Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

GJITHMONË NË RASTE KRIZASH, E VËRTETA ËSHTË VIKTIMA E PARË

by

Nga Frank Shkreli/

Ata që më njohin dhe ata që mund të kenë lexuar, nga koha në kohë, shkrimet e mia modeste e dinë se sa për “për zemër” e kam lirinë e fjalës në përgjithësi dhe lirinë e shtypit në veçanti –mbështetjen ndaj të cilës e kam konsideruar gjithmonë, pothuaj, si një mision i jetës.  Mbështetjen dhe promovimin e lirisë së fjalës, e kam si një obligim moral personal por dikur edhe si një detyrim profesional për 30-vjet pranë Zërit të Amerikës, gjatë luftës së ftohtë midis lindjes komuniste dhe perëndimit.  Madje edhe në pension pas më shumë se 15-vite që jam larguar nga VOA, vazhdon të më mbetet një subjekt ky, gjithnjë, tepër i rëndësishëm për shoqërinë amerikane ku jetoj për një gjysëm shekulli, por edhe për çdo vend tjetër në botë.  Është një subjekt të cilin e kam trajtuar në dyzina artikuj këto vitet e fundit.  Edhe ky shkrim modest është në rrjedhën a dyzina të tjerëve më parë, ku kryesisht kam shprehur shqetësimet e mia ndaj kërcënimeve që i bëhen fjalës së lirë këtu në Amerikë, por edhe anë e mbanë botës ku liria e fjalës vazhdon të shkelet, të abuzohet dhe të mos respektohet,– përfshir edhe trojet shqiptare në Shqipëri dhe në Kosovë.  

Por, këtë artikull nuk po ia kushtoj mungesës së lirisë së shtypit dhe as nuk po promovoj lirinë e fjalës në vende dikatoriale ose autoritare të njohura botërisht për shkeljet flagrante të fjalës së lirë – siç janë Rusia, Kina, Turqia, Irani, Arabia Saudite, e tjera e të tjera, por atyre që Drejtori Ekzekutiv i Komitetit për Mbrojtjen e Gazetarëve, (KMG) me qëndër në Nju Jork, Joel Simon, i cilëson si një, “mori presionesh, fyerjesh dhe abuzimesh që dalin nga goja e Presidentit Trump”, kundër gazetarëve këtu në Shtetet e Bashkuara. 

Sipas një njoftimi për shtypin të (KMG), në një raport të botuar më 16 prill i sponsorizuar nga Komitetit për Mbrojtjen e Gazetarëve, thuhet se, “prej shumë mënyrave të ndryshme që ka përdorur Administrata Trump në sulmet e saja kundër gazetarëve, ndër më efektivet dhe më të rrezikshmet është përpjekja për të shkatërruar kredibilitetin e medias, duke minuar të vërtetën dhe konsensus-in, ndërkonë që pandemia e koronavirusit kërcënon të shkaktojë vdekjen e dhjetëra mijëra amerikanëve.” 

Në raportin me titull, “Administrata Trump dhe Media” e botuar të ënjtën, me 16 prill, përgatitur nga Profesori i Gazetarisë në Universitetin e Arizonës dhe ish-kryeredaktori i gazetës the Washington Post,  Leonard Downie, Jr me bashkautoren Stephanie Sugars, përfshihen intervistat me mbi 40 gazetarë dhe ekspertë të medias, akademikë si dhe zyrtarë të administratës Trump.

Në njoftimin për media me këte rast, Drejtori Ekzekutiv i Komitetit për Mbrojtjen e Gazetarëve, Joel Simon, shprehet se, “ Gazetarët në Shtetet e Bashkuara, kryesisht, nuk i janë penguar aspak, (në kryerjen e punës së tyre) nga kritikat, fyerjet dhe presionet e përditshme që vijnë nga Presidenti Trump, por megjithëkëtë, shtoi ai, “ato kanë ndikuar në minimin e besimit të publikut tek media si një institucion publik”, gjë që sipas tij është diçka e rrezikshme, sidomos në mes të një krize shëndetësore.

Për më tepër, thekson Drejtori Ekzekutiv i Komitetit për Mbrojtjen e Gazetarëve, kritikat e Presidentit Trump ndaj gazetarëve, “inkurajojnë dhe fuqizojnë autokratët anë e mbanë botës, të cilët janë duke shkelur liritë e medias dhe lirinë e fjalës me një ashpërsi dhe vendosmëri të paparë, në një kohë kur informacioni i vërtetë, nevojitet më shumë se kurrë.” 

