Nga Idriz Lamaj*

Publicistika e shqiptarëve të Amerikës është thesar i çmuar për analizimin e zhvillimeve historike të popullit shqiptar në atdheun etnik dhe të veprimtarisë të mërgimtarëve shqiptaro-amerikan në ShBA. Që nga fillimi i shekullit të kaluar deri më sot, mërgimtarët shqiptarë në këtë vend botuan me dhjetra gazeta e revista të ndryshme. Veprimtarët e kësaj fushe ishin intelektualë idealist të cilët botuan gazeta e revista me mundin dhe shpenzimet e tyre dhe të pak miqëve e bashkëpunëtorëve të ngushtë që mund të kishin. Me kalimin e kohës zhduken gjurmët e botimeve të tyre, me përjashtim të gazetës “Dielli”, që botohet prej 102 vitesh. Dy dekadat e fundit, si shkak i zhvillimeve historike në Kosovë e Shqipëri, botohen në New York gazetat “Illyria” dhe “Bota Sot”.

Në fillim të viteve ’70-të Fran Shkreli filloi botimin e revistës”Rinija Shqiptare në Mërgim”. Dalja e kësaj reviste në qarkullim fillon në një kohë ndryshimesh të dukshme politike kombëtare e ndërkombëtare. Marrdhëniet midis Prishtinës dhe Tiranës në vitet 70-të, përveç rëndësisë  kulturore, sollën dhe forcimin e fushatës politike të komunizmit kundër nacionalizmit shqiptar në mërgim. Propoganda politike e regjimit komunist të Tiranës ndikoi thellë në rininë shqiptare të Kosovës. Për herë të parë pas Luftës së Dytë Botërore, në mjetet e iniformimit të Kosovës (në gazeta e revista) filloi një lloj fushatë e dukshme politike-ideologjike kundër mërgatës nacionaliste shqiptare, kundër klerit katolik shqiptar, dhe kundër “imperializmit amerikan”. Kishte dhe intelektualë e mërgimtarë, të pjekur nga mosha, ish të persekutuar politikë, të vuajtur në kampet e punës së detyruar dhe burgjet e regjimit komunist të Shqipërisë, të cilët, në atë periudhë, zbutën qëndrimin e tyre kundër komunizmit. Ndikimi i propagandës komuniste në mërgim shikohet në shkrimet e tyre, ku herë pas here, bëjnë fjalë për “përparimet e mëdha në fushën e arsimit dhe të ekonomisë” në Shqipëri.Në anën tjetër, përfundimi i luftës në Vietnam dhe tërheqja e forcave amerikane nga ai vend turbulloi mendjet e shumë qarqeve universitare amerikane, sidomos të profesorëve dhe studentëve, duke paraqitur komunizmin si një lloj ideologje jo të keqe.   Në atë dekadë lëkundjesh të thella politike kombëtare e ndërkombëtare, Fran Shkreli (në moshën 22-vjeçare) filloi botimin e revistës “Rinia Shqiptare në Mërgim”. Në janar 1972, doli në New York numri i parë i saj duke filluar me këtë editorial:

” Tue bisedue me njanin para disa kohe, m’thotë:Kur njeriu jeton i lirë, i gëzon të drejtat me shkrue, me u shpreh dhe me mendue lirisht, asht mëkat që mos me çfrytëzue këtë liri, për të mirën tonë, të Kombit dhe të kulturës shqiptare. I trimnuem prej disa të rinjve, dhe i mëbshtetun në bashkëpunimin e tyne, po ia fillojmë me shtypë këtë organ të ri, të cilit ia dhamë titullin, “Rinija Shqiptare në Mërgim”. 

Pse rinia jonë mos me e pasë organin e vet, ku do të çfaqshin mendimet e tyne ashtu si mendojnë ata, lirisht pa i udhnue dikush tjetër,sigurisht tue shique punën e të vjetërve, tue pranue çka asht e mirë dhe e suksesshme tue u largue atyne që munden me damtue? Asht e nevojshme pra që të fillojmë vet.

E dijmë se ndokush ndoshta, ka me u bindë, s’kanë me marrë këtë punë seriozisht, kanë me na quejtë t’pa aftë për këte ndërmarrje. Na i dijmë mundësitë dhe aftësitë tona. Nuk janë të mëdha por janë të mjaftushme. Edhe na do t’bajmë çmos që me ndej në rrethin tonë. E pranojmë kritikën, por ajo duhet me qenë e shëndoshë, me karakter ndërtues dhe qëllime të mira.Iu lutem lexuesve tonë, e kryesisht atyne që janë në gjendje nga penda, me na dhanë direktiva, udhëzime, me na ndihmue në këtë çashtje. Si thamë ma nalt me karakter ndërtues, gjithëmonë janë të mirëpritura. E dijmë se çdo fillim asht i ëvshtirë, por na besojmë me ndihmesën e Zotit, në fuqitë tona dhe në vullntin e popullit. Na nuk jemi kah e bajmë kët as me i qitë za vedit, as me ulë ose mposht’ veprimin e ndokujt deri tash. Jo! Përkundrazi, jemi mirënjoftësa dhe e çmojmë veprimtarinë e tyne. Pra, mos na keqkuptoni, por na ndihmoni! (“Bisedime shoqnore”, R. SH. M. Faqe 1, nr. 1). Në të njëjtin numër (f 3), botuesi sjell shkrimin me titull “Shqipnija Etnike”, ku midis të tjerash shkruan:  “Ndeshja vigane e Fuqive të Mëdha, tue ndërrue aty këtu hartën e Evropës, e ma veçanërisht hartën e Ballkanit, ka ringjallë edhe nji herë çashtjen e pavarësisë të të gjithë kombeve, si të mëdhaja si të vogla, e çashtjen e kufijëve të tyne; çashtje e randësishme e delikate nga të cilat mvaret ajo ardhmëni lirie, drejtësie e paqeje, e cila ashtë dëshira ma e flakët e mbarë gjinisë njerëzore.”

Sipas këtij artikulli çashtja e pavarësisë dhe e kufijve nuk është vetëm një çështje drejtpeshimi politik, por edhe një çështje morale e juridike. Dhe, “problemi kryesor për ne shqiptarët dhe për atdhenë tonë asht: Shqipnija e cila kërkon rimëkambjen e pavarësisë politike brenda kufijve etnik të saj. Shqipnija e cila kërkon Çamërinë, Manastirin e rrethet e tij, Kosovën, Tivarin, Ulqinin, Plavën, Gucinë, Tregun e Ri dhe Shkupin me rrethe; Shqipnija e ka me tagër këtë pamvarësi e mbi të gjitha këto vende.” 

Në këtë artikull të ngjeshur shkruhet se kërkesat e shqiptarëve janë të mbështetura mbi argumentet më të forta, më të shëndosha dhe më të pakundërshtueshme. Në fund, kritikon ashpër regjimin komunist të Tiranës, për të cilin shkruan se”. flet para Kombeve të Bashkuara për të drejtat e popullit të madh kinez si ma përpara për të drejtat e popullit të madh rus, ndërsa çashtjen e Kosovës se zë n’gojë sepse atë ua ka falë sllavëve.”

Përgjegjësi i revistës për të dokumentuar pazarllëkun politik të hierarkisë politike të komunistëve shqiptarë dhe sjelljen e tyre në pushtet nga serbo-malazezët, shkruan:” Po biem disa pjesë letrash që Enveri me shokë kanë shëndrrue me “miqtë” e tyne jugosllav. Enver Hoxha në letrën dërgue Titos, me 23 shtator 1944, përpos tjerash shkruan: “Vija e drejtë dhe e kjartë e Partisë Komuniste heroike të Jugosllavisë nuk ka qenë për ne vetëm dritë, e cila ndriçon rrugën tonë, por njëkohësisht ka qenë një mbështetje e fortë. Dy partitë tona kanë vu në themel vllaznimin e t’dy popujve tonë. Partia e jonë ndihet e fuqishme sepse bri saj asht Partia e madhe e Jugosllavisë dhe udhëheqësi i saj i urtë Mareshalli Tito.

Enveri i shkruen Mugoshës, të cilit nuk ka mund t’i zbulojë dot as emrin e vërtetë, derisa Dushani u kthye në Jugosllavi për gjithëmonë. Prej kësaj shifet se sa besnik kanë qenë Enveri me shokë për serbomadhin Dushan, sa që as emnin e vërtetë nuk ua ka kallxue; ata njohnin me emën Dushanin si Salë. Enveri i shkruen Aliut(Miladin Popoviqi, shën IL) qenkesh ma i fortë se ne. Do të fillojmë nji kurs të vogël biçim konferencash me këto tema: Lufta imperialiste e parë dhe e dyta-luftë e drejtë dhe padrejtë”. Luftë e drejtë dhe e pa drejtë , fakt që asht realizue mbi popullin shqiptar tash ma se 25 vjet; padrejtësia asht përdorë dhe përdoret edhe tash në Shqipni. Asht e nevojshme dhe e drejtë që dikur regjimi komunist të fillojë të përdorë drejtësinë.”(R.SH. M. N.3, fq 2-3) 

Në atë kryeartikull të gjatë redaksional ai sjell edhe paragrafe letrash të Hysni Kapos, Koçi Xoxes dhe servilëve të tjerë serbo-malazezëve të cilët i sollën në pushtet në sajë të luftës civile vëllavrasëse që krijuan në Shqipëri vetëm për të mbajtur Kosovën dhe territoret e tjera nën thundrën e tyre pushtuese dhe popullin shqiptar të izoluar, të poshtruar, të shtypur dhe të varfër.

Në numrat 2 dhe 3, Shkreli sjell në revistën e tij reagime të ashpra kundër gazetarëve Ali Sutaj, Jusuf Ferizi dhe Ragip Beqaj. Ata kishin filluar një fushatë të fortë kundër emigracionit shqiptar dhe veprimtarisë të Klerit Katolik në gazetën “Rilindja” të Prishtinës. Shkrimete tyre nuk ishin gjë tjetër vetëm se imitim i shtypit komunist të Shqipërisë. Po të lexohen ato shkrime janë thjeshtë për t’i hyrë në qejf regjimit komunist të Tiranës sepse kishte filluar komunikimi i fortë Prishtinë-Tiranë, kurse qarqeve shtetërore jugosllave, polemika të tilla kundër mërgimtarëve iu pëlqenin sepse në ato shkrime luftoheshin përpjekjet e shqiptarëve për çështje të Kosovës dhe goditeshin figura të shquara të nacionalizmit. Ndërsa, sa i përket Klerit Katolik, politika sllavo-komuniste e ka pasur gjithëmonë halë në sy.

Këtu duhet shquar fakti se edhe gazetarët e Rilindjes të akredituar pranë Kombeve të Bashkuara, në atë periudhë shkruan herë pas here kundër veprimtarisë së emigracionit shqiptar në SHBA dhe kundër qeverisë amerikane, duke e cilësuar atë edhe si shtet imperialist.

Në secilin numër të revistës z. Shkreli i kundërvihet propagandës të gazetarëve komunistë të Prishtinës dhe Tiranës në një mënyrë të pashembullt. Ai mbron nacionalizmin shqiptar në mërgim me forcën e argumenteve të forta historike, duke e quajtë luftën “nacionalclirimtare” më tepër si luftë vëllavrasëse dhe pushtimi se sa si luftë antifashiste.

Shkreli, në moshë fare të re, përveç studimeve në Universitet, shkruan, zgjedh lëndë për botim, redakton, daktilografon, përkthen, faqos, shpërndan revistën, mban korrespondencë me lexuesit e saj dhe me personalitete te penës. Në numrin 3 të revistës botohen këto dy letra:

Prof. Ernest Koliqi i shkruan:

I dashtun Fran, “Më kanë ra në dorë si letra e jote ashtu edhe Nr. 1 i periodikut “Rinija Shqyptare në Mërgim”. Gëzohem pikë ma së pari qe je mirë, qe përpiqesh të ndjekish studimet e, në fund, për botimin kushtue masës së re qe larg prej atdheut ka shumë nevojë t’ushqehet me shkrime të shëndoshta shqipe.. të lumtë! Asht nji fillesë plot premtime. Mbaj mend veç, fjalën e moçme:”Trimi i mirë me shokë shumë!” Avit moshatarë sa ma shumë qe mundesh. N’asht se kjo fletore tremujore do të merret edhe me letërsi, mos harro auktorë që regjimi komunist i Tiranës ka përjashtu nga historia e letërsisë shqipe. Kam pasë punë shumë në këto kohët e fundit, prandaj vonova me t’u përgjigjë”. 

Të fala të përzemërta, Ernest Koliqi

Ndërsa, Prof. Rexhep Krasniqi i shkruan:”

I dashtun z.Shkreli — Sot kam marrë letrën e juej, dhe megjithë që jam I nxanun me punë të tjera, po iu përgjigjem menjiherë. Mjerisht deri më sot nuk kam pasë rast me u takue me ju, por dy gjana më kanë ra në sy në lidhje me ju. Spari që ju punoni, dhe njëkohësisht, vazhdoni mësimet shkollore, dhe tue qenë se jeni në moshë të re,

kam shpresë të madhe që me kohë dhe me sakrifica, ma në fund, do të jeni në gjendje me i përfundue këto mësime, dhe kështu, me hy në radhën e shqiptarëve të

pakët të kësaj kategorie në këtë vend. I kam lexue rishtas edhe dy numrat e së përkohshmes “Rinija Shqiptare në Mërgim”. Secili fillim asht i vështirë, por nga përmbajtja e artikujve që keni botue më duket se jeni në rrugë të mbarë që përputhet me moton e juej “Lux et Veritas” dhe të shpresojmë se, me kohë, broshura e juej ka me u ba nji përmbledhje e fuqive të reja të kulturës dhe të virtuteve të komëbsisë shqiptare në këtë vend të lirisë dhe të përparimit.

Ju falem nderës për fjalët e mira që shprehni ndaj Komitetit “Shqipëria e Lirë” dhe punës që ky komitet ka ba dhe mundohet me ba në përkrahjen e çashtjeve të bashkatdhetarëve tonë në këtë vend, dhe atyne që janë robnuem nga regjimi totalitar në atdhe.

Me kaq ju dëshiroj shëndet të mirë dhe punë të mbarë, ashtu edhe Pashkët për shumë vjet e me të mira. Mbetem me nderime  –  Dr. Rexhep Krasniqi

Letrat e mësipërme për z.Shkreli ishin mbështetje e madhe morale dhe vlerësim i punës së tij. Numri i katërt i revistës, krahasimisht me numrat e mëprashëm, duket më i pasur. Përveç një shkrimi të prekshëm dhe dokumentar të bashkëpunëtorit të revistës z. Ndoc Vulaj mbi jetën dhe veprimtarinë e Ndre Mjedës, z. Shkreli

shkruan edhe lidhur me zhvillimet politike në SHBA dhe zgjedhjen e presidentit Nikson në mandatin 1972-1976. Aty (fq 7) është një letër në anglisht drejtuar Kolegjit Lehman me rastin e zgjedhjeve presidenciale me titull”More than ever”, në të cilën z. Shkreli i përgjigjet revistës së Kolegjit “Meridian” e cila kishte shprehur keqardhje për rezultatin e zgjedhjeve në favor të presidentit Nikson,të ashtuqujturit sindrom vietnamez. Shkreli i përgjigjet:”Të gjithë e dimë, ose të gjithë duhet ta dijmë se komunizmi është rrezik i madh për botën e lirë. Ndërlikimi amerikan në Vietnam nuk është asgjë tjetër vetëm një garanci për liri e vetvendosje të popullit vietnamez dhe shpresë për të gjitha kombet e tjera që jetojnë nën thundrën terroriste të komunizmit të të gjitha atyre kombeve”.(R.SH.M, Nr. 4 fq. 9)

Bashkëpunëtor serioz dhe mbështetës i gjithëanshëm irevistës është Ndoc Vulaj, penë e mprehtë e kohës dhe studiues i fushave të ndryshme të kulturës tonë komëbtare. Një bashkëpunëtor tjetër i revistës ishte dhe Gjeto Sinishtaj. Ai e pasuroi revistën me poezi, ku shpreheshin ndjenjat për atdheun etnik dhe jeta plot dhimbje në mërgim.

Revista “Rinija Shqiptare në Mërgim” (R SH M) zë një vend të veçantë në publicistikën e emigracionit antikomunist shqiptar. Kjo është revista e parë themeluar dhe drejtuar nga një student, i cili bën përpjekje serioze për të bashkuar, organizuar dhe ngritë zërin e rinisë shqiptare në këtë vend. Një rëndësi tjetër e kësaj reviste është orientimi politik dhe historik. R.SH. M bënë luftë pa kompromis kundër ideologjisë komuniste në përgjithësi dhe në veçanti, kundër regjimit kmunist në Shqipëri. Në këtë fletore diskretitohet komunizmi në të gjitha fushat.

Në faqet e revistës R. SH.M janë ribotuar shumë artikuj anglisht të Fran Shkrelit të botuara në revistën “Meridian”, që aso kohe e botonte universiteti ku ai kryente studimet. Po të lexohen me kujdes këta artikuj shihet se z. Shkreli mban të njëjtin qëndrim. Ai polemizohet ashpër me profesorët liberalë amerikanë duke sjellë edhe emrat e disa prej tyre, të cilët “predikonin” dhe e konsideronin komunizmin si një gjë jo të keqe, por si lëvizje punëtorësh, etj.

Shkreli mban një qëndrim të fortë konservator lidhur me këto pikëpamje dhe zatën që prej asaj kohe e deri më sot ai nuk ka bërë më të voglin ndryshim ose lëshim në pikëpamjet e tij.  Tetë numra të revistës dolën në qarkullim, pastaj (më 1974) z. Shkreli punësohet në seksionin Shqip të “Zërit të Amerikës”. Punoi në Washington më shumë se tri dekada, derisa doli në pension. Nga punëtori ri, ai arriti të drejtoi Shërbimin Shqiptar dhe Shërbime të tjera, përfshi atë Sovjetik.

Fran Shkreli edhe sot në shkrimet e tij mbetet ai që ishte; njeri i brumosur me idealet e larta nacionaliste, studiues dhe analist i paisur me kulturë të thellë politike kombëtare dhe ndërkombëtare.

Kushedi sa shërbime i bëri Frani vendit të vet gjatë punës në Washington!

Nga Idriz Lamaj –Studiues, analist dhe ish-gazetar i Zërit të Amerikës

                                            Nr. I –Janar-Mars, 1972

                                            Nr. II, Prill-Qershor, 1972          

Sokol Paja/

New York, 22 Mars 2024 – Prof. Dr. Edmond Hajrizi themeluesi dhe rektori i institucionit privat të arsimit të lartë në Kosovë, UBT (University for Business and Technology) zhvilloi një vizitë zyrtare në Federatën Pan-Shqiptare të Amerikës Vatra. Prof.Hajrizi u prit nga kryetari i Vatrës z.Elmi Berisha, anëtari i kryesisë z.Ilir Cubi, anëtari i këshillit të Vatrës z.Anton Raja, z.Dritan Haxhia, Editori i Diellit dhe gazetari Halil Mula. Në takim mori pjesë dhe z.Naim Dedushaj kryetari i rrjetit të bizneseve të diasporës. Në fjalën e mirëseardhjes kryetari i Vatrës z.Elmi Berisha vlerësoi punën e shkëlqyer të Prof.Hajrizit, të stafit akademik në Universitetin UBT, kërkimin shkencor, metodat inovative të mësimdhënies dhe infrastrukturën moderne në kampuset universitare. “Nga UBT ka përfituar e gjithë Kosova. UBT është një universitet i shkëlqyer në të gjithë hapsirën shqipfolëse në Ballkanin Perëndimor. Ju jam mirënjohës për bashkëpunimin e veçantë në festimin e 15 vjetorit të pavarësisë së Kosovës dhe sidomos respektin ndaj legjendës së shqiptarizmës në Shtetet e Bashkuara të Amerikës Jim Xhema. Vatra është satelit i kombit dhe i të mirës së shqiptarëve në Amerikë” tha ndër të tjera z.Berisha. Më tej ai ekspozoi punën e Vatrës në Uashington dhe përpjekjet për transmetimin e atdhetarizëm te gjeneratat e reja shqiptare në Amerikë. Në fjalën e tij Prof.Hajrizi falenderoi Vatrën për bashkëpunimin dhe pritjen e ngrohtë dhe bashkëorganizimin e 15 vjetorit të pavarësisë së Kosovës në Prishtinë: “Pa Vatrën e diasporën shqiptare në Amerikë ne sdo e kishim lirinë. UBT ka interes për ndërtimin e qendrës për studimet shqiptare-amerikane për të njohur kontributin politik, ekonomik dhe patriotik të diasporës shqiptare në Amerikë dhe kontributorëve të tjerë. Synojmë gjithashtu të themelojmë një qëndër serioze për studimet amerikane për të njohur aspekte të thelluara aspekte politike, ekonomike kulturore e diplomatike” tha ndër të tjera Prof.dr. Edmond Hajrizi. Gjatë takimit të ngrohtë e vëllazëror u diskutua për vazhdimin e bashkëpunimit me diasporën shqiptare në Amerikë ku Vatra ka rolin kryesor në të gjitha proceset patriotike në mërgatën shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Kryesia e Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës “Vatra” u mblodh me urgjencë ditën e djeshme më datë 11 Shkurt 2024 për të analizuar një ngjarje të rëndë dhe të paprecedentë në historinë 112 vjeçare të Federatës Vatra ndodhur në Selinë Qendrore të Vatrës. Në indinjatë të thellë, Kryesia e Vatrës, pas mbledhjes, në unanimitet lëshoi këtë deklaratë:

Të dashur vatranë e bashkatdhetarë: më 10 Shkurt 2024, në orën 12.30 pm, një grup aventurierësh uzurpoi për disa orë Federatën Vatra dhe gazetën Dielli duke bllokuar institucionin e zyrtarët e Vatrës në ushtrimin e detyrave funksionale.

Ky grup mjeranësh të mbështetur nga forca të errëta antishqiptare, pikërisht në javën e festimit të 16 vjetorit të pavarësisë së Republikës së Kosovës ku Vatra zhvillon festë e simpozium për Kosovën, antikombëtarët të frymëzuar nga qarqe të caktuara që nuk duan Vatrën e kombin shqiptar, kryen aktin më të tmerrshëm në historinë 112 vjeçare të Federatës Vatra, duke shkallmuar e marrë peng institucionin më të vjetër patriotik shqiptar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. 

Asnjë tradhëtar që bën lojën e antishqiptarëve me qëllim pengimin e veprimtarisë së Vatrës në shërbim të Kosovës, kombit shqiptar e komunitetit shqiptar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, nuk do ta ndalë kurrë punën e shenjtë të Vatrës për komb e atdhe.

Vatra e dënon këtë akt vandal e brutal si të turpshëm, të pamoralshëm, të neveritshëm, të papranueshëm dhe të dënueshëm. 

Përsonat që moren pjesë në ketë akt të shëmtuar nuk do të jenë kurrë më pjesë e Vatrës. Këta persona ilegjitimë janë turpi i kombit e i komunitetit shqiptar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Këta keqbërës do të ndëshkohen me forcën më të ashpër të ligjit amerikan për shkeljet e njëpasnjëshme të ligjit në SHBA, thyerjen e Kushtetutës së Vatrës, prishjen e imazhit e prestigjit të Vatrës e kombit shqiptar.

Ky akt mesjetar, shtazarak e kafshëror i uzurpimit, presionit, shantazhit, dhunës dhe terrorit që bie ndesh me civilizimin demokratik e qytetërimin perëndimor do të refuzohet përgjithmonë prej vatranëve e shqiptarëve patriotë.

Federata Pan-Shqiptare e Amerikës Vatra falënderon Policinë e New York e cila pasi verifikoi dokumentacionin zyrtar të Vatrës urdhëroi kthimin e institucionit nën kontrollin e autoriteteve zyrtare institucionale të Federatës Vatra. 

Federata Vatra ju bën thirrje shqiptarëve të Amerikës dhe opinionit të gjërë publik që të refuzojë me neveri këtë celulë bolshevike me origjinë tepër të dyshimtë, e cila sa herë Kosova ka nevojë për shqiptarët e Amerikës, këta gjakprishur përpiqen të ndajnë e përçajnë shqiptarët e Amerikës. 

Puna e Federatës Vatra e gazetës Dielli në shërbim të Kosovës, kombit shqiptar e komunitetit do të vazhdojë përjetë e mot. 

Në adresë të Vatrës dhe Diellit kanë ardhur me qindra telefonata e mesazhe mbështetëse nga Vatranë e shqiptaro-amerikanë që denojnë ashpër këtë akt barbar, të turpshëm e të neveritshëm!

Vatra i falenderon dhe shpreh mbështetjen maksimale ndaj autoriteteve funksionale të Vatrës të cilët me qetësi e qytetari përballuan me dinjitet këtë agresion të paprecedentë, propagandë e sulme fyese e dingruese të përsëritur prej 2 vitesh në dëm të Vatrës, Diellit e drejtuesve të tyre.

Në përfundim të analizës së ngjarjes, Kryesia e Vatrës votoi me 11 vota pro dhe 1 votë abstenim për përjashtimin nga Vatra të z.Mark Mrnaçaj, z.Nazo Veliu, z.Ramiz Mujaj, z.Prend Qetta, z.Muhamet Omari dhe z.Idriz Lamaj për shkelje të Kanunores së Vatrës. Shkelësit e ligjit iu referuan autoriteteve ligjzbatuese. Më herët Vatra ka përjashtuar z.Valentin Lumaj dhe z.Agustin Mirakaj të cilët gjenden në Gjykatën Federale të Bostonit ku po përgjigjen për akuzat dhe shkeljet ligjore.

Federata Pan-Shqiptare e Amerikës Vatra i bën thirrje opinionit publik, komunitetit shqiptar dhe medieve që të mos bien pre e mashtrimeve të kësaj bande antishqiptare që mashtron, ndan e përçan shqiptarët në Amerikë. 

Thank you Madame President,

Distinguished members of the Security Council,

There is a deep and uncomfortable irony — and, frankly, a dystopian feeling — in responding to false allegations of human rights abuses made by a country known to have committed the last genocide of the 20th century, and a government that is currently one of the biggest authoritarian threats to regional peace and security.

This very Security Council established the ICTY in 1993 because of “horrific crimes” and “grave breaches” of the Geneva Conventions. The Serbian government throughout the ’90s ordered, planned, and committed murder, torture, mutilation, and rape, committing genocide in Srebrenica and in Kosova. Feminist legal scholars have extensively shown how rape was used as a tool of war. The brutality of what was committed changed international human rights law forever.

Out of this misery, Kosova emerged from the war as a symbol of the fight for dignity and the triumph of human rights. And we did not grow bitter. We have built ourselves into a forward-facing multi-cultural and multi-ethnic Republic, and a growing and robust democratic state. Sixteen years after independence, and a quarter-century after war and devastation, today we stand tall and proud — a republic for all, a multi-ethnic society of all.

Our Government’s dedication to democracy, rule of law, and human rights has bolstered both our economy and internal unity. Since the NATO intervention, we’ve actively engaged with numerous international allies to establish democratic and efficient institutions.

In the last three years, our economy has surged: with 6.2% average growth, doubled Foreign Direct Investments and exports, and a 2/3 rise in tax revenues without substantial fiscal policy change. We’ve funneled this growth into the region’s largest fiscal package, recognized by the World Bank, to directly aid citizens, families, and businesses in facing global energy and cost-of-living challenges.

Kosova is a success story of NATO intervention in the spring of 1999, and an inspiring lesson on how economic development and democratic progress can go hand in hand. This progress has been recognized by a number of international organizations. The 2023 Freedom House report ranks Kosova 1st in the Western Balkans, 2nd in Europe, and 3rd globally for advancements in political rights and civil liberties. We improved by 22 places in just two years in the Reporters Without Borders’s World Press Freedom Index. Similarly, we jumped 21 places in the Transparency International’s Corruption Perception Index since our government took office.

Our growth and wellbeing are shared with minorities. We proudly have and enforce one of the constitutions with the highest protections of minority rights which include 20 guaranteed seats in the parliament (out of 120) out of which 10 are for Serbs. For perspective the entire population of Kosova is approximately 1.8 million, and the Serbian community is about 4% of it. Serbs in Kosova also run 10 out of 38 municipalities, so over 25% of them. We have made sure to allocate a substantial part of our budget to them and made sure that the Serbian language is an official language everywhere.

We are actively working, with the help of international governments and international NGOs, to bolster these rights. Just last year, the Ministry for Communities and Returns — led by an ethnic Serb minister — allocated millions for 265 grants to NGOs, farmers and small businesses from non-majority communities. The majority of these funds went to Kosova Serbs. This month, we’re launching a new initiative to support employment for up to 2,000 residents of the four northern municipalities. This effort will be facilitated by our newly established Employment Agency Office at the Municipality of Leposaviq – a Serbian majority municipality.

The Ministry of Finance’s ‘Kosovo Generation Unlimited’ program provides paid internships for youth, awarded also to the Kosova Serb youth. Our Energy Efficiency program subsidizes energy-efficient home heating equipment, with 17% of subsidies benefiting non-majority communities, including Kosova Serbs. We’ve allocated funds for building and repairing homes in Serb communities, and provided an additional 5.6 million euros to Serb-majority municipalities this year. Education grants for these municipalities are over 20% higher per student compared to others.

In the period of 2008–2022, the 10 Serb-majority municipalities enjoyed on average a 62% larger budget per capita than the rest of Kosova. And for 2024, the Ministry for Communities and Returns has the largest budget increase of all ministries – apart from the Ministry for Culture, Youth and Sports, which has the investment for the Mediterranean games 2030. The Office of Prime Minister press releases are in Albanian and in Serbian language all of the time. In addition, Government meetings are also live streamed both in Albanian and Serbian.

The idea that Kosova is conducting an ethnic cleansing campaign, or prosecution against the Serb community is a lie — one that has been debunked by numerous public bodies. Last October, the European Parliament approved a resolution calling on Serbian authorities and media to refrain from hate speech against Kosovars and the dissemination of propaganda about ‘ethnic cleansing’ and ‘pogroms’ in Kosova. Last year, the Helsinki Committee for Human Rights detailed how the Serbian government intentionally spreads fear regarding the false endangerment of Serbs in Kosova in order to radicalize society and to create a toxic atmosphere in which an agreement with Kosova would be rejected.

The false claims have also been disproven by the European Stability Initiative, a think tank based in Berlin and Vienna that obtained documents directly from official Serbian institutions. Their official statistics on state health insurance, enrollments in schools, pension recipients, the birth rates in hospitals prove that the percentage of Serbs leaving Kosova corresponds to that of those leaving Serbia. Therefore, Serbs who leave Kosova, just as those who leave Serbia, do so to pursue opportunities in Western Europe, not to flee some fictional ethnic cleansing campaign.

Instead, let’s focus on Serbia’s treatment of its ethnic Albanian population today: an ethnic cleansing campaign carried out administratively. The Serbian Government has systematically removed over 4,200 ethnic Albanians from the Civil Registry in Medvegja and over 2,000 in Bujanoc. This erasure has tangible consequences: victims lose access to IDs, passports, medical services, social assistance, vehicle registration, property transactions, pensions, and voting rights, leaving them stateless. This discriminatory targeting constitutes a method of depopulation against the Albanian community in Serbia.

Ethnic Albanian citizens are far from being the only targets of Serbia’s authoritarian regime. On the 2nd of January of this year, The Guardian’s editorial board described the state of politics there as “state capture”. A few hours ago, the European Parliament adopted with overwhelming majority a resolution calling for an investigation into the elections held in December, citing manipulating results, aggressive rhetoric, verbal abuse and Russian media actively engaging in disinformation on behalf of the government.

Serbia has aligned itself with Russia. It is the only European country, except for Belarus, not to impose sanctions following Putin’s invasion of Ukraine. And it acts as the Kremlin’s Trojan horse in Southeastern Europe, in a geopolitical war against the democratic world. When I was a political prisoner in Serbia at the age of 24, for 2 years and 7 months, I heard the guards loudly expressing joy and euphoria one day. It was September 11, 2001. Sadly, that violent, anti-democratic sentiment prevails, and mafia, authoritarianism, and the glorification of torture reign supreme.

I now turn to the Central Bank of Kosova’s recent Regulation on Cash Operations, which entered into force on February 1. Let me be absolutely clear: the Regulation does nothing to prohibit or prevent the Government of Serbia from providing financial support to Kosova Serbs. Any suggestion to the contrary is nothing more than false propaganda aimed at inciting ethnic tensions. The Regulation seeks merely to ensure the transparency and legality of cash imported into Kosova, in line with both our Constitution and EU monetary policy. The very same rules apply to all cash imports from any country, in any currency: they do not ban transfers of dinars from Serbia, any more than they ban transfers of dollars from the U.S., pounds from UK, or for that matter, lekë from Albania.

The Central Bank of Kosova is committed to doing all that it can to ensure that Kosova Serbs are able to continue receiving financial support from Serbia, uninterrupted and unimpeded. It has sent a letter to its counterpart, the National Bank of Serbia, proposing an agreement on the transfer of funds through legal and transparent means, in full compliance with the new regulation. And our government is fully committed to ensure a smooth transition with sufficient time invested in education and information instead of imposing penalties for noncompliance. We are committed to jointly identify and promote the best available tools to ensure a continuation of financial transfers from Serbia towards legal municipalities or households.

The Central Bank’s regulation seeks not to harm any single group of citizens, but rather to protect all citizens — of every ethnic community — from the threats of organized crime, arms trafficking, and money laundering. All of these activities rely on the ability of criminal groups to receive illegally smuggled cash, largely across our border with Serbia. Citizens in the north of Kosova — the overwhelming majority of whom are ethnic Serbs — are threatened day in and day out by such groups.

Our Serb citizens face intimidation from criminal groups dictating their actions, from protesting to voting. Disobedience results in violence, car burnings, and threats to family members. When Kosova Serbs ask to meet with me, we cannot make the meetings public because their lives and livelihoods are threatened. This must stop. Belgrade cannot be permitted endlessly to finance its criminals and terrorists in Kosova with undeclared and unregulated streams of money, flowing freely — and illegally — into our country.

And that, Distinguished Members of the Security Council, is the real source of Belgrade’s hysteria over the Central Bank’s regulation. Belgrade has sounded the alarm not because of dinar exchange into euro, but because we are banning large sacks of money at the border. They are crying foul, not out of concern for the plight of Kosova Serb citizens, but because their convenient pipeline of illegal cash into the north of Kosova is about to be shut off. This gathering, and the propaganda and vitriol that has preceded it, is nothing more than part of a ruthless campaign by an authoritarian regime.

The Republic of Kosova is fortunate to enjoy broad support from its international partners and allies in its fight against organized crime and corruption. The Central Bank and its regulations are just as essential to that fight as police officers, prosecutors, and judges.

In some ways, we are not surprised that Serbia would create problems out of democratic procedure. Since the end of the war, the Serbian government, run by many of the people who held senior positions in the Milosevic government — including Mr. Vucic, Milosevic’s Information, Propaganda Minister — has mustered all its power and imagination to find new ways to terrorize Kosova. Unsurprisingly, Serbia not only promotes genocide denialism, but also violently enforces it. After Serbian opposition leader Nikola Sandulovic apologized for Serbia’s war crimes in Kosova and laid flowers on the grave of a seven-year-old victim, the Serbian secret service arrested him early this January and beat him until he was unconscious, leaving him paralyzed. Meanwhile, Kosova Serbian journalist Radomir Dimic, who has resided in Serbia, has publicly stated that he plans to return to Kosova because Mr. Vucic’s authoritarian regime has made life unbearable for journalists. And as we speak now, he has arrived in Kosova.

Sadly, even 25 years after the war, Serbia persists in its attempts to violently reclaim Kosova. A glaring instance of this occurred on September 24th last year. Around 80 paramilitary troops, organized and supported by Serbia, launched an unprovoked attack on a Kosova Police patrol, resulting in the death of one police sergeant, Afrim Bunjaku, and injuries of two others. Despite the terrorists’ attempt to use innocent Serbian pilgrims as human shield in a monastery aiming to exploit any casualties for anti-Kosova propaganda, our police force’s professionalism averted civilian casualties.

Then, on September 27, Serbia declared an official three-day mourning period for the terrorists killed in the Kosova Police’s anti-terror operation. And you noticed today, that Mr. Vucic was recalling several Serbs being wounded or injured in different incidents, but he did not mention three killed Serbs. Why did he not mention them? Because he knows that they were terrorists which were financed, supported, orchestrated by him. That is why the three killed Serbs were not mentioned at all.

And on September 29, the White House National Security Council drew the world’s attention to an “unprecedented” deployment of Serbian tanks, troops, and heavy artillery along the Kosova–Serbia border. Only after U.S. and other international pressure did Serbia finally draw down its forces.

Meanwhile, Kosova Police discovered a disturbing set of documents left behind by the terrorists in their hasty retreat back to Serbia. The documents showed that the September 24 attack had been part of a larger plan to violently annex the north of Kosova, via a coordinated assault on 37 distinct positions. A corridor was then to be established to enable a continuous supply of arms and troops from Serbia.

In the subsequent months, Serbia has rejected international calls to extradite the terrorists to Kosova or otherwise hold them accountable. The paramilitary leader of the September 24 attack, Milan Radoicic — the U.S. and UK–sanctioned former Vice President of the Belgrade-sponsored political party in Kosova, Lista Srpska — still roams free in Serbia, just as Serbia itself has thus far escaped international sanctions for its role in the attack. Radoicic has an outstanding arrest warrant by Interpol that was issued this past December, and that Serbia has ignored.

This impunity is both unacceptable and dangerous. As President Biden stated in October of last year, “history has taught us that when terrorists don’t pay a price for their terror, when dictators don’t pay a price for their aggression, they cause more chaos and death and more destruction. They keep going.” These are wise words. Serbia must be held to account for its terror and aggression. Otherwise, it will keep going.

Serbia’s increasingly alarming acts of aggression and terrorism make it all the more urgent that it fulfill its obligations under the Basic Agreement, reached between our countries on February 27 of last year. The agreement was facilitated by the European Union and reflects Europe’s renewed engagement in resolving the main dispute between Kosova and Serbia. It has also been endorsed as legally binding by the United States. The European Union’s obligations in the dialogue emanate from UN General Assembly Resolution 64/298. Accordingly, on May 12 of last year, the EU notified the Secretary-General that an agreement between Kosova and Serbia had been reached. The next logical step would be for the EU to formally register that agreement with the UN.

The Basic Agreement sets a benchmark of de facto recognition, based on the 1972 Basic Treaty between the East and West Germany. The Agreement’s text expressly invokes the UN Charter as the guiding light governing the relations between our countries. It imposes on the parties a number of obligations, including: to develop good neighborly relations (as specified in Article 1), to engage with one another on the basis of sovereign equality and to respect one another’s territorial integrity (as specified in Article 2), to refrain from the threat or use of force (as specified in Article 3), and Serbia’s obligation not to object to Kosova’s membership in any international organizations (as specified in Article 4). The chief innovation of the agreement is to elevate de facto relations between our countries to the level of sovereign equals — beyond the mere recognition of documents, symbols and institutions and a minor upgrade of liaison offices.

Unfortunately, nearly a year after the agreement was reached, Serbia seems to be suffering from a severe case of buyer’s remorse. Its Prime Minister, Madam Ana Brnabic sent a letter to the EU on December 13, stating that the agreement isn’t legally binding. Serbia also rejects two key obligations: not to object to Kosova’s international memberships and to respect its territorial integrity. This refusal, particularly the latter, suggests a willingness to retain the option of invading Kosova.

Against this background, signing the agreement is not a mere formality; it’s the only guarantee for its full and unconditional implementation, Kosova’s national security, and regional peace. Despite my repeated offers, Mr. Vucic has refused to sign. I invite him, present at this meeting, to sign here and now, emphasizing the UN Charter’s crucial role in our agreement and relations. This symbolic act would demonstrate his commitment to peaceful and neighborly relations with Kosova.

Kosova is primarily known worldwide for the massacres and ethnic cleansing under the Milosevic regime, but few realize this was just the latest chapter in a century-long history of state crimes against Kosova Albanians. Starting with Ilija Garashanin in the 19th century, leading Serbian figures devised 24 plans for the deportation or extermination of Kosova Albanians. Our people’s history represents one of the greatest, yet internationally unrecognized, anti-colonial struggles of the twentieth century. While the genocide in the 1990s marked a climax, our oppression began long before and resonates with citizens across many nations.

Acknowledging the painful history of oppression and violence endured by our people, we are committed to safeguarding the rights of all individuals. Our past experiences have instilled in us a profound desire to create a safe and inclusive environment for everyone. As a nation that has overcome immense adversity, we aspire to serve as a beacon of solidarity and respect for human rights.

Federata Pan-Shqiptare e Amerikës “Vatra” në nder të 16 vjetorit të shpalljes së pavarësisë së Republikës së Kosovës, në Selinë Qendrore të Vatrës me adresë: 2437 Southern Blvd, Bronx, NY 10458, më 17 Shkurt 2024, ora 11 Am, do të organizojë një festë dedikuar ngjarjes historike për mbarë kombin shqiptar, shpalljen e Kosovës shtet të pavarur e sovran.

Në këtë ditë të shënuar do paraqiten kumtesa historike rreth pavarësisë e rrugëtimit 16 vjeçar të shtetit të Kosovës në liri, nga Prof.Dr. Roland Gjini, Frank Shkreli, Dr. Paulin Marku, Dr. Naim Musliu, Dr. Lulzim Nika dhe Halil Ahmeti. Në nder të kësaj ngjarje festive patrioti i shquar i Dardanisë, vatrani z.Toni Musaj në Vatër do të përgatisë një koktej për të gjithë të pranishmit.

Ftohet komuniteti dhe media që të marrin pjesë.