Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Lufta për Demokraci

by

NGA ALFONS GRISHAJ/

Ne ishim të gjithë së bashku/
Të zjarrtë, të sinqertë./
Simbiozë dëshirash, uragan për liri./

Ne ishim të gjithë sëbashku,/
Pa komplekse, pa pluse e minuse/
Në qëndresën e një qytetarie brilante./

Ne ishim të gjithë së bashku/
Brenda njeri-tjetrit si matrioshkat,/
Zbrisnim si meteorë në platformën e panjohur./

Ne ishim të gjithë së bashku/
Përmes xhunglës së pabesë së komunizmit/
Mjergullës së gjarpërinjve që ruanin një pjesë të zbuluar/
Të mishit tonë, të gjakut tonë./

Ne ishim të gjithë së bashku
Neurone të një truri, fije të një shpirti,
Degë të një trungu, ujiinjë burimi
Për të njomurbuzët e thara të një populli në agoni.

Ne ishim të gjithë së bashku
Me “damkat” e të damkosurve
Në verbërinë e të ndriturve, që me qëllim
Nuk shihnin gjilpërën në flokët e shtrigave.

Ne ishim të gjithë sëbashku
Drejtnjë dritë të paparë
Drejtnjë jete të paprekur
Që quhej Perëndim, që quhej LIRI…

Ne të gjithë ishim së bashku,
Me trastën bosh, pa Kartën e Parisit,
Pa Kartën e Helsinkit, pa Linkoln e Gand!
Pa Marshall e Vojtilë.

Elita? He! Një shkollë marksiste e degraduar
Në tekste dhe ide, por jo e tëra në kazanin Rus…
Napalm duhej për ato banka që përgatitën njeriun e deformuar,
Por dhe nga ai deformim shqiptari i mirë shpëtoi…

Ishim të gjithë së bashku…
Studentë,doktorë, profesorë, puntorë, aktorë,
Inxhinierë e fshatarë, diku në këmbë e diku zvarrë…
Dikush nga burgjet e vdekjes, dikush nga internimet.
Ishim ato shqiponja, ishim ne,
Të gjithë së bashku bëheshim një!

Regani, kalorës lirie dhe skeptri i Papës së shenjtë,
Vendosur mbi telajon e fundit të marshimit Rus,
Por muri Kinez është më i gjatë se urat e lirisë,
Ku mikrobi i komunizmit u transformua në HIV.

Berberët e kuq zbritën nga telajo e grisur
Ndër të parët rruan mjekrën e Marksit,
Furia e tyre ishte më e madhe se ndërtimi jonë
Urrejtja e tyre nuk njihte më të zonë…

Ah, t’i shihje këta xhonglerë me lotë krokodili për veprën e tyre,
Betoheshin, se do ta çonin dinjitetin e të vuajturve në piedestal!
Udhëheqësit e ardhshëm duhet të jenë të tillë
Që treni për në Europë të ishte Ideal.

Ne ishim të gjithë së bashku,
Kur trupat e shokëve tanë u sharruan
Arbeni! Josifi! Nazmiu!Artani! Besniku!
Bujari! Senahiu! Oh, Azem!
Liria u vra!
Liria masë dheu nën përrenjtë e gjakut.

U betuam e u stërbetuam… Asgjë, asgjë më shumë se një hiç!
Gjarpri në gji bën rrokadën, tortë e ëmbël karrigia për një Bitch.

Tani, nuk jemi të gjithë sëbashku,
Gorbaçovi farën e vjetër e shartoi me të re
Naivitet fëmijësh…Të persekutuar? Përsëri ne!

