Alfons Grishaj/

Ajo që pritej… ndodhi! Pas sulmit të Amerikës dhe Izraelit dhe vrasjes së liderit Ali Khamenei, Presidenti Trump u shpreh: “This is not only justice for the people of Iran, but for all great Americans and those people from many countries throughout the world that have been killed or mutilated by Khamenei and his gang of bloodthirsty thugs.” – 28 shkurt 2026. Për më shumë se 36 vjet e gjashtë muaj, Ali Khamenei udhëhoqi Iranin. Që nga 6 gushti 1989 (pas rrëzimit të Mohamed Reza Pahlavi), deri më 28 shkurt 2026, Lideri Suprem drejtoi me grusht të hekurt Revolucionin Islamik. Gjatë viteve të udhëheqjes së tij, u ekzekutuan mijëra qytetarë dhe kundërshtarë politikë. Ai u konsiderua sponsori numër një i grupeve terroriste në botë. Siç thotë populli, “për të mos djegur dorën, përdori mashën”, sponsorizoi grupe terroriste proksi. Rruga e gjatë e terrorit ndaj Amerikës, Izraelit dhe vendeve të tjera nuk kishte një justifikim të qenësishëm në politikat e bashkëjetesës dhe zhvillimit, por vetëm provokime dhe tensione të panevojshme. Pikërisht ky ishte fataliteti i tij.

Ai asnjëherë nuk i mori seriozisht këshillat dhe dorën e afruar. Presidenti Obama i akordoi mbi 1.5 bilion dollarë në kuadër të marrëveshjeve për ndalimin e proliferimit bërthamor. Edhe pse kishte monitorim nga Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike, ai i injoroi kontrollet, duke mos dhënë mundësi për inspektim të plotë të zonave ku zhvillohej programi bërthamor për armë të shkatërrimit në masë. Megjithatë, MOSAD dhe CIA arritën të informohen lidhur me pasurimin e uraniumit dhe përpjekjet për ndërtimin e armëve bërthamore. Me ardhjen e Presidentit Trump, të cilin shumë e konsiderojnë njeri të paqes dhe aksionit, Khamenei nuk e mori seriozisht as paralajmërimet dhe as veprimet e tij. Kjo çoi në rënien e këmbanës së fundit, operacioni “Epic Fury”, aksion i përbashkët i Amerikës dhe Izraelit që solli fundin e tij.

Khamenei dhe pasuesit e tij nuk e kuptuan se sot nuk luftohet me gjoks e raketa, Fattah, Emad, Paveh, Ghadar, Somar apo Khorramshahr, por me mendje dhe strategji. Dhe më e rëndësishmja, Allahu nuk ndihmon vrasësit e popullit të vet, nuk mbështet frymëzuesit e humbjes së jetëve të pafajshme. Allahu është vetë Zoti. Ai nuk pranon karshillëk dhe ndëshkon rreptë kur mëkati bëhet krim. Format e ndëshkimit janë misterioze. Edhe pse nuk kanë zë, njeriu i ndjen dhe i prek. Pas aksionit të suksesshëm, shumë folës kaluan pa më tërhequr vëmendjen, por njëra më bëri përshtypje, Masih Alinejad, gazetare amerikano-iraniane, e cila u shpreh me entuziazëm për lirimin e popullit të saj. Ajo falënderoi në mënyrë të veçantë Presidentin Trump dhe popullin amerikan.
Tek e shikoja aktivisten, m’u mbush shpirti dhe u emocionova.

Kujtimet më çuan në vendin tim, 13 dhjetor 1990, Shkodër, kur u rrëzua busti i Enver Hoxhës. Si një film i këputur m’u shfaq 20 shkurti 1991, kur populli i Tiranës e tërhoqi zvarrë bustin e diktatorit. Dhe dita e lirisë së popullit tim dardan, 17 shkurti 2008, kur Kosova fitoi me gjak lirinë nga regjimi serb. Emocionet e lirisë ndihen dhe vlerësohen vetëm nga ata që u ka munguar liria, kurrë nga ata që kanë qenë vegla të diktaturave apo të besimeve të thyer nga lidershipi. Liria nuk vlerësohet sinqerisht as nga barkngopurit, që nuk u ka munguar asgjë në jetë. Këta të fundit janë më të rrezikshmit, sepse nuk janë as mish as peshk, as luftëtarë, as paqësorë, por hipokritë dhe egocentristë.

Luftërat nuk janë të këndshme, por kur paqja rrezikohet, ka vetëm dy rrugë: O ta luftosh të keqen, ose t’i nënshtrohesh asaj. E di që ka kampe të ndryshme gjykimi, dhe kjo është e drejta e gjithsecilit. Por njeriu, për të qenë në paqe me veten, duhet ta gjykojë veten si pjesë e vuajtjes dhe jo e pasionit. E rëndësishme është se emigrantët iranianë po festojnë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Populli iranian ka një shans për liri. Ndërsa armiqtë e lirisë mund të ngrihen përballë ambasadave amerikane, ndoshta edhe me akte terroriste.

Liria ka kosto, prandaj duhet mbrojtur. Mendoj se shqiptarët, kudo që janë, duhet të jenë në krahun e duhur, në krahun e Amerikës dhe Presidentit Trump.

 All who draw the sword will die  by the sword (Christ)

What Was Expected… Happened

After the attack by the United States and Israel and the killing of leader Ali Khamenei, President Trump stated: “This is not only justice for the people of Iran, but for all great Americans and those people from many countries throughout the world that have been killed or mutilated by Khamenei and his gang of bloodthirsty thugs.” February 28, 2026.

For more than 36 years and six months, Ali Khamenei led Iran. From August 6, 1989, following the fall of Mohamed Reza Pahlavi, until February 28, 2026, the Supreme Leader ruled the Islamic Revolution with an iron fist. During his years in power, thousands of citizens and political opponents were executed. He was widely regarded as the leading sponsor of terrorist groups worldwide.

As the saying goes, to avoid burning his own hand, he used tongs, sponsoring proxy terrorist groups. The long path of terror directed at America, Israel, and other nations had no meaningful justification rooted in coexistence or development. Instead, it consisted of unnecessary provocations and escalating tensions. That was ultimately his fatal flaw.

He never took seriously the advice or the extended hand offered to him.

President Obama granted over 1.5 bilion dollars within the framework of agreements aimed at halting nuclear proliferation. Although monitoring was conducted by the International Atomic Energy Agency, inspections were ignored and full access was not granted to hidden facilities where the nuclear weapons program was being developed.

Nevertheless, Mossad and the CIA were able to obtain intelligence regarding uranium enrichment and efforts to build weapons of mass destruction.

With the arrival of President Trump, whom many consider a man of peace and decisive action, Khamenei did not take seriously either his warnings or his policies. This led to the final turning point, “Operation Epic Fury”, a joint action by the United States and Israel that ultimately brought about his end.

Khamenei and his successors failed to understand that modern conflicts are not won with rockets such as Fattah, Emad, Paveh, Ghadar, Somar, or Khorramshahr, but with intelligence and strategic thinking.

Most importantly, Allah does not stand with those who kill their own people. He does not support those who inspire the loss of innocent lives. Allah is God. He does not accept defiance, and when sin turns into crime, justice follows. The forms of justice may be mysterious. Though they have no voice, they are felt and experienced.

After the successful operation, many public voices spoke, but only one truly caught my attention: Masih Alinejad, the Iranian American journalist, who expressed heartfelt enthusiasm and joy for the liberation of her people. She openly thanked President Trump and the American people.

As I watched her, my heart filled with emotion. My memories carried me back to my homeland. December 13, 1990, in Shkodër, when the bust of Enver Hoxha was toppled. February 20, 1991, when the people of Tirana dragged the dictator’s statue through the streets. Then February 17, 2008, the day my Dardan people gained their freedom, when Kosovo won independence from the Serbian regime through sacrifice and blood.

The emotions of freedom are felt and valued only by those who have lived without it. They are not understood by those who served dictatorships or whose beliefs were shaped by broken leadership. Nor are they appreciated by those who have never lacked anything in life. These individuals are often the most dangerous, because they are neither committed fighters nor genuine peacemakers. They remain detached, hypocritical, and self-centered.

