Klarita Selmanaj dhe Jerida Kulla, mësuese në kursin e Mësimit Plotësues të Gjuhës Shqipe dhe të Kulturës Shqiptare, “Frang Bardhi”, në Iraklio të Kretës, Greqi, në një bashkëbisedim me Editorin e Diellit të Vatrës në New York Sokol Paja, rrëfejnë organizimin e mësimit shqip në Greqi, aktivitetet patriotike, kulturore dhe edukative në Iraklio, sfidat për ruajtjen e gjuhës, kulturës, traditës dhe identitetit kombëtar në mërgatën shqiptare të Greqisë. 

MËSIMI PLOTËSUES I GJUHËS SHQIPE DHE KULTURËS SHQIPTARE, “FRANG BARDHI” NË IRAKLIO-GREQI

Fillimi për mësimin e gjuhës shqipe, në Iraklio, është që para 5 vitesh, kur ne, mësueset Klarita Selmanaj, Jerida Kulla, më 21 tetor 2017, filluam mësimin vullnetar. Pas një viti mësimor në klasë dhe mbylljes së tij me sukses, si mësuese vullnetare dhe të detyruara nga lock doën na erdhi ideja për krijimin e kursit on-line “Frang Bardhi”, si një domosdoshmëri e kohës dhe e situatës, në të cilën u përballëm, jo vetëm ne si mësuese, por i gjithë globi. Fillimisht lajmëruam për hapjen e kursit, në rrjetet sociale. Interesimi ishte i madh. Më 4.09.2020, morëm miratimin e Lidhjes së Mësueseve Shqiptarë në Greqi, për hapjen e kursit të Mësimit Plotësues të Gjuhës Shqipe. Më 1 nëntor 2020, pas një pune këmbëngulëse dhe planifikimi të gjatë, duke studiuar situatën dhe kushtet në Iraklio, hapëm kursin e Mësimit Plotësues të Gjuhës Shqipe dhe të Kulturës Shqiptare, “Frang Bardhi”, në Iraklio të Kretës, Greqi. Nxënësit janë kryesisht nga Iraklio, banues të Iraklios që janë larguar drejt Gjermanisë, Rodos, Athinë, nxënës shqiptarë që jetojnë në Amerikë. Pikë referimi e prezantimit të kursit “Frang Bardhi”, para Lidhjes së Mësuesve Shqiptarë në Greqi, Ambasadës Shqiptare në Greqi dhe shumë organizatave të tjera, si në Greqi, ashtu edhe jashtë saj, ishte festimi i 28-29 Nëntorit. Ishte Nëntori ynë i parë, por jo i fundit. Pasi festa të tjera festuam dhe vazhdojmë të festojmë së bashku. Nxënësit mësojnë të shkruajnë, të lexojnë, gjuhën e bukur shqipe. Njëkohësisht, mësohet kultura dhe trashëgimia shqiptare, duke brumosur ndjenjën e dashurisë për dheun e atit. Mësimet që ne bëjmë, konsiderohen mësime plotësuese të gjuhës shqipe, për arsye se orët janë të pakta, punojmë vetëm ditën e shtunë dhe të diel me nxënësit.

ORGANIZIMI I MËSIMIT SHQIP, KURRIKULA, TË VEÇANTAT E SHKOLLËS SHQIPE

Mësimi i gjuhës shqipe dhe i kulturës shqiptare bëhet sipas kurrikulave të miratuara nga Ministria e Arsimit të Shqipërisë dhe Kosovës. Mësimi zhvillohet duke pasur parasysh nevojat e fëmijëve, për të komunikuar në gjuhën e mëmës. Tekstet e mësimit u siguruan nga Qendra e botimeve të Diasporës, ku gjejmë rastin dhe i falënderojmë për mundësinë që na kanë dhënë, duke na i dërguar librat në Ambasadën Shqiptare në Greqi dhe ne shkuam i tërhoqëm. Mësimi bëhet on-line, pasi nxënësit janë nga vende të ndryshme, ashtu siç e përmendëm edhe më lart. Kursi ynë është një familje, ku secili ka rolin e tij. Kursi i gjuhës shqipe “Frang Bardhi”, ka tri klasa. Klasa e parë është niveli fillestar i gjuhës. Në këtë klasë ka nxënës që kuptojnë gjuhën shqipe, po kanë vështirësi në të folur; e kuptojnë dhe e flasin gjuhën shqipe. Në këtë klasë bëhet lënda e Abetares dhe e Traditës dhe e Kulturës shqiptare. Nxënësit mësojnë të shkruajnë e të shqiptojnë pastër dhe qartë alfabetin, të ndërtojnë fjali të thjeshta, të ritregojnë histori të ndryshme nga jeta e tyre apo të ritregojnë ndonjë legjendë apo përrallë. Në klasën e dytë dhe të tretë, bëhet lënda e Gjuhës shqipe dhe e Traditës dhe e Kulturës shqiptare. Edhe në këto klasa nxënësit janë të niveleve të ndryshme. Duke u bazuar në synimet dhe specifikat e mësimit plotësues të gjuhës shqipe, mundohemi që orën e mësimit ta organizojmë duke pasur parasysh si kompetencat e fushës, ashtu edhe ato kyçe, duke bërë gërshetimin e tyre nëpërmjet metodave të ndryshme që përdorim gjatë orës së mësimit. Nxënësit dëgjojnë një përrallë, një histori, një këngë apo shikojnë një fragment filmi dhe diskutohet rreth saj, qoftë duke bërë pyetje nga mësueset, qoftë duke i bërë pyetje njëri-tjetrit. Më pas, u jepet detyrë shtëpie, që të shkruajnë rreth tematikës së dhënë në klasë, duke gjetur fjalë të urta, shprehje frazeologjike apo këngë të ndryshme popullore që këndohen në krahinën e tyre. Mbi të gjitha, pavarësisht se vijnë nga krahina të ndryshme, qëllimi kryesor është ta shkruajnë dhe ta flasin gjuhën letrare. Mundohemi që orën e mësimit ta bëjmë sa më tërheqëse, duke pasur parasysh edhe vështirësinë e dhënies së mësimit nëpërmjet internetit. Si rrjedhim, përdorim metoda interaktive, me në qendër nxënësin. Paraprakisht, nxënësit orientohen për materialet që do të punojnë në orën e ardhshme, duke u kërkuar të gjejnë informacione për tema të caktuara, qoftë nga interneti, qoftë duke pyetur prindërit e tyre.

