Gjeneral ® Piro Ahmetaj/

Qëndrimet dhe gjuha e forcës së Presidentit Trump në raport me peshën kritike që mbart Grenlanda për sigurinë e SHBA-ve, jo vetëm i kanë hedhur benzinë “zjarrit të armiqësive”, në Pekin dhe Moskë, por edhe “debateve rreth (pa) legjitimitetit ndërkombëtar”, të kancelarive, apo burokracisë evropiane. Në pamundësi për t’iu përgjigjur çdo studioje televizive të interesuar, në vijim gjeni: “përmbledhje rreth pozitës gjeografike, interesave ekonomike dhe peshës strategjike që mbart ky (super)ishull për SHBA-në, NATO-n, si dhe të shpresës ndaj Rendit të Ri të Sigurisë Globale”:

Pozita, rrethanat dhe pesha gjeostrategjike e Grenlandës:

Në vitin 1814, Grenlanda, ishulli më i madh në botë (2 herë më i madh se Franca dhe Gjermania së bashku) kaloi nën kurorën Daneze; në 1953 kapërceu statusin e “kolonisë’ si dhe në 2008, fitoi vetëqeverisje të plotë. Edhe pse në shumicë me akullnaja të pabanuara, nëntoka përmban minerale të rralla, si litium, bakër, grafit, etj, të cilat shërbejnë si lëndë thelbësore për teknologjitë moderne.

Përtej kakofonisë së të gjithëditurve dhe kudo-gjendurve në studiot televizive; përkundër makinerisë helmuese të dezinformimit, deri “deep fake”, dhe kundërshtive të z. Macron, apo dhe tmerrit të putinistëve etj, vlen të sillet në vëmendjen publike se sipërfaqja, pra tërësia territoriale e Grenlandës, është mbi 2.166 milion km² [rreth 10 herë më shumë se të 6 vendet e Ballkanit Perëndimor, pra RSh, Kosovë, Mali i Zi, Serbi, Bosnje-Hercegovinë dhe Maqedonia e Veriut], por me një popullsi më pak se 57 mijë banorë si dhe me GDP fare modeste, rreth 6 miliardë €.

E vendosur midis Oqeanit Arktik dhe Atlantik, si dhe në kryqëzimin e Amerikës së Veriut me Evropën. Pra nga pozita gjeostrategjike Grenlanda mban peshë thelbësore për mbrojtjen raketore të SHBA-ve, si dhe për ushtrimin e nenit 5 të NATO-s. Njëkohësisht, mbart peshë kritike në mbajtjen e supremacisë ushtarake të SHBA-ve ndaj Rusisë dhe Kinës. Prandaj, që nga Lufta e 2-Botërore, instalimet ushtarake (baza ajrore dhe hapësinore) janë pjesë integrale e sistemit të vëzhgimit dhe mbrojtjes raketore të SHBA-ve.

Duke konsideruar sipërfaqen, pozitën gjeografike, distancën (mbi 3.500 km nga Kopenhaga), si dhe (pa) fuqinë ushtarake, është e gjithëditur dhe e gjithëpranuar se Danimarka e ka tërësisht të pamundur të ushtrojë, “me vete ose qoftë edhe në Aleancë me 31 vendet e NATO-s (pa SHBA-të)”, mbrojtjen e tërësisë territoriale, të burimeve ekonomike dhe interesave gjeostrategjike të super-Ishullit, si dhe të vetēm-përballet me armiq potencialë si Rusia dhe Kina. E njëjta gjë vlen edhe në koalicion me Francën, apo edhe me të gjitha vendet e BE-së, të cilat jo vetëm që nuk janë të ekspozuara ndaj kërcënimeve që pozita gjeografike e ishullit paraqet por edhe nuk kanë fuqi ushtarake të krahasueshme me SHBA-të.

Rëndësia kritike e ishullit për mbrojtjen raketore dhe interesat gjeostrategjike të ShBA-ve:

Qasja e fortë e SHBA-ve ndaj Grenlandës nuk erdhi as brenda një viti, as vetëm gjatë mandatit të parë të Presidentit Trump, pasi, ashtu si rëndësia gjeostrategjike e Ishullit, edhe përpjekjet amerikane kanë qenë konstante. Kështu, SHBA-të kanë negociuar për blerjen e saj nga Danimarka për 100 milionë $ që në 1946, deri te oferta e fundit e Presidentit Trump: “100 mijë dollarë për çdo banor, ose rreth 5.7 miliardë dollarë në vitin 2025”. Danimarka e ka refuzuar me vendosmëri këto oferta, pasi “ishulli shihet si pjesë integrale e mbretërisë, si dhe e identitetit dhe sovranitetit kombëtar”. Gjithësesi, në vitin 1951 Danimarka dhe SHBA-të nënshkruan “Marrëveshjen për Mbrojtjen e Grenlandës”, e cila (pa cenuar integritetin territorial) i lejon SHBA-ve prezencë ushtarake, pra të ndërtojnë baza, si pjesë integrale e ombrellës mbrojtëse raketore/ajrore të SHBA-ve si dhe të NATO-s, sa/kurdoherë që të konsiderohet e nevojshme.

Edhe pse Presidenti Trump, kurrë nuk e ka përmendur “pushtimin ushtarak të Grenlandës”, është po ashtu fakt, që si edhe në arrestimin e bandit-Maduro, e ka bërë shumë të qartë se: “SHBA-të nuk do t’i marrin askujt leje (pêrfshi anëtarëve të KS/OKB) për të përdorur fuqinë ushtarake ndaj çdo vendi që paraqet kërcënim për integritetin territorial, standardet dhe mënyrën e jetesës së popullit amerikan”. Mendoj se ky demonstrim force, ose si vendosmëri e Projektit Trump-2: “paqe e imponuar nëpërmjet përdorimit të forcës”, shërben edhe si garanci shtesë për mbrojtjen e 32 vendeve të NATO-s (Artikulli-5).

Qasja e SHBA-ve ndaj Grenlandës tejkalon krizën e demokracisë fasadë dhe (pa) fuqine burokratike të BE, si dhe fundin pa lavdi të KS/OKB-së 1945. Për ta ilustruar, do mjaftonin disa shembuj, si gjenocidi i Srebrenicës në sy ose presencë të helmetave-blu; 22 vite negociata dhe rezoluta ndaj Ajatollahut të Iranit për ndalimin e programeve bërthamore; agresioni ushtarak i Rusisë ndaj Ukrainës, Shkurt 2022; arrestimi i Maduros që e kishte shndërruar Venezuelën në parajsë ruso-kineze dhe të narkoterrorizmit, duke kërcënuar jetën, sigurinë dhe interesat e SHBA-ve.

Në shtesë, lëshimi i ishujve apo territoreve kundrejt marrëveshjeve nuk përbën preçedent të panjohur. Për shembull, para 1 viti, UK ia dorëzoi Mauritius-it, Ishullin Chagos, të cilin e kishte nën administrim që nga 1815, pra për më shumë se 210 vjet. Ndërsa “revolta evropiane kundêr Trump” të kryesuar nga Franca, na kujton rezistencën ndaj detyrimit të 2% të GDP-së për mbrojtjen si dhe qëndrimet e 2019, të z. Macron: “NATO po përjeton vdekje klinike, pasi Washingtoni po i kthen shpinën Evropës”. Ndërkohë, 6 vjet më vonë, si të gjitha vendet e NATO-s, përfshi Francën, kanë kaluar nga 1 në +2% të GDP!

Mesazhe ose këmbanat që s’bien vetëm për Grenlandën:

Përkundër paranojave Enveriste “ShBA/xhandar ndërkombëtar” si dhe rendit të vjetër bazuar në “sigurinë falas/dhuratë nga SHBA-të”, në Rendin e Ri/Trump, të dominuar nga fuqia e pakonkurueshme dhe interesat e SHBA-ve: “mbrojtja e sovranitetit si dhe zhvillimi i interesave gjeopolitike të RSh-së dhe Kosovës do mund të realizohen vetëm duke forcuar më tej bashkëpunimin strategjik me SHBA-në dhe NATO”. Fatmirësisht këtë opsion e gjej të ndërthurur edhe me interesat e SHBA-ve në rajon dhe Mesdhe, si dhe reciproke ndaj mirënjohjes mbarëkombëtare për mbështetjen 114-vjeçare të SHBA-ve për pavarësinë e RSh-së dhe çlirimin e Kosovës; për anëtarësimin në NATO, ngritjen e SPAK-ut etj, si dhe: “ndaj kontributeve të RSh-së pas 1996, ku mbi 12 mijë burra dhe gra me uniformë kanë shërbyer krah trupave amerikane në Ballkan, Irak, Afganistan, Lindjen e Mesme, Gjeorgji, Ukrainë etj”.

Duke ri-duartrokitur pjemëmarrjen e RSh/Kosovës si “bashkë-themelues të Bordit Trump të Paqes; rritjen e Buxhetin të Mbrojtjes si dhe marrëveshjen (jo Aleancën!) mes Kroacisë, Kosovës dhe RSh në fushën e mbrojtjes”, faktorët shtetërorë në Tiranë dhe Prishtinë do t’i këshilloja të përulen/mi në gjunjë para historisë së përgjakshme për t’i dhënë jetë Platformës: “2-Shtete sovrane, 1-Komb i Vetëm”, e cila do të kontribuojë për paqen si dhe integrimin euroatlantik të 6 vendeve të Ballkanit Perëndimor.

Ndërsa përkundër rikthimit të frikshëm të garës së armatimeve në Ballkan dhe armatosjes deri në dhëmbë të Serbisë, objektivin e RSh-së për 5% të GDP-së e çmoj si legjitimitet ndërkombëtar (SHBA/NATO/BE), si dhe mundësi historike për zhvillimin e fuqisë ushtarake, ndaj çdo vendi apo aleance që kërcënon sovranitetin dhe interesat gjeopolitike të RSh-së dhe Kosovës.

Ndêrsa, për të tejkaluar këtë udhëkryq hibrid: “shtetin e kapur nga korrupsioni endemik, opozitën/kompani e falimentuar dhe neveritur”, rikthimi i besimit te demokracia funksionale dhe pushtetet e balancuara mbetet jo vetëm prioritet nr. 1, por edhe misioni jetik i mbarë shqiptarëve.

Në përmbledhje, duke përsëritur rëndësinë kritike që ka forcimi i partneritetit me SHBA-të, mbetem besimplotë se falë fuqisë ushtarake të pakonkurueshme amerikane: “shpresa e paqes, rendi i Ri global dhe vlerat e qytetërimit do të triumfojnë mbi neo-stalinistët dhe neo-millosheviçët, mbi demokracinë burokratike dhe shtetet e dështuara, si dhe mbi organizatat apo bandat narkoterroriste”.

* Autori: Gjeneral ® Piro Ahmetaj:

Senior Ekspert për Sigurinë dhe Mbrojtjen Kombëtare,

Ballkanin si dhe marrëdhëniet me USA/NATO.

Jani Vreto është një nga figurat më përfaqësuese dhe më komplekse të Rilindjes Kombëtare Shqiptare të shekullit XIX, intelektual, mendimtar, polemist dhe veprimtar i palodhur i çështjes kombëtare. Ai lindi më 14 janar 1822 në fshatin Postenan, pranë Leskovikut. Arsimin e mesëm e kreu në gjimnazin e njohur “Zosimea” të Janinës, një nga institucionet arsimore më prestigjioze të Ballkanit të kohës, ku u formua një elitë e gjerë intelektuale e rajonit. Që në vitin 1847, gjatë ndjekjes së studimeve në këtë gjimnaz, Vreto shkroi poemën “Historia e Skënderbeut” dhe nisi të interesohej në mënyrë të vetëdijshme për gjuhën shqipe dhe për çështjen kombëtare. Pikërisht gjatë këtyre viteve ai provoi për herë të parë shkrimin letrar si mjet shprehjeje ideore, duke e shndërruar figurën e Skënderbeut në simbol të vazhdimësisë historike dhe identitetit kombëtar shqiptar. Ky formim klasik, filozofik dhe filologjik i fituar në Janinë u bë baza e qëndrueshme mbi të cilën do të ndërtohej më vonë veprimtaria e tij kulturore, politike dhe polemike.

Në vitin 1854, Jani Vreto u shpërngul me familjen në Stamboll, ku u integrua në rrethin e intelektualëve shqiptarë të kohës, të cilët angazhoheshin në avancimin e gjuhës shqipe, përmirësimin e arsimit dhe mbrojtjen e të drejtave kombëtare. Në kryeqytetin e Perandorisë Osmane, Vreto luajti një rol të rëndësishëm në zhvillimin e botimeve shqipe, përfshirë përkthime dhe tekste mësimore, që synonin të forconin identitetin kombëtar dhe të kultivonin ndjenjën e bashkimit mes shqiptarëve. Veprimtaria e tij kulmoi në vitin 1877 me pjesëmarrjen në Komitetin Qendror për Mbrojtjen e të Drejtave të Kombësisë Shqiptare, një moment vendimtar për çështjet territoriale dhe politike të Shqipërisë, kur shqetësimet për copëtimin e territoreve shqiptare po bëheshin gjithnjë e më të theksuara. Angazhimi i Jani Vretos dhe i bashkëpunëtorëve të tij nuk ndikoi vetëm në mbrojtjen e të drejtave kombëtare, por edhe në ngritjen e vetëdijes kulturore dhe shkencore shqiptare, duke lënë një trashëgimi të qëndrueshme për brezat e ardhshëm.

Së bashku me Ismail Qemalin, Hasan Tahsinin, Kostandin Kristoforidhin dhe Pashko Vasën, Jani Vreto kontribuoi në hartimin e Alfabetit të Stambollit, një projekt thelbësor për njësimin e shkrimit të gjuhës shqipe dhe për krijimin e bazës së arsimit kombëtar. Ky ishte një akt me rëndësi jo vetëm kulturore, por edhe thellësisht politike. Në planin ideor, veprat “Apologjia” (1878) dhe “Mirëvetija” (1886) shënojnë një kthesë të rëndësishme në kulturën shqiptare, duke themeluar etikën dhe polemikën si forma moderne të mendimit kombëtar. Në to, Vreto mbrojti tërësinë territoriale të Shqipërisë dhe projektoi figurën e qytetarit të lirë, të arsimuar dhe moralisht të përgjegjshëm, duke e lidhur fatin e kombit me dijen, arsimin dhe arsyen. Shkrimet e tij mbi fenë janë shpesh objekt keqleximesh në ditët e sotme. Ndërsa Jani Vreto ishte i përkatësisë fetare krishtere ortodokse, reflektimet e tij mbi fenë duhen kuptuar në kontekstin e shekullit XIX dhe të mendimit rilindës, jo të instrumentalizohen në mënyrë anakronike. Përpjekjet për të ekzagjeruar apo problematizuar këtë aspekt janë shpesh tentativa për të “gjetur gjilpërën në kashtë”, duke anashkaluar thelbin e veprimtarisë së tij.

Fakti që Jani Vreto ishte bashkëthemelues i Shoqërisë së të Shtypurit Shkronja Shqip, së bashku me shqiptarë të besimit katolik, mysliman dhe bektashi, dëshmon qartë se identiteti i tij kombëtar ishte i kristalizuar dhe i pakushtëzuar. Për të, kombi ishte mbi dallimet fetare, dhe bashkëpunimi ndërfetar ishte jo vetëm i mundur, por i domosdoshëm për ndërtimin e një kulture dhe shoqërie kombëtare.

Në këtë kontekst veprimtarie kulturore dhe ideore, Jani Vreto u angazhua edhe në botimin e revistës “Drita”, e cila më pas mori emrin “Dituria”. Revista u botua në Konstandinopojë nga gushti i vitit 1884 deri në korrik të vitit 1885 dhe përfaqëson një nga përpjekjet më të rëndësishme të Rilindjes Kombëtare për përhapjen e dijes, gjuhës shqipe dhe mendimit kombëtar. Në faqet e saj trajtoheshin çështje të arsimit, gjuhës, historisë dhe etikës qytetare, duke synuar formimin e një publiku të arsimuar dhe të vetëdijshëm për identitetin kombëtar. “Dituria” shërbeu si një platformë intelektuale ku kultura, arsimi dhe atdhedashuria ndërthureshin në funksion të projektit rilindës, duke e vendosur shtypin shqiptar në qendër të përpjekjeve për emancipim shoqëror dhe kombëtar.

Pas mbylljes së Gazetës “Dituria”, ai udhëtoi në Egjipt dhe në Rumani, ku organizoi degët e Shoqërisë së të Shtypurit Shkronja Shqip. Me ndihmën e bashkatdhetarëve, ngriti një shtypshkronjë dhe nisi botimin e një numri të konsiderueshëm librash në gjuhën shqipe, të cilët u përhapën në shkollat dhe rrethet atdhetare në Shqipëri, duke kontribuar drejtpërdrejt në përhapjen e arsimit dhe të vetëdijes kombëtare.

Po në këtë periudhë, më 1884, Jani Vreto ndërmori një nga përpjekjet e para për të shqipëruar vargje nga vepra e Xhorxh Gordon Bajronit, duke u ndalur veçanërisht te poema romantike Shtegtimet e Child Haroldit, e cila kishte luajtur një rol të rëndësishëm edhe në bashkësitë e tjera shqiptare në Evropë, në Rumani dhe gjetkë. Vreto shqipëroi vargje nga Kanto II, kushtuar Shqipërisë, dhe i përfshiu ato në ligjëratën e tij të mbajtur në Bukuresht, duke iu drejtuar jo vetëm shqiptarëve, por edhe elitave europiane të interesuara për proceset e zgjimit të identiteteve kombëtare në Ballkan. Përmes këtij akti kulturor, ai e vendosi Shqipërinë në një horizont europian të romantizmit politik dhe historik, duke e lidhur kauzën kombëtare shqiptare me diskursin më të gjerë të lirisë dhe identitetit të kombeve:

“Moj Shqipëri! Moj leondare,

që ke pjellë leondarë,

përse s’i kthen sytë

edhe nga ne?”

Ky shqipërim dhe përdorimi i poezisë bajroniane shërbeu si një urë ndërmjet traditës kulturore europiane dhe aspiratave kombëtare shqiptare, duke theksuar jo vetëm trimërinë si cilësi të shqiptarëve që Bajroni kishte vënë re, por edhe duke i bërë një thirrje Evropës së atëhershme për të njohur virtytet e tjera të shqiptarëve. Shqipërimi i këtyre vargjeve bajroniane dhe përdorimi i tyre në ligjëratat e Vretos në Koloninë Shqiptare në Bukuresht përfaqëson një thirrje të qartë për angazhim patriotik, për të lidhur të kaluarën heroike me të ardhmen kombëtare, dhe përforcon rolin e kulturës dhe letërsisë si mjete të pavdekshme të vetëdijes dhe identitetit shqiptar.

Sot, përkujtimi i Jani Vretos është më shumë se një akt nderimi historik: është një kujtesë e fuqishme se Rilindja Kombëtare Shqiptare ishte një projekt i thellë kulturor, etik dhe qytetar. Dilemat identitare të përcaktuara nga indetiteti fetar që ndonjëherë i imponohen sot figurës së tij janë më tepër stårhollime kins “intelektuale” të së tashmes, jo të Jani Vretos, i cili e kishte zgjidhur prej kohësh përkatësinë e tij kombëtare — me fjalë, me vepra dhe me vizion.

Nga Dr. Dorian Koçi ,Gazeta Nacional -24 Janar, 2026

Prof.Dr.Fejzulla BERISHA/

Vizita në Massachusetts-Boston-Cambridge, pranë Harvard University dhe selisë historike të Federatës Vatra, është një eksperiencë e jashtëzakonshme që ilustron rrugëtimin historik dhe strategjik të shqiptarëve në SHBA. Ky rajon nuk është vetëm një qendër e dijes botërore dhe inovacionit, por edhe një qendër ku historia, politika dhe identiteti kombëtar shqiptar ndërthuren në mënyrë unike.

Për shqiptarët në diasporë, Federata Vatra nuk ka qenë thjesht një organizatë kulturore, por një institucion politik dhe diplomatik, ku liderë si Fan Noli zhvilluan strategji që influencuan politikën amerikane ndaj Shqipërisë dhe Ballkanit. Kjo rrjetë ka gjetur rezonancë më vonë në vizionin dhe politikën e presidentit John F. Kennedy, i cili, si lider amerikan dhe katolik, e kuptonte rëndësinë e diasporës dhe aspiratave demokratike të popujve të vegjël.

1. Fan Noli: Lideri i Diasporës dhe Ambasadori i Shqipërisë në SHBA

Fan Noli (1882–1965) ishte një figurë multifunksionale: Politikan dhe kryeministër i përkohshëm i Shqipërisë (qeveria e Qershorit 1924). Diplomat dhe aktivist i diasporës shqiptare në SHBA. Shkrimtar dhe intelektual që përdori kulturën dhe historinë për të fuqizuar identitetin shqiptar

Përmes Federatës Vatra, Noli ndërtoi rrjete diplomatike dhe lobiste pranë Kongresit amerikan dhe intelektualëve të njohur, duke përfshirë kontakte me senatorë dhe diplomatë që interesoheshin për Ballkanin dhe çështjen shqiptare.

Rast konkret: Në vitin 1919, Noli organizoi një konferencë pranë Federatës Vatra ku u prezantua problematika e Shqipërisë pas Luftës së Parë Botërore, duke lobuar për njohjen ndërkombëtare të kufijve shqiptarë. Ky aktivitet u mbështet edhe nga disa intelektualë amerikanë të kohës, duke treguar se diaspora mund të ndikojë drejtpërdrejt politikën e jashtme të SHBA-së.

2. Boston dhe Cambridge: Urë midis dijes dhe ndikimit politik

Boston, qytet historik i themeluar në shekullin XVII, ka luajtur një rol kyç në Revolucionin Amerikan (Boston Tea Party, Boston Massacre). Për shqiptarët në SHBA, Boston nuk ishte vetëm një qendër ekonomike, por edhe qendër kulturore dhe intelektuale.

Cambridge, përmes Harvard University, është një tempull i dijes botërore. Vizita në Harvard dhe bibliotekat e saj, të mbushura me dokumente historike dhe materiale arkivore, tregon vlerën e arsimit dhe dijes si instrument i ndikimit global.

Rast konkret: Shumë shqiptarë në diasporë, të frymëzuar nga aktiviteti i Nolit, kanë ndjekur programe akademike në Harvard dhe MIT, duke forcuar rrjetet profesionale dhe diplomatike që lidhnin komunitetin shqiptar me SHBA-në dhe Europën. Kjo tregon se vizita në këtë rajon nuk është thjesht simbolike, por reflekton historinë e veprimit konkret të shqiptarëve në politikë, diplomaci dhe arsimin global.

3. John F. Kennedy: Lidhja e institucionit amerikan me diasporën dhe aspiratat shqiptare

John F. Kennedy (1917–1963), presidenti i parë katolik i SHBA-së, përfaqëson institucionalizimin e fuqisë amerikane që mund të dëgjojë dhe përkrahë zërat e komuniteteve emigrante.

Rast konkret: Ndërkohë që Noli dhe Federata Vatra ndërtonin rrjetin diplomatik shqiptar në SHBA, familja Kennedy ishte e njohur për mbështetjen e komuniteteve katolike dhe emigrantëve, duke ofruar një model frymëzimi dhe mundësi për ndikim real politik. Ky rezonancë mes angazhimit të diasporës shqiptare dhe sensiblitetit amerikan ndaj komuniteteve emigrante përshkruan një rrjet historik dhe ideor që lidh Nolin me Kennedyn, edhe pse dy figurat jetuan në periudha të ndryshme.

4. Lidhja historike dhe strategjike

-Fan Noli dhe Federata Vatra përfaqësojnë zërin, iniciativën dhe aksionin.

-Boston-Cambridge-Harvard simbolizojnë dijen dhe urën e ndërveprimit intelektual.

-John F. Kennedy dhe institucionet amerikane përfaqësojnë fuqinë dhe mundësinë për mbështetje konkrete ndërkombëtare.

Kjo triadë tregon se diaspora shqiptare ka arritur të ndikojë jo vetëm në ruajtjen e identitetit kombëtar, por edhe në politikën ndërkombëtare, duke krijuar precedent historik për komunitetet shqiptare dhe aspiratat e tyre për demokraci dhe sovranitet.

Rast konkret: Në periudhën e Luftës së Ftohtë, ndikimi i rrjeteve të Nolit dhe Vatrës mundësoi që çështja shqiptare të mbetet prezente në qendrat vendimmarrëse të SHBA-së, duke ndikuar më vonë në politikat amerikane ndaj Ballkanit dhe Shqipërisë.

5. Përfundim dhe mesazh për lexuesin

Vizita në këtë rajon, ku historia, dijet dhe identiteti shqiptar ndërthuren, lë një pershtypje të thellë:Fan Noli simbolizon guximin dhe angazhimin personal dhe kolektiv.Federata Vatra tregon fuqinë e organizimit dhe lobimit strategjik.Boston, Cambridge dhe Harvard përfaqësojnë gurët themelorë të dijes dhe kulturës që fuqizojnë diplomacinë dhe identitetin kombëtar.John F. Kennedy simbolizon institucionalizimin e mundësive, përkrahjen e demokracisë dhe vlerën që SHBA i jep komuniteteve emigrante.

Në një kohë kur identiteti dhe influenca globale janë të ndërlidhura, kjo histori ofron një model frymëzimi për shqiptarët në diasporë dhe në atdhe, duke dëshmuar se një popull i vogël mund të ndikojë në mënyrë të qëndrueshme në politikën dhe kulturën globale, kur udhëhiqet nga vizion, dijeni dhe bashkëpunim strategjik.

Alfons Grishaj/

Sipas mendimit tim (pa cituar gjërat e stërpërsëritura), filozofia lindi nga mendimtarë që kurrë nuk u kënaqën me njohjen sipërfaqësore, e cila nuk i plotësonte nevojat e së tashmes dhe të së ardhmes. Praktika dhe vetëdija hapën portat e misterit, duke e prekur njohjen me dorë, ashtu si vjelësi i frutave që zgjat dorën për të zgjedhur frutat e pjekura. Pyetjet “pse” dhe kërkesat filluan të merrnin përgjigje dhe formë. Kështu, njeriu u shkëput nga shabllonizmi dembel i zjarrit dhe i çatisë. Trajta logjike iu përgjigj nevojës dhe dëshirës, duke pasuruar progresin e mendimit dhe të jetesës.

Zanafilla

Me Talesin e Miletit fillon filozofia perëndimore (pa hyrë në hemisferat e filozofisë lindore etj.). Ai ishte ekzemplari i parë logjik që u shkëput nga standardet mitologjike dhe legjendat grafike, duke ushqyer empirizmin. Talesi, racionalisti i parë, hapi rrugën e zhvillimit të një mendimi ndryshe, duke kërkuar pandërprerë zanafillën e gjërave përmes natyrës. Si paraprijës i filozofisë analitike, ai mendonte se uji ishte elementi kyç i bazës së ekzistencës së gjithçkaje përreth. Talesi kujtohet për thënien e famshme: “Të gjitha gjërat janë të mbushura me zota”. Ai pati meritën e themelimit të Shkollës Milesiane.

I fundit i kësaj shkolle ishte Anaksimeni i Miletit, i cili njihet si pionieri i parë i materializmit. Anaksimeni kishte të drejtë kur thoshte: “Ajri është burimi i gjithçkaje”. Ai e quante ajrin të shenjtë (panteizëm), por u nxitua kur pretendonte se “ajri krijoi format hyjnore, zotat dhe gjithçka tjetër”. Megjithatë, ndërgjegjja e tij krijoi hapësirë frymëmarrjeje dhe jo monoksid karboni, siç shpërtheu shekuj më pas nga mendja filozofiko-diabolike e Marksit, e cila nuk përkon askund me Filozofinë Morale të mëvonshme, edhe pse ai u përpoq ta shiste filozofinë e tij si të tillë.

Siç dihet, Filozofia Morale (që unë e kam shumë për zemër) shpjegohet kështu: nëse ndonjë fushë e filozofisë pretendon të jetë “praktike”, ajo është filozofia morale. Ajo prek çështje emocionale dhe të diskutueshme të jetës. Ndërsa filozofët janë shqetësuar për të zbuluar se si duhet të jetojmë, filozofia morale kuptohet më së miri si përpjekja për të menduar në mënyrë kritike (jo dhunuese) dhe reflektive rreth së drejtës dhe së gabuarës, së mirës dhe së keqes. “Treshja e Madhe” Sokrati, Platoni dhe Aristoteli mbetet shkolla themelore e zhvillimit dhe kultivimit të virtytit: drejtësisë, logjikës, kurajos dhe zgjuarsisë. Ata ishin dekoruesit e filozofisë morale.

Manifesti i Partisë Komuniste dhe materializmi dialektik

“Proletarë të të gjitha vendeve, bashkohuni! Nuk keni asgjë për të humbur përveç zinxhirëve tuaj.” Se ku ishin këta zinxhirë, vetëm ata e dinin. Pikërisht këtu fillon sofistika hipokrite e materializmit dialektik: pamfleti politik i urrejtjes klasore, i shpronësimit, i dekulturizimit borgjez, i demonizimit të Zotit etj. Materializmi dialektik i Karl Marksit dhe Friedrich Engelsit shtron përpara lexuesit ligjin e parë të dialektikës marksiste: “Uniteti dhe konflikti i të kundërtave” (filozofi hegeliane), i cili në gjuhën marksiste përkthehet si: “Lufta (jo konflikti) midis të kundërtave nxit zhvillim, ndryshim dhe, në shumë raste, progres”. Ky konsiderohet ligji i parë i materializmit dialektik.

Marksi plagjiator

Marksi pranoi hapur se filozofia e tij ishte një përmbysje e Hegelit: “Filozofinë e Hegelit, që ishte me kokë poshtë, e ktheva me kokë lart”. Ai përvetësoi citate të autorëve të tjerë pa referencë të qartë. Shprehja “Homo sum: humani nihil a me alienum puto” i përket Terencit (165 p.e.s.), ndërsa “De omnibus dubitandum est” i përket Kierkegaardit, jo Marksit,etj…

Marksi “playboy” dhe gruaja e fortë

Marks, si njeri i “varfër” (siç thonë dijetarët e internetit), kishte shërbyese. Madhështia dhe “morali i tij i madh” e lejoi të flinte me shërbyesen. Tradhtia ndaj gruas solli një situatë të vështirë mes Xhenit dhe tij. Sidomos kur ajo mësoi se Marksi bëri një fëmijë me shërbyesen e shtëpisë, Helen Demuth. Megjithatë, Xheni ishte një grua e zgjuar dhe e fortë, prandaj ia mbuloi aferën “derrit të egër”. Për të gjithë ishte e qartë kush ishte mburoja dhe mëkatari. Gratë e forta kanë një zgjuarësi protective-superiore të lindur,që në raste flagrante sakrifikojnë në mbrojtje të familjes deri në sublimitet. Prandaj gruaja e fortë, krijon kullën e fildishtë, ku përkund breza të zotë dhe të zgjuar. Marks si gënjeshtar dhe manipulator u justifikua tek e shoqja, sikur Engels kish shkuar me të…Dhe Engels, për të shpëtuar nderin (e panderë) mikut tij, e mbajti këtë barrë të rëndë dhe atësinë e fëmijës, Frederik Demuth, deri në vdekje. Po, a mbulohet dielli me shoshë-thotë populli? Jo!
Për të gjithë ishte e qartë, kush ish mburoja dhe mëkatari.

E vërteta kontradiktore e Marksit

Mendimtarët patën mundësi të thonë fjalën e tyre që nga Talesi, Derrida, Julia Kristeva, deri te neo-marksisti slloven Žižek.Sigurisht, filozofia pati zig-zaket e veta, por “Derri i egër”, siç e quante Xheni të shoqin, ishte ndryshe, ai ngjante si dy pika uji me 666-n te Libri i Zbulesës. Padyshim, në kohën kur u shkrua Manifesti, bota ishte e kufizuar në zhvillim industrial dhe dije, prandaj manipulimi dhe demonizimi i masës ishte i lehtë. Vetë rrethanat e shekujve kishin krijuar një shkëputje, një disproporcion midis pronarëve dhe punëtorëve. Megjithatë, çfarë kuptimi do të kishte sikur të gjithë të ishin të barabartë? Sikur të gjithë të ishin të pasur, kush do të punonte? Anasjelltas, nëse të gjithë do të ishin punëtorë, kush do të ishte punëdhënësi? Sikur të gjithë të ishin engjëj, kush do të ishte taksambledhësi?

Marksi e njohu dobësinë e vet dhe urrejtjen e tij ndaj të pasurve e hodhi në letër si zaret në tavolinën e një kazinoje të madhe, ku dobësia e çastit krijon shpresë të rreme. Ai krijoi instrumentin-njeri, proletarin sipas formës së vet, duke e lëshuar si mekanizëm lërues nën thirrjen “këpusni vargonjtë”, kur ata ishin qytetarë apo fshatarë të një bote të lirë. Pa e kuptuar, proletari i frymëzuar ra në grackën e skllavit politik dhe u bë njëkohësisht i varfër i përjetshëm, ku prona u kthye në mollë të ndaluar, qoftë edhe një kasolle.
“Feja është opiumi i popullit” ishte thirrja për të verbuar besimin dhe shpresën e një kujdesi hyjnor që disiplinon, ruan familjen, ngushëllon dhe frenon dëshirat mëkatare. Finalja ishte zvetënimi i Krijuesit dhe i sakrificës së Tij.

Marksizmi si filozofi dhe praktikë vdiq, por fantazma e tij vegjeton. Ai ende studiohet nëpër shkolla si mendim ndryshe që tronditi civilizimin botëror. Sigurisht, studiohet, përhapet e respektohet edhe nga njerëz të spitalit të tij institucional, që ende u ka mbetur ora atje, të cilët evokojnë dhe ruajnë rrënojat e “civilizimit marksist”. Shembull është edhe neo-marksisti Mondani, që shoqërohet nga “të varfërit liberal” që posedojnë miliona, por nën flamurin fantazmorik të Marksit. Ata nuk e kanë idenë që marksizmi nuk mund të implementohet në Amerikë, në vendin që kushtetuta amerikane dhe monedha e saj janë të printuara në emër të Zotit: “In God We Trust”. Pra, ky është Marksizmi i errësirës, që edhe nëse ke sy, t’i verbëron.

Filozofia politike marksiste mbeti vegël e rënë përdhe, instrument i dobët i manipulatorëve të logjikës regresive. Kurse filozofia kapitaliste është në “Qiellin e Gjashtë”, atë qiell që na sjell Enoch. Por për të shkuar atje duhet të kalosh disa qiej, nëse ke shans purifikimi dhe faljeje. Krahasimi im për kapitalizmin dhe marksizmin është ky: kapitalizmi është si Honey Badger, ndërsa marksizmi si Black Mamba, që sado që kjo e fundit ta pickojë Honey Badger, krijesa misterioze pas turbullirës së helmit kthehet dhe përfundon drekën e shijshme, e ha atë.

Das Kapital nuk i solli civilizimit ndonjë mendim të kualifikuar matematik-shkencor, dhe ky nuk është mendimi im, por i gjithë matematicienëve shkencëtarë në Perëndim. Gjithashtu, Marksi, edhe pse e nisi rrugën si poet, nuk ndriti me ndonjë specifikë ekstra në fushën poetike si shkencë. Përkundrazi, në disa poezi që ka shkruar (që unë fatkeqësisht i kam lexuar origjinal), kritikët e quajnë të akullt, pashpirtë, mekanik dhe materialist. Ai mbeti eseist dhe gazetar, por jo filozof i ndritur që t’i shërbente njerëzimit me dashuri. Filozofia e tij ishte thellësisht politike dhe e mbushur me urrejtje klasore. Ai frymëzoi “lumpenproletariatin” (dhe jo proletariatin siç thoshte ai), kundër qytetërimit dhe prodhoi një sëmundje ideologjike që përfshiu një të tretën e planetit, që ishte më shkatërrimtare se lufta e dytë botërore, e barabartë me “Black Death”!

We were honored to host Dr. Elmi Berisha, one of the most distinguished leaders of the Albanian-American diaspora, for an inspiring lecture and in-depth discussion with our students, staff, and faculty.

Drawing from decades of experience at the intersection of diplomacy, national advocacy, education, and international leadership, Mr. Berisha delivered a compelling address on the role of the Albanian-American diaspora in advancing Albanian national causes, Kosovo’s freedom and independence, and the long-term process of democratic state-building. His insights bridged history with lived experience, offering students a rare perspective on how diaspora leadership translates into tangible political, institutional, and societal outcomes.

Beyond the lecture, the meeting and discussion created meaningful space for dialogue on leadership, civic responsibility, national identity, and the importance of sustained engagement between Kosovo and its global diaspora. Mr. Berisha’s lifelong contribution – spanning advisory roles to national leaders, advocacy at the highest political levels in the United States, and continued commitment to education – stands as a powerful example of service, vision, and responsibility.

This visit was not only a lecture, but a reminder that leadership extends beyond borders, and that committed individuals can shape history, institutions, and future generations.

(RIT Kosovo)