War is never pleasant. Yet when peace is threatened, there are only two choices: fight evil or submit to it.

There are different perspectives and judgments, and that is everyone’s right. However, to live in peace with oneself, one must judge situations through the lens of suffering and responsibility, not emotion or blind passion.

What is significant today is that Iranian immigrants are celebrating in the United States. The Iranian people now have an opportunity for freedom. At the same time, enemies of freedom may rise in protest outside American embassies, possibly even through acts of terror.

Freedom carries a cost. That is why it must be defended.

Albanians everywhere, in my view, should stand on the right side of history, alongside America and President Trump.

Sokol Paja/

Në historinë e Federatës Vatra dhe gazetës Dielli, Dr. Athanas Gegaj, gjashtë dekada më parë përbënte ndër emrat më esencialë jo vetëm të këtyre dy institucioneve patriotike, kulturore e atdhetare por të mbarë mërgatës shqiptare të Amerikës. Si editor i gazetës Dielli por më vonë dhe sekretar i Vatrës, Dr. Athanas Gegaj shkëlqeu si intelektual, patriot, veprimtar e penë elegante në mbrojtje të komunitetit shqiptar, të të drejtave të shqiptareve, historisë dhe identitetit kombëtar. Dr. Athanas Gegaj e drejtoi gazetën Dielli për 8 vite nga viti 1963-1971.

E mori drejtimin e Diellit në 3 momente të rëndësishme historike: 1. Vatra e Dielli po përjetonin zhvillime të rëndësishme e të fuqishme ku themeltarët e aktivistët e parë ishin të pakët në numër si pasojë: a. E kohës së largët të themelimit, b. Kthimit të disa aktivistëve në Shqipëri, c. Ardhjes në Vatër të anëtarëve të rinj shqiptaro-amerikanë, 2. Ardhjes së emigrantëve të rinj nga Europa sidomos përkrahësve të Mbretit Zog, 3. Luftës së fuqishme që Sigurimi i Shtetit Shqiptar i bënte Vatrës, Diellit e mërgatës shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Dr. Athanas Gegaj fitoi garën si editor i Diellit në Kuvendin e Vatrës në gusht 1963 përballë Elez Ndreut dhe Mexhit Dibrës.

Editoriali i Dr. Athanas Gegajt si qëndrimin zyrtar i Diellit e Vatrës i shkruar shpesh herë si opinion, analizë, komenti, thirrje, apo argument ishte zëri më autoritar e plotësues i kohës për 8 vite të arta dhe të zjarrta të Vatrës, Diellit e komunitetit shqiptar në Amerikë. Dr. Gegaj si editor dhe funksionar i Vatrës përballoi me dinjitet të lartë e stoicizëm sulmet, presionet e deri zhantazhet e të infiltruarve të Sigurimit, ruajti ndershmërisht balancat në Federatën Vatra e gazetën Dielli, promovoi kulturën, vlerat dhe idetë amerikane në jetën e komunitetit shqiptar, promovoi kulturalisht historinë, gjuhën, kulturën dhe identitetin kombëtar shqiptar, luftoi pa mëshirë diktaturën, tiraninë dhe regjimin shtypës të Tiranës, bashkoi, promovoi, zhvilloi dhe integroi komunitetin shqiptar në Amerikë, shërbeu si urë lidhëse e përbashkues i intelektualëve shqiptarë në Amerikë e Europë, lëvroi teza historike dhe identitare në dobi të kombit, atdheut dhe historisë kombëtare. Në shkrimet editoriale të Diellit, Dr. Gegaj synonte bashkimin e shqiptarëve përtej ndarjeve politike, krahinore apo ideologjike, qëndrimeve ndaj historisë apo periudhave të caktuara, duke e konsideruar unitetin kombëtar si vlerë themelore të shqiptarë kudo vepronin e punonin. Editorialet informuese, argumentuese, bindëse e analizuese të Gegajt jo vetëm që informuan e ndikuan komunitetin por edhe e drejtuan dhe organizuan atë.

Studimi i editorialeve të shkruara prej Dr. Athanas Gegajt përgjatë 8 viteve që drejtoi gazetën Dielli, përbën një moment sa të rëndësishëm studimor aq dhe të rëndësishëm historik pasi na njeh me qëndrimin zyrtar të Federatës Vatra, të gazetës Dielli, aspekte të zhvillimit historik të mërgatës shqiptare të Amerikës, çështje të rëndësishme të veprimtarisë së Federatës Vatra dhe jetën reale të mërgatës e atdheut dhe raportit që krijohet pashmangshmërisht mes tyre. Dr. Gegaj luftoi fuqishëm përçarjet e ndarjet e stisura prej Sigurimit të Tiranës dhe i kushtoi vëmendje të veçantë bashkimit e bashkëpunimit të shqiptarëve në Amerikë me bazë Federatën Vatra e gazetën Dielli. Dr. Athanas Gegaj ishte pa diskutim personalitet mediatik, historik, linguistik e gjuhësor. I drejtëpërdrejtë, i vërtetë, i ndershëm dhe i drejtë spikati me editoriale të fuqishme dhe të qënësishme ku fuqia e analizës, argumentit dhe kundërshtisë ishin shumë të forta. Dr. Athanas Gegaj e përcaktonte gazetën Dielli si jetike për ekzistencën dhe vazhdimësinë e komunitetit shqiptar në Amerikë. Editori Gegaj e cilësonte gazetën Dielli si trashëgiminë më të bukur shqiptare në diasporë ndërsa Vatrën e Diellin i pagëzonte si kështjella të shqiptarizmës. Dr. Athanas Gegaj ka merita të veçanta kombëtare pasi mbrojti me çdo kusht e çdo çmim Federatën Vatra, interesat kombëtare, çështjen e pavarësisë, të sovranitetit, të gjuhës shqipe, të Heroit Kombëtar Gjergj Kastriotit, të dinjitetit e identitetit shqiptar duke ngritur lart vlerat morale, idealet kombetare e frymën patriotike.

Në Kuvendin e Vatrës më 6 Tetor 1971, Dr. Athanas Gegaj lajmëroi Federatën se nuk do të ishte më editor. Ai u largua vullnetarisht, me dinjitet dhe krenari nga gazeta në të cilën i shërbeu komunitetit e atdheut me besnikëri, pa frikë dhe me përkushtim duke e orientuar lexuesin drejtë modernitetit, lirisë dhe vlerave amerikane. Më 20 Tetor 1971 shënohet numri i fundit i gazetës Dielli edituar prej Dr. Athanas Gegajt. Në editorialin e lamtumirës ai iu drejtua vatranëve dhe komunitetit shqiptar me editorialin: “Një përshëndetje vatranëve” ku apeloi që vatranët e komuniteti të trashëgojnë vlerat e etërve themelues Noli e Konica e të bashkohen e të përkrahin me çdo kusht dhe në çdo kohë Federatën Vatra e gazetën Dielli.

Nga Zef Ujkaj/

Kumtesa e mëposhtme analizon veprën “Albania”, të autorëve Athanas Gegaj dhe Rexhep Krasniqi, një botim të emigracionit politik, publicistik e intelektual, duke synuar të informojë dhe sensibilizojë opinionin ndërkombëtar mbi realitetin politik, historik e shoqëror të Shqipërisë së asaj kohe, por edhe për rrjedhat historike të saj. Punimi im është i strukturuar në tre kapituj.

       Kapitulli i parë paraqet një analizë të përmbledhur të përmbajtjes dhe synimeve kryesore të veprës “Albania”. Kapitulli i dytë fokusohet në jetën dhe veprimtarinë e autorëve Gegaj dhe Krasniqi. Kapitulli i tretë trajton rolin e Asamblesë së Kombeve të Robëruara të Evropës, si organizmi që mundësoi botimin dhe shpërndarjen e kësaj broshure mbi Shqipërinë, duke e vendosur atë në kuadër të veprimtarisë antikomuniste dhe lobimit politik në arenën ndërkombëtare. Gjithashtu analizon veprimtarinë e Komitetit Kombëtar “Shqipëria e Lirë” si struktura politike e emigracionit shqiptar ku bënin pjesë Krasniqi dhe Gegaj dhe prej nga u inicua dhe u botua vepra “Albania”.

1. Përmbledhje e broshurës “Albania”

       Vepra “Albania” e autorëve Gegaj dhe Krasniqi, u botua në New York, në vitin 1964 nga Asambleja e Kombeve të Robëruara të Evropës (Assembly of Captive European Nations, më tej∶ ACEN) dhe u përgatit nga Komiteti Kombëtar “Shqipëria e Lirë” me synimin,  që përmes një analize të thelluar dhe të strukturuar të shpjegonte zhvillimin historik, shoqëror dhe politik të Shqipërisë, për të prezantuar një pasqyrë të qartë, të dokumentuar dhe kritike të historisë, gjeografisë, politikës dhe shoqërisë shqiptare deri në fillim të viteve ̕ 60. 

Broshura ka 47 faqe, përfshin dy harta dhe një bibliografi të pasur. 

       Qëllimi kryesor i veprës është identifikimi dhe trajtimi i periudhave kryesore historike, nga origjina ilire tek epoka e Skënderbeut, më pas te periudha e Pavarësisë dhe regjimit komunist. Gjithashtu mjaft me rëndësi është dhe evidentimi i librit si burim historik, në informimin e opinionit ndërkombëtar dhe në pasqyrimin e realitetit politik dhe shoqëror të Shqipërisë, sidomos gjatë izolimit të vendit nën regjimin komunist. Ky punim gjithashtu synon të vërë në dukje pikëpamjet ideologjike të autorëve dhe të analizojë mënyrën se si libri kombinon informacionin historik me dokumenta shtesë, tabela dhe harta që e bëjnë një vepër të vlefshme për studiues dhe historianë. 

       Autorët e nisin analizën nga gjeografia, duke e konsideruar atë si një faktor themelor përcaktues. Territori kryesisht malor dhe mungesa e ultësirave të mëdha bujqësore paraqiten si pengesa për konsolidimin e hershëm të shtetit dhe për zhvillimin e një ekonomie të integruar. Në këtë mënyrë, gjeografia shërben për të shpjeguar njëkohësisht qëndrueshmërinë e identitetit shqiptar dhe dobësinë e institucioneve politike për shtrirjen e autoritetit. Ky dualitet, sipas autorëve, përbën çelësin interpretativ të gjithë historisë së mëvonshme: izolimi natyror ndihmoi në ruajtjen e gjuhës dhe zakoneve, por njëkohësisht pengoi centralizimin dhe proceset e modernizimit. Vonesa dhe kufizimet në zhvillimin urban të zonave periferike bënë që struktura shoqërore të formësohej kryesisht mbi baza lokale, të mbështetura në të drejtën zakonore. Ekonomia tradicionale mbështetej kryesisht në bujqësi dhe blegtori, ndërsa aktiviteti tregtar zhvillohej vetëm në pak qendra urbane. Industrializimi nisi të shfaqej në fillim të viteve ̕ 20 dhe mori hov pas Luftës së Dytë Botërore ku zhvillim të dukshëm pati prodhimi bujqësor, energjetik dhe minerar. Nga kjo kuptojmë se pengesat gjeografike kanë krijuar sfida të mëdha për një zhvillim potencial të vendit duke e lënë të pashfrytëzuar. 

Në trajtimin e origjinës së shqiptarëve, autorët mbështesin qartë tezën e vazhdimësisë iliro-shqiptare. Kjo tezë nuk paraqitet vetëm si argument historik, por edhe si qëndrim polemik kundër narrativave që e konsiderojnë elementin shqiptar si të ardhur në Ballkan. Sipas autorëve identiteti kombëtar shqiptar, gjuha dhe kultura mbijetuan si rezultat i një rezistence të gjatë historike kundrejt pushtimeve romake, sllave, osmane etj. Shqiptarët, ndonëse pjesë e familjes indoevropiane, u shfaqën herët si një bashkësi e veçantë kulturore e gjuhësore. Figura si Bardhyli, Agroni, Pirro etj., dëshmojnë një vetëdije të hershme shtetformuese dhe një pjekuri të organizimit politik e ushtarak. Megjithatë, përçarja e brendshme dhe presioni i perandorive çuan në nënshtrimin e Ilirisë. Ndonëse sundimi romak shkatërroi pavarësinë politike vendase, provinca e Ilirikut u bë një nga shtyllat ushtarake e administrative të Perandorisë Romake, duke nxjerrë disa perandorë dhe figura të rëndësishme shtetërore dhe duke i shndërruar qytetet ilire në qendra të rëndësishme ekonomike e kulturore. Pas ndarjes së Perandorisë Romake, territori i Ilirisë u kthye në zonë të dyndjeve barbare, përplasjeve e emigrimeve. Pushtimi sllav solli ndryshime të thella etnike e gjeopolitike në Ballkan, duke i detyruar shqiptarët të tërhiqeshin në zona të thella malore dhe qytete të fortifikuara për të ruajtur identitetin e tyre. Krijimi i formacionit të parë politik shqiptar në fillim të shekullit XIII përbën një moment të rëndësishëm në procesin e formimit të një identiteti të veçantë brenda Perandorisë Bizantine si shprehje e aspiratës për organizim të mëvetësishëm shtetëror. 

Periudha e Mesjetës dhe ajo që autorët e përkufizojnë si epokë heroike përbëjnë boshtin simbolik të veprës. Shqipëria megjithëse e fragmentuar, kishte një fisnikëri vendase aktive, e cila përpiqej të ruante autonominë mes perandorive mesjetare. Ishin pikërisht familjet e mëdha feudale që përbënin shtyllën e rezistencës kundër pushtimit osman,  me figurë qendrore Gjergj Kastriot Skënderbeun. Figura e Skënderbeut trajtohet në mënyrë të dyfishtë: si një figurë historike reale dhe si një element qendror i ndërtimit të vetëdijes kombëtare shqiptare. Autorët e shohin rezistencën kundër Perandorisë Osmane jo vetëm si luftë lokale, por si pjesë të një përballjeje më të gjerë evropiane. Bashkimi i princërve shqiptarë, organizimi ushtarak dhe rezistenca për më shumë se 25 vjet, e shndërrojnë Shqipërinë në simbol të qëndresës dhe konsolidimit të vetëdijes së përbashkët politike e kombëtare shqiptare. Vihet në dukje se mungesa e institucioneve të qëndrueshme dhe përçarja e elitave shqiptare e bënë të pashmangshëm nënshtrimin pas vdekjes së heroit. Pas vdekjes së Skënderbeut, rënia graduale e qëndresës dhe emigrimi masiv drejt Italisë shënojnë fundin e epokës heroike  dhe fillimin e një periudhe të gjatë të sundimit osman. Sundimi osman analizohet si një periudhë e gjatë ambiguiteti historik, që nga njëra anë përfaqëson humbjen e shtetësisë dhe izolimin nga zhvillimet perëndimore dhe nga ana tjetër krijon mekanizma individualë integrimi që lejuan shqiptarët të mbijetonin dhe madje të ngjiteshin në hierarkinë perandorake. Autorët e shohin këtë fenomen si zëvendësim të projektit kolektiv kombëtar me karrierë personale, çka shpjegon vonesën e Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Megjithatë figura si Ali Pashë Tepelena dhe Mustafa Pashë Bushati pavarësisht ngritjes në karrierë, mishëruan përpjekjet e para për autonominë e vendit. Por me shkatërrimin e këtyre formacioneve dhe shuarjen e rezistencës shqiptare të shekullit XIX, iu hap rruga copëtimit të trojeve shqiptare me Traktatin e Shën Stefanit dhe Kongresin e Berlinit megjithë rezistencën heroike të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit. Në mungesë të institucioneve kombëtare, si pasojë e sundimit të ashpër dhe represiv osman, kultura dhe identiteti u mbajtën gjallë kryesisht përmes traditës gojore dhe më vonë përmes letërsisë, e cila lindi si akt mbijetese kulturore dhe rezistence shpirtërore. Fillimisht dolën shkrimet fetare, pastaj letërsia patriotike e diasporës arbëreshe dhe përgjatë shekullit XX, letërsia kombëtare e lidhur ngushtë me lëvizjen për pavarësi, me figura si De Rada, Naim Frashëri, Fishta, Noli etj, të cilët e shndërruan fjalën artistike në mjet politik e kombëtar. Ky proces ideologjik përgatiti terrenin për shpalljen e pavarësisë më 1912 dhe për mbrojtjen e shtetit shqiptar përballë copëtimit territorial dhe krizave të shekullit XX. Rilindja Kombëtare përfaqëson kështu, përveç se një periudhë rezistence edhe një moment themelor ku u kristalizua vetëdija kombëtare dhe ndërgjegjësimi i shqiptarëve për liri e pavarësi të vendit.  Autorët theksojnë se shteti shqiptar lindi i cunguar territorialisht, i dobët institucionalisht dhe i ekspozuar ndaj presionit të Fuqive të Mëdha dhe të fqinjëve. 

Kjo dobësi strukturore shpjegon, sipas tyre, se pse modernizimi ndërmjet dy luftërave botërore mbeti i kufizuar dhe se pse Shqipëria hyri në Luftën e Dytë Botërore pa kapacitete reale vetëmbrojtjeje. Shqipëria shpalli pavarësinë më 28 nëntor 1912, por u njoh ndërkombëtarisht në vitin 1913 duke lënë jashtë kufijve të shtetit të ri shqiptar, më shumë se gjysmën e shqiptarëve. Vitet që pasuan u shënuan nga pushtime të njëpasnjëshme, trazira të brendshme dhe kriza të thella politike, deri në përpjekjen për konsolidimin e shtetit me Kongresin  e Lushnjës. Më tej, vendi do të përjetonte luhatje të vazhdueshme institucionale dhe ndryshime të shpeshta të formave të qeverisjes, duke kaluar nga republika në monarki. Zhvillimi i brendshëm u ndërpre nga pushtimi italian më 7 prill 1939 dhe më pas nga okupimi nazist, duke e futur vendin në një fazë të re të trazuar historike.

 Pika më kritike dhe më e ngarkuar ideologjikisht e analizës është periudha komuniste, të cilën autorët e trajtojnë si ndërprerje radikale të zhvillimit historik shqiptar. Marrja e pushtetit nga komunistët paraqitet si proces i ndërtuar mbi eleminimin e rivalëve politikë, mbështetjen e jashtme dhe shfrytëzimin e diskursit çlirimtar. Pushteti i marrë nga komunistët nuk ishte rezultat i një konsensusi shoqëror, por i dhunës politike dhe terrorit duke e shndërrua Shqipërinë në një shtet njëpartiak nën kontroll të rreptë ideologjik dhe duke shkatërruar si pasojë çdo formë të pluralizmit. Gjykimet politike, ekzekutimet, burgimet dhe kampet e punës, u bënë instrumente të zakonshme të sundimit qeverisës. Shoqëria u nënshtrua nëpërmes frikës. Indoktrinimi ideologjik u bë i detyrueshëm. Në këtë kontekst, terrori politik, kolektivizimi i dhunshëm dhe shkatërrimi i pronës private nuk trajtohen si devijime, por si elemente përbërëse të sistemit. Nacionalizimi i pronës sollën varfërinë e përgjithshme dhe varësinë totale të popullsisë nga shteti. Si pasojë, niveli i jetesës ishte i ulët, ku shteti u ndërtua mbi frikën, izolimin dhe kontrollin absolut. Autorët, gjithashtu nënvizojnë se arsimi, kultura dhe arti, megjithëse u zgjeruan numerikisht, u shndërruan në instrumente propagandistike, duke humbur autonominë e krijimtarisë dhe funskionit kritik. 

Veçanërisht e rëndësishme është analiza e përndjekjes fetare, e cila paraqitet si përpjekje sistematike për të shkatërruar çdo autoritet alternativ ndaj shtetit-parti. Në planin ndërkombëtar, autori e sheh Shqipërinë komuniste si një shtet artificialisht të izoluar, të shkëputur nga mjedisi i tij natyror evropian. Pas prishjes me Jugosllavinë, regjimi u lidh ngushtë me Moskën, duke e kthyer vendin në një satelit ideologjik e ekonomik të kampit sovjetik. Ndërsa pas prishjes së marrëdhënive me Bashkimin Sovjetik, Shqipëria u rreshtua krah Kinës, bashkëpunim, i cili interpretohet si manovër mbijetese e regjimit dhe ideologjisë staliniste më shumë sesa një konceptim i mirëfilltë i interesit strategjik kombëtar afatgjatë. Hrushovi me politikën destalinizuese dhe pragmatike ndaj një bashkëjetese paqësore me botën perëndimore, u pa në Shqipëri si një dobësim i themeleve ideologjike të regjimit dhe rrezik direkt për sovranitetin e saj pas afrimit Moskë-Beograd. Udhëheqja shqiptare kërkoi ta ruajë besnikërinë ndaj Stalinit si provë besnikërie ndaj komunizmit “të pastër” dhe si mburojë ndaj ndërhyrjeve të jashtme. Si pasojë e prishjes së marrëdhënieve Moskë-Pekin, Shqipëria gjeti një alternativë strategjike, duke parë tek Kina antirevizionizmin dhe antijugosllavizmin, dhe duke parë tek ajo një partner ideologjik e ushtarak. Shqipëria doli nga Pakti i Varshavës dhe ndërpreu çdo marrëdhënie me Bashkimin Sovjetik. Tirana e shfrytëzoi konfliktin për legjitimitet të brendshëm, duke e paraqitur Moskën si aleate të armiqve kombëtarë dhe duke e kthyer prishjen e marrëdhënieve si narrativë mbrojtjeje të interesit kombëtar nën petkun ideologjik. Në përfundim, autorët kritikojnë autoritarizmin dhe ideologjitë totalitare të udhëheqjes shqiptare. 

Shqipëria paraqitet si një shtet thellësisht i izoluar, ku politika e jashtme nuk udhëhiqet nga interesat natyrore gjeografike, ekonomike apo kulturore, por nga nevojat ideologjike dhe mbijetesës së regjimit. Izolimi hermetik i popullsisë dhe shkëputja nga fqinjët evropianë, krijojnë një paradoks, pasi Shqipëria ndodhej në zemër të Evropës, por ishte e lidhur politikisht me Moskën dhe Pekinin. Propaganda zyrtare e Tiranës ishte anti-perëndimore dhe si pasojë vetëm pak vende perëndimore mbanin marrëdhënie diplomatike me Shqipërinë. Edhe raportet me fqinjët ishin konfliktuale. Edhe shkëmbimet tregtare bëheshin me kampin sovjetik dhe Kinën duke e shkëputur atë nga tregjet përëndimore. Në thelb, Shqipëria në këtë periudhë shërben si instrument ideologjik për mbrojtjen e regjimit, duke thelluar izolimin dhe duke e vendosur vendin në periferi të zhvillimeve politike dhe ekonomike evropiane. Në këtë kuptim, libri nuk është vetëm një rrëfim i së kaluarës, por edhe një reflektim mbi pasojat afatgjata të izolimit, dhunës politike dhe instrumentalizimit të historisë në shërbim të pushtetit.

2. Gegaj dhe Krasniqi – autorët e veprës “Albania”

       Historia e mendimit dhe veprimit politik e kulturor shqiptar të shekullit XX njeh disa figura që, ndonëse të formuara në rrethana të ndryshme jetësore, u bashkuan në një mision të përbashkët: mbrojtjen e çështjes shqiptare përballë pushtimeve, diktaturës dhe heshtjes ndërkombëtare. Ndër ta spikasin Rexhep Krasniqi dhe Athanas Gegaj, dy intelektualë të formuar në Perëndim, që e shndërruan dijen akademike në instrument shërbimi kombëtar.

Rexhep Krasniqi lindi më 1906 në Gjakovë. Shkollimin fillor e përfundoi në Shkodër, ndërsa studimet e mesme dhe universitare i ndoqi në Austri. Në vitin 1934 u doktorua në filozofi në Universitetin e Vjenës. Pas kthimit në atdhe, Rexhep Krasniqi shërbeu si profesor historie dhe gjeografie në disa qytete shqiptare dhe në Prishtinë, duke u shquar si pedagog rigoroz dhe autor tekstesh shkollore. Gjatë administrimit shqiptar në Kosovë, ai luajti rol kyç në zhvillimin e arsimit kombëtar, si komisar i lartë i arsimit dhe drejtor i parë i gjimnazit shqip në Prishtinë. Ai u angazhua edhe politikisht gjatë Luftës së Dytë Botërore, duke shërbyer përkohësisht si Ministër i Arsimit në vitin 1944. Pas vendosjes së regjimit komunist, emigroi dhe u bë një nga figurat kryesore të mërgatës politike shqiptare në SHBA.

Athanas Gegaj lindi më 1904 në Buxë të Trieshit, në Malësinë e Madhe. Formimin e parë e mori në Kolegjin françeskan “Illyricum” në Shkodër, ku kreu maturën në fund të viteve ’20. Studimet e larta i vijoi në Louvain të Belgjikës, ku u laurua në histori dhe filozofi dhe më 1937 botoi në frëngjisht veprën monumentale mbi pushtimin osman të Shqipërisë në shekullin XV, duke u bërë një nga zërat më seriozë të historiografisë shqiptare në Perëndim. Athanas Gegaj e nisi veprimtarinë si frat françeskan dhe pedagog në Shkodër, duke kontribuar edhe në revistën “Hylli i Dritës”. Kundërshtimi i pushtimit fashist çoi në internimin e tij dhe më pas në mërgim të përhershëm. Pas heqjes dorë nga jeta fetare, ai u angazhua si intelektual laik dhe veprimtar i diasporës antikomuniste. Në SHBA u bë editor i gazetës “Dielli”, sekretar i Federatës “Vatra” dhe bashkëpunëtor i Radios “Evropa e Lirë”. Ai ishte aktiv në veprimtarinë politike të mërgatës dhe bashkëpunoi me Rexhep Krasniqin në iniciativa ndërkombëtare për denoncimin e diktaturës komuniste në Shqipëri.

       Si Krasniqi ashtu edhe Gegaj ishin të vlerësuar nga bota intelektuale shqiptare dhe jo vetëm. Për Rexhep Krasniqin, bashkëkohësit theksojnë kombinimin e rrallë të dijes dhe karakterit. Prenk Gruda shprehej se “…asht shqiptar me virtyte e karakter, njeri me tradita burrnore, atdhetar e shumë i squet, gjithherë me zemër të përvëlueme për Kosovën edhe për të gjitha viset tona të robnueme”, ndërsa Beqir Meta nënvizon se∶ “Dr. Krasniqi e provoi veten që ishte një njeri brilant si në fushën e shkencës ashtu edhe në fushën e kontributeve politike në favor të atdheut dhe kombit të tij”. Charles Douglas Jackson, një prej themeluesve dhe drejtuesve të Komitetit “Evropa e Lirë” do të shkruante për Krasniqin∶”…Në jetën time politike kam pas fatin të bëj me njerëz serioz. Burrë më serioz se Dr. Krasniqin nuk kam njohur…” Ndërkohë për Athanas Gegajn, studiuesi Moikom Zeqo ishte shprehur se∶ “Në shekullin e XX shquhet si një nga historianët më seriozë të Skënderbeologjisë…” ndërsa Prenk Gruda në shkurt të vitit 1954 do të shkruante∶ “Mbas 15 vjetve u pashë prap me Athanas Gegaj. Atëherë, ishte meshtar me zhgunin e vorfën të Shën Françeskut; shumë në za si shkrimtar e intelektual dhe çmohej prej Fishtës e fretënve të tjerë, si burr malesh me virtyte e karakter…Ishte i pari malsuer qi e kishte shkrue nji libër frangisht mbi invadimin e turqëve në Shqipni…” 

      Njëri i formuar si politikan-akademik, tjetri si historian-publicist, të dy i përkasin asaj elite shqiptare, që edhe në mërgim, e mbajti gjallë Shqipërinë në hartën morale dhe politike të Perëndimit.

3. Asambleja e Kombeve të Robëruara të Evropës dhe Komiteti Kombëtar “Shqipëria e Lirë” si kuadri institucional dhe ideologjik i broshurës “Albania”

       Asambleja e Kombeve të Robëruara të Evropës (Assembly of Captive European Nations – ACEN), e themeluar më 20 shtator 1954 në New York, përfaqësonte një nga strukturat më të rëndësishme politike të emigracionit antikomunist të Evropës Qendrore dhe Lindore gjatë Luftës së Ftohtë. Ajo u krijua në një kontekst ndërkombëtar të polarizuar, kur një numër i konsiderueshëm shtetesh evropiane kishin rënë nën regjime komuniste të mbështetura nga Bashkimi Sovjetik, duke e privuar kështu një pjesë të madhe të kontinentit nga sovraniteti politik dhe pluralizmi demokratik. Në këtë kuadër, ACEN u konceptua si një formë e institucionalizuar e përfaqësimit politik në mërgim, një “parlament në ekzil”, që synonte të ruante vazhdimësinë e identitetit shtetëror dhe politik të kombeve të robëruara në arenën ndërkombëtare.

       Në përbërjen e saj, ACEN përfshinte nëntë kombe: Shqipërinë, Bullgarinë, Çekosllovakinë, Estoninë, Letoninë, Lituaninë, Hungarinë, Poloninë dhe Rumaninë. Secili komb përfaqësohej nga komiteti i vet kombëtar në emigracion, ndërsa për Shqipërinë kjo detyrë i takonte Komitetit Kombëtar “Shqipëria e Lirë”. Selia qendrore e Asamblesë ndodhej në New York, me zyra ndihmëse në Evropën Perëndimore, ndërsa sesionet e saj vjetore zhvilloheshin zakonisht paralelisht me punimet e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, duke synuar maksimizimin e dukshmërisë politike dhe diplomatike.

       Veprimtaria e ACEN ishte e gjerë dhe shumëplanëshe: ajo përfshinte organizimin e konferencave ndërkombëtare, hartimin e memorandumeve dhe rezolutave politike, forume publike dhe dëshmi para Kongresit Amerikan, si dhe një aktivitet të dendur botues me studime, raporte dhe broshura. Një kontribut për transmetimin e mesazheve të ACEN luajtën radiot “Zëri i Amerikës” dhe “Evropa e Lirë”. Këto veprime e shndërruan ACEN në një instrument të rëndësishëm të diplomacisë perëndimore, veçanërisht në kuadër të strategjisë amerikane të kundërshtimit ideologjik të komunizmit. Në këtë aspekt, lidhja e ngushtë e ACEN me National Captive Nations Week (Java Kombëtare e Kombeve të Robëruara), një nismë federale amerikane e institucionalizuar që nga viti 1959, i dha organizatës një platformë të qëndrueshme për ndërgjegjësimin e opinionit publik amerikan mbi fatin e popujve të robëruara. Nëse ACEN siguronte përmbajtjen politike dhe dokumentare, Java Kombëtare e Kombeve të Robëruara i ofronte organizatës një platformë publike kombëtare.

       Në kuadër të ACEN, çështja shqiptare zinte një vend të rëndësishëm, duke u përfaqësuar nga figura të rëndësishme të emigracionit politik. Vasil Gërmenji e drejtoi këtë institucion gjatë dy mandateve (1964-1965 dhe 1970-1971), duke reflektuar peshën dhe simbolikën e çështjes shqiptare brenda kësaj asambleje. Një ndër dimensionet më të rëndësishme të veprimtarisë së ACEN ishin botimet tematike kushtuar vendeve anëtare. Brenda kësaj strategjie informative u përfshi edhe broshura “Albania”, e botuar në vitin 1964. Ky botim do të pasqyronte një panoramë të përmbledhur, por të argumentuar, mbi historinë, identitetin kulturor dhe gjendjen politike të Shqipërisë nën regjimin komunist, duke e paraqitur çështjen shqiptare si pjesë integrale të problemit më të gjerë të Evropës së robëruar. 