Njohuritë, aftësitë dhe shkathtësitë e nxënësve në një gjuhë i ndihmojnë ata të mësojnë dhe të kuptojnë një gjuhë tjetër. Duke qenë nxënës dy apo trigjuhësh, njëkohësisht, gjatë orës së mësimit, bëhen krahasime me gjuhën e vendit ku jetojnë, p.sh, për mësimin e fjalëve të ndryshme, u thuhet t’i përkthejnë në gjuhën greke apo gjermane. Duke mësuar gjuhën shqipe dhe duke e krahasuar atë me gjuhët e tjera, ata fillojnë ta çmojnë dhe ta vlerësojnë më shumë gjuhën dhe kulturën shqiptare. Ata vihen në situata që u mundësojnë të kuptojnë se çfarë kanë të përbashkët gjuhët dhe çfarë i bën ato të veçanta. Njohuritë gjuhësore jepen duke i gërshetuar me njohuritë për letërsinë, historinë, traditën dhe zakonet e popullit shqiptar. Në çdo orë mësimi ata kanë dëgjuar këngë, kanë lexuar poezi për (në) gjuhën shqipe, për atdheun, Shqipërinë, Kosovën, flamurin.

GJUHA SHQIPE SI TRASHËGIMI SHPIRTËRORE DHE IDENTITARE KOMBËTARE

Mënyra se si shtroni pyetjen, nuk bën dallim ndërmjet kushteve normale dhe kushteve detyrimisht mbizotëruese mbi mësimin e gjuhës shqipe nga mësues që punojnë vullnetarisht dhe akoma më shumë në një shtet, i cili nuk e konsideron të domosdoshme dhe të drejtë njerëzore ruajtjen e integritetit kombëtar të shqiptarëve. Për ne, mësueset që dhurojmë mësime të gjuhës shqipe, në kushtet që përmendëm më sipër, ruajtja e kësaj trashëgimie është bërë qëllim jete. Për ne, qasja e integruar në trashëgiminë kulturore, përfshirja e trashëgimisë kulturore në planin mësimor, promovimi i trashëgimisë kulturore te fëmijët, edukimi, aftësimi dhe pjesëmarrja aktive në njohjen dhe përgatitja e tyre për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore janë temë identifikimi dhe krenarie kombëtare. Për çastin, ndihma shtetërore është shumë e paktë, nga të dy shtetet, pra, ne mësuesit vullnetarë në Greqi mbajmë kryekëput peshën e detyrimit moral dhe material të kalimit të trashëgimisë sonë identifikuese. Kënaqësi e lumturi, kur nxënësit përshëndeten me njëri-tjetrin, me përshëndetjet e bukura: “Mirë se erdhe!”, “Mirë se ju gjeta!” “Gëzuar!”, “Mirupafshim!”, të mësuara në klasën e parë. Mbushesh plot kur dëgjon të tingëllojë gjuha shqipe në gojën e këtyre fëmijëve, te këta fëmijë, që flasin gjuhën greke, gjuhën gjermane. Të jetosh me këta fëmijë është kënaqësi, t’u mësosh këtyre fëmijëve gjuhën shqipe, nuk është thjesht detyrë, por mision për ruajtjen e identitetit kombëtar, që të mos brohoritet vetëm në stadium: “O sa mirë me qenë shqiptar!” Për ne, gjuha shqipe, është gërma e parë dhe e fundit e alfabetit identifikues të qenies sonë.

BASHKËPUNIMI PRINDËR NXËNËS DHE E ARDHMJA E SHKOLLËS SHQIPE

Po çfarë mund të bëjmë ne të vetëm, pa ndihmën dhe përkrahjen e prindërve? Asgjë. Gjatë punës sonë gjithmonë i kemi pasur në krah prindërit, pasi pa ta nuk mund të ecet përpara. Prindërit, nëna, babi, janë mësuesit e parë të fëmijës për gjuhën shqipe. Nëna, bashkë me qumështin e gjirit e ushqen me dashurinë për vendin e saj. Edhe pse mësimi jepet on-line, takimi me prindërit realizohet nëpërmjet internetit, duke diskutuar problematikat e ndryshme që dalin gjatë mësimdhënies. Prindërit kanë shprehur gatishmërinë e tyre për të na ndihmuar, duke i zgjidhur së bashku problemet që dalin. Pavarësisht dëshirës së madhe që kemi ne si mësuese, fatkeqësisht, sot vihet re një rënie e numrit të nxënësve. E kemi ngritur disa herë zërin për mbështetje nga shteti ynë, që mësimi i gjuhës shqipe të mos mbetet më në kuadër të vullnetarizmit, por të organizohet në mënyrë të tillë, që prindërit dhe fëmijët ta gjejnë vetë derën e shkollës. Pasi deri më sot, është mësuesi ai që ragvon derë më derë për të siguruar klasën ku do të japë mësim.

