“Në Ditën e Përkujtimit të Holokaustit, ne reflektojmë mbi miliona njerëz që u persekutuan dhe u zhdukën në një prej periudhave më të errëta të njerëzimit.

Krenar per vlerat e popullit shqiptar, i cili kurrë nuk bëri kompromis as edhe me jetën e tij në mbrojtjen e kauzës së humanizmit.

Le të na shërbejnë historitë e tyre që të kundërshtojmë me vendosmëri urrejtjen, diskriminimin dhe çdo padrejtësi tjetër në dëm të njerëzimit” – Mesazh i Presidentit të Republikës së Shqipërisë z.Bajram Begaj.

New York, 26 Janar 2024 – Federata Pan-Shqiptare e Amerikës Vatra uron përzemërsisht z.Talat Xhaferri në detyrën e Kryeministrit të Republikës së Maqedonisë së Veriut. Kjo është një ditë historike për shqiptarët në Maqedoni e trojet etnike. Karriera e gjatë politike, eksperienca institucionale e shtetformuese dhe profili i një politikani të arrirë do ta bëjnë të suksesshëm dhe krenar për shqiptarët qeverisjen e z.Xhaferri.

Vatra vlerëson me konsideratë dhe i shpreh mirënjohjen faktorit politik dhe shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut për bashkëpunimin e suksesshëm dhe rolin deçiziv në faktorizimin gjithnjë e më tepër të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut.

Federata Pan-Shqiptare e Amerikës Vatra do ta mbështesë me të gjitha mjetet dhe kapacitetet qeverinë e Kryeministrit Z.Talat Xhaferri.

Me respekt dhe gëzim

Kryetari i Vatrës

z.Elmi Berisha

Nga ROLAND QAFOKU/

Janë një dyzinë librash të shkruar deri më sot për mbretërimin e Princit Wilhelm Zu Wied në Shqipërinë e vitit 1914. Me autorë kryesisht italianë dhe austriakë ato na kanë zbardhur se çndodhën në ato 6 muaj që në fakt sot na duken sikur ishin 6 vjet. Ishin aq intensive ngjarjet sa dukej sikur ndjek rregullin se një ditë e përshkruar për atë kohë vlen sa për 1 vit sot. Mes tyre ka edhe autorë shqiptarë që janë rrotulluar nga po këto burime dhe ndonjë ka kapur ndonjë thagmë të gjetur në Arkivin Qendror të Shtetit, por që nuk ka sjellë ndonjë të re të jashtëzakonshme. Përjashtim ka bërë libri-album i Artan Lames në vitin 2012 “Princi i shqiptarëve” që solli për herë të parë në foto dhe tekst të gjithë historinë e jetësë së Wid-it. Ishte ai i pari që shkoi në kështjellën Neuwied ku kishte lindur princi dhe si sqimatar i çdo gjëje të vjetër, na solli të plotë figurën e tij që nuk e njihnim. Dhe kur dukej se po thoshim boll më me ato 6 muaj, Marenglen Kasmi i përmbysi të gjitha. Studiuesi dhe historiani tashmë i certifikuar si “Deutsche Kulture” vjen i armatosur pikërisht me pirgje dokumentash nga atdheu prej nga ku vinte princi. Dhe të sjellësh një studim se si e shkonin gjermanët gjermanin e tyre në Shqipëri është vërtetë një pikëvështrim sa i ri dhe aq interesant. Kasmi ka shoshitur prej vitesh Bundesarchiv në Berlin dhe na jep si të servirur në pjatë jo vetëm një qasje tjetër, por fakte dhe të dhëna që vijnë për hërë të parë, aq sa mund të themi se i paskemi njohur shumë pak ato 6 muaj. Me librin “Wilhelm Zu Wied dhe Shqipëria mars-shtator 1914” Kasmi na sjell një tablo të gjerë, të plotë dhe të qartë se si e shikonte Gjermania “djalin e saj” në krye të principatës së vogël dhe të çuditshme shqiptare.

Dhe duke i shtuar këtë libër kolanës së librave të tij, Marenglen Kasmi përfundimisht ka çimentuar se është një pol të rëndësishëm i pikëvështrim gjerman të çdo ngjarjeje në historinë e Shqipërisë. Kasmi po tregon gjithashtu se historia e Shqipërisë është një minierë ari për çdo studiues, mjafton që të kesh dëshirë, vullnet dhe disa aftësi të veçanta që sigurisht ai i ka. Për fat, nga marsi deri në shtator 1914, ai na jepë gjithçka të re, gjithçka ndryshe apo e thënë me fjalë të tjera, një histori ose nuk e njihnim ose e njihnim gabim.

Besoj se çdokush që e njeh sado pak atë periduhë mund të ketë bërë pyetjen: Si ka mundësi që Princ Ëied-I, një gjerman me gjak mbretëror dhe me formim ushtarak e që kishte marrë pjesë në luftë dështoi në mënyrën më të turpshme në Shqiperi? Studiuesi Kasmi i jep përgjigje kësaj pyetje duke vënë në gojë një zyrtar të qeverisë gjermane përpara se Wied ta pranonte detyën: Prusia do humbte një komandant skuadre dhe asgjë më tepër! Mjafton kjo frazë për të kuptuar arsyet e atij dështimi dëshpërues të gjermanit më të paaftë që i ra fati të mbretëronte në shtetin e sapokrijuar në cep të Adriatikut. Shteti gjerman tregoi indiferencë totale ndaj princit të saj dhe këtë dështim e kishte parashikuar vetë perandori Wilhelm II i cili nuk ishte fare entuziast për caktimin e tij nga Fuqitë e Mëdha teksa tha: “Nuk do ishte e këndshme që në Shqipëri të turpërohej një princ gjerman. Dhe në fakt kështu ndodhi. Po cila ishte arsyeja? A ishte lëvizja rebele e turmave të çartura që thërrisni “dum babën”, pro Turqisë? Këtu Kasmi arrin në një konkluzion vërtetë interesant. Sipas tij, lëvizja rebele e atyre muajve nuk ishte kundër Wied, por kundër bejlerëve dhe agallarëve. Kjo është një tezë e fortë që mbahej deri në 1990 dhe për këtë ka patur debate të forta. Historiografia komuniste e shfrytëzoi këtë tezë për 45 vjet për ta cilësuar atë si një lëvizje deri diku majtiste, pra kryengritje fshatare popullore ndaj klasës feudale. Madje, Haxhi Qamili cilësohej deri në 1990 si Hero i Popullit dhe busti i tij qëndroi deri vonë në fshatin e tij të lindjes në Sharrë. Ironia dhe humori vazhdonte teksa në vitin 2006, me rikonstruksionin e shkollës 9-vjeçare të fshatit ishte rikonstrukuar edhe busti i tij, ndërsa emri në ballinën e shkollës ishte bërë më i dukshëm. Por Kasmi sigurisht që nuk ka qasjen të “rikonstruktojë” figurën e princit të gjurulldisë Haxhi Qamili. Ai e sjell lëvizjen anarkike që ai drejtoi të shfytëzuar nga kush mundi. Dhe teza e tij e një anarkie për lëvizjen anarkike është vërtetë e re dhe interesante. Ajo ishte shumë e lehtë për tu manipuluar mjafton të dimë arsyet se ajo nisi si ankesë e kryengritësve se feja myslimane nuk po respektohej dhe për këtë arsye duhet të ktheheshin në Turqi. Dhe i pari këtu manipulator i lëvizjes ishte Esad Pashë Toptani. Kryengritësit u zhgënjyen me të sepse ai u kishte premtuar se në krye të Shqipërisë do vinte një princ mysliman, ndëkroihë që u solli një “kaur”.

Sa shumë fakte të reja!

Serbia dhe Greqia paguanin kryengritësit e Shqipërisë së Mesme kundër princ Wied. Ministri grek dhe peshkopi grek në Durrës punonin që ky vend të mos binte asnjëherë në qetësi duke hedhur para ku të mundnin. Rusia ishte e involvuar direkt në anarkinë që përfshiu Shqipërinë dhe planfikonte copëtimin e tokave të saj. Oficerët hollandezë treguan paaftësi që nga mosnjohja e menatlitetit për cilësitë ushtarake të shqiptarëve. Princ Wied ishte i shkëputur fare nga populli. Asnjëherë nuk doli ndonjë tubim. Ai kreu vetëm vizita të shkurtra në Tiranë, Kavajë dhe Vlorë. Sami Vrioni i hoqi me dhunë kapelen Ahmet Zogut kur ai shkoi në pallat për të takuar Wied. Këto janë disa nga faktete e reja që Marenglen Kasmi i sjell në libër nëpërmjet publikimeve, raporteve dhe intervistave të funksionarëve gjemanë të asaj kohe. Por kryefakti i ri besohet se mbetet që Preng Bibë Doda paguhej nga Wied që mbështetësit e tij të mbronin Durrësin nga rebelet, ndëkrohë që ai vetë nuk paguante i paguante ata. Dhe kjo solli aktin më të turpshëm: Forcat e Preng Bibë Dodës bastisnin dhe grabisnin shtëpitë e rebelëve dhe fshatarëve të Ishmit nën rregullin mesjetar të bërit plaçkë. Vetëm në pak ditë njerezit e tij grabitën në Durrës 10 mijë bagëti të imta dhe i dërguan në Mirditë. Kasmi publikon të dhëna nga gazetarët gjermanë sipas të cilit Doda thjesht organizonte fushta hajdutërore në vend të fushatave për të mbrojtur Wied-in. Dhe për ta mbyllur me karrierën e princit gjerman Kasmi na sjell fakte që të lanë speechless (pa fjalë): Ëieëd hyri në bisedime me Serbinë në vitin 1918 të kthehej në Shqipëri. Ishte ky vit që kërkoi të ikte nga ushtria prusiane të përfshirë në të pas largimit nga Shqipëria. Ai kishte qenë në front dhe arriti deri gradën major. Ndërkaq, varri i Wied u zbulua në vitin 1991 në një kishë në Bukuresht, pas rënies së komunizmit. Arkivoli i tij ishte fshehur nën një mbulesë druri.

Qeveria që zgjidhej nga gjumi në mesditë

Teksa Margaret McMillan e përshkruan 75-vjeçarin Turhan Pasha që flinte gjumë gjatë punimeve të Konferencës e Paqes në Paris 1919, Kasmi nuk ia ndryshon drejtimin as për atë që kishte bërë në 1914. E paraqet kryeministrin me një kabinet jofunksional dhe që problemin kryesor e kishte që nuk fliste shqip. Prisni! Pse nuk kemi të dokumentuar asnjë debat, përplasje apo incident mes Turhan Pashës dhe Esad Pashës? Po si mund të ndodhte kjo kur kryeministri banonte në një dhomë në vilën e Esad Toptanit? Një fakt nga i cili kupton shumë. Ndërkaq, Kasmi ka zgjedhur një gazete gjermane që i përgjigjej pyetjes se si funksiononte kabienti i Turhan pashës më 1 korrik 1914: “Një kabinet, anëtarët e të cilit flenë deri në mesditë dhe e fillojnë punën në 3 pasdite ndërkohë që ekzistenca e shtetit është në lojë”.