       Përmbajtja politike dhe dokumentare e broshurës “Albania” u konceptua dhe u artikulua brenda Komitetit Kombëtar “Shqipëria e Lirë”, i cili përbënte strukturën qendrore të emigracionit politik shqiptar antikomunist. Komiteti u formua në Paris, në gusht 1949 në kuadër të përpjekjeve të koordinuara perëndimore për bashkimin e forcave kryesore politike shqiptare antikomuniste në mërgim dhe për krijimin e një përfaqësimi sa më gjithëpërfshirës. Pjesë e këtij komiteti do të bëheshin Balli Kombëtar, Lëvizja e Legalitetit, Grupi Indipendent dhe Blloku Kombëtar Independent. Në fillim të viteve ̕ 50 Komiteti u zgjerua, dhe iu bashkangjitën edhe 2 figura të rëndësishme me origjinë nga Malësia, Dr. Athanas Gegaj dhe Prenk Gruda. Duhet shtuar se Dr. Gegaj, kur u themelua Komiteti “Shqipëria e Lirë”,  i ishte ofruar edhe anëtarësia në Komitetin Konsultativ prej 11 anëtarësh (Komiteti Kombëtar “Shqipëria e Lirë″ kishte dy komitete, atë Ekzekutiv me 5 anëtarë dhe atë Konsultativ me 11 anëtarë, të cilat më vonë do të shkriheshin në një komitet), por Gegaj nuk pranoi, meqënëse më herët i ishte refuzuar anëtarësimi në këtë Komitet. Pas drejtimit fillestar nga Mit̕ hat Frashëri dhe më pas nga Hasan Dosti, pas vitit 1956,  Komiteti hyri në një fazë riorganizimi, kur në krye të tij u vendos Rexhep Krasniqi. Programi politik i Komitetit parashikonte udhëzimin dhe inkurajimin e popullit shqiptar në rezistencën kundër diktaturës komuniste, organizimin e shqiptarëve në mërgim për të ndihmuar këtë rezistencë si dhe sigurimin e mbështetjes nga vendet demokratike. 

       Nën drejtimin e Krasniqit, Komiteti Kombëtar “Shqipëria e Lirë” rifitoi stabilitet organizativ dhe rol të qëndrueshëm institucional në kuadër të ACEN. Krasniqi jo vetëm që siguroi vazhdimësinë e përfaqësimit shqiptar në këtë forum ndërkombëtar, por edhe kontribuoi në orientimin politik dhe ideologjik të nismave botuese, përfshirë broshurën “Albania”. Përmes këtij botimi, Komiteti synonte të sintetizonte përvojën e vet propagandistike dhe analitike, të ndërtuar ndër vite përmes gazetës “Shqipëria”, transmetimeve të radios “Zëri i Shqipërisë së Lirë” dhe memorandumeve politike drejtuar institucioneve perëndimore përmes të cilave denonconte regjimin komunist, pasqyronte gjendjen e rëndë politike dhe ekonomike të vendit dhe u bënte thirrje shqiptarëve për rezistencë dhe përmbysjen e diktaturës komuniste.

       Në këtë kuadër intelektual dhe politik u formësua edhe kontributi i figurave si Athanas Gegaj, një nga përfaqësuesit më të spikatur të mendimit historik dhe publicistik të diasporës shqiptare antikomuniste. Edhe pse jo gjithmonë pjesë e strukturave drejtuese formale, Gegaj ishte i përfshirë në diskursin historik dhe dokumentar të emigracionit shqiptar dhe kontribuoi në artikulimin e një narrative alternative mbi historinë dhe realitetin shqiptar, të kundërt me historiografinë zyrtare të regjimit komunist. Kjo frymë analitike dhe dokumentare reflektohet edhe në broshurën “Albania”, e cila përfaqëson jo vetëm një tekst informues, por edhe një produkt të mendimit politik dhe historiografik të diasporës shqiptare të organizuar.

       Në fund të viteve ’60, me ndryshimin gradual të klimës ndërkombëtare dhe me reduktimin e mbështetjes financiare nga strukturat perëndimore, veprimtaria e ACEN filloi të humbiste intensitet. Në vitin 1972 organizata u shpërbë zyrtarisht, duke përmbyllur një kapitull të rëndësishëm të diplomacisë politike të emigracionit antikomunist evropian. Megjithatë, trashëgimia e saj dokumentare dhe politike, përfshirë broshurën “Albania”, mbetet një burim me vlerë për studimin e veprimtarisë së emigracionit shqiptar dhe për rolin e figurave si Rexhep Krasniqi dhe Athanas Gegaj në mbajtjen gjallë të çështjes shqiptare në arenën ndërkombëtare gjatë Luftës së Ftohtë. Në tërësi, libri shërben si dëshmi historike dhe mjet i rëndësishëm për kuptimin e identitetit kombëtar dhe vazhdimësisë historike të Shqipërisë në shekullin XX. 

Fotografia e parë∶Faqja e parë e Broshurës “Albania” e autorëve Athanas Gegaj dhe Rexhep Krasniqi, botuar në New York në vitin 1964

Fotografia e dytë∶ Është realizuar në vitin 1937, në Bolonjë të Italisë. Personi i dytë, nga ana e majtë, me gotë në dorë është Athanas Gegaj. Fotoja mu dërgua nga Ambasadori i Republikës së Kosovës në Kroaci, Prof. Dr. Martin Berishaj.

Intervistoi: Sokol Paja/

1. CILA ËSHTË PLATFORMA ELEKTORALE E ADRIAN DOKOS? PSE DUHET TË VOTOJË ELEKTORATI PËR JU?

Platforma ime është e thjeshtë: të mbrojmë cilësinë e jetës në Lewisville dhe ta planifikojmë të ardhmen me përgjegjësi. Lewisville po rritet shumë shpejt dhe familjet e ndiejnë çdo ditë: më shumë trafik, shqetësime për sigurinë, kosto më të larta dhe frikë reale që qyteti mund të humbasë karakterin dhe ngrohtësinë që e bëjnë “shtëpi”. Unë kandidoj me katër përparësi kryesore:

Komuniteti dhe familja në radhë të parë: vendimet e qytetit duhet të bazohen te nevojat reale të banorëve—lagje të sigurta, shërbime të mira dhe një komunitet i bashkuar.

Siguri publike dhe rrugë më të mençura: rrugë më të sigurta, qarkullim më i rregullt dhe hapa praktikë që përmirësojnë reagimin e emergjencave.

Rritje e zgjuar, jo mbingarkesë ndërtimesh: zhvillimi duhet të jetë i balancuar, transparent dhe të mbrojë lagjet dhe bizneset lokale.

Udhëheqje e përgjegjshme dhe përballueshmëri: kujdes me taksat dhe buxhetin, stabilitet financiar dhe mbrojtje për pensionistët dhe familjet me të ardhura fikse.

Njerëzit duhet të votojnë për mua sepse nuk po kërkoj një titull. Po kërkoj mundësinë për të shërbyer. Si biznesmen në Lewisville prej shumë vitesh, kam mësuar të dëgjoj njerëzit, të menaxhoj buxhetin dhe të zgjidh probleme me qetësi e përgjegjësi. Dhe një pjesë e madhe e frymëzimit tim vjen nga komuniteti ynë—sidomos nga Qendra Kulturore Shqiptaro-Amerikane dhe Albanians for America, të cilat më kanë dhënë energji, besim dhe motivim për të hyrë në shërbimin publik.

2. CILI ËSHTË ANGAZHIMI JUAJ POLITIK NË TEKSAS DHE NË ZONËN KU KANDIDONI DHE NJË THIRRJE PËR SHQIPTARËT QË T’JU MBËSHTESIN?

Angazhimi im është për zgjidhje lokale, jo për politikë partiake. Në Këshillin Bashkiak vendosen gjëra që ndikojnë përditë: siguria publike, rrugët, zhvillimi urban, buxheti dhe shërbimet e qytetit. Unë kandidoj për Lewisville City Council, Place 3, që do të thotë se përfaqësoj gjithë qytetin, jo vetëm një lagje. Fokusi im është shumë praktik: rrugë më të sigurta dhe zgjidhje reale për trafikun, zhvillim i balancuar që mbron lagjet, transparencë dhe komunikim i qartë nga Bashkia, disiplinë financiare dhe përballueshmëri për familjet dhe pensionistët. Kjo fushatë është bipartiake dhe e bazuar te komuniteti. Në nivel qyteti, rezultatet vijnë kur njerëzit punojnë bashkë, jo kur ndahen me etiketa.

Për shqiptarët në Teksas dhe kudo në Amerikë: zëri ynë ka peshë. Ne e dimë ç’do të thotë punë, sakrificë dhe shërbim. Qendra Kulturore Shqiptaro-Amerikane dhe Albanians for America e kanë treguar se kur jemi të bashkuar, bëhemi më të fortë. Prandaj, i ftoj bashkëkombasit: vullnetarizohuni, kontribuoni, ndani mesazhin dhe dilni të votoni. Le të tregojmë se shqiptarët janë shembull i integritetit, familjes dhe udhëheqjes.

3. KANDIDIMI DHE RËNDËSIA E POZICIONIT KU KANDIDONI. KU E BAZONI SUKSESIN E GARËS TUAJ?

Këshilli Bashkiak është një nga pozicionet më të rëndësishme lokale sepse prek drejtpërdrejt jetën e përditshme: sigurinë, rrugët, zhvillimin ekonomik, buxhetin dhe mënyrën se si rritet qyteti. Këto nuk janë politika “në letër”—janë vendime që njerëzit i ndiejnë menjëherë. Suksesin e kësaj gare e bazoj te: marrëdhëniet e ndërtuara prej vitesh me banorët e Lewisville, përvoja ime e shërbimit dhe angazhimit komunitar, qasja “dëgjo më parë” dhe bashkimi i njerëzve rreth zgjidhjeve dhe një fushatë me energji të fortë nga poshtë-lart, ku mbështetja e Qendrës Kulturore Shqiptaro-Amerikanebdhe Albanians for America ka qenë një forcë e vërtetë motivimi dhe frymëzimi.

4. NJË SHQIPTAR QË KANDIDON PËR NJË POZICION TË RËNDËSISHËM SI ZË I FUQISHËM QYTETAR—CILAT JANË NDJESHMËRITË TUAJA?

Ndjeshmëritë e mia vijnë nga vlerat shqiptare të BESA-s (mbajtja e fjalës), familja, puna e palodhur dhe respekti për komunitetin. Jam thellësisht i vetëdijshëm se kur një shqiptar hyn përpara në shërbimin publik, nuk ka të bëjë kurrë vetëm me një person – kjo pasqyron sakrificat e prindërve, krenarinë e një komuniteti dhe shembullin që japim për brezin e ardhshëm. Unë jam i ndjeshëm ndaj: drejtësisë dhe përfshirjes për të gjithë banorët, mbrojtjes së familjeve nga kostot në rritje dhe kushtet e pasigurta, sigurimit që qeveria e qytetit të mbetet transparente dhe e përgjegjshme, sigurimit që rritja të mos fshijë identitetin e lagjeve.

Dhe ndiej një përgjegjësi të fortë për të përfaqësuar Qendrën Kulturore Shqiptaro-Amerikane të vendosur në Lewisville, qytetin të cilit do t’i shërbej, me dinjitet – duke treguar se ne kontribuojmë jo vetëm përmes biznesit dhe punës, por edhe përmes lidershipit dhe shërbimit qytetar.

5. SI PO SHKON FUSHATA? CILA ËSHTË STRATEGJIA PËR FITORE, MARRËDHËNIE PUBLIKE DHE BINDJEN E ELEKTORATIT “GRI”?

Fushata po ecën mirë—po ndërtojmë ritëm me takime direkte, pjesëmarrje në evente komunitare dhe komunikim të vazhdueshëm me banorët. Strategjia jonë është e bazuar te besimi: Derë më derë dhe biseda në lagje: të dëgjojmë banorët dhe të fitojmë mbështetje familje pas familjeje. Angazhim me biznese lokale dhe komunitetin: të jemi aty ku njerëzit takohen dhe flasin për problemet reale. Mesazh pozitiv dhe me zgjidhje: pa negativitet—vetëm hapa praktikë dhe përgjegjësi. Koalicion i fortë komunitar: shumë mbështetës nuk janë “politikë”, por duan që qyteti të shkojë në drejtimin e duhur.

Elektorati “gri” kërkon sinqeritet dhe stabilitet. Ne i bindim me tema që prekin jetën reale: siguri, trafik, zhvillim i mençur dhe përballueshmëri. Dhe e bëjmë me respekt, sepse në një qytet, sot mund të mos biesh dakord me dikë, por nesër e ke komshi. Për PR-in, besueshmëria është gjithçka—dhe këtu vërtet dua të theksoj se mbështetja dhe frymëzimi që vjen nga Qendra Kulturore Shqiptaro-Amerikane dhe Albanians for America e ka forcuar shumë mesazhin dhe energjinë e fushatës.

6. KUSH ËSHTË ADRIAN DOKO?

Unë jam bashkëshort, baba, sipërmarrës dhe banor i Lewisville. Familja ime ka drejtuar Parma Pasta Pizza në Lewisville për më shumë se 25 vjet, duke u shërbyer mijëra fqinjëve. Kjo përvojë të mëson empati, përgjegjësi dhe si të dëgjosh. Profesionalisht, kam punuar në role që kërkojnë planifikim, siguri dhe lidership, duke përfshirë: Kryetar (Komiteti i Inovacionit) për Planin e Vizionit Lewisville 2035. Me punë që lidh inovacionin me përfitimin publik të botës reale. President i AUVSI Lone Star chapter 501 c6 (Association for Uncrewed Vehicles International), Organizata më e madhe jofitimprurëse e dedikuar për avancimin e sistemeve autonome.

Udhëheqës (FAAST) i Ekipit të Sigurisë së Administratës Federale të Aviacionit. Pilot i çertifikuar nga FAA dhe edukator i komunitetit i fokusuar në siguri. Role udhëheqëse në iniciativat e aviacionit, sigurisë dhe teknologjisë me punë që lidh inovacionin me përfitimin publik të botës reale. Themelues i Imperial Aerial, një firmë konsulence hapësinore e specializuar në lëvizshmërinë ajrore dhe mbledhjen e të dhënave ajrore duke përdorur sensorë dhe ngarkesa të ndryshme për të ofruar zgjidhje për industrinë. Hobitë e mia sillen rreth vullnetarizmit në komunitet dhe projekteve që i ndihmojnë të rinjtë të shohin mundësi në të ardhmen. Motoja ime është: “Qëndrimi juaj përcakton lartësinë tuaj”. Njerëzit që më njohin do të thoshin se cilësitë e mia janë qëndrueshmëria, afrueshmëria dhe një etikë e fortë pune e formuar nga familja ime dhe e përforcuar nga vlerat e komunitetit shqiptar.

7. CILA ËSHTË PREJARDHJA JUAJ FAMILJARE? HISTORIA E EMIGRIMIT NË SHBA.

Historia e familjes sime është historia e zakonshme e emigrantëve: Babai im, Mentori, erdhi në Paterson, New Jersey në vitin 1968 për të ndërtuar një jetë të lirë dhe më të mirë përmes punës së palodhur. Prindërit e mi u larguan nga Ohri, Maqedonia e ish-Jugosllavisë gjatë një periudhe shumë të vështirë, duke kërkuar siguri, dinjitet dhe mundësi. Vlerat që Amerika përfaqëson. Si shumë familje emigrantësh, ne filluam me shumë pak, por punuam pa pushim. Pastaj hapëm Tony’s Pizza në River Street, ku vendi ynë ndihmoi bashkatdhetarët tanë të gjenin vende pune dhe vendbanim. Biznesi i restoranteve u bë më shumë sesa një mjet jetese – u bë një urë lidhëse me komunitetin. Ne u koordinuam me Fondin e Përbashket Shqiptare nën udhëheqjen e Faik Istrefit dhe drejtuam autobusët për të mobilizuar komunitetin tonë për demonstrata paqësore për çlirimin e Kosovës në Uashington DC dhe New York. Amerika nuk na dha vetëm mundësi, por na dha një vend ku të përkasim.

Kjo është arsyeja pse shërbimi publik ka rëndësi për mua. Kjo fushatë është mënyra ime për të nderuar sakrificat e prindërve të mi dhe për t’i treguar brezit të ardhshëm – veçanërisht shqiptaro-amerikanëve – se ne mund të kontribuojmë në çdo nivel: në biznes, në udhëheqjen e komunitetit dhe në poste të zgjedhura. Dhe gjithmonë do ta njoh rolin e Qendrës Kulturore Shqiptaro-Amerikane të Teksasit dhe të “Shqiptarët për Amerikën” në atë udhëtim – duke i bashkuar njerëzit tanë, duke inkurajuar përfshirjen qytetare dhe duke na kujtuar se të bashkuar, ne mund të arrijmë çdo gjë. Bashkimi bën fuqi! www.adriandoko.com

Në fillim të shkurtit 1902, u mblodh në Paris, Kongresi i Parë i Xhonturqve ose thënë ndryshe Kongresi i Opozitës Liberale Osmane. Ngjarja u përcoll me kërshëri nga shtypi europian. “L’illustrazione italiana”, më 15 shkurt 1902, paraqet këtë imazh nga Parisi, ku në qendër të fotografisë gjendet princi i kurorës Sabahaddin dhe në të djathtë të tij Ismail Qemal Vlora.

Gazeta franceze “Le Bloc”, që botohej nga burrështetasi francez Xhorxh Klemanso (Georges Benjamin Clemenceau, 1841-1929), publikoi më 22 shkurt 1902, një shkrim ku pasqyrohej zgjedhja e Ismail Qemalit në Komitetin e Përhershëm.

Ismail Qema Vlora kishte spikatur në qarqet intelektuale europiane si përkrahës i parimeve liberale. Ai përkrahte parimin e decentralizimit të Perandorisë Osmane, respektimin e të drejtave kombëtare dhe rivendosjen e kushtetutës osmane. Ismail Qemal Vlora ishte një figurë kyçe si e Lëvizjes Kombëtare Shqiptare ashtu edhe e Revolucionit të Turqve të Rinj. Ismail Qemali, së bashku me eksponentë të tjerë të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare, u përfshinë në lëvizjen e Xhonturqve, duke pasur parasysh synimin për rivendosjen e kushtetutës së vitit 1876. Ata e shikonin atë si një mundësi për të realizuar të drejtat kombëtare shqiptare. Por, Ismail Qemali i mbeti besnik vizionit dhe ideve të tij, prandaj ai u nda me Turqit e Rinj që në kongresin e zhvilluar në Paris më 1902, pavarësisht se ai ishte edhe një prej organizatorëve të tij.

Ismail Qemali vendosi si kusht kryesor për pjesëmarrjen e tij në këtë kongres, përfaqësimin aty të të gjitha etnive të Perandorisë, në mënyrë që të formuloheshin dëshirat e të gjithë popujve. Kushtet e tij u pranuan dhe ai shkoi në Paris. Pas debatesh të gjata e të nxehta, shumica e Kongresit të Turqve të Rinj, e kryesuar nga princi Sabahedin dhe e përkrahur nga Ismail Qemali, dha pëlqimin t’u drejtohej një thirrje Fuqive për një regjim në përputhje me parimet e Kushtetutës së 1876. Ky organizim duhet të përfshinte të gjithë elementët etnikë në Turqi, duke u garantuar liri e drejtësi dhe mbrojtje të të drejtave kombëtare të tyre. Por, një ndarje e thellë u shënua lidhur me çështjen e ndërhyrjes së huaj. Grupi, i kryesuar nga filozofi Ahmed Riza, i cili këmbëngulte për një pushtet qendror të fortë, e kundërshtonte me forcë çfarëdolloj ndërhyrje të jashtme. Kështu që midis Turqve të Rinj filluan të merrnin formë dy rryma kryesore, njëra që favorizonte nacionalizmin turk dhe tjetra otomanizmin liberal.

Xhonturqit përkrahnin idenë e pushtetit të qendërzuar, ndërsa kombësitë joturke si shqiptarët dhe armenët ishin për decentralizimin e pushtetit. Ideja që përkrahte Ismail Qemali ishte dhënia e autonomisë për kombësitë joturke në perandori. Ismail Qemali mori pjesë në kongresin e xhonturqve si shqiptar. Ai kurrë nuk u bë xhonturk. Parulla e Ismail Qemalit ishte: “As me turqit e vjetër as me turqit e rinj, por të punojmë për vatanin”. Ismail Qemali ka bashkëpunuar me xhonturqit vetëm kur kjo ishte në interes të çështjes shqiptare. Ai kishte rezervat e veta ndaj krerëve xhonturq, ashtu si edhe krerët xhonturq kishin rezervat e tyre ndaj tij.

Megjithatë, xhonturqit kishin nevojë për njerëz të kalibrit të Ismail Qemal Vlorës. Ata i propozuan atij kryesimin e organit të tyre më prestigjioz të shtypit, gazetës “Osmanllë”. Ai nuk e pranoi propozimin, për arsye se, siç thoshin xhonturqit, “Ismail Qemali përpara çdo gjëje mendon për Shqipërinë.”. Sejfi Vllamasi, në librin “Ballafaqime politike”, shkruan se: “Ismail Qemali, i shquar si diplomat e patriot shqiptar, dhe me një prestigj të konsiderueshëm në Shqipëri e në Turqi dhe jashtë kufijve të perandorisë, peshonte rëndë. Për këtë shkak, xhonturqit e urrenin dhe ia kishin frikën”.

Ismail Qemali e shikonte bashkëpunimin me Turqit e Rinj si pjesë e luftës së përbashkët të shqiptarëve dhe turqve për vendosjen e rendit kushtetues në Perandorinë Osmane. Por, nga ana tjetër, ai kërkonte të ruante pavarësinë e Lëvizjes Kombëtare Shqiptare nga lëvizja xhonturke. Ai nuk dëshironte që shqiptarët të identifikoheshin si turq, osmanë apo myslimanë. Siç do të tregonin më pas faktet, politika dritëshkurtër dhe nacionaliste e xhonturqve, vuri në rrezik jo vetëm ekzistencën e popullit shqiptar, por edhe vetë ekzistencën e pavarur të kombit turk, i cili shpëtoi vetëm falë revolucionit të udhëhequr nga Mustafa Qemal Ataturk.

Ismail Qemal Vlora e shikonte vijimin e bashkëpunimit midis turqve dhe shqiptarëve në luftën e përbashkët për ta futur Turqinë në rrugën e reformimit dhe njohjes së të drejtave kombëtare dhe autonomisë për popujt brenda Perandorisë, duke u dhënë atyre autonomi sa më të gjerë në përputhje me nenin 23 të Traktatit të Berlinit. Largpamësia politike e Ismail Qemalit shfaqet edhe në letrën e datës 18 tetor 1900, nga Brukseli, ku ai flet lidhur me të ardhmen e Perandorisë Osmane. Pavarësisht verbërisë proverbiale të xhonturqve, Ismail Qemali e kishte kuptuar që herët rrezikun që u kanosej shqiptarëve nga shpërbërja e Perandorisë Osmane. Nuk do të kalonte asnjë dekadë dhe parashikimet e Ismail Qemalit do të bëheshin realitet.

Ismail Qemal Vlora i priu shqiptarët, duke e vendosur kombin mbi fenë. Kjo mundësoi krijimin e shtetit shqiptar mbi tri fe të ndryshme. Ai veproi njësoj si baballarët e kombit dhe hartuesit e Deklaratës së Pavarësisë së SHBA-ve në vitin 1776, të cilët pavarësisht se i kishin shërbyer Perandorisë Britanike, në fund e luftuan shtypjen e padrejtë dhe e udhëhoqën kombin e tyre drejt lirisë dhe pavarësisë.

Dr. Evarist Beqiri