SFIDAT E MËSIMIT SHQIP MES TEKNOLOGJISË, PANDEMISË DHE VËSHTIRËSIA E FËMIJËVE ME DY GJUHË

Për periudhën që jetojmë, mendojmë se është mënyra më e mirë e komunikimit, pa ndërprerje me nxënësit dhe prindërit. Koha e përdorimit të platformës dhe ndërprerja e herëpashershme të rrjedhës normale të jetës dhe veprimtarive fizike, kudo në glob, na kanë treguar se mundemi të funksionojmë pothuajse njësoj, edhe kur jemi përpara ekranit. Koha në vazhdim na mësoi se cila është metoda më e saktë për realizimin e mësimit on_line, por edhe mundësinë të kemi komunikim të vazhdueshëm dhe të plotë me nxënësit tanë dhe prindërit e tyre në çdo çast që ndihet i domosdoshëm komunikimi. Sa për fëmijët dy gjuhësh, deri tani kemi vetëm librat që na ka siguruar Qendra e Botimeve të Diasporës. Në bazë të këtyre librave, planin, programin e krijojmë vetë, pasi këta libra janë hartuar për shkolla të cilat gjuhën shqipe e kanë pjesë të programit mësimor shkollor të vendit pritës. Herë pas here marrim pjesë në seminaret dhe trajnimet që organizon si Lidhja e Mësuesve Shqiptarë në Greqi, ashtu edhe Ministria e Arsimit të Shqipërisë dhe të Kosovës.

KUSH JANË MËSUESET JERIDA KULLA DHE KLARITA SELMANAJ?

Jetëshkrim i shkurtër, Jerida Kulla:

Linda në Gramsh. Arsimin fillor dhe të mesëm e kreva në vendlindje. Studimet e larta i mbarova për Gjuhë shqipe dhe Letërsi në universitetin “Aleksandër Xhuvani”, në Elbasan. Mësuesia është profesioni dhe pasioni im. Kam punuar 11 vjet në arsim, ku kam dhënë mësim, si në shkollë publike, ashtu edhe private. Gjithashtu, u kam mësuar gjuhën shqipe, shtetasve të huaj që jetonin dhe punonin në Tiranë. Në vitin 2016 fitoj shkallën e II të kualifikimit për mësimdhënie, Mësues Specialist; Vlerësimi “Shumë mirë”. Dëshira për pastërtinë e gjuhës shqipe, më ka shtyrë të punoj si redaktore, prej 18 vjetësh, duke redaktuar libra dhe materiale të ndryshme, me karakter artistik, social, shkencor, kulturor e fetar, nga disa shtëpi botuese, si “Orfeu”, “Altera”, “Rumi”, shoqata kulturore “Gruaja”. Për dy vjet kam punuar redaktore gjuhësore te gazeta “Shqip”. Gjithashtu, kampunuar si gazetare dhe redaktore në revistën “Familja”. Në vitin 2008 botoj librin me poezi e prozë poetike, “Rrugëtim”. Vëllimi me poezi “Mite dhe Rite” botohet në vitin 2011, në mënyrë elektronike.

Jam duke përgatitur librin e tretë me poezi e prozë poetike. Shkrimet dhe poezitë e mia, janë botuar në antologji dhe organe të ndryshme të shtypit të shkruar, si brenda Shqipërisë, ashtu edhe jashtë saj. Në vitin 2020, fitoj Çmimin e Botuesit në konkursin poetik të organizuar nga revista “Kuvendi”. Në vitin 2016 emigroj në Iraklio të Kretës, Greqi. Nga viti 2017 punoj si mësuese vullnetare e gjuhës shqipe dhe e kulturës shqiptare. Jam një ndër 2 mësueset, që në vitin 2017 hapëm për herë të parë në Iraklio klasën e gjuhës shqipe. Aktualisht, punoj mësuese vullnetare pranë kursit të gjuhës shqipe “Frang Bardhi”, në Iraklio. Kam marrë pjesë në seminare dhe konferenca të ndryshme me karakter pedagogjik, artistik, psikologjiko – filozofik, të organizuara nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës, Ministria e Diasporës dhe institucione të ndryshme. Nga viti 2017 jam anëtare e Lidhjes së Mësuesve Shqiptarë në Greqi. Jam pjesë e Regjistrit të Mësuesve të Diasporës.

Jetëshkrim i shkurtër, Klarita Selmanaj:

Kam lindur e rritur në Tiranë. Nga shkolla tetëvjeçare e në vazhdim, kam qenë anëtare e klubit sportiv “Dinamo”. Si shkolla e mesme, ashtu edhe studimet, erdhën si vazhdimësi e këtij aktiviteti. Gjatë kësaj periudhe kam qenë atlete e hedhjes së diskut, duke u nderuar me një sërë vlerësimesh në nivel kombëtar. Kam studiuar pranë Institutit të Kulturës Fizike “Vojo Kushi” në vitet 1982-1985. Pas mbarimit të studimeve dhe deri në 30 prill 1991, punova si përgjegjëse e sektorit të fizkulturës pranë Shtëpisë së Pionierit nr 8, në Tiranë, si edhe trajnere pranë klubit “17 Nëntori”. Më 1 maj të viti 1991 u largova drejt Greqisë. Fillimisht në Thiva të Viotias dhe nga viti 1997 në kryeqytetin e ishullit më të madh të Greqisë, Iraklio të Kretës. Aktiviteti shoqëror-atdhetar, ka filluar diku në vitet 2004-2005. Përkatësisht me grupe fëmijësh të brezit të dytë në Greqi, me pjesëmarrje në festivale me tema emigracionin, kulturën kombëtare të sjellë nga vendlindjet, dhunën dhe luftën etj. Paralelisht, jam anëtare e Federatës së Gruas Greke dhe anëtare e Sindikatës së Punëtorëve të Hotelerisë për zonën e Iraklios. Për një periudhë tetëvjeçare, anëtare e Këshillit të Integrimit të Emigrantëve në shoqërinë vendase. Në shkurt të vitit 2013, mora pjesë në punimet e konferencës “Relais”, me temë “Duke bërë të mirën më të mundur për emigrantin”, në Parlamentin Evropian në Bruksel, anëtare e delegacionit grek, me titullin e Përfaqësuesit të Emigracionit në Greqi.