Miq, lufta për demokraci porsa ka filluar !
Do të bijë një këmbanë për frymëzim a lot…
Dhe atëherë era do të ndryshojë,
(mëshirë për armiqt e demokracisë…?)
Zoti mos e dhëntë, që të luftojmë kot…

FASLLI HALITI- POEZITE E PUNES SE DETYRUAR NE BUJQESI

by

FASLLI HALITI/
Ne Foto: F.Haliti, viz. S.Kamberi, Piktor i Popullit/
PLUGIM PRANVEROR/
(Nga cikli i punës së detyruar në Kooperativën Bujqësore të Fier-Sheganit gjatë viteve 1973- 1977,)/
Traktoristët punojnë, plugojnë/

U japin traktorëve gaz,/
Plugjet thurin gërsheta ugaresh./
Tufa pulëbardhash/
I ndjekin nga pas./
Dielli zë perëndon /
Në horizontin e blertë fushor,/
Trakstoristët vazhdojnë plugimin/
Gjer në mëngjes mbi traktor./

Dhe nata bie mbi fushë,
Një natë e kulluar,
Një natë e bruztë,
Natë myzeqare,
Plot yje në qiell, si lule bostani;
Hëna si pulëbardhë shetit mbi ugare.

Drita traktorësh
Ndriçojnë edhe zverdhin,
Rrotullohen nëpër natë
Si qindra luledielli.

Mëngjes…
Zbresin traktoristët
Lajnë sytë
Lajnë duart
Me vesën e barit,
Fytyrën e fshijnë me mëngët e xhupit,
Duart i pastrojnë me dheun e butë të ugarit.

Dhe ulen pastaj traktoristët,
Hedhin sytë mbi ugar,
Mbi brazdat dredhur gërshet
Vjen dhe ulet pulëbardha e bardhë.

Traktoristët shohin pulëbardhën
Të rënë mbi ugar si shami.
Befas secilit i duket
Si napa e gruas
Se tij.

Dhe me mall,
Me vrull
Traktoristët
Nisin plugimin plot gaz,
Plugjet thurin gërsheta ugarsh,
Blerimi i ndjek ata pas.

1974

MESAZHE FUSHE

Netëve
Nëpër fusha,
Ugare
Buçimat traktorësh filluan të na vijnë
Si mesazhe fitoresh pas një beteje
Yjet filluan të çelin
Si lule qershie
Në degët e një reje.

Kuakjet moçalore të bretksove
Ishin dikur për ne, myzeqarët,
Mesazhet e para
Që sjell pranvera,
Para manushaqeve,
Dallëndysheve, ngarë nga era.

Filloi plugimi pranveror;
Buçimat e traktorësh
Në Myzeqe:
Mesazhe pranverore,
Mesazhe të blerta për ne…!

1977

KOHE KORRJESH

Kohë korrjesh.
Natë.
Yjet si kokrra gruri
Përhapur qiellit lart.
Mes grunjash
Kombajnat pushojnë,
Kombajnerët të shtrirë mbi kashtë,
Kashtën e kumtrit kundrojnë, shikojnë.

Kashta e Kumtrit,
Rruga e qumështit.
Na thuaj
O
Meti
Diçka.
Ti i di këto,
Ti lexon gjthçka!

Historia e kashtës së Kumtrit,
Historia e Rruges së Qumshtit?

Herkuli
Gjirin
E Erës piu,
U kënaq,u ngop,
Pika e qumështit pastaj
Prej sisës së Erës pikë pikë, kulluan
Dhe Rrugën e Qumështit
Në qiell formuan.

-Përralla,
Shoku Meti!
Shpjegim fantastik.
Shpjegim mitologjik!

Kjo vazhdë yjore
Kjo rrugë e bardhë
Që qiellit zbardhon netëve të vona,
Është kashta e grurit, o Mete
Që prapa lënë kombajnat tona.

1975

SOFRA E DIELLIT- DY POEZI NGA ALFONS GRISHAJ

by

Alfons Grishaj/

DARDANIA SOT/

Sikur rilindasit/
Të ishin gjallë sot,/
Këngën Dardanasit/
Do ua thurnin si mot:/

Dje, ishit për atdheun,…/
Derdhët gjak e lot,/
Plumba për armikun!/
Lavdi për tokë e Zot./

Sot gushfrymje vipash/
Nuk ka as lot, as gjak,/
Por pazare rrypash,/
Turp! karriget shkak!/

Ashtu dhe në Shqipni
I huaj patrioti,
Akull , e herë zjarmi
Zakoni i që moti .

