Lumo Skëndo/

Dua më parë të uroj mësuesit e prefekturës së Durrësit dhe veçan ata të Tiranës, për krijimin e Lidhjes së tyre. Lidhje që do t’ju premtojë të mbushni më mirë dhe me efekt më të madh detyrën. Ju falem nderit, juve zoti Kryetar dhe juve të dashur miq dhe shokë, për këtë nder që më bëtë, duke më ftuar sot. Pritmi ynë varet nga puna e mësuesve, varet nga arsimi dhe edukata e djelmërisë. Në këtë edukatë të shpirtit, të mendjes dhe të zemrës dua që një pikë të inspirohet mirë në frymë të nxënësve. Dua të them: ndjenja e përgjegjësisë. Çdo njeri duhet të jetë i përgjegjshëm për punët dhe sjelljet e tij, të ngrejë gjithë barrën e akteve, pa vënë re ç’bën fqinji dhe shoku i tij, pa humbur kohën të shikojë dhe të kritikojë t’afërmin. Le të kuptojë secili prej nesh dhe të kemi si themel të edukatës përgjegjësinë personale.

Është i vetmi mjet që të arrijmë ne vetë në përmirësim dhe përparim moral, e vetmja fushë që t’i bëjmë të rinjtë e Shqipërisë sonë të bëhen të dobishëm e të vlefshëm. Tetë vjet më parë, kur fati i zi më shtrëngoi të largohem nga ky dhé i dashur, Shqipërinë e lashë jo vetëm të shkelur prej fuqive të huaja, po edhe të shikuar prej shqiptarëve vetë si një krijesë e të huajve, si një foshnjë, për të cilën s’kishte zemër nëne, që të qajë dhe të mëshirojë. Përpara një ideje të tillë, sa herë përndërtohej ndërgjegjja patriotike! Vdekja, pa dyshim, do të dukej më e mirë se sa një vetëvrasje e ngadalshme.

Sot, Shqipërinë e kemi tonën, të krijuar me përpjekjen tonë, të bërë me thonj e me dhëmbët tonë dhe më tepër akoma, me dëshirën dhe vullnetin tonë. E kemi sot vendin tonë të dashur, jo si një dhuratë të pamëshirshme të Evropës, po të bërë dhe të krijuar prej nesh, kundër dashjes dhe dëshirës s’Evropës. Lirinë dhe vetëqeverimin tonë e kemi marrë me pahir, rrëmbyer me fuqi. Ajo Evropë, që pretendonte se po luftonte për të drejtat e popujve dhe për të mbrojtur drejtësinë dhe qytetërimin, ajo Evropë, që gjer më dy vjet më parë na shikonte si të dënuar me vdekje, si të gatuar për të qenë gjahu dhe plaçka e të tjerëve, zuri të na respektojë dhe të na dojë, vetëm kur pa se jemi të zotët të mbrojmë ne vetë jetën tonë. I dhamë këto prova, kur kuptuam se Shqipërinë jemi të zotë ta bëjmë vetë. Tani mund të jemi të sigurt se kemi një simpati të madhe në botë të qytetëruar, një simpati të vërtetë. Mbi këtë, një barrë e rëndë na bije mbi ndërgjegje: këtë truall që e krijuam, duhet që ta ruajmë, ta zbukurojmë. Është një detyrë ati dhe mëme kundrejt birit të tij.

Është dhe një detyrë biri drejt mëmës së tij. Kemi detyrë jo vetëm të matim dhe të vëzhgojmë Shqipërinë tonë, po dhe ta mbrojmë prej rreziqeve, që e rrethojnë, ta bëjmë të përparuar e të ndriçuar. Dhe nuk mund të punojmë për kombin dhe vendin tonë, po që nuk patëm një dashuri për çdo cep të Shqipërisë, një dhembshuri për çdo njeri të kombit tonë. Duhet të zgjojmë kultin e patriotizmës, adhurimin e Shqipërisë. Bota e sotme s’na jep ndonjë shembull kulti dhe adhurimi për truallin e gjyshërve. Po, në këqyrshim historisë e afërme të Rilindjes, do të shohim se kjo rilindje është bërë vetëm pasi ka zënë populli që të ndjejë në zemër të tij një dashuri të përsosur për çdo send që i përket atdheut dhe kombit. Patriotizma është mbase një egoizmë. Ajo ndjenjë na shtyn të kërkojmë madhërinë dhe nderin e kombit, se tek ajo madhëri e te ai nder do të gjejmë ne vetë madhërinë, lumturinë dhe nderin tonë. Jemi patriotë se e dimë që pa një truall dhe pa një shtet të fortë, pa një komb të përparuar, bije në rrezik rrojtja dhe jeta jonë.

Ky gjykim na shtyn dhe duhet të na shtyjë që të bëjmë disa therori për të mirën e përgjithshme, që të mos mendojmë vetëm interesin tonë të tanishëm, po interesin e përbashkët të nesërm, se ai interes do të na ruajë dhe interesin tonë të veçantë. Kështu, pra, egoizma e patriotizmës ndryshohet dhe këmbehet në një altruizmë të vërtetë dhe na shtyn në therori.

Nderi dhe madhëria e çdo shqiptari varet nga nderi dhe madhëria e Shqipërisë. Është një llogari e lajthitshme ajo që të përbuzësh shokun, me shpresë që të lartësosh veten tënde. Statujën e një njeriu të madh nuk e shtien brenda në një gropë, po e ngrenë në një piedestal të lartë, mbi një themel të shëndoshë. Në doni, pra, që të jini të nderuar dhe të mëdhenj, bëni më parë Shqipërinë dhe kombin shqiptar të jenë të madhëruar e të lartësuar. Miq dhe shokë të mi, mësoni të kurseni kohën, mësoni mirëpërdorimin e kësaj gjeje të vlefshme, që i thonë kohë. Na vjen keq për plaçkat materiale dhe e dimë vleftën e një vilari pëlhure.

Harrojmë se ditët tona janë të matura dhe se gërshëra e shtrigës kohë, është gjithnjë gati të presë fillin e gjëllimit. Vendi dhe kombi ynë duan punë të gjatë, me durim të palodhur. Kemi një mijë e një punë për të bërë. Puna lyp kohë. Kuptoni mirë vleftën e këtij faktori dhe mos e vdisni kot.

Instituti i Studimeve Historike “Lumo Skëndo”*

*Risjellim në vëmendjen tuaj një shkrim të Mid’hat Frashërit që është aktual në ditët e sotme, e me shumë siguri do mbetet i tillë në çdo kohë.

Prof. Dr. Rifat Latifi/

Është nder dhe kënaqësi e madhe për mua të kthehem sërish në këtë shtëpi të shenjtë, në Vatrën tonë, për të ndarë me ju disa nga aktivitetet që po bëjmë për të mirën e popullit dhe vendit tonë. Ju falënderoj për mikpritjen dhe që jeni bashkuar këtu sot.

Sot do t’ju flas për dy çështje të rëndësishme.

Në fillim, dua t’ju njoftoj se më 6–7 shkurt të këtij viti, në Tiranë kemi krijuar Kolegjin Pan-Shqiptar të Kirurgëve, si një ombrellë për të gjithë kirurgët shqiptarë, për të përdorur një shprehje të madhe të Nolit, të katandisur gjithandej nëpër botë. Tani do ta kemi shtëpinë tonë të madhe, dhe të gjitha degët e kirurgëve kudo ku ka shqiptarë do të jenë nën një kulm.

Sot, kur po flas para jush si kryetar themelues i Kolegjit Pan-Shqiptar të Kirurgëve, unë, si kurrë më parë, jam i mbushur me një ndjenjë të thellë shprese për të ardhmen e kirurgjisë shqiptare, mbretëreshës së të gjitha degëve mjekësore.

Për breza me radhë, kirurgët shqiptarë, kudo që kanë ushtruar profesionin e tyre, kanë demonstruar përkushtim ndaj ekselencës në kirurgji. Puna e tyre është dëshmi e qëndrueshmërisë dhe aftësive profesionale, shpesh përballë sistemeve të fragmentuara dhe komplekse të kujdesit shëndetësor, por edhe në sistemet më të avancuara të kujdesit shëndetësor në të gjithë botën.

Të frymëzuar nga rrugëtimi shembullor i kolegjeve kirurgjikale të themeluara ndër shekuj, duke filluar me të parin në botë, Kolegjin Mbretëror të Kirurgëve të Edinburgut, të themeluar në vitin 1505 nën patronatin e Mbretit James IV, si dhe nga Kolegji Amerikan i Kirurgëve, i themeluar në vitin 1913, i cili ishte edhe model për ne kur krijuam Kolegjin e Kirurgëve të Kosovës më 17 dhjetor 2018, ne jemi bërë bashkë sot në qytetin e bukur të Tiranës për të themeluar Kolegjin Pan-Shqiptar të Kirurgëve.

Ky kolegj nuk do të veprojë thjesht si një forcë kolektive për transformimin e edukimit kirurgjikal, praktikës, kërkimit shkencor dhe cilësisë së kujdesit kirurgjikal, por do të punojë edhe për të vendosur dhe zbatuar standarde etike dhe për të avokuar për cilësi të lartë në kujdesin kirurgjikal.

Ne do t’i bëjmë të gjitha këto duke ruajtur traditat tona të pasura kirurgjikale dhe duke nderuar të kaluarën, duke ndërtuar të ardhmen dhe duke përqafuar inovacionet moderne, përfshirë edhe rolin e Inteligjencës Artificiale në praktikën dhe edukimin kirurgjikal.

Kolegji do të qëndrojë si një entitet profesional i pavarur, me mision që të ndihmojë autoritetet përkatëse qeveritare dhe institucionet e akredituara për ngritjen e këtyre standardeve.

Kolegji synon gjithashtu të mishërojë parimet e programeve kombëtare të përmirësimit të cilësisë kirurgjikale të Kolegjit Amerikan të Kirurgëve, siç janë regjistrat dhe menaxhimi i kancerit, regjistrat dhe menaxhimi i traumave, regjistri i kirurgjisë bariatrike dhe programet e tjera kirurgjikale, si dhe akreditimi i qendrave të ekselencës sipas standardeve më të larta ndërkombëtare.

KPSHK do të këmbëngulë që specializantët e kirurgjisë të mos jenë thjesht vizitorë apo shërbëtorë në sallat e operacionit, por studentë të vërtetë të kirurgjisë, të cilët, pasi të përfundojnë specializimin, do të jenë në gjendje të ofrojnë kujdes kirurgjikal kompleks dhe të sigurt.

Në fund, miqtë e mi të nderuar, jam plotësisht i vetëdijshëm se udhëtimi para nesh do të jetë sfidues, por gjithashtu shumë premtues, dhe se do t’ia dalim me sukses. Ky sukses do të matet me gjenerata, jo me një apo një tjetër mandat politik, apo me një apo një tjetër drejtues të këtij kolegji.

Më lejoni të kujtoj thënien e famshme të njërit prej presidentëve të mi të preferuar të Shteteve të Bashkuara, Ronald Reagan, i cili tha:

“Nuk ka kufij për atë që njeriu mund të bëjë ose sa larg mund të shkojë, nëse nuk shqetësohet se kush i merr meritat.”

Merita për krijimin e KPSHK u takon mësuesve tanë të kirurgjisë dhe familjeve tona, të cilat na edukuan ta duam kombin tonë, pavarësisht se ku jetojmë apo ku kemi lindur. Ky është shansi ynë për të skalitur një trashëgimi të re – një trashëgimi ku ekselenca në kirurgji është e garantuar, ku kontributet tona shpëtojnë jetë dhe ku përkushtimi ynë do të ndriçojë për brezat që do të vijnë.

Tani më lejoni t’ju flas për një program tjetër të rëndësishëm dhe t’ju prezantoj Qendrën e Kosovës për Kërkime, Simulime dhe Trajnime të Avancuara, të themeluar në partneritet me Universitetin e Prishtinës dhe partnerë të tjerë ndërkombëtarë. Kjo qendër synon të bëhet qendër e përbashkët për organizatat e kirurgjisë nga Presheva në Mal të Zi, nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut dhe diaspora shqiptare, kudo ku kirurgët dhe studentët e kirurgjisë janë të pranishëm.

Ky projekt është rezultat i bashkëpunimit mes fondacionit International Virtual e-Hospital (IVeH), të cilin shumë shqiptarë-amerikanë e kanë mbështetur, dhe Kolegjit të Kirurgëve të Kosovës (KCS). Së bashku, këto institucione kanë njohur nevojën për të zhvilluar një platformë bashkëkohore që do të mbështesë edukimin e avancuar mjekësor, trajnimin profesional dhe kërkimin shkencor në Kosovë, por edhe në rajonin më të gjerë të Ballkanit.

Investimi në këtë qendër do të thotë mbështetje për zhvillimin e kuadrit të kujdesit dhe shkencës mjekësore, në mënyrë që ai të jetë më i përgatitur, më i trajnuar dhe më i lidhur me komunitetin ndërkombëtar mjekësor.

Ne besojmë fuqimisht se, me mbështetjen e vazhdueshme të institucioneve akademike, organizatave profesionale, partnerëve ndërkombëtarë dhe secilit prej nesh, kjo qendër do të konsolidohet si një institucion kryesor për trajnim mjekësor, kërkim dhe inovacion në Evropën Juglindore dhe më gjerë.

Njëzet e tre vjet më parë vendosëm një tabelë në Qendrën e Telemjekësisë të sapohapur në Kosovë ku shkruhej:

“Dështimi nuk është opsion.”

Kjo filozofi çoi në zhvillimin e programeve të telemjekësisë në të gjithë Kosovën, në Shqipëri, në Cabo Verde në Afrikë, në Vietnam dhe në vende të tjera të botës, duke u bërë një model për telemjekësinë globale. Sot e them përsëri: “Dështimi nuk është opsion” për KPSHK.

Dr. Joana Kosho

Lektore e Medias dhe komunikimit,Universiteti “A. Xhuvani” i Elbasanit/

“Mbahu, Nëno, mos kij frikë/ Se ke djemtë n’Amerikë/  Qan e lutet Nën’ e mjerë,/ Kërkon Vatrën edhe nderë/  Do lirine dhe Atdhenë, Si ç’e pat me Skënderbenë/  Bijt’ e besës thërret pranë/  Kur i thirri dhe s’i vanë/ Mbahu, Nëno, mos kij frikë/ Se ke djemtë  n’Amerikë.”

Fan Noli, kryeredaktori i parë i gazetës Dielli

Me përvojën e një profesori universitar dhe kërkuesi shkencor në disa dekada, Prof. dr. Roland Gjini, sjell një studim të përmasave mbarëkombëtare, me fokus në ndikimin që Federata Panshqiptare “VATRA” dhe organi i saj i shtypit, gazeta “Dielli”, patën te përpjekjet e atdhetarëve shqiptarë për lirinë dhe pavarësinë e Kosovës. Përmes këtij libri të mbushur me copëza jete, dëshmi dhe fakte të një sage të gjatë përpjekjesh, profesor Gjini na fton të rijetojmë ngjarjet, parë përmes prizmit të gazetës “Dielli”, e të vlerësojmë personalitetet që bënë të mundur lindjen e shtetit të Kosovës.

Historia e themelimit të Federatës Panshqiptare “VATRA” dhe bashkëpunimi me gazetën “Dielli”, e sintetizuar në vend të hyrjes së librit, të përfshin në një udhëtim në kohë, për të rihedhur dritë mbi angazhimin e çmuar që “VATRA” dhe “Dielli” ndërmorën për çështjen shqiptare që në lindjen e shtetit shqiptar, më 1912-ën. Me pjesëmarrjen e atdhetarëve të njohur si Fan Noli, Faik Konica, Kristo Floqi, e të tjerë, VATRA përcaktoi si qëllim kryesor të sajin, mbrojtjen e të drejtave të shqiptarëve, kudo ata ndodhen. Nëpërmjet shtypit, aktiviteve publike e deri në lobimet në institucionet më të larta të SHBA-ve, “VATRA” dhe “Dielli” ndërtuan rrugët e sensibilizimit të çështjes shqiptare në nivel  ndërkombëtar.

Përmes hulumtimit të studimeve të shumta, artikujve të gazetës “Dielli” dhe aktiviteteve të “Vatrës”, autori përshkruan një tablo komplekse të zhvillimeve politiko-sociale në Kosovë, që me protestat e vitit 1981, e deri te shpallja e pavarësisë e fillimvitit 2008. Përpjekjet e Vatrës për të mbështetur të drejtat e shqiptarëve të Kosovës për liri dhe dinjitet, të ngjizuara në protestat e studentëve dhe punëtorëve të vitit 1981, janë skalitur në kreun e parë të librit.  Me detaje dhe dëshmi autentike, autori tregon sesi “VATRA” u angazhua të lobonte deri tek Presidenti amerikan Regan dhe ndërkohë, në gazetën “Dielli” botoheshin editorialë, njoftime, kronika dhe shkrime analitike për Kosovën, në çdo numër të saj. Përmes lenteve të tij si historian dhe kërkues shkencor, autori nuk përshkruan vetëm ngjarjet dhe aktivitetet e “Vatrës” dhe “Diellit”, por nënvizon gjithashtu dhe rolin e personaliteteve me integritet dhe peshë si profesor Sami Repishti, Atë Artur Lionin, etj, në njohjen e çështjes shqiptare.

Përveç risive dhe vlerave të shtuara në fushën e historisë, ky libër i jep mundësinë studjuesve të komunikimit dhe medias për t’u njohur me trajtesat mbi çështjen e Kosovës në shtypin e diasporës, përfaqësuar nga gazeta “Dielli”. Me penën e tij të mprehtë, autori ka përshkruar me realizëm, përmes fakteve dhe dëshmive të mbledhura në arkivat e “Vatrës” dhe gazetës “Dielli”, fuqinë e madhe që ka shtypi dhe media në përgjithësi për të sensibilizuar dhe angazhuar jo vetëm opinionin publik, por edhe politikë-bërjen, veçanërisht qarqet politike në SHBA. Në kreun e dytë, profesor Roland Gjini trajton ngjarjet e viteve 1989-1990 në Kosovë, parë përmes “Vatrës” dhe “Dielli-t”. Në këto vite, ngjarje me rëndësi ndikuese ishin zgjedhja e Slobodan Millosheviçit president i Serbisë (1989) e më pas i Jugosllavisë (1997-2000), që ashpërsoi në ekstrem luftën kundër shqiptarëve, si dhe lindjen e Lidhjes Demokratike të Kosovës, me liderin historik të saj, Ibrahim Rugova. Roli i “Vatrës” për njohjen dhe ndërkombëtarizimin e çështjes së Kosovës është argumentuar përmes shkrimeve të personaliteteve me emër, si p.sh., gazetari arbëresh Vincenx Golletti Baffa, apo akademiku i njohur Rexhep Qosja, i cili shkruante në gazetën Rilindja të Prishtinës, (ribotuar te gazeta Dielli): “Ne duhet ta studiojmë më me përkushtim dhe më me sistem “Vatrën”, por edhe botën në kulturën tonë… sepse, duke studiuar edhe botën, do të jemi në gjendje të kuptojmë më mirë vetë “Vatrën”.[1] Nuk mund të mos përmend shkrimet goditëse të akademikut Arshi Pipa, i cili theksonte se “Vatrës”, i bie detyra kryesore që të organizojë një fushatë permanente në dobi të Kosovës shqiptare.”[2]

Gazeta “Dielli” ishte një tribunë e rëndësishme për aktivizimin e shqiptarëve të Amerikës, të cilët përmes thirrjeve të vazhdueshme të “Vatrës”, u mblodhën në protesta masive para Kapitol Hill-it kundër represionit serb në Kosovë. Vrasja e Adem Jasharit dhe e 55 vetëve nga fisi i tij në mars 1998, solli reagimin e menjëhershëm të “Vatrës”, e cila organizoi një nga demostratat më të mëdha që kanë bërë ndonjëherë shqiptarët e Amerikës, kur më 25 mars të vitit 1998, në Washington u grumbulluan më shumë se 20 000 shqiptarë. Pas paraqitjes së një përmbledhje për ngjarjet e viteve ‘90, në kreun e tretë të librit, me një pasuri akivore të admirueshme, prof. Gjini pasqyron rolin e Federatës “VATRA” në sensibilizimin e institucioneve shtetërore të SHBA-së për luftën e drejtë të shqiptarëve të Kosovës në vitet 1998-1999. Lufta e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, shpërnguljet me dhunë të shqiptarëve të këtij vendi nga shtëpitë e trojet e tyre, lobimet e personaliteve të ndryshme shqiptare në qarqet politike të SHBA-ve, ndërhyja e NATO-s në Serbi dhe roli i Presidentit amerikan Bill Klinton, u pasqyruan përmes editorialeve, intervistave dhe reportazheve të gazetës “Dielli”. Nga këto shkrime do veçoja kryeartikullin e numrit të parë të “Dielli-t” për vitin 1999, me titull Zëri shqiptaro-amerikan i protestës, ku autori Lekë Drini, shkruan: “… sot bota u bind dhe po bindet gjithnjë e më shumë se jemi një popull që duam të jetojmë në paqe e miqësi me gjithë botën e sidomos me fqinjët…”[3]

Me mjeshtëri stilistike dhe me forcën e detajit, autori ka ditur të tregojë të gjitha dimensionet e gazetës “Dielli”, që përfaqëson më shumë se sa thjesht organin kryesor të shtypit të Federatës Panshqiptare “VATRA”. Lexuesi, ndërsa udhëton në kohë nga faqja në faqe, kupton rolin dhe impaktin e padiskutueshëm të Diellit në çdo hap të rrugëtimit që patriotët shqiptarë ndërmorën për shpëtimin dhe prosperitetin e Kosovës dhe të kombit shqiptar. Përveç reportazheve, editorialeve, intervistave dhe letrave nga lexuesit, gazeta “Dielli” kishte dhe një rubrikë me shumë vlerë: Botime të bashkësisë sonë, që kishte si qëllim vënien në pah të studimeve me rëndësi të shqiptarëve të diasporës, nga të cilat do përmendja botimin nga Universiteti i Kolorados, në serialin “East Europian Monographs”, botuar nga profesori shqiptar Peter R. Prifti. Vepra, e titulluar “Confrontation in Kosova” (Konfrontimi në Kosovë), përmban ligjërata dhe studime që prof. Peter Prifti ka realizuar për Kosovën, si dhe letra në lidhje me çështjen kosovare që ia ka dërguar pjesëtarëve të Kongresit, senatorëve e personaliteteve të tjerë të njohur, si dhe gazetave e revistave amerikane.[4]

Në kreun e katërt, me fokus ngjarjet në Kosovë nga çlirimi deri në shpalljen e Pavarësisë, autori, përmes analizës së ngjarjeve, deklaratave, takimeve dhe zhvillimeve të shumta në Kosovë, rajon dhe në SHBA, përshkruan dilemat e atdhetarëve shqiptarë, pas çlirimit të Kosovës. Ky ishte një moment delikat, kur duhej bërë kujdes për të mos hedhur hapa mbrapa, ndaj bashkëpunimi ndërkombëtar, sidomos me SHBA-të ishte thelbësor dhe jetik për Kosovën. Përsëri dhe si gjithmonë, gazeta “Dielli” ishte pasqyra e përpjekjeve për çështjen shqiptare, e mbi të gjitha për Kosovën, që akoma lëngonte nga plagët e marra gjatë luftës për liri. Lidhur me dilemën se cila do të ishte e ardhmja e Kosovës pas çlirimit të saj nga serbët, gazeta “Dielli” boton disa vlerësime të ambasadorit Kristofer Hill, të bëra në Radion “Evropa e lirë”. Ambasadori Hill u shpreh se: “… në Rambuje është saktësuar se statusi i ardhshëm i Kosovës do të përcaktohet në një proces ndërkombëtar… Kosovës i nevojiten institucione… Duhet të mendojmë si të gjejmë rrugët më të mira për ndërtimin e demokracisë që është kyçe për Kosovën.”.[5] Humbja e parakohshme e Rugovës, në janar të vitit 2006, u përcoll me shumë hidhërim nga “VATRA” dhe “Dielli”, përmes njoftimeve, reportazheve dhe specialeve të dedikuara liderit historik të Kosovës, i cilësuar si “Gandi i Ballkanit”.

Në kreun e fundit, “Shpallja e Pavarësisë së Kosovës”, prof. Roland Gjini, përmes lenteve të gazetës “Dielli”, Federatës Panshqiptare “VATRA”, evidenton të gjithë personalitetet që lobuan dhe ndikuan në shpalljen e pavarësisë, por gjithashtu, përshkruan sfidat që Kosova kaloi dhe po kalon pas krijimit si shtet, për të ndërtuar institucionet e saj demokratike, por edhe në aspektin e marrëdhënieve të vështira me Serbinë. Autori e mbyll librin e tij me fjalët: “Kanë kaluar 14 vjet nga fillimi i bisedimeve Beograd – Prishtinë, por edhe sot e kësaj dite ato vijojnë me hope, apo me hapa tepër të ngadaltë, me kundërshti, debate e kokëfortësi, e mbi të gjitha, jo me rezultatet e dëshiruara…”.

Në fund të vlerësimit tim për këtë rrëfim shumëdimensional, dua të theksoj rëndësinë dhe impaktin e këtij studimi. Për herë të parë analizohet historia e përpjekjeve shqiptare për çlirimin dhe krijimin e shtetit të Kosovës, përmes aktivitetit patriotik të Federatës Panshqiptare “VATRA” dhe gazetës “Dielli”, duke përfaqësuar një burim të pasur me informacione, dëshmi dhe analiza që do t’i vlejnë jo vetëm studjuesve të historisë, apo gazetarisë, por edhe çdo lexuesi që ka kuriozitet dhe dëshirë të njohë momentet e papërsëritshme kur media, politika, historia dhe njerëzorja, ndërthuren fuqishëm për të rilindur dhe ndriçuar kombin shqiptar.

---

[1]Gazeta Dielli, vol. 78. Nr. 6, 28 nëntor 1987.

[2] Gazeta Dielli, vol. 79. Nr. 18-19, 25 janar  1989.

[3] Gazeta Dielli, vol. 90. Nr. 1, janar-mars 1999.

[4] Gazeta Dielli, vol. 90. Nr. 3-4, korrik-dhjetor 1999.

[5] Gazeta Dielli, vol. 91. Nr. 1, janar-mars 2000.

Vlera e qëndresës së Jasharajve dhe të UÇK-së në tërësi, duhet të mbrohet si argumenti më i fuqishëm për të ardhmen e Kosovës. Është një testament i dëshmorëve që na obligon të punojmë për lulëzimin e atdheut. Është një dashuri që na e kanë lënë amanet, që ta duam më shumë njëri-tjetrin, që të ndërtojmë një shoqëri të njerëzve të lirë, ku jeta do të ketë kuptimin më të thellë të mundshëm, në pajtim me misionin që i ka dhënë njeriut Krijuesi i tij.

————

Milazim KRASNIQI

Kaq vite pas qëndresës dhe rënies heroike të komandantit legjendar të UÇK-së, Adem Jasharit dhe të më të dashurve të tij, vendi për të cilin ata luftuan dhe ranë me nder, ka rastin që të reflektojë më shumë se kurrë më parë për atë epokë, e cila asnjëherë nuk do të mund të rrëfehet e plotë me fjalë, në tërë përmasat e saj. Tash më shumë është momenti për ta shprehur nderimin, duke gjetur brenda vetes atë ndjenjë që na bën të ndiejmë dashuri njerëzore për vlerat e lirisë dhe që na ndihmon të identifikohemi me idealet e saj.

Heronjtë janë të përtejkohshëm

Vërtet, lufta heroike e Adem Jasharit dhe e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, në ballë të së cilës ai ishte, më duket se duhet të përjetohen si dashuri e tyre për jetën dhe për ne. Por, jo për çfarëdo jete. Ata e deshën një jetë të lirë dhe deshën të na shohin si njerëz të lirë. Pa atë dashuri të pakufishme për lirinë dhe dinjitetin njerëzor, pa atë ideal dhe guxim të parrëfyeshëm, nuk mund të mirret me mend hyrja në luftë me pushtuesin, i cili ishte shumëfish më i armatosur dhe i motivuar me një egërsi shfarosëse. Sot është më e qartë se kurrë se Adem Jashari dhe më të dashurit e tij, e deshën atdheun dhe lirinë tonë më shumë se gjithçka tjetër, dhe atë dashuri na e kanë lënë testament. Rrjedhimisht, Adem Jashari dhe bashkëluftëtarët e tij, përveç që ishin idealistë dhe humanistë, ata ishin edhe ishin vizionarë, sepse e ndien se dashuria e tyre për lirinë e atdheut, ishte më e fortë se urrejtja dhe armët e pushtuesit. Dashuria e tyre për atdheun dhe për lirinë e tij, e manifestuar edhe gjatë luftimeve me këngën, i kalon përmasat që të jetë e kapshme nga logjika e zakonshme njerëzore. Prandaj, heronjtë edhe janë të përtejkohshëm.

Pas një lufte heroike, trupat e pajetë të Ademit, Hamzës, Shabanit dhe të më të dashurve të tyre, pushtuesi i egër serb, i pati “ekspozuar” në një depo në dalje të Skënderajt, për të tmerruar shqiptarët, që ende u duhej të prisnin radhën e masakrave të kriminelëve serbë. Ai veprim morbid ishte bërë për të shkaktuar paralizë të plotë mentale dhe vepruese të shqiptarëve. Të gjithë duhej ta kuptonin se Serbia do t’i vriste egërsisht, me gra e me fëmijë, deri në zhbërje totale të familjeve, nëse do të guxonin të kundërshtonin robërinë. Më tutje, masakra kundër Jasharajve ishte menduar për të shërbyer si mjet për thyerjen e rezistencës së armatosur dhe për të ngritur kundër UÇK-së akuzën se “ajo ishte shkaktare” e kasaphanës. Ajo ishte një djallëzi sllavo-bizantine, e injektuar me anën e propaganës, thashethemeve, intrigave dhe shpifjeve, që pati dhënë jo edhe pak pemë të egra. E mbaj mend me dhimbje se më 5 mars 1998, deri sa në Prekaz Serbia po bënte një gjenocid kundër shqiptarëve, në Prishtinë shërbëtorët e regjimit terrorist serb, përhapën një atmosferë paniku të jashtëzakonshëm. Në orët e pasditës, Prishtina praktikisht ishte e tëra e ngujuar në shtëpi. Ishte një elektro-shok i propagandës serbe, për të mbytur reagimin e shqiptarëve, ende pa lindur mirë i plotë. Por, përveç goditjes së parë trullosëse, nuk ndodhi paraliza, që e kërkonin vrasësit serbë. Filloi të ndodhte e kundërta.

Historia e vërtetë e shqiptarëve të Kosovës

Fillimisht, ndodhi shpërthimi i një vullkani të urrejtjes ndaj pushtuesit. Pamjet e trupave të pajetë të Jasharajve të masakruar, pamjet e shtëpive të djegura, mblidhnin pikë-pikë urrejtjen e njeriut shqiptar ndaj egërsisë së pushtuesit. Pastaj filloi të vdiste frika. Radhët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës filluan të zgjerohen me një shpejtësi të habitshme. Dashuria dhe sakrifica e Jasharajve për lirinë e atdheut, ishte shndërruar në një ortek të fuqishëm, i cili do të përlante para vetes frikën, hamendjen, dykuptimësinë, hilenë, tradhtinë. Dashuria për atdheun dhe lirinë e tij, e Adem Jasharit dhe e bashkëluftëtarëve të tij, kishte mundur ftohtësinë e vdekjes. Heroizmi i tij ishte i përtejkohshëm. Edhe kur ne na është dukur se e kemi parë trupin e tij të pajetë, ai ka qenë me fuqi vepruese mbi ndërgjegjen e bashkëkombasve më shumë se çdo i gjallë tjetër.

Sot, në shtetin tonë të pavarur, çdo njeri që mendon, që jeton dhe që vepron shqip, e di se Adem Jashari dhe Ushtria Çlirimtare e Kosovës, janë bërë shtyllat më të forta të historisë dhe të lirisë së këtij vendi. Pa atë qëndresë heroike, kush mund të thotë se Kosova do të mund të ishte e çliruar nga thika çetnike? Nuk ka qenë e thënë dhe as e domosdoshme që të gjithë shqiptarët ta dinin përnjeherë këtë të vërtetë. Por, pas kaq vitesh, vërtet kush mund të argumentojë se pa atë qëndresë, pa atë sakrificë, pa tërë atë luftë, do të ndodhte intervenimi ndërkombëtar, dëbimi i Serbisë, rindërtimi i Kosovës dhe pavarësia e saj? Pra, tashmë dihet se lufta e Adem Jasharit dhe ushtria e tij, është historia fitimtare e shqiptarëve të Kosovës. Mirëpo, kjo histori duhet të shndërrohet në vlerë zotëruese në jetën e këtij vendi dhe të këtij kombi. Vlera e qëndresës së Jasharajve dhe e UÇK-së në tërësi, duhet të mbrohet si argumenti më i fuqishëm për të ardhmen e Kosovës. Është një lumë gjaku që na ka ndarë për jetë të jetëve nga vrasësit tanë. Është një testament i dëshmorëve që na obligon të punojmë për lulëzimin e atdheut. Është një dashuri që na e kanë lënë amanet, që të duam më shumë njëri-tjetrin, që të ndërtojmë një shoqëri të njerëzve të lirë, ku jeta do të ketë kuptimin më të thellë të mundshëm, në pajtim me misionin që i ka dhënë njeriut Krijuesi i tij.

Shndërrimi në vlerë të parevokueshme kombëtare, i qëndresës së Jasharajve dhe të UÇK-së në tërësi, është një proces që po vazhdon. I shoqëruar nganjëherë me elemente të moskuptimit të dimensionit historik, i shoqëruar edhe më tutje nga intrigat dhe inskenimet e mbeturinave të pushtuesit. I shoqëruar edhe nga ndjenja të turbullta, të paartikuluara të njerëzve të painformuar, të atyre që kujtojnë se mund të deklarohen me fjalë për heronjtë dhe ushtrinë e lavdishme çlirimtare, ndërsa nga ana tjetër të rreshtohen në radhët e sabotuese ndaj atyre vlerave. Por, procesi i akceptimit dhe i vlerësimit, është i pakthyeshëm. Adem Jashari edhe ushtria që e vazhdoi amanetin e tij, janë pragu nën të cilin më kurrë nuk do të mund të ulet liria e Kosovës.

ÇKA SHIHNIN ATA BURRA PËRTEJ TERRIT

(Ademit e Hamzës))

Çka shihnin ata burra përtej territ

Që të nxirrte sytë me verbëri robërie

Përtej tymit që shpërthente

nga themelet e shtëpive të tyre

ku fëmijët po i bënin detyrat e fundit

duke rënë pranë nënave të vdekura

Ne nuk do ta dimë kurrë

Çka shihnin Ademi e Hamza

Përtej vdekjes

Por teksa shohim lirinë tonë

Mund ta marrim me mend

Se ata na shihnin ne

Këtu ku jemi tash e atje për ku jemi nisur

Sepse ashtu janë heronjtë

Shohin të ardhmen që larg

Nga lartësia ku i shpie trimëria

Kosovo’s extraordinary Security Council session signals something larger than a regional reaction — it reaffirms a strategic doctrine of alignment.

By Elmi Berisha | 1 March 2026

www.kosovodispatch.com

Late on Februart 28, in Pristhina, an extraordinary meeting of Kosovo’s Security Council was convened at the request of Prime Minister Albin Kurti. The trigger was the U.S.-led military operation “Epic Fury” against the Islamic Republic of Iran.

Small states often respond to global military escalation with caution bordering on silence. They wait for the European Union’s phrasing. They calibrate against Berlin’s tone. They hedge.

Kosovo did not hedge.

The official communiqué is unusually direct. Prime Minister Kurti “reiterated the clear position of the institutions of the Republic of Kosovo that they stand unwaveringly alongside our friends and strategic allies, and in particular the United States of America, in efforts to preserve international peace, security and stability.”

The word unwaveringly is not accidental.

Clear Support, Framed as Prevention

The statement goes further. Kosovo “supports the actions undertaken by the United States against the objectives of the regime of the Ayatollahs in Iran, assessing them as measures aimed at preventing further escalation and limiting destabilizing capacities in the region.”

This is not the language of reluctant endorsement. Nor is it ideological enthusiasm. It is a strategic framing: deterrence as prevention.

The formulation matters in Washington. It places Kosovo firmly within the doctrine that limited, targeted force can serve stability rather than undermine it. That view, forged in the Balkans in 1999, remains foundational to Kosovo’s political DNA.

Kosovo does not see American military intervention as an abstraction. It sees it as history.

Regime Versus People

Equally important is the moral distinction embedded in the communiqué. While supporting U.S. action against the regime, Kosovo “expresses its solidarity with the people of Iran and their legitimate aspirations for freedom, dignity, and fundamental rights.”

That separation is deliberate.

Kosovo understands the difference between confronting a destabilizing regime and condemning a nation. Its own statehood emerged from precisely that distinction — international action against a regime, not against a people.

In diplomatic terms, this shields Prishtina from accusations of endorsing collective punishment. In moral terms, it aligns Kosovo with democratic solidarity.

A Signal to Washington

The communiqué concludes with a statement that is not written primarily for domestic consumption: “The Republic of Kosovo remains a reliable and committed partner of the Euro-Atlantic community and will continue to contribute to joint efforts for peace, security and global stability.”

Reliable. Committed. Contribute.

In a fractured transatlantic environment, reliability is currency.

Kosovo’s strategic architecture — from security sector reform to NATO interoperability — has been built in close coordination with the United States. Its military transformation follows NATO standards. Its diplomatic positioning consistently aligns with Washington on sanctions regimes and security policy.

When the United States acts, Kosovo does not simulate neutrality.

That consistency is not rhetorical. It is structural.

Domestic Readiness and Hybrid Awareness

The statement also contains a layer of internal security posture. Kosovo’s institutions, it says, “have undertaken all necessary measures to preserve order and security” and are “closely monitoring developments in the Middle East, as well as potential implications for Kosovo and the region.” It adds that Kosovo is in “close and continuous communication with our strategic partners.”

This is not boilerplate.

The communiqué explicitly calls on citizens “to remain calm and to inform themselves only through official channels and credible sources,” warning against “disinformation and propaganda aimed at destabilizing the country and creating insecurity, tensions, or spreading narratives against the statehood and security of the Republic of Kosovo.”

That final clause is telling.

Kosovo anticipates that geopolitical escalation does not travel only through missiles. It travels through narratives. Through hybrid interference. Through attempts to exploit regional fault lines.

Prishtina is signaling awareness — and readiness.

The Contrast in the Balkans

In the Western Balkans, global crises often expose strategic ambiguities. Some actors calibrate between Brussels, Moscow, Beijing, and Washington depending on advantage.

Kosovo’s statement contains no such calibration.

It aligns clearly with the United States. It frames that alignment within its Euro-Atlantic orientation. It couples support for deterrence with solidarity for civilians. And it reassures its own population about internal stability.

This is not a loud statement. It is a disciplined one.

For Washington policymakers assessing credibility in Southeastern Europe, discipline is more valuable than volume.

Kosovo is a small state. But in moments of strategic consequence, it behaves like an ally that understands exactly where it stands.

About the author

Elmi Berisha is a prominent Albanian-American community leader and businessman based in the New York area, best known as the President of the Pan-Albanian Federation of America “Vatra”, the oldest Albanian American organization in the United States, founded in 1912.

ISSN: 3070-2186