarja e popullsisë në tri grupe fetare, secili me orientimin e vet kulturor dhe me interesa politike të veçanta, e bënte tablonë edhe më komplekse. Interesat e fuqive të mëdha — në këtë rast Austro-Hungarisë dhe Italisë — si dhe të shteteve fqinje, të cilat kishin synimet e tyre, e shtonin më tej ndërlikimin.

Redaktorët e dokumenteve mbi Shqipërinë mesjetare kanë mbrojtur idenë se gjatë Mesjetës ky vend ka qenë një “monadë” në të cilën pasqyrohej bota ballkanike. Siç do të shihet në këtë studim, ka arsye të forta për të pohuar se në periudhën 1878-1912 Shqipëria ishte edhe më tepër një “monadë” ballkanike.

Një çështje që duhej hetuar ishte nëse ndërkohë rusët ose shqiptarët kishin shkruar diçka me rëndësi mbi këtë temë. Në vitin 1959, Instituti i Historisë i Akademisë së Shkencave të BRSS botoi në Moskë një libër të I. G. Senkeviçit mbi lëvizjen çlirimtare të popullit shqiptar gjatë viteve 1905-1912 (Osvoboditel’noe dvizhenie albanskogo naroda v 1905–1912 gg.). Edhe pse mban emrin e një autori, ai është padyshim një vepër kolektive, e shkruar me ndihmën e studiuesve shqiptarë. Bazohet kryesisht mbi materialin e Haus-Hof-und Staatsarchiv, të cilin Tirana e ka mikrofilmuar dhe i ka dhënë klasifikimin e vet. Përveç prirjes marksiste, e cila ishte e pritshme, libri sovjetik përmban disa keqinterpretime, të cilët janë theksuar në këtë punim.

Në vitin 1961, historianët shqiptarë përgatitën për studentët e Universitetit Shtetëror të Tiranës dy vëllime të shkurtër të shumëfishuar me daktilograf: njëri mbulonte periudhën 1839-1900; tjetri periudhën 1900-1919. Të dyja janë pa shënime fundore, por kushdo që është i njohur me dokumentet e Haus-Hof-und Staatsarchiv mund të zbulojë lehtë se cilat dokumente janë përdorur. Për periudhën 1905-1912, ekziston një ngjashmëri e habitshme, madje shpesh identike, midis vëllimit të shumëfishuar të Tiranës dhe librit të I. G. Senkeviçit, çka dëshmon për karakterin kolektiv të këtij të fundit. Megjithatë, vëllimet e Tiranës, të botuara pas konfliktit shqiptaro-sovjetik, shfaqin një largim të caktuar nga ndikimet e Moskës dhe një prirje më nacionaliste sesa studimet historike shqiptare të mëparshme. Këto vepra të historianëve komunistë nuk i kam shpërfillur, por i kam përdorur në mënyrë kritike.

Referencat turke në librin e I. G. Senkeviçit apo në vëllimet e Tiranës nuk mbështeten mbi material arkivor osman. Arkivat e perandorisë osmane që lidhen me Shqipërinë ende nuk janë studiuar. Vështirësia duket se qëndron jo aq në vëllimin e tyre, sa në mungesën e klasifikimit dhe të studiuesve kompetentë që të kryejnë kërkimin e nevojshëm. Kur të shfrytëzohen, arkivat osmane do të japin një ndihmesë të çmuar për plotësimin e historisë shqiptare në vitet 1878-1912, sidomos nëse krahasohen me materialin arkivor të gjetur në kryeqytetet e Europës Perëndimore.

Dua të falënderoj nëpunësit e ndryshëm të arkivave që më ndihmuan, veçanërisht Dr. Anna H. Benna të Haus-Hof-und Staatsarchiv, e cila ishte gjithmonë e gatshme të më jepte ndihmën e saj.

Gjatë punës në këtë projekt, përfitova nga inkurajimi i Profesor Philip E. Mosely të Universitetit Columbia, të cilit dua t’i shpreh falënderimet e mia të përzemërta. Mirënjohje të veçantë i detyrohem Dr. John C. Campbell të Këshillit për Marrëdhënie me Jashtë, një specialist i Ballkanit prej shumë kohësh, i cili e lexoi dorëshkrimin me kujdes dhe dha vlerësimin e tij.

Jam gjithashtu thellësisht borxhli ndaj gruas sime, komentet e së cilës ndihmuan në përmirësimin e këtij libri.