E gëzohet shkjau
Tek ju sheh në mni,
Në luftë nuk ju vrau
Por , po ju vret tani !…

Dardani burracak
Nuk ka frikë prej shkjaut
Vrasësit ardhacak,
Por ka frikë prej vllaut!

Mjerë Dardania
Me këto mburravecë,
Nuk bashkohet Shqipnia
Me të tillë mistrecë!

Po ka burra trima
Që kanë me i dal zot,
Ramush Haradinaj…
E Nusreta* plot!

Atëherë lahuta
E ëmbla mandolinë
Ku jetoi Teuta,
Do këndojnë Shqipninë !
——————————————————————-
• Nusret Pllana

Alfons Grishaj

Nuk i vë dot një emër!

Mbrekullia e Krijuesit , qenia e brishtë femër,
Që në fëmijëri , s’ i vë dot një emër!…

Sa herë shoh femrën që ndrinë perri,
Përshendes Hyun i përulur në mirësi :

Të jam fal o Zot , për frytin e ndaluar!…
Po të mos ish ajo , do ishim harruar.

Në acar krahëhapur të rrethon si shall,
Një strehëze stolisur plot dashuri e mall .

Përzier natyra, përrallë qënia e saj…
Misterin e jetës sjell qëdis në pajë.

Si mjelmë valëzim i qiejve kushtrim,
Hirësisë së yjeve që nuk kanë përlim.

Mes valëve të detit natyra e pafaj…
Stërkalat në diamante, thesar e uzdajë .

Me rrezet e diellit loz trupi lastarë
Energji patterns mbi flokët ujëvarë .

Bie plagë hidhërimi mbi nurin e saj!
Burri është fajtorë për shkrehjen në vaj!…

Mbrekullia e Krijuesit , qënia e brishtë femër,
Që në fëmijëri , s’ i vë dot një emër!…

Por, jam i sigurtë , si jetën që vjen pas…
Pa misterin e saj, s’do kish jetë as gaz!

IVA CIPURI SJELL NE SOFREN E DIELLIT 3 POEZI TE PERCY BYSSHE SHELLEY

by

Percy Bysshe Shelley ( 1792 – 1822 )/
P. B. Shelley ishte një nga poetët më të mëdhenj Romantikë anglezë dhe shpesh konsiderohet si një nga poetët më të mirë lirikë dhe epikë të gjuhës angleze.
Lindi më 4 gusht 1792 në Horsham të Mbretërisë së Bashkuar. Vdiq pa mbushur ende 30 vjeç, më 8 korrik 1822 në Lerici të Italisë.
Shelley ishte një nga anëtarët kryesorë të një rrethi të ngushtë poetësh dhe shkrimtarësh vizionarë si: Lord Byron, Leigh Hunt, Thomas Love Peacock dhe gruaja e vetë Shelley-it, Mary Shelley.

Serenatë Indiane

Zgjohem nga ëndrrat për ty
Në t’ëmblin gjumë të natës,
Kur erërat lehtë fryjnë
Nën yje dritëspërkatës.

Zgjohem nga ëndrrat për ty
Dhe një frymë – dritëz hëne
M’i përcjell zemër e sy
Në dritaren e dhomës tënde.

Puhitë endacake treten
Mbi rrjedhën e qetë, të ëndërrt;
Aromat më t’mira zbehen
Si n’ëndërr mendim i ëmbël.

Ankimi i bilbilit
Vdes mbi zemrën e tij,
Ashtu si unë mbi tënden
Do vdes, moj bukuri.

Ngrihu nga ajo fush’ fluturash!
Po vdes! U zbeha! U treta!
Derdhmë një shi të puthurash
Mbi buzët e mia të zbehta!

Kokën e ndiej kaq të rëndë!
Medet! Zemra po më çahet!
Shtrëngoma prapë në gjoksin tënd,
Aty më dysh të ndahet!

Liri

Dridhen malet gjer në flakërim,
Ajri kërruset nën peshë gjëmimesh,
Oqeanet zgjohen me tërsëllimë,
Kur Uragani përndez këngë kushtrimesh,
Nën Fron të Dimrit – gjurmë shkallmimesh.
Që nga humnerat, pllajat, lartësitë,
Drit’e diellit shpon shkulm e mjegull;
Në qytete e fshatra, shpirt më shpirt,
Komb më komb, agimi yt është derdhur.
Tiranë, skllevër – hije nate janë
Në dritën e mëngjesit të paanë.

S’do doja t’ isha Mbret

S’do doja t’isha mbret – dhembje
Ka dashuria mjaft;
Udh’ e pushtetit ka shembje,
Furtunat mbretërojnë lart.
S’do doja fronin mbretëror
Mbi akullin që diell’ i fatit
Në mesditë e rrëzon.
Pra, lamtumirë, o mbret,
Por, dhe si ti t’isha,
Telashet s’do më vinin aq shpejt.
Mua dhe mbretin, Zot, larg na mbaj,
Duke kullotur bagëtitë n’ Himalaj’.

( Përkthyer në shqip nga Iva Cipuri )

MAJAKOVSKI- MAMAJA DHE MUZGU I PUSHKATUAR NGA GJERMANËT- 6 Poezi

by

VLADIMIR MAJAKOVSKI-(1893 – 1930 )/

Ne kete perkthim Majakovski vjen prej Faslli Halitit me poezite: MAMAJA DHE MUZGU I PUSHKATUAR NGA GJERMANËT, NJË BRITMË,PËRFUNDIMI,PASTAJ ERDHE TI, S’KAM NEVOJË PËR TY, DËGJO dhe TASHMË KALOI ORA NJË/
(7 korrik, 1893 – Moskë, 14 prill 1930 ) – poet e dramaturg sovjetik, këngëtar i revolucionit të Tetorit e interpreti më i madh i kursit të ri, ndërmarrë nga kultura ruse post-revolucionare./
___________________________________________
« I doja thellësisht poezitë e para  të Majakovskit. Në sfondin e farsave të kohës, serioziteti i tij i rëndë, i rreptë, akromatik, ishte kaq i pazakontë! Ishte një poezi e skalitur magjistralisht, demoniake dhe në të njëjtën kohë tmerrësisht e dënuar, pikëlluese, pothuajse lutëse për ndihmë…» –
Boris Pasternak/ /_______________________________________________
Përkthu: Faslli Haliti/

1. MAMAJA DHE MUZGU I PUSHKATUAR NGA GJERMANËT/

Nënat e bardha në rrugë të zeza 
u shtrinë përpëlitëse, si  kumash mbi arkivol. 
Duke qarë, i thanë atij që klithte për disfatën e armikut:
«Ah, mbyllini, mbyllini bebëzat e gazetave!»

NJË LETËR.

Mama, më fort!    
Tymos.
Tymos. 
Tymos ende!
Ç’më pëshpërit, mama?     
Shikoni,
ajri është mbushur
me gurë gjëmues nën goditjet! 
Ma-a-a-ma!
Zvarritën, tani, muzgun e shoshitur nga plumbat.
U mbajt gjatë,
i ashpër,
i cungët,
dhe, befas, 
duke krisur shpatullat e majme
nisi të qajë, i mjeri, mbi qafën e Varshavës
Klithën
Yjet në facoleta pambuku:
« U vra 
i dashuri im,
i dashuri im».
Dhe syri i hënës së re pa tmerrësisht me vëmendje, 
grushtin e plogët të shtrënguar në karikatorë.
Fshatrat lituanë u kujtun të shikonin, 
si të kapur në një puthje mbi cung
duke mbushur plot me lot sytë e artë të kishave,
Kovno thyente gishtat e rrugëve.  
Dhe muzgu bërtiti,
pa këmbë,
pa krahë:
«S’është e vërtetë,
Akoma mund
– dhe si! –
duke bërë të tringëllijnë mamuzet në një muzikë të zjarrtë,
të spërdredh mustaqet e verdha» 

NJË BRITMË.

Ç’thua,
Mama?
E bardhë e bardhë, si kumash mbi arkivol. 
«Mos qani!
Është ai
Vrasësi i telegramit,
Ah, mbyllini, 
Mbyllini bebëzat e gazetave».

*Kovno- geto e ngritur nga gjermanët për hebrenjtë e Lituanisë 

2. PËRFUNDIMI

Asgjë s’do ta fshijë dashurinë,
as grindjet
as kilometrat,
Është medituar
provuar,
kontrolluar.
Duke ngritur solemnisht vargjet, gishta rreshtash,
betohem:
dua
me një dashuri të pandryshueshme e besnike. 

3. PASTAJ ERDHE TI

Pastaj erdhe ti.
Dhe të mjaftoi vetëm një vështrim,
për të parë
prapa asaj hungurime,   
pas atij trupi vigan,
thjesht një fëmijë.
E more 
ia hoqe zemrën
dhe
fillove të luash me të,
si një vajzë e vogël me topin.
Dhe të gjitha;
zonja dhe vajza
mbetën të ngrira
si para një mrekullie.
“Të duash një, kaq ?
Po ky të hidhet mbi kurriz !
Do të jetë ndonjë zbutës,
që vjen nga një kopsht zoologjik! ”
Por unë, unë gëzoja.
S’ka
më zgjedhë!
I tërbuar nga gëzimi,
galopoja,
kërceja si një indian në dasëm
kaq i lumtur ndihesha,
kaq shumë i lehtë.
 

4. S’KAM NEVOJË PËR TY

E di mirë 
së shpejti do të vdes.            
Nëse vërtetë ti ekziston  
o Zot,
o Zoti im,
në qofsh ti  ai që thur qilimin me yje,
nëse ky mundim i përditshëm, i shumëzuar
është për mua një eksperiment yti,
vesh petkun zyrtar.
Vizitën time prit.
Do të jem i përpiktë,
nuk do të vonohem njëzetekatër orë.
Inkuizitar i larëi
dëgjomë!

5. DËGJO

Flakma në fytyrë fjalën e tmerrshme.
përse s’do të dëgjosh?
S’e kupton se çdo nerv yti i përdredhur
bërtet si një trombë qelqi
dashuria vdiq…
dashuria vdiq…
dëgjo 
përgjigjmu pa gënjyer…
si dy gropa
në fytyrë të gërmohen sytë…
Tashmë unë e di se është konsumuar dashuria.
Tani
në më shumë se një shenjë, unë njoh aty mërzinë.  

6. TASHMË KALOI ORA NJË

Tashmë kaloi ora një.
Në këtë orë ti do të jesh në krevat.
Si një lumë i argjendë
përshkon nata
Udhën e qumështit.
Unë nxitoj
Dhe s’dua të të zgjoj
Me mesazhe speciale.
Siç thuhet,
incidenti u mbyll.
Varka e dashurisë 
U thye kundër jetës përreth.  
ti dhe unë
jemi të barabartë,
s’ia vlen fare të përmend
fyerjet
dhe dhimbjet
dhe gabimet e ndërsjellta.
Shiko sa paqësore është bota.
Nata
I ka paguar qiellit
një haraç me yje.
Është në çaste si ky
që ngrihesh
dhe flet në shekuj,
për historinë,  
për krijimin.
Përkthu: Faslli Haliti