Kam marrë pjesë në shumë konferenca, seminare dhe aktivitete me qendër referimi dhe diskutimi të drejtat njerëzore, emigracioni, dhuna ndaj gruas dhe në familje, lufta, fëmijët dhe të drejtat e tyre etj. Jam poete, vlerësuar me çmim në Shqipëri dhe në Greqi; pjesëmarrëse në antologji të ndryshme. Përfaqësuese e lëvizjes ndërkombëtare “100 mijë Poetë dhe Artistë për Planetin” në Iraklio. Pjesëmarrëse në festivalin ndërkombëtar poetik, organizuar në Iraklio të Kretës 2019. Anëtare e klubit të shkrimtarëve “Petro Marko” Vlorë; anëtare e klubit të shkrimtarëve “Petropolis”, Athinë. Titullare e shoqatës së shkrimtarëve dhe poetëve “Atunis”, përkatësisht me titullimin e organizatës “Atunis” dhe titullimin “Frang Bardhi”.

Shkruaj dhe përkthej në të dy gjuhët. Në fillim të vitit 2021, në Shqipëri u botua përkthimi im, nga greqishtja në shqip, e veprës së Grigor Parliçev Stavridhit “Epopeja e Skënderbeut”, që përfshin 3.798 vargje jambike, pesëmbëdhjetërrokëshe. Kam përkthyer nga shqipja në greqisht, filmin “Delegacioni”, të regjisorit të shumëvlerësuar shqiptar Bujar Alimani.

Nga greqishtja në shqip, filmin me tirazh të shkurtër “Holy Boom” të regjisores greke Maria Lafi. Jam përkthyese aktive pranë Gjykatës së qytetit të Iraklios. Jam pjesë e dokumentarit grek “Mos më thërrit “i Huaj’’. Krijuese e dokumentarit grek me tirazh të shkurtër “Shqiptarët në Kretë – Këtu dhe atje’’. Kam marrë pjesë në dy seminare të mësimdhënies së gjuhës shqipe në diasporë. Nga viti 2017 e deri më sot, jam mësuese vullnetare pranë kursit të gjuhës shqipe “Frang Bardhi”, në Iraklio dhe anëtare e Lidhjes së Mësuesve Shqiptarë në Greqi (LMSHG). Nga viti 2018 anëtare e Këshillit Drejtues të kësaj organizate. Në shtator të vitit 2021, u zgjodha nënkryetare e LMSHG-së, koordinatore për Kretën dhe ishujt e Greqisë.

Zoti Kryetar,

I dashur Elmi,

Dëshiroj t’ju përgëzoj ngrohtësisht për rizgjedhjen tuaj në krye të Federatës Panshqiptare të Amerikës, VATRA, në zgjedhjet e organizuara në punimet e Kuvendit të Përgjithshëm Zgjedhor të Federatës, të mbajtur në New York, më 26 Shkurt 2022. Jam i inkurajuar nga përmbajtja e programit që ju paraqitet në kuvend dhe në vecanti angazhimet për të freskuar e rinuar anëtarësinë e Federatës, duke u hapur ndaj brezit të ri por edhe ndaj ideve të reja, alternativave e krijuese që nxisin, mbrojnë dhe përfaqësojnë vlerat tona më të mira kombëtare dhe që e forcojnë e cojnë më tej trashëgiminë 110 vjecare të Federatës. Dëshiroj të nënvizoj po ashtu gatishmërinë tuaj për të bashkëpunuar ngushtë me Qeveritë e Republikës së Shqipërisë dhe Republikës së Kosovës si dhe me përfaqësuesit shqiptarë të zgjedhur nga vota e lirë në të gjitha vendet fqinjë, për të mirën e të gjithë bashkëkombasve, në funksion të bashkërëndimit dhe bashkëpunimit për të mbështetur përpariminin ekonomik, arsimor e kulturor të kombit shqiptar. Duke ju uruar suksese në ushtrimin e mandatit të ri dhe me bindjen se VARTA do të jetë Vatër e bashkimit të shqiptarëve për të mirën e përbashkët, përtej e mbi idetë, qendrimet, përkatësitë dhe debatin politik, dëshiroj t’ju siguroj për gatishmërinë e Misionit që drejtoj për të bashkëpunuar me Federatën për gjithcka që shkon në interest të shqiptarëve pa dallim.

Lutem pranoni shprehjen e ndjenjës time më të mirë,

Sinqerisht

Ferit HOXHA

Ambasador

Përfaqësues i Përhershëm

PhD Faton Bislimi/

Pas letrës sime dërguar të gjithë 16 kongresistëve amerikanë që në fillim të shkurtit i kishin shkruar Presidentit Biden për Serbinë, në cilësinë time si anëtar ekzekutiv i Bordit të Ligës Qytetare Shqiptaro-Amerikane dhe ish-deputet i Kuvendit të Kosovës, unë jam kontaktuar dhe kam marrë përgjigje shumë inkurajuese nga thuaja se shumica e tyre. Në përgjigjet përkatëse, jam falëmnderuar për sjelljen në vëmendje të tyre të fakteve historike për Serbinë që ishin lënë anash të tekstin e letrës së tyre. Me disa prej këtyre kongresistëve, komunikimi ka vazhduar dhe njëri nga ta i është bashkangjitur Grupit për Çështje Shqiptare në Kongres!Ndërsa, dje, më 4 mars, pesë nga ata kongresmenë që kishin lartësuar Serbinë në fillim të shkurtit (si z. Cleaver, z. Cicilline, z. Lieu, z. Veasey, e z. Schneider), kanë qortuar atë për depërtimin e ndikimit rus e kinez në Ballkanin Perëndimor dhe për sfidimin e demokracisë në rajon! Ata kanë nënshkruar një letër të një grupi prej 19 kongresmenëve drejtuar Sekretarit të Shtetit z. Blinken, përmes së cilës ‘kërkohet angazhim më i drejtpërdrejtë dhe më intensiv i SHBA-ve në Ballkanin Perëndimor për të parandaluar dështimin e demokracisë dhe rënjen totale nën tutelën autoritare’ të vendeve si Serbia dhe për të ‘penalizuar Dodikun e Republika Srpska-s për veprimet e tij anti-demokratike në Bosnjë.’Tutje, letra në fjalë e këtyre 19 kongresistëve, ngrehë alarmin ‘për influencën në rritje të Rusisë në aspektin politik e të sigurisë dhe të Kinës në aspektin ekonomik në rajonin e Ballkanit Perëndimor’ – fakte këto që unë i kisha argumentuar në letrën time të 4 shkurtit. Bile, hiq më larg sesa pardje, në një opinion timin të botuar në EurActiv (rrjet pan-europian medial me seli në Bruksel), e kam quajtur Serbinë “Rusia e Vogël” e Ballkanit, duke ripotencuar po këto argumente.Në këtë letër, bëhet thirrje për finalizim të ‘marrëveshjes gjithëpërfshirëse midis Kosovës e Serbisë, pasi që tash e 14 vjet Kosova është e pavarur’ dhe ky realitet duhet pranuar. Arritja e kësaj ‘marrëveshje hapë mundësi për zhvillim në rajon dhe pengon rritjen e influencës së jashtme nga akterë dashakeq.’Pos pikës për Kosovën, letra po ashtu ‘kërkon nga qeveria e SHBA-ve që të intensifikojë investimet në rajon; të ndihmojë BE-në të përshpejtojë zgjerimin drejt Ballkanit Perëndimor duke potencuar se Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut veçse kanë plotësuar kushtet për t’u anëtarësuar në BE; të parandalojë rrezikun për Bosnjën dhe Marrëveshjen e Dejtonit duke penalizuar udhëheqësin serb Dodik; si dhe të ofrojë më shumë mbështetje për zhvillim të demokracisë në rajon.’‘Rritja e influences Ruse në rajon dhe agresioni ushtarak i saj ndaj Ukrainës janë edhe një dëshmi më shumë se tani SHBA-të duhet ta bëjnë jashtëzakonisht të kjartë se i përkahin vlerat demokratike në Ballkanin Perëndimor dhe e shohin atë rajon si pjesë të rëndësishme të partneritetit ndëratlantik,’ thuhet në fund të kësaj letre.