Ky projekt nuk do të kishte mundur të përfundohej po të mos ishin grantet bujare, si për kërkimin ashtu edhe për shkrimin, të ofruara nga Komiteti i Përbashkët për Studimet Sllave dhe të Europës Lindore, i Këshilli Amerikan të Shoqërive të Dijes dhe i Këshillit të Kërkimeve të Shkencave Shoqërore, të cilëve dua t’u shpreh mirënjohjen time. Falënderime gjithashtu shkojnë për Universitetin Columbia që mbuloi shpenzimet e daktilografimit të dorëshkrimit.

Instituti mbi Evropën Qendrore-Lindore

STAVRO SKENDI

Universiteti Columbia

Maj 1965

Filed Under: Opinion

𝐃𝐢𝐭𝐚 𝐞 𝐊𝐮𝐬𝐡𝐭𝐞𝐭𝐮𝐭𝐞̈𝐬 𝐀𝐦𝐞𝐫𝐢𝐤𝐚𝐧𝐞

September 18, 2025 by s p

Dr. Bledar Kurti/

Sot SHBA feston Ditën e Kushtetutës. Më 17 shtator 1787 delegatët në Konventën e Filadelfias firmosën Kushtetutën e SHBA, dokumentin më jetëgjatë deri më sot, ndërkohë me tekstin më të shkurtër që ekziston nga të gjitha kushtetutat e vendeve të tjera, të cilat u bënë me një të tillë duke marrë shembull atë të SHBA.

SHBA është shembulli i republikës në veprim për mbarë globin. Por, eksporti më i rëndësishëm i Amerikës në botë ka qenë Kushtetuta e saj. Ajo u hartua si kushtetuta e parë në një dokument të vetëm. Është dokumenti me jetëgjatësinë më të madhe. Dhe gjatë dy shekujve të fundit çdo komb e ka pranuar nevojën dhe vlerën e të pasurit një kushtetutë. Dhe në rastet kur vendet kanë hartuar një të tyren, referenca ka qenë pikërisht Kushtetuta Amerikane. Madje ka pasur shumë përpjekje për të importuar Kushtetutën dhe sistemin e qeverisjes së SHBA-së dhe për t’i zbatuar ato në pjesë të tjera të botës, por ato kanë qenë të pasuksesshme. Kjo ka ardhur për faktin se Kushtetuta dhe sistemi i qeverisjes amerikane janë pasqyrim i mentalitetit, vlerave dhe identitetit amerikan. Shumë vende, veçanërisht ato në Amerikën Latine, u përpoqën të imitonin qeverinë dhe Kushtetutën e SHBA, por dështuan. Bolivia e provoi, dhe si rezultat pësoi gjashtëdhjetë revolta, dhjetë kushtetuta të rishkruara dhe gjashtë presidentë të vrarë midis viteve 1826 dhe 1898. Simon Bolivar (1783-1830), i njohur si George Washington i Amerikës së Jugut, vdiq një idealist i zhgënjyer nga dështimi për të zbatuar kushtetutën e vendit të tij, të modeluar sipas asaj amerikane. Arsyeja e dështimit nuk ishte gjë tjetër veçse fakti se Kushtetuta Amerikane u hartua për popullin dhe shoqërinë amerikane, e cila qëndron e bazuar mbi disa parime të caktuara.

Kushtetuta e SHBA-së ka një sërë amendamentesh specifike për të drejtat e njeriut të njohura si Bill of Rights. Hartuesit dhe ratifikuesit e Kushtetutës së SHBA-së i mësuan botës se nuk mund të ketë kushtetutë pa një seksion të veçantë që rendit të drejtat individuale.

Gjithashtu, në hartimin e Kushtetutës amerikane, u krijua një emër dhe ofiq i ri që nuk kish ekzistuar më parë: Presidenti. Për herë të parë në histori u krijua figura dhe detyra e Presidentit. Një shembull një u mor më pas nga shtete të tjera.

Kushtetuta i dha ofiqit të Presidentit kompetencën të ishte “Komandanti i Përgjithshëm i Forcava të Armatosura dhe Marinës, të bënte falje, të nënshkruante marrëveshje me kombe të tjera (nën këshillimin e Senatit), si edhe të caktonte ambasadorë, konsuj, gjyqtarë të Gjykatës Supreme.” Presidenti ishte drejtues lufte por nuk mund të shpallte luftë dhe as të paguante për luftën pasi këto pushtete i kishte legjislativi.