Esad Pashë Toptani më i keq se sa e kemi njohur

Marenglen Kasmi nuk e portretizon Esad pashë Toptanin më të mirë, ose më të keq. Ai e vizaton siç është: Tinzar dhe dinak. Sytë e tij nuk ishin të mirë. Ata tregonin lloj lloj historish të errta dhe mu shfaq imazhi i Hasan Riza Pashës të vrarë, mbrojtësit të Shkodrës. Me përpjekjet e kohëve të fundit për ta bërë Esadin të mirë, Kasmi nuk ka lidhje. Ka siguruar dokumente që vijnë për herë të parë për publikun dhe Esadi del siç ka qenë: Një rrezik për Shqipërinë dhe Wied-in. Kaq mjafton. Në një letër që Esadi shkruante për Wied-in përpara se të ulej në fron, theksonte se do ta mbështeste derisa të ishte gjallë. Dhe letra vijonte me frazën lapidare: “Nëse ti vdes, vetëm mua më takon të jem mbret i Shqipërisë”. Mjafton ky fakt për të mos u sforcuar për ta bërë personazh pozitiv të historisë të saj periudhe. Dhe epshi për pushtet e bënte Esadin tua thoshte njerëzve jo rrallë: Nëse vdes princi do jem unë zëvendësi i tij. Dhe ndër ata që Esadin nuk e duronin ishte edhe një njeri i perëndisë. Kasmi na sjellë një fakt sipas të cilit At Nikoll Kaçorri ka thënë se nëse do kishte fuqi do ta varte Esadin. Dhe për ti vënë kapak figurës së Esadit Kasmi publikon një letër të Ismail Qemalit për Wied; Ju keni bërë vetëm një gabim. I besuat ujkut të ruante delet.

Faik Konica në sulm ndaj Ismail Qemalit

Dukej si kishte shteruar figura e Faik Bej Konicës me disa botime të bëra vitet e fundit. Por asnjëherë nuk ishte zbardhur aktiviteti i tij në vitin 1914 në Durrës. Ishte e habitshme se si shoqëria shqiptare e asaj kohe ishte primitive por çuditërisht kishte një potencial inteletual të kënaqshëm me një aradhë figurash. Mes tyre qendronte Faik beu. Kasmi publikon një fakt domethënës për figurën e tij: Më 27 janar 1914, në gazetën vjeneze “Neue Freie Presse” ai dha një intervistë. Sulmon Ismail Qemalin teksa shkruan se mbreti i Greqisë i ka thënë se paguhej 36 mijë franga ari në vit prej tyre. A është ndonjë nga ato fluturimet e Faikut apo e saktë, këtë sot ne nuk e vërtetojmë dot. Por që kur sulmonte Faik beu, nuk bënte sikur, kjo ishte në stilin e tij. Dhe nuk mund të bënte përjashtim nga kjo as figura e Ismail Qemalit me të cilin kishte shumë “hesape” se kush ishte më i rëndësishëm.

Muzeu Historik Kombëtar/

Udhëheqës i Lëvizjes Kombëtare Shqiptare. Lindi në Vlorë më 24 Janar 1844 në një nga familjet më të mëdha të Shqipërisë së Jugut. Pasi kreu shkollën fillore në vendlindje, vijoi studimet në shkollën plotore turke në Selanik, ku ishte internuar familja e tij dhe më pas kreu gjimnazin “Zosimea” në Janinë. Në vitin 1860 punoi si përkthyes pranë zyrës së përkthimit të Portës së Lartë. Nga vitet 1862-1864 shërbeu në administratën vendore në Janinë e më pas u transferua në Tërhallë (Thesali) e përsëri në Stamboll. Ai mori pjesë, së bashku me Jani Vreton, Hoxhë Tahsinin, Kostandin Kristoforidhin, Pashko Vasën e Sami Frashërin, në mbjedhjen e parë për caktimin e alfabetit të shqipes dhe për formimin e një shoqërie kulturore shqiptare. Ismail Qemali pati në vijim një varg detyrash të larta në administratën turke si: kryesekretar i Ministrisë së Punëve të Jashtme në Stamboll, mytesarif i Varnës (Bullgari), guvernator i Danubit të Poshtëm (Tulxhë-Bullgari) etj. Më 1877 Porta e Lartë e akuzoi si kundërshtar të politikës së Sulltan Abdyl Hamitit II dhe përkrahës të pikëpamjeve liberale të Mithat Pashës (funskionar i lartë i Perandorisë, reformator, opozitar). Me këto akuza Porta e Lartë e dënoi me 7 vjet internim në qytetet Kytahja, Eskishehir dhe Bursa në Anadoll. U lirua më 1884 dhe u emërua si mytesarif i sanxhakut të Galiopolit dhe guvernator i Vilajejtit të Tripolit Libi. Më 1900 për t’u shpëtuar ndjekjeve të sulltanit, u arratis nga Turqia dhe i dorëzoi dorëheqjen sulltanit, duke e motivuar largimin e tij nga Stambolli, se në këtë mënyrë do t’i shprehte më mire idetë e tij dhe do t’i kushtonte kujdesin e duhur çështjes shqiptare.

Ismail Qemali qëndroi në vende të ndryshme të Europës ku vendosi lidhje dhe bashkëpunoi me rrethet politike të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare. U aktivizua në lëvizjen patriotike shqiptare, mori pjesë në përpjekjet për caktimin e një alfabeti të përbashkët të gjuhës shqipe dhe për formimin e një shoqërie kulturore shqiptare. Ismail Qemali zhvilloi gjithashtu veprimtari të ngjeshur politike në Europë për njohjen e kombit dhe të të drejtave të tij. Ai shpejt do të shpallte në shtypin e kohës, vendas dhe të huaj, platformën e tij politike për autonominë e plotë të Shqipërisë ndaj Perandorisë. Mori pjesë në lëvizjen xhonturke, në krahun përparimtar të saj, që ishte për njohjen e e të drejtave të kombeve të Perandorisë, por u hodh kundër Xhonturqve, kur këta morën pushtetin dhe vendosën diktaturën ushtarake. Më 1909 mori pjesë në kundërrevolucionin kundër Xhonturqve dhe u zgjodh kryetar i Partisë Liberale (Ahrar). U dallua si frymëzues dhe organizator i kryengritjes kundërosmane të viteve 1910-1912. Së bashku me Luigj Gurakuqin e patriotë të tjerë hartoi Memorandiumin e Greçës të qershorit 1911 dhe në fund të atij viti mori nismën për organizimin e Kryengritjes së Përgjithshme të vitit 1912. Më 19 nëntor 1912 njoftoi bashkëatdhetarët se do të mblidhej në Shqipëri një Kuvend Kombëtar. Në këtë kuvend, që u mblodh nën kryesinë e tij më 28 nëntor 1912 lexoi deklaratën e shpalljes së Pavarësisë të Shqipërisë dhe ngriti flamurin kombëtar. Pas kësaj u caktua kryetar i Qeverisë së Përkohshme dhe minister i Punëve të Jashtme. Në politikën e tij të jashtme Ismail Qemali u bë i papajtueshëm ndaj çdo cënimi të pavarësisë e të sovranitetit kombëtar. Pavarësisht kushteve të vështira të brendshme e të jashtme, qeveria e kryesuar nga Ismail Qemali mori një varg masash për organizimin dhe ndërtimin e shtetit të pavarur. Në të gjitha këto veprimtari Ismail Qemali u tregua burrë shteti dhe diplomat largpamës, mbrojti me vendosmëri shtetin e pavarur shqiptar. Por Fuqitë e Mëdha nuk e njohën Qeverinë e tij.

Komiteti i Parlamentar i Stabilizim Asociimit, BE-Shqipëri ka zhvilluar mbledhjen e tij të 17 me 22 janar 2024 në Bruksel. Në këtë mbledhje u trajtuan çështje si: Sundimi i ligjit, lufta kundër krimit të organizuar dhe korrupsionit, Politikat e Zhvillimit Ekonomi, Media, Shoqëria civile, rinia dhe marrëdhëniet e fqinjësisë së mirë dhe bashkëpunimit rajonal.

PE në këtë mbledhje ka miratuar rekomandimet për projekt-rezolutën për Shqipërinë, ku kërkohet që në Reformën Zgjedhore të përfshihet edhe opozita dhe po ashtu Kimisionet Hetimore të përdoren për të rritur llogaridhënien.

Parlamenti Europian miraton në Komitetin e Stabilizimit rekomandimet për Shqipërinë. Në Rezolutën e PE për Shqipërinë, evidentohet kryesisht këto çështje kryesore:

-Bëhet thirrje për përfshirje të fortë të Parlamentit për të nxitur angazhimin e opozitës.

-Theksohet funksioni jetik i kontrollit dhe balancimit të Parlamentit, duke theksuar nevojën për komisione hetimore.

–Kërkon përdorimin e mjeteve të ndryshme të mbikëqyrjes duke përfshirë komisionet hetimore, për të forcuar llogaridhënien dhe qeverisjen demokratike në Shqipëri.

-Shpreh keqardhjen që pavarësisht krijimit të komitetit ad hoc për reformën zgjedhore në shkurt 2022, nuk është bërë asnjë përparim as në miratimin e ndonjë teksti dhe as në adresimin e rekomandimeve të pazgjidhura të OSBE/ODIHR dhe Komisionit të Venecias.

-Thekson rëndësinë kryesore të përfshirjes së të gjithë zërave nga opozita në procesin e reformës zgjedhore për të siguruar një qasje të vërtetë përfaqësuese dhe gjithëpërfshirëse.

-Bën thirrje për një dialog politik konstruktiv dhe gjithëpërfshirës nga të gjitha palët në adresimin e plotë të kësaj çështjeje përpara zgjedhjeve të ardhshme të përgjithshme, për të forcuar kulturën parlamentare demokratike të Shqipërisë dhe për të mundësuar një proces të qetë zgjedhor.

-Bën thirrje për shmangien e ndërhyrjeve politike në sistemin e drejtësisë, dhe të eleminohet korporatizmi.

-Bën thirrje që të sigurohet që procedurat dhe vendimet gjyqësore të mbahen sipas standardeve të qëndrueshme, pa standarde të dyfishta.

-Theksojmë nevojën për miratimin e menjëhershëm të ndryshimeve të nevojshme në ligjet e reformës në drejtësi. Këto reforma janë thelbësore për një gjyqësor të pavarur që u përmbahet praktikave më të mira ndërkombëtare, duke garantuar drejtësi, paanshmëri dhe efikasitet.

-Në kuadër të Procesit të Berlinit, thekson rëndësinë e zbatimit të reformave të nevojshme për përthithjen efektive të fondeve, duke përforcuar kështu rrugën e Shqipërisë drejt integrimit europian.

-Shpreh shqetësimin se korrupsioni është i përhapur në shumë fusha të jetës publike dhe të biznesit dhe masat parandaluese vazhdojnë të kenë një ndikim të kufizuar.

-U kërkon institucioneve shqiptare të intensifikojnë përpjekjet për të luftuar korrupsionin, duke theksuar nevojën për veprime efektive dhe të vazhdueshme, veçanërisht në sektorët me rrezik të lartë.

-Mirëpret ndryshimet e ligjit specifik për Rolin e Kuvendit në procesin e Integrimit Evropian, duke kërkuar që ti ofrohen mundësitë opozitës, të përfshihen plotësisht në procesin e integrimit evropian.

-Thekson nevojën për të mbrojtur gazetarët nga pengesat ligjore dhe institucionale.

-Kërkon veprime për të siguruar një mjedis të sigurt për gazetarët, duke mbështetur një peizazh mediatik të lirë dhe të drejtë, thelbësor për forcimin e demokracisë në Shqipëri.

-Thekson rëndësinë e ruajtjes së rajoneve të mbrojtura mjedisore dhe turizmin e qëndrueshëm, duke avokuar për zhvillim që balancon rritjen ekonomike me ruajtjen ekologjike”.

“Gazeta Panorama”