Hasan Bulçari, udhëheqësi Artistik i Qendrës së Artit e Kulturës “Margarita Xhepa”, në të cilën bën pjesë edhe shkolla “Udha e Shkronjave”, në një bashkëbisedim me Editorin e Diellit të Vatrës në New York Sokol Paja, rrëfen organizimin e mësimit shqip në Itali, aktivitetet patriotike, kulturore dhe edukative pranë Qendrës së Artit e Kulturës “Margarita Xhepa”, sfidat për ruajtjen e gjuhës, kulturës, traditës dhe identitetit kombëtar në mërgatën shqiptare të Italisë.

HISTORIKU I SHKOLLËS “UDHA E SHKRONJAVE”

Në fakt shkolla u krijua nga shoqata Assoalbania Piemontesi një kërkesë e kohës, duke parë se komuniteti shqiptar në Asti është shumë i madh, në krahasim me numrin e popullsisë vendase. Në qytetin e Astit, në fillim, në Mars të ’91-shit, u sistemuan rreth 700 shqiptarë. Pra një shqiptar në çdo 100 banorë vendas. Një numër i konsiderueshëm për një qytet si Asti, pa industri. Në vitin 2013 krijuam shoqatën Assoalbania Piemonte, e cila pati një njohje shumë të shpejtë për veprimtarinë e saj, jo vetëm në komunitet, por edhe nëpopullsinë vendase. Në 2015, kur ne vendosëm për shkollën, në Asti ishin pothuajse 900 familje me leje qëndrimi, pa llogaritur ata që kishin marrë nënshtetësinë italiane. Kishim dëgjuar që kishin filluar të hapeshin shkolla shqipe (më saktë ishin kurse të gjuhës shqipe) dhe e kërkuam me këmbëngulje në bashkinë e qytetit të mund të na jepnin mundësinë e shfrytëzimit të ndonjë klase të shkollave shtetërore. U shfrytëzuan të gjitha njohjet e lidhjet miqësore derisa na erdhi propozimi: të hartohej një projekt i përbashket midis shoqatës sonë, bashkisë sëqytetit të Astit dhe qendrës së instruksionit për të huaj, CPIA Asti, projekt të cilin e quajtëm URA. Ura për ne kishte kuptimin e lidhjes midis dy gjuhëve, dy kulturave, dy vendeve, midis shqiptarëve e vendlindjes. Për italianët Una Radice Albanese (Një Rrënjë Shqiptare) Me hartimin e këtij projekti, u firmos menjëherë kontrata, ku sejcila palë kishte pjesën e vet edhe në shpenzime.

ORGANIZIMI I MËSIMIT SHQIP, KURRIKULA, TË VEÇANTAT E SHKOLLËS SHQIPE

U organizuam menjëherë dhe filluam të kërkonim mësues. Patëm patur disa kontakte që dinim tëishin dipolomuar në universitetet tona, apo edhe që kishin punuar si mësues në Shqipëri. U bëme thirrje dhe na u përgjigjën menjëherë. U organizuam e shkuam deri në Shqipëri për të blerë librat, të cilat i sollëm me autobus e që na kushtuan mbi 1.000,00 euro. Nga këto libra, mësueset tona hartuan programet (pasi ne e kishim shkollën në dispozicion vetëm tre ore të shtunave, 9:30 – 12:30 e kështu reduktuan mjaftueshëm tekstet.Po, si do të quhej kjo shkollë, librat së cilës po i vinin me arka nga Shqipëria? Një udhëtim i gërmave shqipe, si ai i Dhaskal Todhrit,por kësaj rradhe, për t’u larguar nga Shqipëria… pra,po vazhdonte “Udha e Shkronjave”. Ishim të ndërgjegjshëm që gjuhën shqipe, nuk mund t’ua mësonim fëmijëve vetëm me dy tre orë në jave, prandaj vendosëm një “sulm” me front më të gjërë, përderisa mundësitë i kishim. Pra sëbashku me gjuhën t’u mësonim fëmijëve edhe këngën, vallet dhe instrumentet popullorë. Të gjitha këto në shërbim të gjuhës dhe rezultatet ishin të menjëherëshme e mjaft të kënaqeshme. Mbi 70 nxënës të regjistruar! Shkuam për përvojë edhe në shkollën “Scanderbeg” të Parmës me drejtor Durim Lika, një djalë i palodhur, dhe kështu filloi me mjaft dashuri e entusiazëm puna për mësimin e gjuhës sonë të bukur. Duke parë seriozitetin e punës në shkollë, patëm shumë oferta për mësuese, por krahas mësueseve, shkollës sonë jua afruan edhe dy instrumentistë popullorë e një balerinë e huaj(lituane), e cila ishte martuar me një nga djemtë e shoqatës sonë… dhe po ta pyesje Irinën (balerinën lituane) se nga ishte me origjine, ajo të përgjigjej menjëherë duke qeshur, nga Korça. Natyrisht duhet pranuar se jo vetëm puna jonëështë per t’u theksuar, por mbi të gjitha dëshira e madhe e prindërve, që fëmijët e tyre të ndiqnin shkollën shqipe e të mësonin gjuhën shqipe.

GJUHA SHQIPE SI FORMË E IDENTITETIT KOMBËTAR

Sëpari për këtë duhej të mendonte shteti. Po cili shtet?! Ai nuk ishte fare përsa i takon kësaj teme. Ishin vetë mësuesit në diasporë, heronj e patriotë të vërtetë qëpreokupoheshin, shqetësoheshin, sakrifikonin për ta realizuar më së miri misionin e tyre fisnik. Shteti i Kosovës ishte shumë më përpara në hartimin e kurrikulave e botimin e librave. Mbanin herë pas here seminare. Një emër i dashur për të gjithë mësuesit e diasporës në Europë, u bë i kudogjenduri, i palodhuri profesor Nuhi Gashi, ose Ndrecë Ndue Gjoka i kohës sonë. Duke parë seriozitetin e punës sonë, nëpërmjet shtetit të Kosovës, Lidhja e mësueseve shqiptare në Itali, organizoi në 2 Qershor 2019 në Asti, Takimin Kombëtar të Diturisë. Rreth 500 shqiptarë, nxënës e prindër, të ardhur nga e gjithë Italia, do të kalonin me autobusa të mbuluar me flamurin tonë në sheshin 1 Maji në Asti, ku, ndërkohë autoritetet vendase po festonin Festën e Republikës. Edhe mikpritja ishte shqiptare e kaloi mrekullisht bukur! E ndërkohë po zgjohej edhe Shqipëria, ose më saktë po zgjohej pjesa burokratike, ajo që do sillte më tepër ngatërresa e pengesa…Tashmë bëhej fjalë që prindërit, të ishin të ardhurit këtu në moshë të vogël, apo edhe në mos, një pjesë të kishin lindur këtu, në Itali, pra ishte disi e vështirë edhe për ta t’ua mësonin vetë gjuhën me shkrim e këndim. Një pjesë tjetër ishte prej atyre që kishin ardhur me bashkim familje, apo mundësi të tjera,pikërisht në një kohë kur në Shqipëri nuk mendohej më për shkollën… prandaj të gjithë e shikoni si një domosdoshmëri ndjekjen e këtyre shkollave, si kusht themeltar, domosdoshmëri për krijimin e ruajtjen e identitetit kombëtar. Elementet e tjerë si kurset e valleve, të çiftelive etj, e bënë edhe më të dashur këtë shkollë e me më interes pjesëmarjen e fëmijeve.

BASHKËPUNIMI PRINDËR NXËNËS DHE E ARDHMJA E SHKOLLËS SHQIPE

Pasi patëm mundësinë të kemi listat e plota të familjeve shqiptare dhe adresat e tyre, hartuam një ftesë të përbashkët edhe me bashkinë e qytetit dhe ua kemi shpërndarë familjeve shqiptare derë më derë. Natyrish ishte fillimi e ndonjëri në mënyrë dështake hiqej sikur ishte italian dhe nuk i interesonte një gjë e tillë, ndonjë tjetër duke thënë se fëmijët e tij nuk kishin nevojë të mësonin shqip, etj.Por për fat të “keq” të tyre, i pamë të trokisnin te porta e shkollës, duke kërkuar të regjistronin fëmijët e tyre. Ishin fëmijët vetë që kishin hapur fjalë, duke folur me njëri tetrin, përsëritur hapat e valleve, apo duke imituar çiftelinë, që ua kishin rritur “zilinë” edhe të tjerëve… Numri ishte përditë e në rritje. Fillimisht ata 20 fëmijë, të cilën ditën e parë rrinin të fshehur, të ndrojtur mbas fustanit të nënave, ditën e dytë diçka më ndryshe, ditën e tretë nu kishte forcë t’i ndante nga njëri-tjetri… dhe numri arriti në shtatëdhjetë…Merrni me mend gëzimin tonë, tashmë 70 fëmijë shqiptarë, qëfillimisht nuk njiheshin fare me njëri-tetrin, tani mezi prisnin orën të ishin bashkë, të flisnin një gjuhë, të këndoni një këngë, të kërcenin një valle. Po kështu u njohën e u lidhën edhe 70 familje, që do të thotë 140 prindër e me gjyshër, motra, vëllezër, teze, halla daja, etj. nuk kishte më vënde në sallën ku do bëhej koncerti i mbylljes së vitit shkollor. Pra ishin me qindra shqiptarët që, tashmë në një formë apo në një tjetër, kishin lidhje me shkollën tonë. Ndërkohë, pas shumëpërpjekjesh e pas suksesit të shkollës, një tjetër lajm i bukur na priste. Pushteti vendor kishte vendosur tën a jepte një ndertese (per t’u ribërë nga e para) e të bënim shkollën tonë. Aty u bëmë thirrje shqiptarëve. Dhe aty pamë respektin për punën tonë e dashurinëpër gjuhën kulturën tonë. Ishin tëshumtë shqiptarëtqëna u përgjigjën. Pati edhe vendas qëdhanë kontributin e tyre në ndërtimin e Qendrës së re, të cilën kishim vendosur ta bënim edhe shkollë edhe Qendër të Artit e të Kulturës. Unë vetë, kisha studjuar.Si fillim kisha një përvojë jo të vogël me veprimtaritë kulturore evija nga një tempull i artit skenik shqiptar, teatri i Skampa Elbasanit. Dhe Qendra u ngrit, u ndërtua dhe… u përurua në 21 shtator të vitit 2019! Një festë e paimagjunuar! Një festë që nuk ka për t’u harruar kurre, jo vetëm për organizimin, por mbi të gjitha për pjesëmarrjen, për përgjigjen që i bënë ftesës sonë, në përurimin e të parës Qendër Arti e Kulture në europë, të ngritur tërësish me kontributin e bijve të shqipes, të gjithë artistët më të mëdhenj të kombit tonë, PA ASNJE PAGESE! Nga Shtetet e bashkuara erdhi Akademia Shqiptaro-Amerikane e Artit dhe e Shkencës, me prof. Doktor Skënder Kodra, bilbili i këngës popullore Merita Halili me të shoqin Raif Hyseni, poetja e madhe e Dashurisë universale Iliriana Sulkuqi, Shoqata “Bijtë e Shqipes” e shkolla “Gjuha Jonë”; nga Kanadaja mbretëresha e valles, Mjeshtër i Madh, Nderi i Kombit, Liliana Cingu;nga Kosova, artisti i merituar i Republikës së Kosovës Ilir Shaqiri; nga Kalabria artisti i paharruar Zef Kakoca; nga Greqia shoqata e shqiptarëve “Emigranti” Patras e shkolla “Naim Frasheri”, shkrimtari, poeti, përkthyesi, eseisti Iliaz Bobaj; nga Gjermania shqiptaromadhi Ismail Hodaj, etj…Nga Shqipëria jonë e dashur emra të mëdhenj, të dashur për të gjithëne, duke filluar nga Mjeshtrat e Mëdhenj Tinka Kurti, Myfarete Laze, Kastriot Tusha, Naim Gjoshi, Minella Kureta,Instituti Kombëtar i Integrimit të Jetimëve Shqiptarëe pastajFatbardh Marku, Zeqir Sulkuqi, Eduart Cala, e shumë e shumë të tjerë. Nga Italia prof. Ndue Lazri, këngëtari Bahri Rustja, poetët Tonin Nikolli e Skënder Laze, Laureta Lilaj e shumë përfaqesues e drejtues shoqatash e shkollash… Erdhi nga Federata Botërore e Paqes Gaqo Apostoli… Por mbi të gjithë, në krye të vendit ishte Ajo, që me dorën e saj u shkroi urimin e parë nxënësve të shkollës sonë. Ajo,të cilën të gjithëdonim ta kishim sa më pranë nesh, duke e pagëzuar Qendrën tonë me emrin e saj, Artisten e Popullit, Mjeshtër i Madh, Nderi i Kombit, Margarita Xhepa. Këta emra treguan edhe njëherë madhështinë e tyre, tek merrnin pjesë në përurimin e tëparës Qendër Arti e Kulture Mbarëkombëtare. Pra kish ardhur koha që shqiptarët në diasporëtë mendonin edhe për artin e kulturën e tyre, veç gjuhës.

SFIDAT E MËSIMIT SHQIP MES TEKNOLOGJISË, PANDEMISË DHE VËSHTIRËSIA E FËMIJËVE ME DY GJUHË

Mbas përurimit, rruga ishte e gjitha e drejtë, me pak vështirësi, por që do të dinim t’i zgjidhnim. Mbase do të kishte qënë shumë me lehtë, po të mos “gjallosej” ai shqiptari i Fishtës së madh apo i Faik Konices, që kemi brenda vehtes… por tashmë kishim besimin e të gjithëve, të komunitetit e të pushtetit lokal. Ashtu siç u shpreh edhe kryetari i ri i bashkisë:“Dashuria e respekti për komunitetin shqiptar,është pika që bashkon e gjen dakordësi në të gjitha forcat politike.” Falë besimit të fondacioneve, pjesëmarrja e fitimi i garave të ndryshme, Qendra jonë e Artit dhe Kulturës po paisej me mjete të teknologjisësë fundit si komputera, monitorë interaktivë multimedialë të dimensioneve të mëdha, kështuqë detyra ishte të gjenim mundësinë t’i aplikonim, t’i vinim në punë. Mund të duket paradoksale, por shpesh ishin vetë fëmijët, të rinjtë, ata që a arrinin t’u spjegonin mësuesve përdorimin e një platforme apo të njëtjetre. Femijët janë si sfungjeri. Ata thithin shumë e dy gjuhë nuk janë asgjë fare për kapacitetin dhe freskinë e trurit të tyre, aq më tepër që tashmë Qendra jonë ishte kthyer në një akademi të vërtetëArti, me kurse të ndryshme si ai i recitimit, këngës, valleve, gjuhës së shenjave (LIS), violinës, pikturës, çiftelisë…Mësuesi i vizatimit Marco Ribaldone (italian) u shpreh se i kishte bërë përshtypje fakti që fëmijët, sidomos më të vegjëlit, gjëja e parë që vizatonin, sapo merrnin lapsin e letrën, ishte flamuri me shqiponjën… Pra do të thotë qëishim e jemi në rrugë të mbarë!

GJUHA SHQIPE SI TRASHËGIMI SHPIRTËRORE DHE IDENTITARE KOMBËTARE

Vinte nga shumë larg kjo trashëgimi. Edhe pse na ishte thënë që shkolla e parë shqipe u hap në 7 mars 1887, mësuam se kjo nuk ishte dhe aq e vërtetë. Historia mësonte se shumë e shumë kohë më përpara në veri të vendit u hapën shkollat e para e ndërkohe kisha katolike u mësonte të shkruanin në shqip të gjitha lutjet e funksionet. Unë mendoj se bijtë më tëmirë të shqipes, për të cilët historia e emigracionit shqiptar nuk duhet të rreshtë së shkruari, janë ata që iu përveshën kësaj pune, pa asnjë përfitim, madje duke shpenzuar nga xhepat e tyre, duke konsumuar njohjen e kreditet që kishin në vëndet ku ishin sistemuar, duke i hequr familjes kohë, e cila në emigracion nuk mjafton kurrë, dhe duke ia kushtuar qëllimit e misionit të tyre fisnik; mësimit të gjuhës shqipe! Falë kësaj pune kolosale, edhe dashurisë që prindërit u rrënjosin fëmijëve për gjuhën shqipe, dhe nga dokumentat historike, nga historianë të huaj, shpreh bindjen se gjuha shqipe, një ndër më të vjetrat në botë, erdhi deri në ditët e sotme e kalitur nga zjarri i dashurisë, nga flaka e tymi i urrejtjes së armiqëve… dhe se Europa i ka një borxh të madh kësaj gjuhë të natyrës, gjuhe të Perëndisë!

KUSH ËSHTË HASAN BULÇARI?

Këshilli drejtues i shoqatës Assoalbania Piemonte përbëhet nga pesë veta (disa larguar për arësye trasferimi, pune etj. ndonjë edhe larguar përfundimisht në Shqipëri), eshte ai që organizon e ndjek punën e dhejtra e dhjetra vullnetarëve, të cilët shërbejnë si ura lidhëse midis këshillit, stafit pedagogjik e prindërve. Kemi midis tyre vajza të afta e të arta, me plot dashuri, pasion e përgjegjësi për atë që bëjnë, prandaj edhe puna jonë është më e lehtë. Mësueset e shkollës janë të gjitha zonja të dipllomuara në Universitetet tona si ai i Tiranes, Elbasanit, Shkodrës në profile të ndryshme, si mësuës të ciklit të ulët apo mësues të gjuhë letërsisë. Kemi nga ato që edhe kanë patur përvojë shumëvjeçare në shkolla në kryeqytet, madje edhe në gjimnaze të kryeqytetit! Edhe instruktorët e kurseve i kemi të niveleve të larta, të diplomuar në Institutin e Lartë të Arteve apo në Akademinë e Arteve në Tiranë apo në Torino etj. Natyrisht, instrumentat popullorë na vijnë pas një përvoje jo të vogël në skenat tona. Kursi i shahut është një tjetër prurje me interes. I ndjekur nga nje i ri shqiptar që ka marrë të gjitha liçencat kombëtare e ndërkombëtaretëmësimdhënies e trainimit. Unë jam Udhëheqësi Artistik i Qendrës së Artit e Kulturës “Margarita Xhepa”, në të cilën bën pjesëedhe shkolla jonë “Udha e Shkronjave”.Një vlerësimi i punës sonë, na erdhi së fundmi edhe nga Ministria e Punës së Italisë, e cila nën kujdesin e Regione Piemonte, na akordoi një fond për realizimin e një kursi gazetarie e videomaking. Docentët nëkëto kurse ishin gazetarë të Rai-t (Radio Televisione Italiana) e të gazetave të ndryshme të rëndësishme italiane, si edhe teknikë të studiove të regjisë e montazhit me përvojë pune në RAI. Kursi është në përfundim e sipër e së shpejti do të kemi edhe televizionin tonë. Redaksi të ndryshme kanë filluar nga puna për mbledhjen e materialeve. Kemi në dorë edhe një skenar të plotë, të mirëfilltë filmi artistik, në bashkëpunim me shkrimtaren tashmë të afirmuar, Vita Blloshmi. Nëse e vutë re, unë nuk përmenda asnjë nga emrat tanët. Por i jam, e u jemi mirënjohes të gjithëve atyre që na gjenden pranë, që me punën, pasionin, dashurinë e tyre, po lënë një gjurmë të artë në historinë e gjuhës e kulturës shqipe në diasporë.

Ermal Hasimja/

Pushtimi i Ukrainës tregon se rreziqet nuk janë kurrë aq larg sa duken. Është e vërtetë që Shqipëria mbrohet nga NATO-ja, por kjo nuk duhet të na bëjë të heqim dorë nga një strategji kombëtare mbrojtjeje. Strategji reale, jo thjesht në letra. E vërtetë se nuk kemi mundësitë financiare të një vendi të pasur, por duhet patur parasysh se në ditët e sotme egzistojnë strategji mbrojtëse për çdo situatë. Mbi të gjitha një vend armik nuk i trembet vetëm idesë së humbjes së luftës, por edhe idesë së rezistencës dhe kostove të paparashikuara të saj. Shqipëria ka një rast të ngjashëm në 1920-n kur ushtria italiane u tërhoq nga Vlora jo thjesht prej sulmit shqiptar, por sidomos prej kundërshtimit të hapur që i bëhej luftës në parlamentin dhe opinionin publik italian. Ndërsa për Kosovën është e pafalshme nëse nuk nxjerr mësimet e veta nga kjo situatë. Ajo e ka rrezikun në derë dhe të ardhmen të pagarantuar. Askush nuk të mbron aq mirë sa ushtria jote. Marrëdhëniet ndërkombëtare nuk funksionojnë me logjikë sentimentale, por me logjikë realiste. Në 100 vitet e fundit plot shtete janë bërë kurban për arsye të ndryshme. Minimalisht, shteti i Kosovës duhet të jetë i aftë që ta bëjë tepër të kushtueshme çdo ëndërr të mundshme të Serbisë për të hyrë në territorin e saj. Ky shtet duhet gjithashtu të dëshmojë përpara bashkësisë ndërkombëtare se është shtet serioz, demokratik dhe bashkëpunëtor korrekt i Perëndimit. Një shtet i vendosur dhe serioz mund të mbrojë vendin e tij edhe në situata të vështira kur shanset janë kundër tij. Arma më e mirë për këtë është parashikimi i skenareve të mundshme dhe përgatitja për më të keqen shumë kohë përpara se ajo të ndodhë. Më mirë të përgatitur e të pasprovuar, sesa të papërgatitur e të befasuar.