Kushtetuta i jepte legjislativit, pushtetit me shumë individë më shumë kompetenca, ndërsa ekzekutivit, pushtetit që drejtohej nga një njeri i vetëm shumë pak prej tyre.

Në këtë kushtetutë Presidenti i SHBA ka më pak pushtet se pushtetet e tjera. Në fakt, themeluesit e kushtetutës nuk lejuan që një njeri i vetëm, apo edhe një grup njerëzish të mernin në dorë fatet e një kombi. Kjo do ndryshonte më vonë në shekullin e njëzetë me zgjedhjen e drejtpërdrejtë të senatorëve dhe me pushtetet që do i kalonin presidentit, sidomos shpallja e luftës pa miratimin e Kongresit, të cilat do e bënin një individ të vetëm njeriun me pushtetin më të madh në SHBA dhe si rrjedhojë edhe në botë.

Kushtetuta amerikane ka një ndarje pushtetesh e cila funksionon në mënyrë të përkryer. E jo vetëm kaq, por qeverisja amerikane ka një dinamikë dhe një formulë rotacioni të paprecedentë.

Përpjekjet e etërve amerikanë për të mos lejuar asnjë individ të bëhej mbret apo Zot duken qartë në ekuacionin e rotacioneve të kongresmenëve, senatorëve, kolegjit elektoral, dhe mandatit të gjykatësve të Gjykatës Supreme.

Themeluesit e Kushtetutës caktuan që pushteti legjislativ, Kongresi, të përbëhej nga dy dhoma: Dhoma e Përfaqësuesve dhe Senati. Në Dhomën e Përfaqësuesve çdo shtet do dërgonte një numër përfaqësuesish sipas numrit të popullatës së çdo shteti. Ndërsa në Senat, dy përfaqësues nga çdo shtet pavarësisht numrit të popullatës. Kjo u bë për të ruajtur balancën midis demokracisë popullore dhe drejtimit të elitave.

Për më tepër kushtetuta vendosi se zgjedhjet për Dhomën e Përfaqësuesve të bëhen çdo dy vjet, për President çdo katër vjet, për Senat çdo gjashtë vjet, ndërsa mandati i gjykatësve të Gjykatës Supreme të jetë i përjetshëm në mënyrë që gjykatësit të mos ndikoheshin nga rotacionet politike. Në këtë mënyrë kushtetuta siguron qarkullimin e elitave dhe rotacionin e pushtetit.

Por, sikur të mos mjaftonte kjo ndarje, edhe mënyra e zgjedhjes së senatorëve apo e presidentit kalonte përmes një procesi rotacioni edhe më filtrues. Neni 1, Pika 3, e Kushtetutës së SHBA thotë: “Senati do ndahet në tre Kategori. Karriget e Senatorëve të Kategorisë së Parë do jenë të lira në përfundim të vitit të dytë, dhe Kategoria e dytë do përfundojë në vitin e katërt, ndërsa Kategoria e tretë në vitin e gjashtë.” Ndërsa Presidenti, me mandat katër vjeçar, nuk do zgjidhej drejtpërdrejtë nga populli, por nga një grup përfaqësuesish, që njihet si Kolegji Elektoral, nga çdo shtet.

Etërit amerikanë krijuan një Republikë të bazuar mbi parimet më të shëndosha të qeverisjes.

Sistemi politik dhe qeverisës në SHBA është i balancuar dhe unik. Ndarja horizontale e pushtetit në Shtetet e Bashkuara është tërësisht e ndryshme nga vendet e tjera, sado demokratike qofshin ato. Asnjë shtet tjetër nuk është kaq i obsesuar me ndarjen e pushteteve si në Amerikë.

Në sisteme presidenciale dhe parlamentare të ngjashme përsa i përket ndarjes horizonatale të pushtetit është presidenti, parlamenti apo kryeministri ai që kanë pushtet mbi të tjerat. Edhe një institucion kolegjial si parlamenti mund të shndërrohet në absolutizëm pasi si kryeministri ashtu edhe ministrat e qeverisë dalin nga parlamenti për aq kohë sa ka një shumicë të thjeshtë. Një qeveri parlamentare nuk has aq shumë vështirësi sa presidentët amerikanë për të shndërruar në ligje propozimet e tyre. Qeveria paraqet direkt legjislaturën e vet në parlament. Zakonisht kontrollon kalendarin dhe agjendën legjislative. Situata është tërësisht ndryshe në sistemin amerikan. Agjenda legjislative nuk kontrollohet nga presidenti. Shumica e ligjeve që miratohen janë më shumë produkt i negociatave midis dy dhomave të Kongresit sesa Kongresit dhe Presidentit. Ky sistem balancash e ka bërë SHBA vendin më të zhvilluar dhe udhëheqës në botë.

E pluribus unum (Nga shumë, një). Kjo është motoja e Vulës së Madhe të Shteteve të Bashkuara. 50 shtete në një.

Një vend me mbi 56 mijë qeveri. Me mijëra njësi qeverisje të ndara në 36 mijë qytete e qyteza, dhe 35 mijë distrikte të veçanta!

Vendi me diversitetin më të madh njerëzor por të gjithë të bashkuar në një qeveri, një komb dhe një flamur! “Nga shumë, një” është një markë unike amerikane e cila u arrit falë atij dokumenti që u firmos në Filadelfia më 17 shtator 1787, Kushtetutës, për të cilën Presidenti dhe zyrtarët e lartë të SHBA betohen në marrjen e detyrës se do ta respektojnë, ruajnë e mbrojnë me të gjithë forcën dhe aftësinë e tyre.

Filed Under: Opinion

  • « Previous Page
  • 1
  • …
  • 20
  • 21
  • 22
  • 23
  • 24
  • …
  • 864
  • Next Page »

Artikujt e fundit

  • VATRA APEL PUBLIK DREJTUAR KOMUNITETIT SHQIPTARO-AMERIKAN
  • Please join the Albanian American community in celebrating the 18th Anniversary of Kosova’s Independence at New York City Hall
  • VATRA TELEGRAM URIMI QEVERISË DHE PARLAMENTIT TË KOSOVËS
  • Reçaku, një histori e dhembjes, sakrificës dhe ngadhënjimit mbi vdekjen
  • Një shqiptar kandidat për Asamblenë e Shtetit të New York-ut, Shpetim Qorraj: “Dua të jem zëri i fortë i qytetarëve të Distriktit 64”
  • Job-i biblik dhe romani « Brenga » e Pashko Camaj
  • Komuniteti shqiptaro-amerikan kërkon drejtësi
  • Urgjenca dhe Protesta si regjim. Pse ritmi i revoltës prodhon pushtet, jo ndryshim?
  • Kur një korb flet shqip: pse “Korbi” i Nolit nuk është thjesht përkthim i POE-s
  • “Nomos”
  • 𝒁𝒆̈𝒓𝒊 𝒊 𝒅𝒆̈𝒔𝒉𝒎𝒊𝒕𝒂𝒓𝒊𝒕 𝒑𝒆̈𝒓𝒃𝒂𝒍𝒍𝒆̈ 𝒑𝒂𝒅𝒓𝒆𝒋𝒕𝒆̈𝒔𝒊𝒔𝒆̈
  • Kush ishte shkrimtari shqiptar që kishte letërkëmbim dhe vlerësohej nga Viktor Hygo
  • Si u bë Tirana kryeqytet dhe përse Kongresi i Lushnjes nuk mori vendim
  • Shqiptarë – fjala hyjnore që na mban gjallë edhe nga larg
  • Mediat e huaja i kanë bërë jehonë protestës së tretë kombëtare të opozitës në Tiranë

Kategoritë

Arkiv

Tags

albano kolonjari alfons Grishaj Anton Cefa arben llalla asllan Bushati Astrit Lulushi Aurenc Bebja Behlul Jashari Beqir Sina dalip greca Elida Buçpapaj Elmi Berisha Enver Bytyci Ermira Babamusta Eugjen Merlika Fahri Xharra Frank shkreli Fritz radovani Gezim Llojdia Ilir Levonja Interviste Keze Kozeta Zylo Kolec Traboini kosova Kosove Marjana Bulku Murat Gecaj nderroi jete ne Kosove Nene Tereza presidenti Nishani Rafaela Prifti Rafael Floqi Raimonda Moisiu Ramiz Lushaj reshat kripa Sadik Elshani SHBA Shefqet Kercelli shqiperia shqiptaret Sokol Paja Thaci Vatra Visar Zhiti

Log in

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Cookie settingsACCEPT
Privacy & Cookies Policy

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT