• Home
  • Politics
  • Opinion
  • Culture
  • Sports
  • Economy
  • Interview
  • Reporting
  • Community
  • Vatra

Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Kali i Princeshës …

May 24, 2014 by dgreca

nga Raimonda MOISIU*
Vasha kishte hipur mbi pelën e bardhë, që ajo e thërriste me përkëdheli Dorinë. Pelën nazemadhe e ndiqte nga pas, Dori, kali I kuqërremtë. Ecnin përgjatë luginës, që gjarpëronte poshtë shkëmbit të thepisur e mbante mbi shpatulla kalanë me muret e trasha të saj me një gri të trishtë.
Nga fundi i luginës, aty në thepisjen e majës së malit në të majtë të kullave hijerënda, ku rruga zbriste poshtë për nga varrezat e të parëve, syri i kapi një malësor që tërhiqte kalin e ngarkuar me dengje kashte. Goditi pelën paksa me thembër për të ecur më shpejt. Ishte një ditë e thatë me ngrica e me diell. Thëllimi I ftohtë I atij dimri të priste fytyrën si brisk. Në kreshtat e majëmaleve kishte shumë dëborë dhe temperaturat ishin të ulëta dhe bezja e kaltër qiellore mbulonte ato. Uji I luginës kishte ngrirë vënde-vënde. Qetësinë e prishte troku I Dorinës dhe Dorit së bashku me goditjet e sqepit të qukapikut në trungjet e pemëve. Herë pas here dëgjohej kënga e laraskave dhe përplasja e krahëve të zogjve dimërakë teksa shkëputeshin nga degët e pemëve të zhveshura. Dalloheshin ende gjurmët e kafshëve në dheun e përzjerë me borën e ngrirë. Verën e kaluar shumë prej të rinjve I ishin bashkuar ushtrisë në kështjellë dhe për kuajt e punët e përditëshme kujdeseshin vashat të ndihmuara nga burrat disi të moshuar. Vasha iu afrua malësorit. Ai I buzëqeshi dhe I tha:
-Tungjatjeta! Ditë e ftohtë sot!
-Tungjatjeta, po është ftohtë, -iu përgjigj ajo duke I kthyer përshëndetjen. Vasha zbriti nga pela. Kishte veshur xhubletën e rëndë prej leshi kuq e zi, bluzën me pala të zbukuruar nga shpatullat me thekë të kuq leshi dhe tirqet prej shajaku të bardhë me shirit theke të zezë anash. Belin ia shtrëngonte rripi I kallajisur dhe mbi kokë kishte kësulen e zezë të zbukuruar me fije argjendi. Poshtë saj vareshin gërshetat e zeza ku aty këtu dalloje ndonjë zbukurim prej kocke. Lëkurën e fytyrës e kishte të bardhë, ku shquheshin dy sy të bukur, të thellë e turbullues si të sfinksit. Vështronte drejt e hijerëndë muret e rrumbullakët e këndorë të kështjellës. Në pjesën e lartme të saj ishte kulla e Kastriotajve. Ndërsa më pas vinin kullat e tjera ku banonin malësorët e tjerë. Frëngjitë e tyre shikonin në jug të luginës, drejt kalasë së Petrelës dhe kryqëzimit të rrugëve. Ndër këmbët e kalasë ishte një kullë jo shumë e madhe.. Vasha hodhi sytë aty dhe dalloi oxhakun që tymoste. Malësori e pikasi mendimin e saj e I tha:
-Është kulla ime! Hajde të lidhim kuajt aty! -duke bërë me dorë për andej. -Merr një të ngrohtë!
Kthehu kokën. I buzëqeshi përsëri malësorit dhe duke tërhequr pelën bëri përnga kulla e tij. Kur iu afrua asaj, te dera pa një grua të bukur. Dalloi stolitë që zbukuronin fustanellën e saj dhe përparësja e kuqe qëndisur me fije të bardha I rrethonte belin.Gruaja me vështrimin e saj të mprehtë u gëlltit dhe me të shpejtë fshiu duart në përparëse. Malësori si morri Dorinën dhe Dorin, shkoi mbrapa kullës, të lidhte kuajt.
-Nuk duhet t’I rrahë thëllimi I ftohtë,- I tha vetes.
Vasha hoqi dorezat e leshta, I ngjeshi në rrip dhe iu afrua kasolles. Te dera ishte qeni. Ai filloi tu binte erë cizmeve të lëkurës deri te gjunjët e saj. Vasha e përkëdheli në kokë dhe hyri brenda në kullë. Në krye të saj ishte vatra e zjarrit. Dy kërcunj dushkaje digjeshin në të. Rrotull ishin poste të bardha prej lëkurë dashi. Si hoqi cizmet, eci mbi qilimin e butë prej leshi dhe u ul pranë vatrës. Në anë të saj, zhytur në hirin e nxehtë ishte vorbulla që nxirrte avull. Dëgjoheshin tingujt lëvizës të kapakut nga fërshëllima e lehtë që dilte prej saj. Era e këndshme e qepës përzierë me atë të fasuleve i ngacmoi urinë. Një tavolinë pishe e gdhendur vetë ishte në mes të dhomës dhe disa enë bakri mbi të. Në muret vareshin pishtarët, trasta të ildisura me shqiponjën apo muret këndorë të kështjellva, përkrenarja dhe shpata e burrit të shtëpisë. Vasha hoqi kësulën nga koka. Me dorën tjetër shtriu gërshetat mbi gjoks. Treti vështrimin nga frëngjija e kullës, prej sëcilës hynte pakëz dritë. Që prej aty dukej maja e zbardhur e kodrinës nga bora. Gruaja duke mbajtur në dorë kupën prej balte me caj iu afrua vashës.
-Mos u merakos, Pali do të kujdeset për kuajtë. Pije këtë, të ngrohesh! Është caj mali!- I tha ajo duke I buzëqeshur, ndërsa Ia zgjati atë. Mirësia e saj e ngrohu vashën.
-Po e kujt je moj vashë?- e pyeti malësorja.
-Jam e bija e Gjon Kastriotit-, iu përgjigj vasha duke e vështruar tinëz në ata sytë e saj të zinj e të qeshur.
-Por si të quajnë moj bijë?
-Mamica, Mamica,- iu përgjigj përsëri ajo me fytyrën që vetëm I qeshte.
Gruaja ngriti qerpikët e gjatë e me buzën në gaz vazhdonte ti mbante sytë ngulur në ata të vashës:
-Po, ti thuaj moj bijë që je Princesha e Kastriotëve, ajo që je fejuar me Princin e Muzakajve,- Muzakë Topiajn.
-Po po, ajo jam,- iu përgjigj vasha me kupën e cajit që po I dridhej në dorë nga emocioni. Kur Pali hyri në kasolle, si mbushi një kupë me caj të ngrohtë, me qetësi u ul edhe ai pranë vatrës.
-Imzot, – iu drejtua gruaja të shoqit,-e di kë kemi mysafire sot??!! Mamicën, Mamicën, motrën e vogël të Prijësit, Princeshën e Kastriotajve! Pali vendosi ngadalë filxhanin në tabakanë e bakërtë para tij, pa ia prerë fjalën të shoqes. Ngriti kokën dhe kryqëzuan vështrimet, e cila atë cast sapo kishte mbaruar së foluri. Në pritje të dinte përshtypjen e fjalëve të saj, ajo u zbrazi përsëri caj të ngrohtë, të dyve. Pali vazhdoi të tregonte interes për Dorinën dhe Dorin e Princeshës.
-Kuajve iu dhashë për të ngrënë dhe ujë gjithashtu,- iu drejtua Mamicës.
-Faleminderës, or mik, – I tha vasha.
Mamica pat ndihmuar atin e saj që kur ishte pesëmbëdhjetë vjece, në rritjen dhe kujdesin e kuajve. Në pak javë ajo mundi të merrte kuajt vetë. Mes tyre ajo pati zgjedhur Dorinën, pelën bardhoshe, të bukur, nazemadhe dhe e përkëdhelur. Dhe që prej asaj dite nuk ishin ndarë as edhe një herë të vetme. Dorinë ishte disa vjecare.. Kur Mamica u fejua me Princ Muzakën, I vëllai Gjergji I bëri dhuratë Dorin, kalin e tij të parë. Kështuqë, tashmë ajo kujdesej për të dy sipas mënyrës e dëshirës së saj. U dëgjua një klithmë e cuditshme, Princesha u habit dhe pyeti Palin se cfarë ishte kjo kilthmë. Ishtë një shpend që kishte zbritur mbi pullazin e kullës. Pali me pak fjalë filloi t’I tregojë gojëdhënën për një vashë që dikur jetonte vetëm me vëllain e saj. Cdo ditë ai dilte herët nga shtëpija dhe kthehej në mbrëmje. Ishin shumë të varfër e shkonte punonte poshtë e lart për të siguruar bukën e gojës. Por një natë ai nuk u kthye. Motër zeza priti, por ia nuk u kthye as natën e dytë e të tretën. Në lutjen e mbrëmjes, e motra iu lut virgjëreshës ta kthente në zog, që të mos e njihte njeri, të fluturonte e të gjente vëllain e vetëm. Dhe lutja e saj u plotësua…..”
Sytë e Princeshës lotuan. U krijua një situatë e nderë në dhomë. Asnjëri prej të treve nuk foli për disa caste. Por, gruaja e shtëpisë me një vështrim të shkurtër, duke buzëqeshur theu heshtjen:
-A doni edhe pak caj? Kur e kini dasmën ?- e pyeti ajo Mamicën. Zëri I saj kumboi, duke thënë ca fraza të shkëputura nga njëra –tjetra. Mamica mundohej të kapte fillin e atyre pyetjeve pas trishtimit që e kishte kapur nga historia e vajzës. Zgjati kupën drejt saj për caj. Mamica buzëqeshi papritur. U cua në këmbë.
-Dasmën e kemi në fund të pranverës,-I tha ajo. Ishte mëse e sigurtë që kishte gjetur miq shumë të mirë e të dashur. Në qoshen e djathtë të dhomës pa vegjën. Iu afrua dhe po lëmonte qilimin që malësorja endëte e po thurte në të. Iu kujtua nëna, e cila po bëntë të njëjtën gjë për pajën e saj. Përfytyroi Palin dhe gruan e tij në dasmën e saj. Kishte kaluar më shumë se një orë që ishte në shtëpinë e tyre. Doli jashtë kasolles. Përpara saj ishte Pali me Dorinën dhe Dorin. Shaloi pelën, I përshëndeti të dy dhe mori rrugën që të conte drejt kalasë. Ndjente vështrimin e tyre nga pas, por herë pas here kthente kokën e vështronte Dorinën dhe Dorin. Kur po I ngjiteshin të përpjetës së malit, ajo fillo të fliste me Dorin, me zë të ngrohtë e të qetë, duke I thënë cdo gjë që ata do të bënin sëbashku në ditët e javët e ardhshme. Në hyrje të kalasë zbriti nga pela. Qëndroi në mes të Dorinës dhe Dorit, duke vështruar tutje, në thellësi, pamjen e bukur në pjesën jugore të luginës, dy kullat e kalasë së Muzakajve, kodrat e malet përreth saj. Lëmonte kuajt e buzagaz përfytyronte të fejuarin, -Muzakë Topiajn, teksa shëtiste nëpër kalanë e tij. Ishte pothuajse fundi I dimrit. Së shpejti vinte pranvera dhe pak muaj e ndanin nga dasma. Iu kujtua hera e fundit kur ai erdhi në kështjellë. Vuri ballin lehtas në shalën e pelës për të fshehur buzëqeshjen, sikur ishte akoma si dikur e ndrojtur kur ishin bashkë. Ja aty patën qënë herën e kaluar, kur ai ia morri duart, ajo iu afrua, mbështeti kokën në gjoksin e tij dhe mezi priste ta puthte. Ai e puthi…
Lëmoi buzët me gishtat e saj. Kësaj here ishte ajo që e dëshironte aq shumë…..
*******

Princesha ishte ulur në shkallaret e pjesës së pasme të Kullës së Sahatit dhe vështronte në drejtim të verilindjes. Kulla e Sahatit ishte pika strategjike e Kalasë së Krujës nga ku mund të vrojtoje fare lehtë Kalanë e Prezës.
“Cfarë po bën Imzot tani?- i bëri pyetjen vetes gjithmonë me vështrimin andej. Por nuk mundi të fshihte buzëqeshjen rrëzëlluese ndër buzë. Mamica Kastrioti ishte një vashë e bukur me brishtësinë e bukurinë e tipareve të fytyrës. Kishte sy të bukur, në kafe të ndritshëme dhe buzët e kuqe si qershi, dukej si ato zanat e përrallave që dalin në ëndërrat e gjumit të thellë në mjergullat mëngjesore. Me vete mbante shtambën për të mbushur ujë te burimi poshtë kullës. Nguli sytë në kreshtën e blertë të kodrës dhe vështronte muret gri të kështjellës së Principatës së Topiajve. Ato ishin mbuluar nga një tis i verdhë që zbukuronte horizontin dhe dukej sikur bozhuret po celinin burbuqet e para nga rrezet e ngrohta, të përflakta e bujare të diellit. Edhe pak ditë e ndanin dhe do të hynte aty, nuse e veshur me duvak. Drithma i kaluan në trup, jo sepse ishte mëngjes i freskët, por ishte dicka tjetër;ngrohtësia e lulekuqeve që kuqëlonin nëpër gurët anësorë të kullës, me aromën e borzilokëve, manushaqeve dhe lulemineve. Mornica i përshkuan lëkurën dhe dashuria lodronte në sytë e saj teksa përfytonte Princin dhe veten e saj në atë kështjellë. U ul midis Dorinës dhe Dorit që nuk i ndante kurrë nga vetja. Ndjehu krahët e supet t’i ngroheshin, mbështetur tek ata. Iu bë sikur kishte krahë të fluturonte deri lart në qiell për të shkuar vetëm për një moment, të shihte cfarë bënte në këtë cast, Princ Muzaka. Kapsalliti sytë. Ledhatonte njëherë Dorinën, njëherë Dorin. Kafshët sikur ta ndjenin padurimin dhe vetminë e saj, secili i përkëdhelej në shpatullat. Teksa ledhatonte Dorinën me dorën e majtë ndali sytë te unaza prej kocke fildishi zbukuruar me kurorën e hollë thurrur me fije të thata bari dhe lëkure në gishtin tregues të unazës, që sipas të parëve thuhej se ishte gishti që kishte lidhje direkt me zemrën. Mbështeti dorën në zemër. Lëviste gishtat sipas ritmit të rrahjeve. Në pjerrësinë e kodrinës dalloi delet që po kullosinin. Në heshtje fliste me bimësinë e harlisur, lulet, kafshët që së bashku me zogjtë krijonin harmoninë magjepse të një peisazhi baritor nëpër tërë atë kodrinë të virgjër, prej nga dukej pjesa më e madhe e këshjellave drejt luginës së Erzenit, kodrave me ullinj dhe maleve përreth. E zhytur thellë në magjepsjen e lindjes së diellit dhe nuancave të qiellit mbi kalanë e Topiajve, kishte përballë vetes horizontin e lumturisë shpirtërore. Zëri i butë dhe i ngrohtë i së ëmës e përmëndi:
-Mamica, kanë ardhur zanat për ritualet e dasmës! Mamica edhe pse ishte e përhumbur iu afrua së ëmës. Përqafoi atë dhe prekte fytyrën e saj, mollëzat e faqeve, sytë. Princesha e vogël ishte kopje e Princeshës mëmë. Kishin të njëjtën ngjyrë të flokëve dhe syve. Dalloi brezin parësor të thinjave të dala nga shamia e kokës. I ledhatoi ato, rrudhat rreth syve dhe në lëkurën e buzëve.
– Sa e bukur është !- foli me veten e saj.
Ashtu të përqafuara ëmë e bijë hynë brenda në kullë. Për një moment qetësia mbretëroi. Ndërsa Mamica përpiqej të lidhte mendimet, vashat rrethuan Princeshën Mëmë dhe i tregonin veshjet e dasmës. Vashat ishin veshur si për dasmë, me fund të gjerë ngjyrë vishnjë me pala të vogla në pjesën e pasme të trupit, kombinuar me këmishën e ngushtë pas trupit, jelekun dhe fanellën me mëngët e ngushta, stilisur plot stoli prej argjendi nëpër to dhe të shoqëruara me corapet e zbukuruara me motive shumëngjyrëshe. Si ato zanat e bukura të përrallave lëviznin nëpër kullë, të paqta, të ciltëra, tërë elegancë dhe shkëmbenin mendime me zemër të hapur me Princeshën Vojsava. Kishin zgjedhur copat më të bukura e të kushtueshme në pazarin e Krujës dhe mundoheshin t’i qepnin e përshatnin për trupin e Princëshës. Njëra nga vashat po qëndiste me fije ari hilalëkun dhe e stoliste rreth e rrotull saj me njëqind monedhat e vogla prej ari, së bashku me velin e mëndafshtë që nusja do i vinte në kokë. Ndërsa disa vasha të tjera po qëndisnin xhubletën me motive dhe ngjyrë vjollce të plota. Disa të tjera zbukuronin bluzën më mëngë të gjera, me thekë fije ari dhe argjëndi. Vojsava po qepte fundin mëndafsh të bardhë, të nuses me pala të shumta sipas traditës duke varur dupet me vargje monedha ari nëpër të. Në krah të saj ishte ulur gruaja e Palit, po stoliste e qëndiste këpucët e nuses. Mamica në heshtje i vështronte dhe nuk e ndante buzagazin nga buza. Edhe ajo së bashku me kunatën, Donikën, po merreshin me sistemimin e pajës në sëndyqet. Në oborr të kalasë malësorët sikush po merrej me pergatijen e ceremonialit të dasmës. Ishin ftuar shumë mysafirë nga Principatat e tjera brenda e jashtë vendit. Pali kishte mbledhur shumë lule bozhure, borziloku, degë ulliri dhe po ndërtonte strehëzën e nuses në qëndër të oborrit. Dy malësorë të tjerë po zbukuronin shalën e kalit Dori dhe mushkës Dorinë. Edhe burrat ishin veshur si për festë.Kishin veshur këmishët e gjata prej faqelli, përparjet të zbukuruar me thekë, xhubletat e zeza dhe fustanellat, llabaninë mbi kokë, këllcijtë, shpatat në brez dhe këpucët e kuqe me llapa. Të gjitha të zbukuruara me qëndisje dhe brezin e mëndafshtë.
Edhe pak orë i ndanin nga dasma.
* * *

Kështjella e Kastriotajve ishte në festë. Nën ritimin e ëmbël të tupanave, dajreve dhe daulleve, ylber ngjyrash dhe tingujsh u përhapën në tërë kalanë. Në qëndër të saj, poshtë strehëzës me lule nusëronte Princesha e veshur me kostumin e dasmës dhe velin e mëndafshtë që ia kishte mbuluar krejt fytyrën. Disa vasha i qëndronin pranë dhe kujdeseshin për të. Disa fëmijë kërcenin e lodronin hareshëm. Ndërsa në krah të Kullës së Sahatit vashat këndonin me def dhe sitnin miellin në magje:
“Sitet milli në magje të re,
Of aman -aman,
Për hajr të kjoft o bab kjo re,
Of aman – aman.
Siti milli në magje të kuqe,
Of aman-aman,
Për hajër kjof oh vlla kjo nuse,
Of aman-aman.”
Lule të ndryshme plot aromë ishin hedhur ngado nëpër kala. Dasmorët, djem e vasha të bukura kërcenin nëpër kryqëzimet e rrugëve të kështjellës duke i rënë kush zumares ose ciftëlisë. Në shëshin qëndror përhapej melodia e sharkisë dhe në hapësirat përreth kështjellës barinjtë i binin fyellit bilbil dhe imitonin zogun.
-Po vjen karvani i krushqëve- u dëgjua zëri i një fëmije.
Njëra nga shoqërueset e nuses filloi të këndonte këngën :” Mun aty ke shtat’ zymbylat” dhe defi e daullet ushtuan më fort se kurrë. Gjergj Arianiti dhe Pal Dukagjini hapën portat e kalasë për të hyrë karvani dasmor. Në krye të tij printe bajraku Gjon Muzaka mbi një kalë të kuqërremtë dhe valëvitëte më krahët e tij të fuqishme flamurin me fije ari dhe shqiponjën dykrenare. Mbas tij vinin kalorësit e tjerë. Gjithë familja fisnike e Kastriotajve; në krye të saj qëndronte Pal Kastrioti, gjyshi i Princeshës, i ati, Gjoni, Princesha Vojsava dhe Gjergji me nusen e tij, Princeshën Donikë. Mbas tyre qëndronin motrat e Princeshës dy prej tyre martuar në dyer të fisme e bujare si ajo e Arianitajve dhe Balshave. Të gjithë dolën për të pritur dhëndërrin dhe dasmorët krushq dhe së bashku të lumtur kaluan ditët dhe netët e dasmës mes avullit të verës, haresë së muzikës dhe dollive pafund. Princeshës së re i përshkëndisnin sytë dhe faqet i digjnin poshtë velit, nga prushi i lumturisë për Princin e saj. Erdhi momenti që nusja do të shkonte në shtëpinë e burrit. Kalorësit shaluan kuajt. Vojsava dhe Gjoni i dhanë bekimin bijës së tyre duke e puthur në ballë. Kur erdhi rradha e gjyshit Pali, ai i dhuroi vashës kostumin e kalorses së bashku me shpatën e tij. Në krye të karvanit përsëri priu bajraku me flamurin. Mbas tyre vinte Princesha Mamica shaluar Dorinën dhe Princi Muzaka, Dorin. Para se të dilnin nga porta e kalasë një djalosh u dha ujë Dorinës e Dorit. Ndërsa një djalosh tjetër iu dhuroi sipas zakonit nga një fidan ulliri nuses dhe dhëndërrit. Mes brohoritjeve dhe oshëtimës së tupanave karvani dasmor morri rrugën përgjatë luginës së Erzenit drejt Principatës së Topiajve. Kur arritën në Kalanë e Prezës, enthusiazmi i dasmorëve nuk kishte të sosur. Edhe këtu ushtonte muzika dhe vera derdhej lumë. Aty e priti princesha e Topiajve, vjehrra e Mamicës një grua e hijëshme e fisnike në hyrje të kalasë. Pasi e puthi nusen në ballë i vuri asaj poshtë krahëve kulacin e ngrohtë. Disa kalorës rrethuan ciftin dhe ia nisën këngës:
”Dymbëdhjet’orë kem ba me ardhë,
Me sjell nusen në kal’të bardhë”.
Princi Muzakë mbajti nusen nga krahu të zbriste nga kali. Shoqëruesi i parë i dhëndërrit ndihmoji një fëmijë rreth gjashtë vjec që kërceu tre herë nga barku për në shpinë të pelës nazemadhe. Ndërsa disa kalorës të tjerë hoqën kësulat e tyre dhe së bashku me atë të dhëndërit në krye fare, i vendosën njëra mbi tjetrën te praku i portës së kalasë. Princ Muzaka hodhi karamele, lekë dhe oriz mby kryet e nuses. Sipas porosisë së nënës Mamica u përul në gjunjë para portës së kalasë dhe cuni i vogël që kërceu tre herë mbi pelën i solli ujë të lante duart. Më pas ai i zbathi këpucën nuses dhe aty gjeti monedhën prej ari. Si kapërxeu pirgun me kësulat, nusja së bashku me dasmorët e tjerë u drejtua për te cezma e parë. Mbushi dy enët me ujë dhe iu dha dasmorëve me rradhë të pinin. Kur hyri në kullë u ul për disa caste mbi gjerdekun në qoshen e ndarë të saj. Grupe vashash dhe kalorës vinin dhe shkonin për të përshëndetur nusen, admironin bukurinë e saj. Në krah vazhdonin t’i qëndronin dy shoqërueset, njëra nga familja e saj, tjetra nga ajo e dhëndërrit, ndërsa Princi Muzaka i përzëmërt, i lumtur dhe i gëzuar gjendej mes luftëtarëve dhe të afërmëve. Mes shakave dhe haresë ata mundoheshin ta vinin në lojë atë. Erdhi casti i shumëpritur. Princi hoqi duvakun e Princeshës. Britma gazmore, vërshëllima dhe “urraaa” të forta ushtuan në tërë kështjellën. Më pas ai kapi nusen nga krahu dhe u drejtuan për te oda e pergatitur enkas për ta. Para se të hynin Muzaka hoqi shaminë e kuqe nga kësula dhe e hodhi te pragu i derës. Edhe Mamica hoqi atë nga beli dhe bëri të njëjtën gjë. Vashat e djemtë që këndonin rreth tyre u sulën kush t’i rrëmbente i pari.
* * *
Kur hynë në odë panë kalorësin e vogël, ulur në anë të krevatit të drunjtë. Duke buzëqeshur iu afruan fëmijës. Djali pa iu thënë asnjë fjalë hoqi kuvertën e krevatit., duke zbuluar kështu dy shpatat dhe rrobat e tyre kalorsiake. Sipas zakonit Princi lëvizi që aty ato. Kalorësi i vogël u rrukullis nja dy herë nëpër krevat.
-Trima si ty do të lindë Princesha!- i tha ai vogëlushit duke e përqafuar. Fëmija buzëqeshi dhe u largua.
Mbi vatrën e zjarrit të odës, në faqen e murit ishte gravura e emblemës së Principatës së Topiajve. Mamica e ndrojtur dëshironte që Muzaka të kthente shpinën, teksa ajo po hiqte rrobat e të vishte këmishën e natës qëndisur nga motra e saj enkas për natën e parë që do të flinte me Princin. Por ai u ul në anë të krevatit, hiqte rrobat e tij pa ia ndarë sytë Princeshës.
“Ka akoma dasmorë matanë këtij muri”-i pëshpëriti ajo atij.
”Ata nuk mund të na shohin…..”-i pëshpëriti ai duke buzëqeshur.
Si hoqi edhe pjesën tjetër të rrobave, Mamica veshi këmishën e natës dhe qëndronte në këmbë përfund krevatit. Princi palosi rrobat e tij të dasmës dhe i vuri në sëndyq. Princesha e skuqur nga ndrojtja largoi sytë menjëherë nga ai, kur e pa atë vetëm me të brendëshmet. Ajo mendoi se ai do të shtrihej në krevat me kurrizin kthyer nga ajo, por jo, ai u ul përsëri në anë të krevatit. Nguli sytë e tij në të sajat. Ndjehu trupin t’ia përshkonte vala e nxehtë. Muzaka psherëtiu ngadalë, gjatë e thellë. Nga aty ku ishte ulur ai zgjati dorën dhe mori të sajën në të tijën. Ngadalë ngriti këmishën e saj lart dhe ia hoqi atë. Më pas zbriti dorën poshtë dhe i hoqi të brendshmet. Kur ajo ishte krejtësisht e zhveshur, lëkura e saj e bardhë filloi të flakëronte. Ai u ngrit dhe vuri duart në belin e saj, i pëshpëriste në vesh:
“Kurrë nuk kam parë asgjë më të bukur!’
Por ai kalorësi e luftëtari trim, ishte po aq i ndrojtur dhe i turpshëm se mos dasmorët që vazhdonin akoma të lëviznin, bisedonin e këndonin, do të dëgjonin kërcitjet e krevatit të drunjtë. Kishte ende frikë, se kur të fillonte të prekte gruan e tij-Princeshën e tij- nuk do të ndalte më ! Muzaka i fryhu fort qiririt për ta shuar.U shtrinë të dy në krevat, në errësirën e odës, kryqëzun këmbët dhe pushtuan krahët. Trupi i tij mbuloi tërë trupin e saj. Mamica mbajti frymën dhe ndjehu pulsin t’i rrrihte fort. Princesha packa se errësirë, dallonte trupin e fuqishëm, gjërësinë e shpatullave dhe muskujt në gjoksin e tij. Filloi ta puthte ethshëm. Mamica e vështronte me dëshirë, dashuri dhe admirim. Ai ishte burri i saj. I dashuri !Njeriu që ajo e donte shumë. Shtrati ishte i gjerë dhe dysheku i butë, i mbushur me pendë zogjsh. Ndjehej zhaurima e shiut të lehtë, që sapo pat filluar dhe butësisht përkëdhelte parmakët e frëngjive të kullës. Tingujt e piklave të shiut ishin shumë më të buta se sa tik-taket e zemrës së saj dhe se flladi i butë në krahasim me stuhinë e zjarrtë brenda trupit të saj.Muzaka vazhdonte ta puthte e puthte, prekte gjoksin, luante me to dhe me gjuhë shijonte lëngun e tyre. I puthte qafën, gushën dhe më poshtë, përsëri gjokset. I morri ndër duar, i lëmonte fort, i merrte në gojë, derisa ajo shkrihej e tëra poshtë tij, nga dhimbja e kënaqësia. Ndjente nxehtësinë e trupit të saj.
“Imzot, të lutem….- bëlbëzoi ajo.
“Jo akoma e dashur….-ia kthehu ai me zërin e ulët intim e të dashur dhe vazhdoi të puthte poshtë trupin e saj, midis dy gjireve, kërthizën duke e bërë atë të dridhej. Përshkonte duart në mes të kofshëve dhe i lëmonte ato, herë lehtas, herë ia ndrydhte fort me gishtat, derisa i digjnin e ajo rënkonte nga dhimbja.
-Imzot,- foli ajo përsëri duke e cuar paksa zërin. Vazhdonte të dridhej. E paduruar! Ndërsa ai penetroi, Mamica vuri këmbët rrotull belit të tij, duke e marrë atë sa më afër .Ajo luante me kacurelat e gjoksit të tij lëeshtor, ndërsa ai merrte frymë thellë, ofshante dhe lëvizte përsëri…e përsëri…Princesha vuri buzët në gjoksin e tij dhe po e puthte, ofshante lehtas…. Dhe mundohej t’i përgjigjej ritmit të tij.Vazhduan ashtu për minuta të tëra.
“Oh zot, sa të dua,- i pëshpëriste ai dhe e puthte..
“Jam tëndja përgjithmonë në këtë shtrat, Imzot.Edhe unë të dua,- i tha ajo dhe ia mbështeti përsëri dorën në gjoks.Bashkuan buzët të dy. Mes puthjes së gjatë, shpërthyen të dy në ofshama dhe i shkëputën vetëm atëhere të përhumbur në zjarrin e dashurisë, thërritën emrin e njëri tjetrit. Ajo përhërë të parë e thërriti me emër;
“Mamica, Mamica, Princesha ime!-klithi ai emrin e saj.
Mes klithmës së kënaqësisë ranë në krahët e njëri tjetrit. Ndjehu djersët t’i lagnin barkun, këmbët dhe peshën e gjoksit mbi gjiret e saj. Qëndronin ashtu të ngjitur dhe shtrirë në errësirën e odës, me të nxehtit dhe peshën e trupit të tij… Ishte një moment i shëndrritshëm dhe i magjishëm. Vonë i zuri gjumi, me premtimin e jetës se:” Ajo do të ishte gruaja e tij përgjithmonë”.
* * *
Mamica u besonte shumë instikteve të saj. Të dy kishin shaluar kuajt jasht portës së kalasë. E bukur si peri, si jë zanë mali qëndronte mbi Dorinën dhe vështronte Dorin. Largoi sytë nga kali dhe i hodhi vështrimin Princit! Buzëqeshte, ndërsa përfytyronte natën e kaluar aty lart në errësirën e odës, ndër krahët e tij. Butësisht mbështeti dorën në zemër. Ndjehu rrahjet e saj.
-Nisemi,- dëgjoi zërin e tij. Tërhoqi frerët e Dorinës, goditi atë lehtas në bark me thembër dhe u nisën drejt Kalasë së Petrelës, aty ku do të jetonin paskëtaj…..
Nga Raimonda Moisiu
*Tregimi eshte vleresuar me cmimin “Petro Marko”, nga Revista Kuvendi Michigan, ne Ditet e Letersise Shqipe

Filed Under: Sofra Poetike Tagged With: Kali i Princeshës, Raimonda Moisiu

VETMIA E ZERAVE

May 21, 2014 by dgreca

Me ndjek ylli im/
Nga Krstaq TURTULLI/
Vili Tare ishte në përgjim, në pritje. Përtej kesaj dere të vjetër, gjysmë të rrënuar, me plasa, gjendej një njeri, e që ai, kish vendosur ta dënonte me vdekje. Vdekja gjithnjë është e pavlerë, mbasi të kthen në pluhur, në asgjë. Cilido e ka mbi krye vdekjen, shpejt a vonë. Siç vijmë në këtë botë do ikim një ditë, sikur nuk kemi qënë kurrë. Por ikja prej kësaj bote, pra pluhurëzimi, nuk është kaq e thjeshtë sa mund të interpretohet nga sylesëshët dhe naivët. Pallavrat dhe marrëzitë janë të pafundme…
Ai donte prej tij dorëzimin pa kushte. Pluhurizimin përfundimtar. Vdekja natyrale, aksidentale është e vyer. Por ai donte prozvalje, qenëzimin, gjynjëzim, langaraqjen. Vili Tare ndjehej i ngopur, i mbushur deri në fyt. U mbush me frymë. Shkoi pëllëmbën mbi flokët e krehur me kujdes dhe shtyu derën gjysmë të rrënuar të haurit me besimin e patundur, Taqo Leka ishte bajgëzuar…
Vili Tare qëndroi në prag të derës, këmbë hapur dhe duart vendosi në brezin e lëkurtë. Përtej, në këndin e rrënuar, mes lojës të harbuare të fashave të dritave dhe hijeve dergjej ai njeri që ishte dënuar me pushkatim.
-E shoh, të pihet ujë,- i tha.
Taqo Leka luajti kryet. Zhurma të turbullta vërtiteshin rreth tij. Ato nuk i ndaheshin, kërkonin të shfaqeshin, të individualizoheshin, nuk mundnin. Çfarë luftë e çuditshme zhvillohej mes zërave dhe zhurmave! Ai ishte i goditur, i lodhur, i dërmuar, i torturuar, por kurrë i dorëzuar. Taqo Leka ishte goditur brinjë më brinjë nga pabesia. Besimi i ishte thërrmuar, bërë pluhur, baltë. Ai do të dëshironte të ndjehej i gabuar. Jo. Ai ishte tmerrësisht i tradhtuar. Dikur, ai pat kërkuar të perceptonte, ngjyrën , intonacionin, formën, hapësirën e tradhtisë. Gjithsesi , ishte ndërmarrje e çmendur. Nuk mund të gjendej, ngjyra, forma ,hapësira, përmasa. Në qindra , mijëra vjet ishte bërë tjetërsim i llahtarshëm. Vili Tare kërkonte t’i jepte ujë , kur ndërkohë ai ishte ujë prerësi i burimeve. Mynxyrë dhënësi Vili Tare.
Taqo Lekës i dhembte trupi,i përvëlonte zemra, koka i gjëmonte.
Përgjatë trullosjes ,Mara i shfaqej dhe i shumohej vazhdimisht. Ishte vegim i thellë,gati lëngonjës. Ajo hyri si shpërthim në jetën e tij. Ajo bujarisht i fali gjithçka. Po ai, çfarë i dhuroi dritës dhe flakadanit? Shqetësime dhe brenga përherë. Mara dikur u duk si shpërthim predhe, në realitet ishte e brishtë, si lule. Ajo ishte vetme mes malesh, e sëmurë, me krijesën e tij në bark .Në rastësinë banale, fati ulet dhe ngrihet në rrokopujë të ngjarjeve.
Ai dëgjonte zhurma dhe zëra, nervoze, kryeneçe, përplasje, shkundje gjatë kllapisë. Më pas zë femre që kërkonte ngulmueshëm të zgjidheshin litarët. Kra-të e shtynë, kri-kritë e tërhoqën, kru-krutë e mbështollën. Taqo Leka dëgjonte zëra te mekur dhe zhurma të çuditshme, pastaj qindra mijëra hapash që gjëmonin në asfalt. Nga u gjend ky asfalt mes bajgash! Përplasjesh zinxhirësh, thyerje, krisma dhe zhurma të tjera. Krumb-krumbet, godisnin si tokmak trurin e tij. Ai ishte shumë i sigurte që dëgjoi jehonën e zërit të femrës. Krim-krimet u turrën duke gërryer dheun. Llokoçitje ujërash të turbullta. Qetësi të rëndë të thellë. Ai u përmend.
Taqo Leka e kishte parandiere ardhjen e Vili Tares. I dëgjoi hapat. Ai kishte perceptuar hezitimin, kthimin. Mbase dhe largimin e tij. Sigurisht ,ata qëllimisht e flaken në haur, të ndyrë, mes bajgave. Kryqëzuar me litarët e ashpër dhe telat e sertë, për të përgatitur përfundimisht dorëzimin dhe shpartallimin e Taqo Lekës, pa pasur mundësi ri ngritje.
-T’i thërres rojës t’ju sjellë ujë,- dëgjoi përsëdyti zërin e Vili Tares.
Taqo Leka lëvizi kokën drejt tij ngadalë. Vili Tare ishte përgjysmë në terr. Sidoqoftë ai e kuptonte gazin e hidhët të tjetrit. Gojën e kishte farmak. Ujë. Ishte i etur për një pikë ujë. Gjuhën e kishte trokë dhe gjoksin dërrasë. Ujë. Sa e shtenjtë fjalë ujë, në ato momente. Por jo prej tij, kurrë. Koka i buçiste. Po vriteshin te gjitha kthimet.
-Për çfarë uji bëhet fjalë Vili Tare,- foli ftohtë Taqo Leka,- ti i ke prerë të gjitha burimet. Nga do të gjesh ujë të më japësh mua, të lag buzët. Ju e vratë ujin përpara se tu dhurohej njerëzve.
-Do ujë apo shurrë,- kërkëriti zëri i Vili Tares.
-Më mirë shurrë, sepse ujë nuk më jep dot.
Vili Tare përplasi me nervozizëm këmbën mbas tokës, u përhapën gjithandej stërkala bajgash në forma të ndryshme.
-Meqenëse kërkoni shurrë edhe shurrë do tu jap të pini pa masë,- bërtiti Vili Tare,- çfarë shurre e doni prej njeriu a kafshe?
-Do preferoja të kafshës. E njeriut është helm ,- ia bëri Taqo Leka.
-Mos kij merak, do ta pish,- foli me vrer Vili Tare:- Ne ishim pjesë e një të tëre. Janë fjalët e tua, apo jo?
-Te mijat janë,- ia ktheu Taqo Leka,- shpresoja që ishim vërtet pjesë e një të tëre. U përdhos besimi. Ndershmëria gaboi sepse besoi, fitoi mashtrimi. Nesër koha do të gjykojë për ndershmërinë e nëpërkëmbur. E njëherësh koha do të jetë ajo që, do vrenjtet, do gjëmojë, do të hedhë shi breshër, furtunë për fajet dhe ligësitë e të tjerëve. Egoizmi i neveritshëm, etja e pandalshme për gjak. Do të mbetesh përherë i vogël Vili Tare. Nëse kërkoje karrierë, pushtet dhe unë isha pengesa kryesore e qëllimeve të tua të shëmtuara. Ma thoshe, ta hapja unë krahun, të lëshoja rrugë. Dikush do dilte në krye.Vetëm zvarritjen përpara atyre dy plehrave, jugosllavëve te mos e pranoje. Është peshë e rëndë kjo për shpatullat e tua Vili Tare.
-Ashtu,- ia bëri me sarkazëm Vili Tare,-e hapa rrugën. Qëllimi justifikon mjetin, nuk kisha përse t’ju pyesja juve.
-Sigurisht, e hape,- foli ultazi Taqo Leka:- Ata dy kodoshë jugosllavë të ngritën, të shtynë dhe ti verbërisht hyre në rrugën e përmbytur nga errësira dhe gjaku.
-Gabohesh,- nënqeshi Vili Tare dhe shtoi gjithë besim:- Nuk më shtyu askush. Sa për dijeni mua më ndjek ylli im!
-Do shuhet…
-Veçse jo përpara yllit tënd, që është në karbonizim,-e ndërpreu Vili Tare:-Pas kësaj dere të pret skuadra e pushkatimit.
-Yjet e mëdhenj nuk shuhen…
-Ha, ç’na qenka, ha! Sa naiv që je. Ti e quake veten yll të madh!- bërtiti me të madhe Vili Tare dhe vuri duart në bark, si të mbante të qeshurën qe i vinte se thelli. Ai po kënaqej me naivitetin e tjetrit, -Ti yll! Ti! Nuk e kupton që i mbaruar Taqo Leka. Ke vetëm disa minuta jetë. Apo do të fal një orë, një javë, një muaj, një vit? Fol?
-Jo dua të përfundojë sa më parë,- foli Taqo Leka duke zgjatur zërin:- Është vdekje e vogël, kjo e imja. Ndërsa ju, Vili Tare, po hapni rrugën e një vdekje te madhe. Ju hodhët në erë ëndrrën e të parëve, bëtë fërtele një komb, për kasaphanën e nesërme. Kjo është vdekje e madhe e tmerrshme dhe ju jeni firmuesi i saj.
-Hë, ne nuk dimë a do të fitohet lufta,- foli nëpër dhembë Vili Tare, me shumë për ta provokuar.
– Lufta pothuajse ka përfunduar, veçse nuk dihet kush do jetë fituesi,- ia bëri Taqo Leka.
Vili qeshi fort.
-Goditja e Xhikes në kokë të paska trullosur Taqo Leka. Kur përfundon një luftë, gjithmonë ka fitues dhe humbës. Sikundër tani. Ju jeni humbës i madh zoti profesor, dhe unë fituesi modest, pa shumë pretendime, vetëm për pak pushtet, apo jo?!
-Ashtu!Pusht-et!
-He, sigurisht, he!?- Vili Tare po shkrihej i tëri. U tret përfundimisht kompleksi i inferioritetit, ai ishte i tërë.
-Nuk do jesh kurrë fitues Vili Tare. Ti do tërheqësh pa mëshirë, zvarrë një popull fukara,- thirri Taqo Leka,duke u përpjekur te flakte litarët, te çlirohej:-Paskësh qenë vërtët mbretëresha e djajve ajo ditë që të njoha dhe të besova ty. Ti mbartje mbi shpinë portën e ferrit Vili Tare. Mallkuar qofsh!
Vili Tare u tërhoq prapa, i trembur, i ç’orientuar, i egërsuar. U hodh përpjetë me epshin e një gjarpri helmues. Ai qëndroi larg, në anën e kundërt të dritës. Ujërat e detit te tij kishin ndryshuar ngjyrë…
Ai i thirri rojës.
-Lidhe, tërhiqja fort litarët,- bërtiti,- fort, dëgjon!
Roja kryqëzoi zellshëm Taqo Lekën. Ia shtrëngoi këmbët mbas trungjeve të pagdhendura, deri në lodhje. Fasha e dritës u tret. Hauri u përmbyt nga errësira…

Filed Under: Sofra Poetike Tagged With: " Vetmia e zerave"), Kristaq Turtulli, Me ndjek ylli im

ENDE GJALLË?!…

May 17, 2014 by dgreca

Nga Petraq Zoto/
Tregim/
…Koto Hoxhi në Jedi Kule! Mësuesi i mësuesve, ai që ia mësoi shqipen edhe Pandeli Sotirit1), gjendej në burg, ngaqë u mësonte bashkëfshatarëve në Qestorat të shkruanin gjuhën amtare. Venin edhe të moshuar, pa u nxitën nxënësit shqiptarë të normales greke dhe ai s’përtonte. Ua bënte të lehtë mësimin, të lehtë e të dëshirueshme, pasi ishte dashuruar njëherë e përgjithmonë me të. Mirëpo nuk e lanë. Shpifën e trilluan të paqena kundër tij. Të sfilitur si mos o zot, e rrasën në burg. Në atë moshë, pa dritë, pa shpresë, vështirë të dalë që andej plaku i mirë…
Vajzës së re Sevasti Qiriazi i pikonte në shpirt. Dëgjonte dhe me sytë e mendjes përfytyronte të mirin e të munduarin mësues në një guvë të errët, dergjur në detin e dhimbjes dhe të dëshpërimit. Baba Koto, më dëgjon?!… Mësuesi plak bën të ngrihet e s’ngrihet dot. Ngjan se nuk është i sigurt në i flasin atij, apo është një hamendje. Jam unë, bija e Dhimitër Qiriazit… Ai ia del ta kthejë kokën dhe e shikon vajzën me një ndjenjë të dyfishtë, gëzim e mosbesim, megjithatë ia zgjat dorën, një dorë e bardhë dhe e tejdukshme…
Ky përfytyrim nuk i ndahej. Dalëngadalë e si pa u ndier, iu shndërrua në dëshirë. Dëshira erdhi dhe e përfshiu të tërën si një brengë.. Ngado që shkonte, çfarëdo që bënte, nuk e largonte dot. Mësuesi i përvuajtur ishte mik i familjes së saj. Kur shkonte në Stamboll a kur kthehej nga Stambolli, ai qëndronte në Manastir dhe për një ose dy ditë ishte mysafir i babait të saj, vëlla në shpirt me të. Ishte vajzë e vogël, kur e pa për herë të parë. Koto Hoxhi rrinte pranë vatrës në dhomën e madhe shtruar me qilim. Në anën tjetër i ati. Bisedonin me ëndje, si njerëz që e duan njëri-tjetrin dhe kanë kohë pa u parë. Nën musëndrën e madhe ajo dhe vëllai Gjerasim. Ky është Baba Koto, i pëshpëriti ai. Një ndër ata që formuan Shoqërinë e të shtypurit të shkronjave shqipe 2)…
Burrë nja gjashtëdhjetë vjet, ballëgjerë e me flokë të përhimë dhe të rrallë, asaj i ngjau me personazhet e përrallave dhe rrëfimeve të moçme. Ndoshta nga mënyra se si ia paraqiti i vëllai, që shfaqi një nderim të veçantë për të. Si e përpirë nga një habi, ajo nuk ia ndante sytë. Çdo fjalë e tij ia rriste edhe më tepër figurën fisnike të mësuesit të hershëm. I ati e thirri pranë. Puthja dorën Baba Kotos, bijë. Ajo e bëri në çast, me druajtje, po edhe me zell.
“O, qenke vajzë e mbarë ti! Si ta thonë emrin?”
“Sevasti Dhimitër Qiriazi.”
“Nga je ti, moj Sevasti?”
“Unë jam nga Kolonja.”
“O, o, sa mirë! – Koto Hoxhi qeshi me të madhe. -A s’më thua, moj bijë, çfarë je ti?”
“Unë jam skipëtare!”
“Bukur, besa. Bukuri!…
Sytë e butë dhe të dashur të mësuesit u njomën, zëri iu drodh. U kthye nga i zoti i shtëpisë. Prekem si fëmijë kur dëgjoj një fjalë të ngrohtë për këtë të uruar e të ngratë Shqipëri, tha. Nuk do më tretë dheu, po s’e pashë të përçapet e të zërë ta ngrohë dielli i Përlindjes…
Burri i moshuar psherëtiu, vajza e vështroi edhe më me ëndje në atë përmallim…
“Më thuaj dhe një gjë tjetër, bijë. Di t’i shkruash shqip ato që the?”
“Di!”, -ngazëlleu ajo dhe e ngriti kokën ta falënderonte vëllanë që ia kishte mësuar shqipen, kësisoj nuk do të turpërohej përpara atij njeriu të madh e të çuditshëm.
Gjerasimi shpejtoi t’i jepte letër e penë dhe ajo shkroi me lehtësi: Unë jam skipëtare!
“Ti qenke një skipëtare e vërtetë, jetë e mot e tillë qofsh!”
Dhe e puthi në ballë e i dhuroi një libërth të vogël që e mbante me vete. Këtë sh-në s’e gjetëm e s’e gjetëm dot, i tha Gjerasimit. Kështu nuk shkon. Veçanërisht te fjala shqiptar e Shqipëri s-ja që po përdorim, sikur të ngec në grykë…
Mësuesi i hershëm iku të nesërmen. Në kujtesën e saj ai u ngulit si një figurë e madhërishme dalë nga legjenda.
* * *

…Koto Hoxhi në Jedi Kule!
Kësaj here nuk qe fjala as për legjendë e as për fantazi, plaku i urtë dergjej në burgun më famëkeq të Perandorisë Osmane. Ai që hynte atje, zor të dilte i gjallë. Dhe mësuesi i hershëm tashmë ishte mjaft i moshuar…
Ç’ke, moj? -e pyeste Ylvia, një vajzë e brishtë me tipare të bukura. Shqiptare me origjinë, kur u njohën, ajo s’dinte asnjë fjalë shqip. Shoqes i erdhi inat. Shqiptare e të mos dijë shqip?!… Iu vu t’ia mësonte gjuhën amtare dhe ia doli t’i nguliste mjaft fjalë. Sapo mbeteshin vetëm, e nxiste të flisnin vetëm shqip, ndryshe vrenjtej dhe tjetra i druhej zemërimit të shoqes së mençur.
-Kam një hall, – i tha asaj.
Qerpikët e gjatë të vajzës së brishtë u drodhën. Me pak fjalë ia shpjegoi dëshirën për të parë Baba Koton. Ylvia nuk e kuptoi fare atë shqetësim, megjithatë e gjeti të udhës ta mirëkuptonte, pra i dha fytyrës shprehjen e trishtimit. Aq miturisht e bëri këtë, saqë Sevastia vuri buzën në gaz me pahir. Për habinë e saj, të nesërmen mikja gjysmë shqiptare e gjysmë turke vajti më herët se zakonisht në shkollë dhe po e kërkonte. Porsa e takoi, e hoqi mënjanë e ia mori të dyja duart në të sajat dhe i tha me drojë, po edhe me një zell të papërmbajtshëm:
-Ati im është efendi i Jedi Kules!
Dhe i rrotulloi sytë e mëdhenj duke i përpëlitur qerpikët, sikur ajo vetë e kishte fajin për hallin që mundonte miken e saj. Vajzës së Qiriazëve vërtet i bëri përshtypje. Deri atëherë Ylvia nuk i kishte thënë me çfarë pune merrej i ati. Ngjante se as ajo vetë s’e kishte të qartë.
– Do jemi prapë mikesha, do jemi?!…
E pyeste dhe i përgjërohej me fjalë e me sy. Shoqja po mendonte tjetër gjë. Ku nuk i gjeje shqiptarët! Ishin përhapur gjithandej në punë nga më të ndryshmet. Ca prej tyre ngjiteshin lart e më lart mbi vuajtjet dhe mjerimin e popujve të nënshtruar me përdhunë. S’e bënin veten që ishin shqiptarë dhe rrekeshin të harronin kombësi e atdhe, që të mos u rrinin mbi kokë si gjykatës të pamëshirshëm për bëmat e tyre të mbrapshta. Ja, një prej tyre qenkësh babai i shoqes së klasës. Përse ia kumtoi ajo?… Shqiptar dhe i fuqishëm, pati menduar se ai mund ta ndihmonte për Baba Koton. Jo ta lironte, kjo as që mendohej.
– Unë dua ta shoh plakun e humbur për së gjalli… Ah, sikur!…
Ia tha përnjëherë dhe me përmallim. Shoqja uli kokën e nuk ia mori fjalën. Të nesërmen fluturonte nga gëzimi. Iu luta shumë, tha. Qava, i rashë ndër gjunjë, ama më në fund pranoi. Nesër në mëngjes të vishesh si djalë dhe ta presësh përpara hapsanës.

*
* *

Në të dalë të Stambollit, Jedi Kule qe shëmbëlltyrë ulëritëse e sundimit shekullor osman. Heshtja e frikshme dhe si e përzishme shtrihej rreth e qark në një largësi deri pesëqind metra nga muret e trasha rrethuese. Muret ndërpriteshin nga shtatë kulla të larta në largësi të barabarta me njëra-tjetrën. Portat e mëdha të hekurta ngjanin si një barrierë që pengonte hapësirën e jashtme të hynte brenda dhe dhimbjen sfilitëse të brendshme të dilte jashtë.
Vajza veshur tebdil qëndroi larg tyre. Në pritje të ankthshme vështronte ngrehinën me kulla të përbindshme. Zymtësia e tyre ia ndrydhi zemrën. Ia ndrydhi zemrën dhe gëzimi i shpresës iu zbeh, ndërsa ajo çka dëshironte iu duk e largët dhe e pamundur. Ç’mund të bënte një vajzë e brishtë veshur si djalë, para asaj ngrehine të llahtarshme?!…
I tha vetes të sillej mospërfillëse, përndryshe do t’i mpakej guximi, ashtu e harroi disi mbresën lënduese. Pas afro një ore, portat e mëdha u hapën tejetej, që andej doli me të shpejtë një karrocë e zezë. Kur po i afrohej vajzës veshur tebdil, kuajt shtrembëruan qafat me jelet e gjata dhe karroca qëndroi. Te dera u ndeh një kokë burri. E vërejti vajzën veshur djalë, pastaj u thërriti rojave:
-Lëreni këtë djalosh të hyjë e të shohë gjyshin!
Ai urdhër përkoi fort me misterin që vishte krejt burgun dhe hapësirën përreth.

*
* *
Eci pas një gardiani. Trupi i tij ishte kaba dhe i shtrembër, ai vetë si çalaman, ngaqë ia tërhiqte rripin tufa e çelësave varur në të. Dukej i zymtë, megjithatë ecte shpejt, pa e vrarë mendjen se ndjekësi e kishte të zorshme ta ndiqte në atë korridor të errët. Qelia e Koto Hoxhit gjendej larg dhe thellë. Vajzës së brishtë iu drodh trupi nga hamendja se qe e zorshme që plaku të mbahej gjatë në atë zgafellë të errët e të shurdhët. Ndërsa gardiani vërtiste çelësin në drynin e madh, ajo u mbush me frymë. Roja e shtyu derën dhe i dha shenjë të hynte. Vajza hyri duke picërruar sytë. Pak përtej derës spikati një masë pa formë. Pastaj ajo masë zuri t’i qartësohej disi dhe në të shqoi figurën e plakut shtrirë në truall. Fytyrëbardhë e mjekërbardhë, me flokë e mustaqe të bardha, të bardha i kishte edhe vetullat. Vajzës së brishtë iu përhi shëmbëlltyra e një qenieje të pazakontë që del nga legjenda.
-Baba Koto?! – shqiptoi si me frikë.
Në vend të përgjigjes, dëgjoi një rënkim të dobët e të thellë. Për një çast mendoi se mos i burgosuri e kishte humbur dëgjimin ose nuk fliste dot, dhe vetiu e përsëriti pyetjen.
-Kush je ti? Ti më njohke, po a të njoh unë?!…
I butë dhe i zvargur, zëri i plakut doli si nga një thellësi humnere.
-Oh! – ia bëri ajo si të thoshte mirë që folka!- Të njohin ata që duan shqipen e Shqipërinë, – i tha mu afër veshit.
Më në fund ai arriti të shquante një djalosh me qëndrim përgjërues, gati t’i hidhej në krahë, me shenjën më të parë të tij.
-Paç uratën, bir!
-S’jam djalë, Baba Koto.
-Një vajzë këtu?!
-Unë jam skipëtare!…
-O, o!…
I ndryri në qeli vuri dorën në ballë. Sapo dëgjoi një shprehje që s’mund të harrohej lehtë. Mirëpo mosha dhe burgu ia kishin fundosur diku thellë dhe ai përpëliti qerpikët si të shquante dikë a diçka përtej mjegullës. Ja tek u përmend, atëherë zgjati krahët, pastaj u zgjat i tëri.
-Afrohu, bijë… Afrohu…
Ajo ra ndër gjunjë, ia mori dorën në të sajën e ia puthi.
-Si është babai, moj bijë?
-Si përherë, zemërbardhë e i papërtuar, lis i fortë.
– Lis, the?
Plaku i drobitur mbështeti dorën në anë të shtratit. U dëgjua një krisje, sikur po thyhej diçka. Shtrati apo kokallat e tij?! Vajza shtangu, mandej shpejtoi ta ndihmonte. Me shumë mundim ai arriti të qëndrojë ndenjur. Zuri vend e psherëtiu thellë. Psherëtiu prapë dhe ia shkoi dorën ballit, thua se po fshinte djersët. Ajo s’po ia ndante sytë dhe mend ia shkrepi të qarit. Gërviti sërish kraharori i të burgosurit.
-Në ka gjësend që e shquan faqeza fisin tënd dhe që yt atë e ka trashëguar fort mirë, kjo është të qëndruarit i papërkulur në siklet. Është vullnetmirë dhe plot guxim, nuk i trembet rrezikut. E di sa ka hequr, po s’është dhënë kurrë. E çmoj fort, dua të jem posi ai.
Ky thotë ato gjëra që i pëlqejnë për veten dhe mirë bën, gjykoi bija e Qiriazëve. Mirëpo im atë i meriton këto lavdërime dhe unë jam krenare për të. Bëri habi që plaku i tukequr mundi të fliste aq shumë. Me ato që tha, sikur e kaloi provën më të vështirë, doli nga një përhumbje ku dergjej prej javësh. Atij ende s’i bëhej ta besonte që dikush kishte mundur të hynte në greminën ku e patën fundosur. Për më tepër, vizitorja ishte një vajzë, bija e mikut të tij. Ndjeu dëshirën të fliste. Deshi të mësonte ç’bëhej përjashta, në botën e zorshme, por edhe të luftës dhe të shpresës.
-Po vëllai Gjerasim, moj bijë?
-Shqiptar me mish e me shpirt, Baba Koto. S’kërkon e s’mendon gjë tjetër.
Plaku puliti sytë. Kërkonte, mirë… Por si? Ku?… Dendur e mundonte dyshimi se mos edhe patriotët e tjerë kishin pësuar fatin e tij. Me ditë e javë më kot pati pritur ndonjë shenjë nga jashtë. Sa më tepër kalonte koha, aq më i thekshëm i bëhej dyshimi. Me mundim lëvizi vendit. Krisën sërish kokallat e tij. Sa e kanë munduar, hoqi përbrenda ajo. Im vëlla shkruan edhe poezi, shtoi ajo. Për t’ia bërë qejfin, recitoi:
O vëllezër shqipëtarë,
Lidhuni ndë dashuri!
Erdhi koha e mësimit,
Të fitojmë dituri.
Koto Hoxhi e dëgjoi me ëndje dhe u ngreh.
-Po kjo qenka punë e madhe!… Kaq e bukur, kaq e mirë. Gjerasimi ynë shkuaka udhës së ndritur të Naimit gojëmbël!…
Fytyra, fjalët, shikimi iu përndezën nga një dritë ngazëlluese. U ngazëllye edhe ajo dhe shtoi se ca nga vjershat e tij vëllai i bënte këngë. Pas kësaj këndoi ngadalë, lehtë-lehtë:
-Lul’e bukur posi dielli,
kush të mbolli ty këtu?
-Lum ay njeri i urtë
që më sheh e më bekon,
vetvetiu nuk kam mbirë.
Lum ay që kupëton!
-Këto vajtkan punë e madhe për nxënës të mbarë. Ka ndër mend të hapë shkollë yt vëlla?
-Të dy, mësues! Gjersa të mbaroj kolegjin unë, ai do bëjë gatitjet. Kemi ndër mend të hapim në Korçë shkollën shqipe për vajza. S’më pritet sa të vijë ajo ditë.
-O, sa e mirë gjë!…
-Ferrat dhe gjembat i shkulët ju së pari, Baba Koto. Mbi ju ra edhe mëria e parë. Dhe ajo recitoi dy vargje të tij:
-Mblidhi, shokë, të bëjmë benë,
të ngjallimë mëmëdhenë!…
I recitoi vargjet e tij, pastaj shtoi dy vargje të saj për të.
I burgosuri u ngashërye. E kishte drobitur mosha, e kishin drobitur vuajtjet, e kishte drobitur burgu me stërmundimet, ca më shumë vetmia e përbindshme.
-Më rrofsh, bijë! O, ç’dritë më solle në këtë të nëmur qeli!.. Saqë njerëzit më kujtojnë, qenkam gjallë dhe ende rroj…
Mësuesja e ardhshme s’i mbajti dot lotët. Sa mirë kishte bërë, sa mirë!…

Filed Under: Sofra Poetike Tagged With: ENDE GJALLË?!... Petraq Zoto

SUKAVE TË SHKRELIT

May 17, 2014 by dgreca

Nga Neki Lulaj/Gjermani/
(Kushtuar poetit Azem Shkrelit me rastin e shtatëmbdhjetë vjetorit të vdekjës)/

Dikush hodhi prapa farën e njomë në ugar/
Mbi brazdën e jetës bëhet për ditë bahçevan/
E urat e ndezura i bëjnë tym, hi dhe flakë/
Në oxhakun e gjyshit ku është gdhendur flamuri- gjak/

Kaçaku i Lugjeve të Verdha e paska si shkëmb atë gjoks/
Hej si qënka ai Dyl Mehmeti i Sukës së Bardhë/
Bash si bjeshka u rezistoi acarëve me palcë të fortë/
E moteve të liga ua vuri gjoksin si të ishte stërrall/

E bora rëndonte ahishteve që ushtonin me jehonë lugine
E shpresat e pafjetura trokitnin si udhëtarë të paftuar
E ditëve të bardha të pranverave me kurorë blerimesh
Vinin e shkonën ëndrrat që edhe mes dimrave patën gjethuar

Mbi kalldremet ranore të përrenjve mbetën gjurmët e opingave
E tirqit e bardhë atje u vunë krenarë mbi kullat e thinjat e bacës
Gurrat akull kurrë s’e shtjerën ujin në ullukët e shkëmbinjve
Rugovasit përcillnin trimërinë e qelibartë në Sofrën e Fjalës

Gjatë u pehatën gjethet nga erërat që luanin si vogëlushë
E dallgët e parreshtura qyqare viheshin në radhë si ushtarë
E shalli rreth kokës mbeti gjithmonë i bardhë, si bora në fushë
E në mur si të ish pjesëtar shtëpie ish lahuta e lashtë

I shtriva duart drejt teje e qiellit si kaltër në tre breza
Për t’i zënë fluskat e poezive të tua me aromë të shenjtëruar
Lëshojnë tinguj këmbanat nga qafa e yjeve shpateve tek bjeshka
Pellgjeve mjegullave të Shkrelit me plot dashuri,e mall të patreguar

Filed Under: Sofra Poetike Tagged With: neki Lulaj, poezi, SUKAVE TË SHKRELIT

NE SOFREN POETIKE TE DIELLIT- BAJAME HOXHA

May 16, 2014 by dgreca

Bajame Hoxha-Çeliku, Bruksel/

DASHURISË SIME/

I dashur/
Kishe një zemër të çiltër/
Prej floriri/
Që më thoshte çdo çast /
Të dua… /
Të dua përjetësisht!/
Dhe unë…/
Mes belbëzimeve të ndjeja/
Të dashuroja/
Mbrëmjeve plot yje/
Unë vajza lozonjare…/
Atëherë/
Kur rrinim shtrirë lëndinave/
Natyra bleronte mes nesh/
Kur numëronim yjet
Kur qeshnim
E kur ecnim asfalteve të boshatisur
Dhe udhëve të apeleve.
Gjithmonë, natyra bleronte mes nesh
E unë…
Të shikoja në sy
Të ndjeja në shpirt
Të dëgjoja me zemër.
Në thellësitë e zemrës tënde
Isha vetëm unë freskia e viteve të tua,
Flladi pranveror gjithnjë në lulëzim isha për ty.
Unë edhe ti
Në dashurinë e pafundme
Tjetër…
Askush!

DASHURISË SIME

Të dhurova shpirtin plot llavë
Të zbukurova jetën
Me palcën e dashurisë sime
Tani më vjen në mend një frazë e jotja:
Vuaj por qëndro!
Dhe ashtu bëra
Qëndrova burrëreshë!
Por ti…
Ike shpejt!
Më ngrive fjalën mbi buzë
Më ngrive lotin mbi qerpikë
Më ngrive jetën në mes.
E sot, më zgjoi era që fryn lehtë
E më solli këtë kujtim tëndin…
Që më bën të dridhem fuqishëm
Dhe filloj të ec ngadalë
Ku lëndoj shpirtin e lënduar,
Të vrarë
Të sfilitur
të vetmuar
Këtë mëngjes të freskët pranveror
Që se kuptoj dot
Sensin e kohës që kaloj pa ty.
Po të ishte se me lot, do të kthehet njeri,
Ti do të ktheheshe i pari
Tek unë
Shpirti im.

Filed Under: Sofra Poetike Tagged With: Bajame Hoxha, Bruksel, Dashurise sime

  • « Previous Page
  • 1
  • …
  • 95
  • 96
  • 97
  • 98
  • 99
  • …
  • 133
  • Next Page »

Artikujt e fundit

  • Nexhat Peshkëpia dhe “Noli si Poet Shqiptar…”
  • RINGJALLJA E BALADËS SI KUJTESË KULTURORE DHE NARRATIVË TRAGJIKE
  • Filatelia serbe si instrument i hegjemonisë dhe shovinizmit shtetëror
  • SHQIPTARËT NË HOLOKAUST PARA HEBRENJVE
  • Kujtesa e Luftës së Kosovës në Udhëkryqin e Historisë dhe Kohës – Studime nga Profesor Asistent Abit Hoxha
  • Jani Vreto dhe Rilindja Kombëtare Shqiptare
  • “Vatra Long Island” fton komunitetin në festën e Pavarësisë së Kosovës që organizohet më 15 shkurt 2026
  • Tradita Amerikane e “Groundhog Day”, -25°F dhe ngrohja globale që na gjeti me pallto leshi
  • “BORDI I PAQES”, NJË SPROVË PËR SHQIPTARËT NË NJË BOTË QË PO NDRYSHON
  • “Have You Listened to Radio Prishtina?”
  • Tribuni i lirisë, Major Abas Kupi u përkujtua në Krujë
  • KOMUNITETI KRAJAN NË NEW YORK MBAJTI MBLEDHJEN E ZHJEDHJEVE TË PËRGJITHSHME TË KRYESISË SË RE TË SHOQATËS “KRAJA”
  • Fan Noli, Federata Vatra dhe John F. Kennedy: Lidhjet e Diasporës Shqiptare me Politikën Amerikane dhe Demokracinë Globale
  • Today marks the 84th anniversary of the Voice of America
  • MËRGATA SHQIPTARE, NGA KUJTESË E SË KALUARËS NË SUBJEKT AKTIV

Kategoritë

Arkiv

Tags

albano kolonjari alfons Grishaj Anton Cefa arben llalla asllan Bushati Astrit Lulushi Aurenc Bebja Behlul Jashari Beqir Sina dalip greca Elida Buçpapaj Elmi Berisha Enver Bytyci Ermira Babamusta Eugjen Merlika Fahri Xharra Frank shkreli Fritz radovani Gezim Llojdia Ilir Levonja Interviste Keze Kozeta Zylo Kolec Traboini kosova Kosove Marjana Bulku Murat Gecaj nderroi jete ne Kosove Nene Tereza presidenti Nishani Rafaela Prifti Rafael Floqi Raimonda Moisiu Ramiz Lushaj reshat kripa Sadik Elshani SHBA Shefqet Kercelli shqiperia shqiptaret Sokol Paja Thaci Vatra Visar Zhiti

Log in

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Cookie settingsACCEPT
Privacy & Cookies Policy

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT