Uran Butka/

Hapi i parë i reagimit të M.Frashërit kundër pushtimit italian ishte themelimi i Ballit Kombëtar. Takimi i parë u bë ilegalisht nga Mid’hat Frashëri me disa nacionalistë më 8 prill 1939 në Tiranë, si një alternativë kundër pushtimit italian. Më 1 qershor 1939, u zgjodh komiteti organizator i Ballit Kombëtar, pra u themelua organizata dhe u hartua platforma politike “Nacionalizma Shqiptare”, Shqipëri 1939 (Balli Kombëtar) me tetë pika, ku jepen parimet kryesore të kësaj organizate nacionaliste. Në shtator të vitit 1942 doli programi i plotë i Ballit Kombëtar me emrin “Dekalogu”, i cili ishte edhe një zhvillim i “Nacionalizmës Shqiptare të 1939-s”, për një luftë kundët nazifashizmit, por edhe një risi, sidomos për politikat sociale dhe ekonomike të programit, që e afronin tepër me socialdemokracinë perëndimore.( Dokumentet e AQSH dhe botimi “Balli Kombetar”, dega e BK Londër, Prishtinë 2019)
3. Midhat Frashëri , e dënoi pushtimin Italian, dënoi edhe ata që bashkëpunuan me fashistët: “ E dini fort mirë se Shqipëria pësoi katastrofën e 7 Prillit jo vetëm prej fuqisë ushtarake të huaj, por edhe nga tradhtia e disa shqiptarëvet, të cilët me liri dhe koshiencë të plotë përgatitën komplotin kundër ATDHEUT dhe vepruan si pararojë e fuqivet okupuese, e më von, kundër fuqivet nacionaliste të gjithë kombit mbarë, q`ishin hedhur në luftë për rifitimin e lirisë dhe të vetëqeverimit…”-.( Letër e M.F, dhjetor 1948, vellimi IX)
4. Në një letërkëmbim me kryeministrin Shefqet Vërlaci, i cili e fton Mid’hatin në ditën e 28 nëntorit 1937, lexojmë.
“Zoti Kryetar,
Ju ngjatjetonj për telegrafin dhe jam fort mirënjohës për nderin që më bëni.
Mjerisht unë kam një shëndet të dobët, që nuk më permeton të marr pjesë në ceremonira. Veç kësaj edhe Z. juaj e kupëtoni se në përfaqësi të tilla është mirë të zgjidhet një njeri që të mos jetë dyqanxhi.”
Një sarkazëm për kryeministrin fashist Shefqet Vërlaci dhe qeverinë e tij.
5.Refuzoi ftesën e kryeministrit M.Kruja ne nje kuvend studimtarësh, me pretekstin se ishte i lodhur në punën si librar. (vëllimi IX i veprës se M.F)
6. Midhati u bë misionar i bashkëpunimit të të gjithë faktoreve politike e luftarake ne luftë të përbashket kundër pushtuesve. Kuvendi i Mukjes ishte një dëshmi e misionit të tij dhe e antifashistëve te majte si Dr..Dishnica, M.Gjinishi etj, për arritjen e Marrëveshjes se Mukjes, për një luftë të përbashkët e për një Shqipëri të lirë, demokratike dhe etnike, në krah të Aleatëve Antifashistë. Ai e shtroi çështjen e Kosovës në mbledhjen e Mukjes si një zgjidhje plebishitare nga populli shqiptar pas luftës, mbi bazën e parimit universal të vetvendosjes së kombeve. (Butka, Mukja shans i bashkimit)
7. Pas prishjes se njëanshme të Marreveshjes se Mukjes nga PK e nxitur edhe nga emisarët jugosllavë, ai bëri çdo përpjekje për ndaljen e luftës vëllavrasëse. “Me luftën civile komunistët filluan terrorin më të keq në historinë e Shqipërisë “shkruante MF
Kur E. Hoxha urdhëronte më 9 shtator 1943 nga Konferenca II e Labinotit e cila shpalli zyrtarisht luftën e armatosur kundër Ballit Kombetar, i cili para pak ditësh ishte partner dhe bashkepunues me PKSH, si dhe më 1 tetor 1943 me urdhëresat nga Vithkuqi drejtuar komiteteve rajonale te PK “Me forcë dhe me armë ta marrim në dorë pushtetin. Ballin duhet ta likujdojmë pa mëshirë nga çdo anë qoftë” ndërkohë Mid’hat Frashëri bënte apel për të ndalur luftën luftën civile dhe për t’u bashkuar si vëllezër në luftën kundër pushtuesve : “Sot është koha për një FRONT të çeliktë kundër armikut okupator dhe kundër horrave që e pasojnë. Ky front i përbashkët është gatuar me gjakun e heronjëve tanë: Qemal Stafa e dha kushtrimin dhe i fali atdheut gjënë më të shtrenjtë që kish : jetën. Jashar Cakrani e dëgjoi edhe ai atë kushtrim, duke rënë martir për atdhenë ….Le të luftojmë të bashkuar rreth fjalëve që na lanë të parët tanë: JA VDEKJE, JA LIRI ! JEMI VËLLEZËR, S’NA NDAJNË DOT ! »(Vëllimi IX vepra e M.Frashërit)
8. Midhat Frashëri nuk e identifikonte asnjërin nga faktorët e luftës me Shqipërinë, po ashtu edhe as Nacionalçlirimtaren, Ballin Kombëtar, Legalitetin etj nuk i identifikonte me Luftën Antifashiste të popullit shqiptar. Ai theksonte se Nacionalçlirumtarja si një parti, ishte pjesë e luftës antifashiste dhe jo siç trumbetohej nga politika dhe historiaografia komuniste për qëllime politike dhe pushteti, si e vetmja luftë antifashiste në Shqipëri, duke mohuar e përbaltur luftën e faktorëve të tjerë antifashistë.
Ai nuk e ndali dot Luftën civile, as aleatët britanikë. Midhati e konsideronte terrorizmin komunist në Shqipëri, si pjesë e terrorizmit ndërkombëtar. Kështu, Lufta NÇ ishte tjetërsuar nga një luftë patriotike për çlirim, në një lëvizje terroriste, e pohojnë me gojën e tyre udhëheqësit komunistë E.Hoxha, Koci Xoxe, S.Maleshova, Gogo Nushi, Tuk Jakova, mandej në luftë civile e përgjakshme për pushtet, – e dokumentojnë katërçipërisht dokumentet e arkivave, por edhe gjithë oficerët britanikë në raportimet e tyre. E thote vetë E.Hoxha.”Na thoshte Miladini që dikë ta vrisnim, ne e vrisnim pa e menduar. Enveri vete ka urdhëruar pushkatimin pa gjyq te qindra nacionalisteve , por edhe lëvizjes NÇ, si M,Gjinishi, LL.Fundo etj kur ata luftonin kundër gjermanëve. Dekorrojini me një plumb kokës, urdhëronte ai. E.Hoxha ishte një kriminel, një sadist, por historianë te sotëm enveristë thonë se ai ishte i mirë gatë luftës, ndërkohë që krimet më të rënda i ka bërë gjatë luftës (U.Butka, Lufta civile në Shqipëri 1945-1943)
A ka vrarë apo ka urdhëruar vrasjen e ndonjë personi Midhat Frasheri?. Jo.
Më 7 tetor 1943 M.F. e pezulloi përkohësisht luftën e BK kundër gjermanëve, i vënë mes dy zjarreve , zjarrit nazist dhe atij komunist…. Ky dokument, veç të tjerash, dëshmon se deri në atë moment (7.10.1943), kur është lëshuar ky urdhër pezullimi, ka vazhduar lufta e nacionalistëve kundër gjermanëve. Fjalët “të pezullohet” dhe “tash për tash” dëshmonin se ndërprerja ishte e përkohshme, ishte një taktikë, theksonte M.Frasheri.
Kjo provohet një muaj më pas, më 9 nëntor1943, në takimin me gjeneralin britanik Dejvis me M.Frashërin, i cili deklaroi se do ta rifillonte luftën kundër gjermaneve, nëse Alleatët do ta detyronin E,Hoxhën ta ndalte mësymjen ndaj Ballit Kombëtar, madje nënshkroi edhe një deklaratë për rifillimin e luftimeve qe e transmetoi edhe BBC. Dihet tërbimi dhe kundërshtimi i E.Hoxhës, ( E.Hoxha, “Rreziku Angloamerikan” dhe Dejvis “Aventurë Ilire”)
Gjithsesi Midhati, më pas i rifilloi luftimet kundër gjermanëve bashkë me britanikët Maklin, D.Smajl, etj, në Priskë, Borizanë, dhe në rrugën Krujë-Shkodër. Pra ishte njw pezullim i përkohshëm. Ku qëndron tradhtia këtu?
9. Në Kongresin I të Ballit Kombëtar 31 dhjetor 1943, Midhati u kritikua si pacifist, se partizanët i quante si “bijtë tanë” etj, ai dha dorëheqjen që të mundësohej një drejtim i ri, por me votim të fshehtë e zgjodhën përsësi kryetar. U tha ”Me Midhatin nuk bëhet, por edhe pa Midhatin nuk bëhet”
10.Një akuzë absurde dhe tendencioze politikisht për Midhat Frashërin ishte kur ai dërgoi në Greqi korrik 1944 nacionalistin Dh.Falo, socialdemokrat dhe antifashist për një marrëveshje me të djathtën greke ( ishte propozimi i saj qysh ne prill 1944) për një kualicion greko-shqiptar për të ndalur pas Luftës II, rrezikun pansllavist që rrezikonte gjithë Ballkanin, sic ndodhi. Në projekt-përgjigjen e tij, M.Frashëri shtoi edhe Turqinë si pjesë të Marreveshjes, gjithashtu theksoi që te njiheshin kufijtë 1913 nga Greqia, që ajo te mbështeste rivendikimet shqiptare ne konferencën e Paqes për Kosovën dhe Dibrën, qe ushtria greke te kishte komandën, po ashtu respektimi i te drejtave te minoriteteve etj. Projekti i MF nuk u pranua nga Greqia dhe Dh Falo u vra nga atentatorët komuniste kur po kthehej në Shqipëri.
Ndërkohë PKSH dhe E.Hoxha bëne marrëveshje me EAM in grek shtator 1943, një takim mes Frontit NÇ dhe Elasit më dhjetor1944 dhe pjesëmarrjen në paktin e shtabit ballkanik te ushtrive te Jugosllavisë, Greqisë dhe Shqipërisë, si edhe oficerë te EAMit si Aleksis Janaris, Angelos Doupis, Alias Dhimitriu et, u atashuan pranë Frontit NÇ. Keto marrëveshje te Nacionalçlirimtare dhe E,Hoxhës as qe zihen në gojë, por është trumbetuar dhe trumbetohet mendjelehtësisht edhe sot “tradhtia” e M.Frasherit me Greqinë. U vërtetua shqetësimi i MF si vizionar për rrezikun pansllavist. Në fakt Greqinë e shpëtoi nga sllavokomunizmi ndërhyrja britanike, ndërsa Evropa lindore u përfshi nën protektoratin rusomadh, ndërsa Shqiperia dyfish, edhe nën tutelën jugosllave.
11.M Frashëri u drejtohet ndërkombëtarëve në promemoriet e tij “Të gjitha propozimet e bëra nga autoritetet gjermane ndaj udhëheqjes se organizates sonë për të arritur në një marreveshje me ta ishin refuzuar prerë nga ne. Në te kundërtën ishin komunistët të cilët ishin më të prirur për të bashkpunuar me gjermanët, sic ndodhi në Berat, Kuçovë dhe Lushnjë.” (M.Frashëri, manifesti i BK 1944)
Ai theksonte se “Partia Komuniste Shqiptare u vu në shërbim të jugosllavëve. Dhe me porosi të tyre udhëhoqi luftën vëllavrasëse në Shqipëri, që përfundoi vendosjen e regjimit diktatorial, që zgjati pë gjysmë shekulli. Kjo ishte rezultantja e Luftës Nacionalçlirimtare. Po ashtu E.Hoxha me kerkesë të Titos dërgoi ne Jugosllavi dy brigada dhe dy divizione te Ushtrise NÇ për të luftuar armikum dhe reaksionin, por i përdori për te shtypur rezistencen e shqiptareve të Kosovës ndaj pushtimit serb dhe ripushtimin e aneksimin e Kosovës tek Serbia.” (M.Frashëri, Memorandum Konferences se Paqes 1946) Në këtë memorandum Midhati shënon edhe gjithe luftimet e ballit Kombëtar kundër italianëve dhe gjermanëve.
12, MF dënon bashkëpunimin e Ushtrisë NÇ me mbeturinat e ushtrisë fashiste italiane te dorëzuar te komunistët, që i përdorën në luftën kundër nacionalisteve dhe popullatës shqiptare qe i mbështeste. Gati ne cdo batalion apo e brigadë partizane gjendeshin reparte te ish-ushtrise fashiste italiane, që godisnin me altileri forcat nacionaliste në gjithë vendin, mandej mësynin forcat NÇ. mbi kundershtarët politikë. A nuk ishte ky një bashkëpunim i komunistëve me ata që pak më parë kishin luftuar nën flamurin fashist? -thoshte MF.
13. Akuzat ndaj Midhat Frashërit si armik e tradhtar, tipike për komunistët stalinistë, ishin politike, ideologjike dhe propagandistike, ndërkohë që ai nuk është dënuar nga asnjë gjykatë e ngritur mbi parimet e së Drejtës.
14. Pastërtia e Figurës se MF konfirmohet edhe nga Aletët Perëndimore kur ai themeloi Komitetin Shqipëria e Lire më 1949 në emigracion për një Shqipëri te lirë e demokratike dhe u zgjodh nga Ango-Amerikanet si kryetar, edhe kur ai përjashtoi nga ky komitet figurat nacionaliste ( Të Bllokut Indipendent, qofte edhe të Ballit Kombëtar , mbi të cilët peshonin njolla dhe faje kundër atdheut” , një intransigjencë e paparë, që nuk e kishte bërë asnjë nga udhëheqësit demokratë të vendeve të Lindjes apo të Perëndimit.
Kjo është fare shkurt veprimtaria e MF përgjatë luftës. Ai theksonte_me përulje ndaj popullit shqiptar “Ne e humbëm luftën, por jo shpesën. Kemi bërë edhe gabime, por historia do të na gjykojë”.

Të dashur bashkombas të besimit Ortodoksë/

Më lejoni që në emër të Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës VATRA, të gazetës Dielli, në emër të familjes sime dhe në emrin tim personal, t’ju uroj përzemërsisht: Gëzuar dhe Përshumëvjet Pashkët.

Urimet më të përzemërta për ju dhe familjet tuaja të nderuara dhe respektuara.

Pashka, kjo festë e jashtëzakonshme e ngjalljes së Krishtit, qoftë për çdo njeri një ngjallje e ripërtëritje shpirtërore e fizike. Pashka e sivjetshme le të përcjellë për të gjithë ne më shumë lumturi, gëzim, optimizëm, shpresë, prosperitet, paqe dhe dashuri për çdo shqiptar anëkënd botës ku jeton e vepron.

Zoti dhashtë bekim, mirësi e mbarësi për familjet tona, kombin tonë dhe atdheun tonë.

Zoti ju bekoftë të gjithëve.

Me respekt e gëzim

Kryetari i VATRËS

Elmi BERISHA

Uran Butka/

Kur vallë sërish do të kthehem?

Nuk u kthye dot në atdhe sa qe gjallë, poeti dhe prozatori i shquar, Bilal Xhaferri, të cilit ia nxiu dhe rrezikoi jetën regjimi komunist, aq sa ai i braktisi vendin e njerëzit e tij, por nuk i harroi për asnjë çast. U kthye tashmë i vdekur, për t’u çmallur e për t’u prehur në tokën mëmë. Bir i Ninanit të Konispolit, që ka nxjerrë njerëz të njohur, ndër ta edhe rilindasin e madh Hasan Tahsini, Bilali trashëgoi traditën patriotike dhe kulturore të Çamërisë, fatin tragjik të saj, vetëdijën e qëndresën shqiptare si edhe talentin dhe kurajën për t’i përjetësuar ato.

Fati tragjik i çamëve, që u përndoqën, u vranë dhe u përzunë dhunshëm nga vatrat e tyre prej ultrashovenëve grekë, si edhe jeta e tyre e pasigurt, e trazuar dhe e përbuzur nga regjimi i Enver Hoxhës, ishte njëherësh edhe fati i Bilal Xhaferrit. Babanë ia pushkatoi pushteti komunist qysh më 1945 si nacionalist dhe kundërshtar politik. Mbeti jetim me tri motra të mitura dhe pa asnjë mbështetje përveç gjyshit, që u shpall kulak dhe iu sekuestrua pasuria. U rrit në mjerim dhe poshtërim të vazhdueshëm. Pasi kreu shkollën 7-vjeçare, u detyrua të largohej nga vendlindja për të punuar dhe për të gjetur një fat më të mirë. Punoi si hamall në Sarandë, punëtor e normist në Sukth, ndërtues në Ulzë, meremetues i rrugëve në Rrëshen, Krujë etj, ndërkohë që kreu edhe një shkollë teknike për ndërtim, meqenëse nga gjimnazi e kishin përjashtuar si të deklasuar. I sfilitur nga punët më të rënda, urrejtja klasore dhe lufta e përbindshme e klasave që e ndoqën këmbakëmbës, i plandosur nga varfëria , vetmia, pluhuri i rrugëve dhe era e ziftit, i privuar nga shoqëria, dashuria dhe gëzimet e jetës, por i privilegjuar dhe i zgjedhur i Muzës, Bilal Xhaferri e kapërceu me guxim e vullnet titanik rrezikun e ambientimit me të keqen, të nënshtrimit e të përdorimit nga pushteti, të vegjetimit e të kotësisë. Mbijetoi dhe u shqua në sajë të geneve, vullnetit, librit dhe talentit.

Im vëlla, Iljazi, topograf që kishte shkelur në gjithë vendin, e kishte takuar rastësisht Bilalin rrugëve si puntor i mirëmbajtjes dhe i kantiereve të ndërtimit. Ai më rrëfente me simpati se shpesh e gjente duke lexuar libra në rrugë, i mbështetur te bishti i lopatës, apo duke shkruar pa e ngritur kokën nën tymtajën, gërhitjen dhe zhurmën e barakave të puntorëve.

Poezitë dhe tregimet e para në fillim të viteve ’70 dhe libri befasues “Njerëz të rinj- tokë e lashtë” ishin për mua një rrufe në qiell të kthiellët dhe autori – një meteor në djegie e sipër.

Me krijimtarinë e tij të mrekullueshme, larg skematizmit dhe ideologjizmit të letërsisë së realizmit socialist, Bilal Xhaferi dilte në pah si shkrimtar e poet i talentuar, original e antikonformist, por vihej edhe përballë inkuizitorëve të letërsisë e artit, gjithaq edhe xhelozisë vrastare të shkrimtarëve mediokërr të oborrit.

Unë nuk dija gjë nga këto, sepse punoja larg kryeqytetit. Vija çdo fundjavë në Tiranë, ku kisha familjen. Im vëlla që atëherë punonte inxhinier në fermën “Gjergj Dimitrov”, më tregoi një ditë se Bilali, punëtor krahu për pak kohë në atë fermë, megjithëse qe trupvogël dhe i dobët, e kishte rrahur keq operativin e sigurimit B.Shahu, nga që ky i ishte qepur gjithë kohës, e fyente, e provokonte dhe s’e linte të qeë për asnjë çast. Nuk e arrestuan se i dolën në mbrojtje im vëlla dhe punëtorët e fermës, që gjithashtu ishin të përndjekur.

Një ditë , miku im, Sherif Delvina, më tha se Bilali po shkruante një roman për Skënderbeun te hotel “Çajupi”. Aty punon dërçe, pasi kthehet nga puna në fermë, më tha ai. Del sa për të marrë ndonjë ushqim të thatë dhe mbyllet brenda… Unë po tundohesha nga padurimi për ta njohur, por edhe për ta ftuar në një takim me nxënësit e gjimnazit të Krujës. Ishte viti 1967. Një të diel, kur kishte një ndeshje të rëndësishme sporti dhe njerëzit ishin të përqëndruar atje, unë shkova tek hoteli, që ishte i heshtur e i zbrazur dhe i fola urtë e butë portierit se doja të shkoja tek ai shkrimtari “që rron veç me ujë”. I kam sjellë diçka për të ngrënë, i thashë. Më lejoi. Ngjitu lart, dhoma 109, më tha. Edhe numrat e dhomave janë të kamufluara, të fshehta, mendova. Numërimi i tyre niste nga njëqinta për të rrëfyer sesa shumë dhoma kanë hotelet tona të rënuara e të qelbura. Trokita disa herë te dera , që u çel me vonesë. I thashë kush isha dhe pse kisha ardhur, por ai hezitoi. Jam i vëllai i Iljazit, i thashë. Ai e çeli derën përgjysmë dhe unë hyra brenda. Dhoma ishte e vogël, me një dysheme dërrase të vjetër e të kalbur, që kuiste nën këmbë. Edhe orenditë e pakta ishin të ronitura. Tavolina e mbushur çrregullt me libra dhe dorëshkrime. Mbi komodinë, një letër e çmbështjellë me pak bukë dhe djathë… M’u kujtua Serembja. U ula mbi krevat, ndërsa ai në karike.

I thashë se isha mësues letërsie në Krujë dhe se e ftoja për një bashkëbisedim me nxënësit e rrethit letrar të gjimnazit. Kishim bërë takime me disa shkrimtarë të njohur, dhe, ndonëse Bilali nuk ishte në programin mësimor, ne dëshironim ta njihnim dhe debatonim veprën e tij letrare. Nxënësit krutanë janë veçanërisht të interesuar dhe duan të dinë më shumë për romanin mbi Skënderbeun, që po shkruan, i thashë… Është i ngritur mbi tragjedinë e Beratit, m’u përgjegj. Aty janë edhe heroizmi, edhe tradhtia, edhe masakra, edhe pavdekësia, shtoi ai. Lirinë e kemi paguar shtrenjtë dhe do ta paguajmë ende. ..Mos e kishte fjalën për Kosovën? Ndoshta edhe për lirinë tonë të munguar…

M’u kujtuan vargjet e Bilalit për Kosovën e përgjakur, fatnjëlloj si Çamëria;

Kosova

e mbetur në udhëkryq të historisë.

Kosova

ku shqiptarët flasin një gjuhë

dhe dëgjojnë dy gjuhë,

edhe gjuhën e mëmës

edhe gjuhën e UDB-së.

Pas Çamërisë e Kosovës,

ku mbetet Shqipëria?

Mua më kishte bërë përshtypje të jashtëzakonshme veçanërisht “Ballada Çame”

, që e kisha lexuar me një frymë te gazeta “Zëri i Rinisë”. E njoh çështjen çame, i thashë, po tragjizmin e saj e gjeta të realizuar artistikisht dhe emocionalisht te Balada Çame, në të vërtetë tragjizmin e çështjes sonë kombëtare të pazgjidhur dhe të njeriut shqiptar në shekuj. I dija përmendësh vargjet e baladës dhe hera-herës citoja ndonjë: “Në kullotat e braktisura të saj, kullosin rrufetë…Ne, popull muhaxhir, ecim nëpër shi… Dhe të gjitha udhët tona shpien në veri…Na e tregojnë drejtimin plumbat… Na e ndriçojnë udhën flakët…” Çfarë drame, çfarë metaforash!

Kisha marrë edhe unë flakë… Do të ishte më mirë t’ua thoshe nxënësve, sesa mua, më ndërpreu me buzëqeshje Bilali. Më solli në vete. Kisha dëshirë të madhe t’i flisja edhe për tregimet e tij “Njerëz të rinj, tokë e lashtë”, sidomos për “Purpurantin” , por ai ma preu hovin. Ishte njeri modest, por edhe i prerë, nuk i pëlqenin lëvdatat, teprimet.

Gjithsesi u gëzua për ftesën, që e pranoi me kënaqsi. Por nuk erdhi kurrë. Ashtu rrodhën ngjarjet. Pas diskutimit në Lidhjen e Shkrimtarëve, Bilalin e morri rrëpira.

Kështu, vëllimi poetik “Lirishtja e kuqe” e shtypur më 1967, u ndalua të shpërndahej dhe u dërgua në brumatriçe, për t’u kthyer në karton. Edhe romani historik “Krastakrahus”, shkruar me rastin e 500-vjetorit të vdekjes së Skënderbeut, e pësoi më keq . Nuk u botua fare, mbasi u end nga një zyrë censure në tjetrën, nga një redaksi në tjetrën.

Dënimi me mosbotim ishte vdekja shpirtërtërore e autorit, përndjekja politike ishte vdekja morale e fizike e tij. Pushtetarët e kuq e shpallën reaksionar, armik, provokator.

E internuan në Hamallaj të Durrësit, e izoluan dhe e survejonin në çdo hap që bënte, me çdo njeri që takonte. Natyrisht që do të përfundonte në burg. Operativët e Sigurimit të Shtetit dhe spiunët e fshehtë nuk i ndaheshin.

Bilal Xhaferrin e priste hapsana. Dhe jo vetëm atë. Shqipëria ishte kthyer e gjitha në burg dhe në geto përqendrimi.

…Rrugëve të Atdheut

si kukuvajka nën hënë,

leh e ulurin

gazi “69”,

shkruan me dhimbje poeti. Dhe me dhimbje u largua nga ky atdhe. U arratis në vitin 1969. Por edhe në dhe të huaj, ai e vijoi përpjekjen e tij kombëtare dhe letrare. Në Çikago nxorri revistën letrare “Krahu i shqiponjës”, ku u botua edhe pjesa më e madhe e shkrimeve të tij, në vazhdën e Konicës dhe Nolit. Por edhe atje e ndoqën falangat e Sigurimit të Shtetit, sepse Bilal Xhaferri ishte një rrezik potencial për regjimin komunist të E. Hoxhës, një nacionalist i spikatur, një dëshmitar i tmerrit shqiptar nën diktaturë, por edhe një penë e fuqishme, një artist antikomunist. E plagosën, i dogjën studion dhe shkrimet, edhe ia bënë jetën të pasigurtë edhe në Amerikën e lirë. Ndoshta edhe e vranë, si mjaft personalitete të tjera disidente të Ballkanit e të Europës. Vdiq në rrethana ende të panjohura mirë në vitin 1986.

“Kur vallë sërish do të kthej?” pyeste ai edhe i vdekur, përmes vargjeve të tij.

Ne e dëgjuam zërin e tij dhe e kthyem në Atdhe.

Eshtrat e tij do të prehen në tokën mëmë.

“Kur vallë sërish do të kthej?”

U kthye sërish tek ne vetë Bilal Xhaferri, i gjallë. (Ligjeratë e mbajtur me rastin e kthimit në Atdhe të eshtrave të Bilal Xhaferrit, maj 1995)

Vjosa Osmani/

Në Ditën Botërore të Lirisë së Shtypit mbështesim dhe inkurajojmë gazetarët, sikurse edhe riafirmojmë angazhimin tonë për ta mbrojtur të drejtën e tyre për të raportuar pa frikë dhe censurë, si dhe për ta mbrojtur sigurinë e tyre kur ata raportojnë nga vende ku ka mungesë sigurie. Siç u dëshmua edhe pas sulmit të agresionit të Serbisë më 24 shtator 2023 dhe ditët që pasuan, roli dhe raportimi i mediave ka qenë kyç në mënyrë që institucionet e Kosovës të mund ta dëshmojnë para botës të vërtetën rreth atij sulmi.

Në një periudhë të mbingarkesës me informacione dhe kur po kërcënohen paqja e stabiliteti në botë dhe në rajonin tonë, beteja kundër lajmeve të rreme dhe dezinformatave nuk ka qenë kurrë më urgjente.

Lajmet e rreme minojnë demokracinë e paqen e në raste të caktuara edhe sigurinë e qytetarëve dhe sigurinë nacionale, ndaj nevoja për t`iu kundërvënë atyre është më e madhe se kurrë dhe në funksion të mbrojtjes së të vërtetës.

Këtë betejë duhet ta bëjmë bashkë, institucionet, gazetarët dhe shoqëria civile, ngase vetëm bashkërisht mund ta mirëmbajmë një ambient ku e vërteta mbizotëron ndaj lajmeve të rreme dhe ku media është e lirë ta përmbushë rolin e saj si mbrojtëse e demokracisë dhe e të drejtës së qytetarëve për të qenë të mirinformuar.

DEKLARATË PËR OPINIONIN PUBLIK LIDHUR ME ZGJEDHJET PARLAMENTARE DHE PRESIDENCIALE NË MAQEDONINË E VERIUT

Federata Pan-Shqiptare “VATRA” e Amerikës përcjell me vëmendje secilin zhvillim politik, socio-ekonomik, kulturor dhe ngjarje të tjera me rëndësi në tërë etnikumin shqiptar.

Kemi përcjellur me vëmendje procesin elektoral, fushatën, qasjet politike dhe programore të spektrit politik në Republikën e Maqedonisë Veriore, veçanërisht atij shqiptar.

Në respektim absolut të pluralizmit dhe vullnetit politik të vëllezërve tanë në Maqedoninë e Veriut, vlerësojmë se është tani momenti i duhur, më i nevojshmi dhe imperativ i kohës që faktori politik shqiptar të unifikohet, të bashkërëndojnë veprimet politike dhe të forcojnë pozitën e tyre politike në jetën institucionale dhe shtetërore të Maqedonisë së Veriut.

Trendet politike, të sigurisë dhe gjeopolitike sidomos në rajonin e Ballkanit Perëndimor, në kontekstin e të ardhmes politike të shqiptarëve në Republikën e Maqedonisë së Veriut kërkojnë vullnet politik, urtësi, mendje të ftohta dhe maturi politike në mënyrë që faktori politik shqiptar atje të jetë partner i pakalueshëm në vendimarrje, në proceset politike, ekonomike por edhe afirmimin dhe avansimin e të drejtave të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut. Përçarjet politike, ndarja e votës shqiptare, pas rezultateve të raundit të parë të zgjedhjeve presidenciale është treguesi më i mirë se po të ishte vota e shqiptarëve unike për një kandidat koncensual, në raundin e dytë do të ishte një shqiptarë në garë për president të shtetit. Duke dëgjuar deklarimet publike dhe fjalorin e disa liderëve politik maqedonas me tone nacionaliste që flasin për “Tribunale për krime lufte” dhe kërcnime të natyrave të ndryshme, që bien ndesh me rregullimin kushtetues, Marrëveshjen e Ohrit dhe orientimin euro-atlantik të vëndit, unifikimi i faktorit politik shqiptar është domosdoshmëri e kohës dhe interes strategjik i shqiptarëve të Maqedonisë së Veriut. Si organizata më e vjetër e shqiptarëve të Amerikës, në cilësinë e kryetarit të “VATRËS”, ju bëj apel publik z. Ali Ahmeti, z. Bilall Kasami dhe z. Arben Taravari që të jeni në nivelin e përgjegjësisë politike dhe kombëtare për rolin, pozitën por edhe proceset e avancimit të statusit të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut. “VATRA” është në gadishmëri të plotë, në konsultim edhe me miq të kombit tonë në Vashington që të ndihmojmë në këtë proces me qëllimin më fisnik, avansimin dhe forcimin e rolit dhe pozitës së shqiptarëve ne Republikën e Maqedonisë së Veriut.

Unë jam i gatshëm që tani, të jem bashkë me juve në këtë proces unifikimi të domosdoshëm dhe tepër të rëndësishëm për një të ardhme prosperuese të bashkëkombasve tanë në Maqedoninë e Veriut.

Vëllazërisht,

Kryetari i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës,

“VATRA”

Dr. Elmi Berisha