Në raportin e Komitetit për Mbrojtjen e Gazetarëve, me qëndër në Nju Jork, përfshishen një numër rekomandimesh –https://cpj.org/reports/2020/04/trump-media-attacks-credibility-leaks.php#11 — për administratën Trump, përfshir nevojën për të folur publikisht në mbrojtje të lirisë së fjalës, ndërsa (KMG) i ka dërguar Shtëpisë së Bardhë edhe një letër, https://cpj.org/2020/04/cpj-calls-on-trump-to-improve-press-freedom-in-us.php, bashkangjitur me raportin Adminstrata Trump dhe Media, me të cilën i kërkohet edhe një takim  në Shtëpinë e Bardhë, për të biseduar mbi këto çështje.

Ndërkaq, gjatë takimit me gazetarët në Shtëpinë e Bardhë të mërkurën, Presidenti Trump zgjodhi Zërin e Amerikës, për ta venë kësaj radhe në shënjestrën e kritikave të tij.  Në raportin e transmetuar mbi këtë çështje nga Zëri iAmerikës në gjuhën shqipe, të enjtën https://www.zeriamerikes.com/a/trump-congress-voa-bennett/5374257.html, në kritikën e tij ndaj Zërit të Amerikës, Trump përmendi si shembull një postim në llogarinë e Zërit të Amerikës në Twitter, të një videoje të agjencisë Associated Press.  Videoja tregonte një shfaqje dritash në Wuhan për të shënuar riahpjen e qytetit, ku COVID-19 u diktua për herë të parë.  Në këtë ndërkohë, Zëri i Amerikës në gjuhën shqipe njoftoi dje se kritikave të Presidentit Trump iu përgjigj Drejtoresha e Zërit të Amerikës të mërkurën në mbrëmje, duke i hedhur poshtë kritikat e Presidentit Trump, ndërsa theksoi se Zëri i Amerikës “ka diskredituar shumë nga informacionet që vijnë nga qeveria kineze dhe media e kontrolluar prej saj”.  Për më tepër, Drejtresha e VOA-s, Amanda Bennett u shpreh se, “Për mbi 75 vjet, Zëri i Amerikës ka ndjekur misionin e tij për të treguar historinë e Amerikës në vende të tjera dhe për të dhënë informacion objektiv, bazuar në fakte, në vende në gjithë botën që nuk kanë qasje në këto informacione.  Siç kemi thënë për një kohë të gjatë, ne përhapim (parimet) e Amendamentit të Parë (që përfshin lirinë e shprehjes dhe medias)”, citohet Drejtorja e Zërit të Amerikës, Amanda Bennett në një deklaratë për dtafin dhe median.  Ajo shtoi duke thënë se, “Unë besoj në atë mision.  Dhe duke gjykuar nga mënyra se si po zgjerohen audiencat tona, duke kërkuar informacion të besueshëm gjatë kësaj krize të koronavirusit, edhe bota beson në misionin tonë.  Është punë e vështirë, punë e rëndësishme, ndoshta sot më shumë se kurrë më parë”, vazhdon deklarata e Drejtoreshës së Zërit të Amerikës, Amanda Bennett.

VOA në gjuhën shqipe citon gazetën New York Times të ketë shkruar në lidhje me kritikat e Presidentit Trump ndaj VOA-s, se “Akuzat drejtuar agjencisë 75 vjeçare të transmetimit, dukeshin aq të tepruara saqë disa lexues shprehën shqetësimin se hakerat mund të kishin depërtuar në rrjetet e Shtëpisë së Bardhë”. 

Edhe për mua – bazuar në përvojën time 30-vjeçare me Zërin e Amerikës, kritikat e Presidentit Trump ndaj VOA-s janë aq të pakuptimta sa edhe të çuditshme për një president.  Jo se VOA, në gjuhë të ndryshme të mos ketë bërë ndonjë gabim, nga koha në kohë, në lidhje me ndonjë lajm ose raportim te cilësdo natyrë qoftë.  Por, çdo gjë tratohej ndryshe.  Na vinte ndonjë kërkesë për ndonjë shpjegim, jo vetëm nga Shtëpia e Bardhë por edhe nga Kongresi, nga Departamenti i Shtetit e tjera ente qeveritare, përfshir ambasadat.  Më kujtohet një rast kur një zyrtar i lartë amerikan po interesohej për një lajm të VOA-s nga Evropa Lindore, në periudhën e Solidaranostit.  “Po interesohem, tha ai, për atë lajm jo se nuk i besojmë VOA-s, por nëqoftse jeni gabim, për arsye të besueshmërisë së madhe që gëzoni në rajon, mund të shkaktohet një luftë.  Prandaj, nëqoftse ishte lajm i gabuar të kërkoni falje dhe ta tërhqini.   Pas një shqyrtimi të shpejt të programeve, lajmi i VOA-s doli i sakt dhe as nuk shpërtheu ndonjë luftë, si rrjedhim.   Dua të them se gjërat trajtoheshin krejt ndryshe, dikur.

Është e vërtetë se gazetarët në Amerikë nuk shqetësohen shumë për kritikat ndaj tyre, madje qoftë edhe kur ato vijnë edhe nga Presidenti i Shteteve të Bashkuara, që konsiderohet njeriu më i fuqishëm në botë.  Falë nderës të Madhit Zot dhe baballarëve të këtij Kombi që kanë lënë pas një Kushtetutë dhe që krijuan institucione të forta qeveritare dhe jo-qeveritare, të cilat i qëndrojnë dhe kundërshtojnë – pa frikë ndëshkimi – abuzimin me pushtet të cilitdo president ose degë qeveritare qoftë.  Jo më kotë garancia e fjalës së lirë zen vend në artikullin e parë të Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara.  Nuk e luan as topi!

Por, sot më shumë se kurrë, Amerika dhe bota kanë nevojë për lirinë e medias, për mbrojtjen e lirisë së fjalës dhe për mbështetjen e të vërtetës.  Bota ka nevojë për ente dhe burime lajmesh, kombëtare dhe ndërkombëtare, siç është Zëri i Amerikës, i cili që nga themelimi i tij në fillim të Luftës së Dytë Botërore, është angazhuar të thotë të vërtetën.  Përgjatë ditëve të errëta të Luftës Botërore, trazirave të Luftës së Ftohtë, përballë terrorizmit, apo në krah të përpjekjeve të njerëzimit për të fituar lirinë, Zëri i Amerikës i ka shërbyer botës si shembulli i ruajtjes së parimeve të shtypit të lirë.  Karta e Zërit të Amerikës përmbledh tre vlera themelore.  Së pari, Zëri i Amerikës shërben si një “burim i besueshëm dhe autoritar lajmesh. të sakta, objektive, dhe gjithëpërfshirëse.”  Janë këto vlera themelore të një shtypi të lirë që duhet të mbrohen nga të gjithë ata që besojnë në liri, por mbi të gjithë nga ata përgjegjësia kushtetuese e të cilëve është që t’i mbrojnë ato vlera dhe liritë bazë të njeriut – madje edhe në kohë krize, nepër të cilën po kalon sot Amerika dhe bota.

Shtjefën Kurti*

by

NJE DESHMI E PROF.DR.LAZER RADI PER I LUMI DOM SHTJEFEN KURTI /

Nji pjesë e rinisë katolike dhe e nxansave të shkollës fillore të qytetit banim pjesë në korin e kishës, njifarë “scuola cantorum”, ku mësoheshin kangë kishtare, të cilat këndoheshin në meshat solemne dhe në të kremtet fetare. 

Drejtues i atij kori ishte nji klerik me emën, i quejtun dom Shtjefën Kurti, i cili kishte zbritë me shërbye në qytetin e lindjes, mbasi kishte krye me sukses studimet e nalta  fetare diku jashtë dhe qe shugurue prift. 

***

Dom Shtjefni nuk qe thjesht nji prift që kish veshë veladonin me predikue fenë kristiane. Jo! Nën zhgunin e priftit qe atdhetari e kët ndjenjë, në kushtet e vështira kur po instalohej regjimi i Beogradit, ai do të shfaqej haptas dhe pa asnji rezervë si njeri i shqiptarizmës. Ashtu i ri dhe entuziast, as nëpërmend s’i shkonte se veprime të tilla 

shqiptarie ishin të dënueshme, dhe mund ta paguente shtrenjtë edhe aty në Mbretninë e  sllavëve të jugut. 

Dom Shtjefni i ri, i posardhun prej studimeve jashtë Shqipnie, nisi me folë haptas për “fe e atdhe”. Shpesh, gjatë përgatitjeve të festave, ai na mblidhte e na shpjegonte se  shpirti liridashës i shqiptarve ishte gjallë; se bjeshkët ishin përplot me luftëtarë lirie; se Azem e Shote Galica bashkë me qindra trima ishin veç nji shembull, se plumbat e shkjeve mundeshin edhe me na vra, po kurrë s’do mundeshin me na zhdukë e me na nënshtrue si popull. Ai na shpjegonte se serbët po kërkonin me na mohue gjitha të drejtat, e me na kthye në nji koloni të tyne. Ata e donin Kosovën veç për pasunitë dhe begatinë e saj, për asgja tjetër… 

Krahas predikimit, dom Shtjefni ishte edhe nji mjeshtër i harmoniumit. Në kujtesën time ka mbetë e freskët mënyra si ai e shartonte fenë me shqiptarizmën, si mbrenda nji ligjërate mundeshe me gjetë edhe ungjillin edhe atdheun, dhe si në mbyllje të çdo kange  fetare ai gjente mënyrën me i bashkangjitë kangën patriotike. Te ai njeri unë s’mbrrita kurrë me kuptue se ku mbaronte përkushtimi ndaj fesë e ku niste dashnia për atdhe. Nuk di pse shumëkujt prej atyne që ndiqnin predikimet e tij, u pëlqente me e quejtë: Boletini me veladon. 

Çdo fillimdhjetori ishin përgatitjet e festës së Shën Kollit. Kori kishte punue për ditë me rradhë, kangën e mrekullueshme kushtue atij shenjtori: 

Deadati djalë dishiri 

kje grabitë e çue n’gurbet 

vjen Shën Kolli prej Misiri 

për hava e çon n’shpi t’vet… 

E ndërsa kanga jehonte, ai na nxiste me këndue me pasion dhe me zà sa ma të plotë, duke na shpjegue se fati i Deadatit ishte si fati i fëmijve të Kosovës; të cilët Zoti përmes figurës së Shën Kollit, kërkonte jo vetëm ai, po të gjithë ne, që nji ditë të ktheheshim te familja te atdheu e të ndjeheshim ma në fund si në shpinë tonë…

Mbasi ndigjonim fjalën e tij, atëherë kanga merrte edhe ma tepër zjarr e kumbim.Të gjithë ishim të angazhuem me shpirt. Entuziazmi e vrulli na përfshinte të gjithëve e na bante me u ndje me flatra. Dy vargjet e fundit të kangës përsëriteshin disa herë, fillimisht me tone të lehta e të ambla, mandej gjithçka ngjitej drejt nji shpërthimi të fuqishëm koral, i cili na krijonte përshtypjen sikur nga çasti në çast do të binin krejt muret e kishës nga rezonanca në bllok e atij kori të ekzaltuem. Nuk di pse ndjenim nji  vlim në shpirt, nji dëshirë që na rrëmbente të tanëve, nji emocion të papërshkrueshëm; nuk di pse midis Deadatit, heroit të Biblës dhe çdonjenit prej ne fëmijve aty, kishte diçka të ngjashme. Nuk di pse ne duhej të ishim “gyrbetçi në tokë tonë”, pse duhej të frikeshim për kangët tona, për festat tona, për gjuhën tonë, për traditat tona!? 

Në pushim të provave, të gjithë bashkë me dom Shtjefnin në krye delnim në çardakun e kishës. E kur futeshim mbrendë na pyeste: 

-A i mbyllët dyert djema? 

Mbasi sigurohej vetë se në kishë s’mund të futej askush na thonte: 

-E tash a nuk e ndërrojmë avazin; në vend të kangës së Shënkollit le t’u kthehemi kangëve tona.Kush nuk asht dakort le ta çojë dorën? 

Po ku kishte dorë që çohej! Mbas asaj pyetje të gjitha duert tona ishin të këputuna. 

Kur vendosej qetësia, ai niste me i ra harmoniumit, vegël të cilën e zotnonte mjeshtërisht. Mbas hymjes, i pari ishte ai që ia niste kangës. Mbas zanit të tij ngjitesh kori i zanave tonë. Nji hov i fuqishëm dukej sikur kërkonte me i shpërthye muret, po dora e dom Shtjefnit, me at lëvizjen karakteristike vazhdimisht i qetësonte shpirtnat tanë të trazuem. 

“N’kambë pra nipat e Kastriotit 

me lidh besë, me lidh besë 

me lidhë besë me armët ngjeshë” 

Eh, sa me qejf e sa me shpirt këndohej. Eh, si na vlonte gjaku e si na regëtinte zemrakur kanga mbrrinte kulmin. Entusiazëm djaloshar: vrulle të ndrydhuna, energji të gatshme me i dhanë flakë lirisë… Kishte romantizëm dhe mister aty midis nesh.Na dukej sikur ashtu në ilegalitet po banim nji punë të madhe e të vyeme; sikur prej atyne kangëve e prej shpirtit tonë mund të gatitej çlirimi i Kosovës së shtrenjtë prej bishave serbosllave. 

Natyrisht dinakëria e autoriteteve serbe, përmes hafijesh përpiqesh me depërtue jo vetëm atje ku kishte organizime fetare e shoqnore, po edhe mbrenda familjeve shqiptare. Ata ishin të interesuem me marrë vesh gjithçka, e ma mbas me gjetë mënyra e mjete me i luftue dhe shkatërrue organizimet tona. Qe e pamundun që guximi dhe veprimtaria e dom Shtjefnit mos t’u shkonte në vesh autoriteteve serbe. Ai vetë s’kishte as ma të voglin dyshim se po i shtrëngohej laku për me e kapë me “presh në dorë” e me ia gjetë rrfanën dhe me e burgosë. Në k’si rastesh, kur veprimtaria intelektuale përbante nji “rrezik për të ardhmen e mbretnisë” nuk përdorej burgu, po metodat e vjetra bizantine të eleminimit fizik të kundërshtarëve. 

Shpesh regjimi gjente njerëz të paguem, me vra e me zhdukë figurat ma të njoftuna e ma me reputacion në popull. 

Autoritetet lokale serbe, milicia dhe xhandarmënia, prej kohësh ndiqnin me vëmendje aktivitetin e dom Shtjefën Kurtit. Përmes nji rrjeti informatorësh e kishin vu në shenjestër emnin e tij. 

Kët ia tha nji ditë nji dashamir i tij, i cili jo vetëm e vuni në dijeni, po i kallzoi me hollësi pse jeta e tij ishte në rrezik.Po dom Shtjefni s’qe prej atyne që tremben e thyhen kollaj.Ai ishte i gatshëm me pague çfardolloj takse për lirinë e Kosovës, qoftë edhe jetën po ta lypte nevoja. Edhe pse e ndjente atmosferën e kërcënimit dhe survejimit, ai vazhdonte me programin e vet si të mos kuptonte asgja. Ne fëmijët që ishim në kontakt të përditshëm me të e shifnim fytyrën e tij që bahej përditë e ma e trishtë, e ma vrazhdë, po mbetej e paepun e burrnore.Nji ndjenjë dhimbjeje nisëm me ia lexue në sy. Shumë shpejt u mor vesh se ipeshkvia kishte vendosë transferimin e tij.Po dom Shtjefni, prift i ri, qe lidhë shpirtnisht me qytetin e tij të lindjes, qe lidhë me ne, nxansat e tij, dhe ai transferim i papritun nuk ishte i lehtë dhe as thjesht nji fjalë goje për të.Ndamja me dom Shtjefën Kurtin qe e dhimbshme. 

Lotët e tij mbetën ndër faqet tona po edhe lotët tonë lanë nji shije të hidhët dhimbjeje në faqet e tij.Transferimi i ngjante nji braktisjeje. Ai qe i bindun se ne kishim nevojë për të, ashtu si edhe ai kishte mjaft nevojë për ne.E kët gja ai do ta vuente si askush tjetër: largimin pa kthim prej Prizrenit! 

Kështu,nji ditë u nis me krye detyrën e priftit, me shërbye në vise të tjera, ku e kishte caktue kisha e tij… 

Dom Shtjefni iku, po figura e tij mbeti mes nesh.Mbetën mes nesh kangët e tij,shpirti i tij atdhedashës.Ma vonë morëm vesh se dom Shtjefën Kurtin e kishin transferue në Rumani. Shumë shpejt do të niste edhe atje bashkëpunimin me shtypin e kolonisë shqiptare të Bukureshtit, ku botoi nji varg artikujsh të randsishëm, ku me fakte të gjalla paraqitesh gjendja e Kosovës dhe vuejtjet e popullit kosovar nën sundimin serb. 

Artikujt e tij, nji pjesë e të cilëve u botuen në frengjisht, banë përshtypje të madhe në opinioni ndërkombëtar për ndriçimin e së vërtetës shqiptare. 

Pionerët e atdhetarisë shqiptare, ndër të cilët ban pjesë edhe dom Shtjefën Kurti, kishin mundësi krejt të pakta e rreziqe tejet të mëdha në misionin e tyne. Ata shpesh paguenin edhe me jetë idealet e tyne kombtare. E megjithatë, pa u epun ata luftonin me mbajtë gjallë frymën e lirisë dhe atdhetarinë, shpirtin rrebel të shqiptarit dhe flakën e dijes: at flakë drite, të cilës i qenë turrë mija bulshi stuhie me e shue njiherë e përgjithmonë, po që kurrë nuk ia kishin me ia mbrritë! 

*Marrë nga Libri “Mjegullnaja e nji kohe të largët. (Prizreni) Fq. 196 – 202 

MES DEBATEVE PËR AUTORITETIN E HAPJES SË EKONOMISË, ASHPËRSOHET GODITJA E COVID-19

by

*SHBA kthehet tek rekordi i keq; 2 mijë e 284 të vdekur brenda një dite. Numri i viktimave ditore të New Yorkut i barabartë me ato në Britaninë e Madhe(778), ndërkohë ashpërsohet gjuha mes New Yorkut e Shtëpisë së Bardhë.

  • Kryebashkiaku de Blasio : New Yorku po përgatitet t’i prodhojë vetë testet.-Cuomo, paralajmëron se rreziku COVID-19 do të kalojë plotësisht pas 12 ose 18 muajësh, kur të prodhohet vaksina….

-Guvernatori Cuomo: Trump është President, jo mbret!

Përgatiti: Dalip Greca/

         Edhe dita e sotme nuk ishte e lehtë për amerikanët në betejën me Koronavirusin. Në orët e pasditës shifra ditore e viktimave e ngriti sërish kurbën. U raportuan 2 mijë e 284 të vdekur, ku sërish pjesa më e shumtë i takon New Yorkut, pasuar nga New Jerseyme 362, Michigani 166, Louisiana 129, Massachusetts 113,Pannsylvania 106, Illynois 74, California 72, Connecticuat 69, Ohio 50, ndërsa shtetet e tjerë problematikë lëvizin mes 20-40 viktima në ditë  etj. SHBA kishte rreth 24 mijë e 215 të infektuar të rinj të dalë nga testimet e fundit,u raportua të Martën, duke e cuar shumën totale në 611 mijë e 156. Duket se Treshtetshi me qendër New Yorkun, mbanë ende barrën e epidemisë. Deri më tani, më shumë se 284 mijë 413 është numri i të infektuarve dhe rreth 14 mijë 241 persona kanë vdekur në NY, NJ dhe CT së bashku; por shenjat janë të qarta se prapë kurba e shtrimeve në spitale po nivelohet.

Numri ditor i vdekjeve në New York u rrit të martën pas një rënje një ditë më parë, por Guvernatori Andreë Cuomo sërish u kap pas shpresës se do të bëhet më mirë, ndërkohë që nuk e fshehu jetëgjatësinë e koronavirusit dhe se beteja nuk përfundon shpejt, rreziku do të jetë i pranishëm deri në prodhimin e vaksinës, kohë që mund të variojë nga një vit deri në 18 muaj, ose më gjatë.

Tash qeveria e shtetit më të goditur në glob, është fokusuar rreth rihapjes së ekonomisë. Guvernatori Cuomo po udhëheq një koalicion me shtetet e tjerë të Verilindjes për rihapjen graduale të ekonomisë, duke u përplasur me Presidentin. Vizioni i tij është për një bashkëpunim ndërshtetror pasi shtetet janë si enët komunikuse me njeri-tjetrin, jo vetëm pse në New York punojnë qytetarë të shteteve të fqinjë, por dhe komunikimi e marrdhëniet e ndërsjellta janë të lidhura pazgjidhshmërisht.

Duke iu drejtuar shifrave më të fundit, guvernatori i New Yorkut nuk e mohoi rëndimin e situatës, por përsëriti se rrezikun e kemi kaluar përgjysëm, por duhet kujdes të mos gabojmë se pakujdesia na kthen mbrapa,ndërsa Guvernatori i NJ, Phil Murphy, është shprehur se shteti i tij ende nuk e ka prekur kulmin e kurbës.

Andrew Cuomo tregoi shenja optimizmi pasi spitalet më në fund po marrin frymë lirisht, dhe ka një rënie të ndjeshme të shtrimeve.

Guvernatori pranoi se infektimi ka prekur një masë të madhe qytetarësh, po ashtu edhe numri i viktimave është i lartë, por ai shtoi se përshkallëzimi i vdekjeve rrodhi kryesisht nga pacientët në shtëpi pleqsh dhe jo në spitale. Kjo është diçka që shteti po e vëzhgon nga afër e me kujdes, por qeveria e New Yorkut së bashku me spitalet po punojnë fort për të shpëtuar cdo jetë.

Me gjithë humbjet e shumë jetëve, ne, komentoi Cuomo, kemi demonstruar se mund të kontrollojmë përhapjen e virusit, natyrisht ai ka prekur shumë familje, ka shkaktuar shumë dhimbje, por faleminderit Zotit ne mund ta kontrollojmë përhapjen e tij,- tha guvernatori të martën. “Ajo që ne po bëjmë sot do të kontrollojë nivelin e infeksionit nesër…”, tha ai.Guvernatori sërish këshilloi për ruajtjen e kufizimeve dhe respektimin e urdhërave: Nëse njerëzit fillojnë të dalin jashtë dhe të mos respektojnë rregullat e distancimit, shkalla e infeksionit do të rritet brenda tre ditësh, paralajmëroi Cuomo. Ne duhet të respektojmë rregullat, duke vazhduar t’u bindemi kufizimeve dhe distancimit social, ç’ka kanë provuar se janë ndikuese në kontrollin e koronovirusit, me qëllim që shteti, dhe kombi, mund të fillojnë të mendojnë për hapat e ardhshëm. 

Ai sqaroi se nuk do të ketë ndërpreje të respektimit të kufizimeve të deritanishme,bëhet fjalë për një hapje drejt lehtësimit, jo heqjes së izolimit dhe kufizimevve të tjera. Natyrisht do të ketë edhe seleksionim; duke rikalibruar kush është punëtor thelbësor, dhe kush jo, ka thënë Cuomo të Martën me 14 Prill. Do të ketë pika zgjidhjeje me kalimin e kohës. “Ne mund ta humbim të gjithë përparimin që kemi bërë brenda një jave nëse bëjmë hapje të menjëhershme,” tha ai.Tabloja është e zymtë: New York-u raportoi për 202 mijë e 208 raste me COVID-19, dhe 10 mijë 834 të vdekur. Kjo është rreth një e treta e të gjitha rasteve të ndodhura në Amerikë,diçka më shumë se 40 përqind e vdekjeve.

New Jersey mbetet shteti i dytë në shkallë vendi pas New Yorkut, me gati 68 mijë e 824 raste infektimi dhe më shumë se 2.805 të vdekur që nga e hëna. Connecticut raportoi gjithsej 13,381 raste ndërsa numri i të vdekurve arriti në 600, plus 50 të ditës së Martë.

Ndërsa Cuomo, nga njera anë, thotë se më e keqja mund të ketë kaluar, nga ana tjetër deklaron se vetë kriza nuk do të përfundojë derisa të kemi një vaksinë, e cila mund të jetë larg diku nga një vit në 18 muaj, nëse jo edhe më gjatë. Ai ka bërë thirrje për testime më të shumta për të ndihmuar në rigjenerimin e ekonomisë.

Kryebashkiaku De Blasio njoftoi se NYC do të prodhojë kompletet e veta të testit të koronavirusit. Këtë njoftim kryebashkiaku De Blasio e komunikoi të Martën me 14 Prill.

-Ne menduam, nëse njerëzit mund t’i bëjnë ato në mbarë botën, përse të mos i bëjmë edhe ne këtu në New York, edhe pse nuk i kemi bërë kurrë më parë,tha de Blasio gjatë konferencës me gazetarët.

Duke filluar nga maji, qyteti do të prodhojë 50,000 komplete testimi të koronavirusit, prodhim që do të vijë nga bashkëpunimi vendas me kompani, universitete, punonjës të qytetit të New York-ut, tha kryetari i Bashkisë.

Ai përmendi edhe dhurimin javën e kaluar prej Indianës të paketës prej 50,000 testesh COVID-19 për NYC. Zyrtarët e atjeshëm kanë konfirmuar se mund t’i prodhojnë ato rregullisht për në New York City, njoftoi kryetari i bashkisë.

Duke filluar nga e hëna, qyteti do të blejë 50,000 komplete javore nga kompania Aria Diagnostics me bazë në Indiana.

De Blasio tha se NYC do të ketë ende nevojë për një provë “të madhe”, por ai shprehu optimzëm se qyteti së shpejti do të jetë në gjendje të realizojë 100,000 teste në javë, duke llogaritur prodhimet e veta dhe ato të Indianës.

“Ky është vetëm fillimi,” tha de Blasio, duke shtuar, “për herë të parë do të kemi një furnizim të vërtetë, të besueshëm, të madh të testimit.” Kryetari i bashkisë tha se testimi do të jetë me përparësi për më të prekurit e qytetit, duke favorizuar qytetarët e moshuar.

De Blasio njoftoi gjithashtu se qyteti po rrit prodhimin vendas të pajisjeve mbrojtëse personale, duke përfshirë maskat e fytyrës dhe veshjet mjeksore. Kompanitë lokale aktualisht prodhojnë 240,000 mbrojtëse të fytyrës në javë, të cilat do të rriten në 465,000 në javë deri në 24 Prill, tha kryebashkiaku. Qëllimi tjetër jo i largët do të jetë prodhimi i 620,000 mbrojtseve të fytyrës në javë.

Guvernatori Cuomo:Trump është President, jo mbret

Guvernatori i Nju Jorkut, Andrew Cuomo ka qenë në qendër të vëmendjes nga media. Ai ishte i pranishëm në disa emisione televizive në mëngjesin e së martës. Thelbi i bisedave dhe intervistave ishte debatimi në esencë i deklarimeve të Presidentit Trump se kujt i takon dhe kush e ka autoritetin për të rihapur ekonominë e vendit të bllokuar për shkak të coronavirusit. Përgjigjet e guvernatorit ishin të prera: Jo, nuk i takon presidentit. Një president nuk është një monark absolut.

“Ne nuk kemi një mbret,” tha Cuomo në “Today” të NBC. “Ne kemi një president.

Ai përmendi faktin se amerikanët ikën nga pushteti i Mbretit për liri. Xhorxh Uashington ishte president, jo Mbret!… Presidenti nuk ka autoritet të pakufishëm.

Guvernatori Demokrat, shteti i të cilit është bërë epiqendra e pandemisë së koronavirusit në Shtetet e Bashkuara, reagoi fort lidhur me pohimin e presidentit Trump, se autoriteti I takon presidentit. Autoriteti i presidentit është total. 

“Jo”, tha Cuomo.

Kur u pyet në ” New Day ” të CNN se çfarë do të bënte nëse presidenti republikan e urdhëron të rihapte ekonominë e New York-ut, Cuomo iu përgjigj: Nëse ai më urdhëron të rihap ekonominë në një mënyrë që do të rrezikonte shëndetin e njerëzve të shtetit tim, unë nuk do ta bëja këtë. Dhe ne do të kishim një sfidë kushtetuese midis shtetit dhe qeverisë federale, dhe çështja do të shkonte në gjykatë.Kjo  do të ishte gjëja më e keqe e mundshme që ai mund të bënte në këtë moment .

Trump bëri komentet e tij në reagim ndaj lëvizjeve të guvernatorëve që njoftuan paktin e bashkëpunimit të hënën për të koordinuar rihapjen në mes të pandemisë. Përvec grupit të gjashtë guvernatorëve të shteteve verilindore me Cuomon, të Hënën të njëjtin qëndrim deklaruan edhe guvernatorët e shteteve të Washingtonit, Oregonit dhe Kalifornisë.

KOSOVA, NJË MUAJ PËRBALLJE ME PNDEMINË, NIS TË DYTIN…

by

-Në karantinë janë vendosur Prishtina Ferizaj, Prizreni, Suhareka, Malisheva, Klina, Mitrovica Veriore, Zveçani/

-SITUATA EPIDEMIOLOGJIKE ME COVID-19 NË KOSOVË – Raporti më i ri i orëve para mesnatës të mbrëmjes së 13 prillit 2020 nga Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës/

PRISHTINË, 14 Prill 2020-Gazeta DIELLI/ Kosova hyri në muajin e dytë të përballjes me pandeminë, pas të parit nga data 13 mars 2020 kur janë konfirmuar 2 rastet e para me koronavirus, e  deri më 12 prill 2020 kanë rezultuar pozitivë 362 raste. Gjatë ditës së fundit të kaluar -13 prillit janë diagnostikuar gjithsej 15 raste infektimesh me koronavirus, ndërsa numri i të shëruarëve ishte 4.

Deri me datë 13 prill, 63 raste janë shëruar. Janë regjistruar 8 raste të vdekjes, të gjitha kanë pasur edhe sëmundje të tjera shoqëruese.

Në karantonë janë vendosur Prishtina Ferizaj, Prizreni, Suhareka, Malisheva, Klina, Mitrovica Veriore dhe Zveçani.

Pas një muaji përballje me pandeminë, ky është raporti më i ri i orëve para mesnatës të mbrëmjes së 13 prillit 2020 nga Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës:

SITUATA EPIDEMIOLOGJIKE ME COVID-19 NË KOSOVË

Më datë 31 dhjetor 2019, Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) u njoftua për disa raste të pneumonisë në qytetin Wuhan, Provinca Hubei të Kinës. Kjo situatë ngriti shqetësimin e Ministrisë së Shëndetësisë e Institutit Kombëtar të Shëndetësisë Publike të Kosovës (IKSHPK) duke u mobilizuar menjëherë. Bazuar në rekomandimet e OBSH dhe Qendrës Evropiane për Parandalimin dhe Kontrollin e Sëmundjeve (ECDC) u aktivizuan të gjithë instrumentet me qëllimin kryesor, pamundësimin e përhapjes.

Në fillim të muajit janar 2020 u fillua me përgatitjet e rekomandimeve, udhëzuesve, protokolleve dhe dokumenteve tjera për profesionistë shëndetësorë, popullatën, organizata publike dhe private, aeroportin, pikat kufitare tokësore etj.

Në fund të muajit janar 2020, Laboratori i Mikrobiologjisë në IKSHPK është pajisur me reaksione për testim në SARS-CoV-2.

Më 14 shkurt 2020, u dorëzua Plani për gatishmëri dhe reagim për Coronavirus/ COVID-19 në MSH, me mundësi të revidimit sipas situatës epidemiologjike dhe konform OBSH, ECDC, CDC.

Nga data 8 shkurt – 12 prill 2020, në Laboratorin e Mikrobiologjisë Molekulare në IKSHPK me metodën RT-PCR, janë testuar gjithsej 3.256 mostra të dyshimta në virusin SARS-CoV-2.

Nga data 13 mars 2020 kur janë konfirmuar 2 rastet e para, deri me 12 prill 2020 kanë rezultuar pozitivë 362 raste.

Deri me datë 13 prill, pas evidentimit, 59 raste janë shëruar. Konsiderohen të tillë sipas protokollit të OBSH-së, pra kur 2 mostra rezultojnë negative me së paku një ditë distancë kohore. Dhe janë regjistruar 8 raste të vdekjes. Të gjitha rastet kanë pasur sëmundje të tjera shoqëruese.

Përgjatë 24 orëve në IKSHPK kontaktohen dhe mbikëqyren të gjitha kontaktet e rasteve dhe kontaktet e kontakteve. Ata obligohen për vetizolim dhe këshillohen për ndihmë mjekësore nëse kanë simptoma.

Deri me datë 13 prill janë kontaktuar dhe janë nën mbikëqyrje 4.795 kontakte të rasteve. Duke e përcjellur numrin e rasteve të detektuara dhe konfirmuara, vërehet tendencë e rritjes së shpërndarjes së COVID-19 në vend dhe në botë.

Resurset humane të specializuara në epidemiologji në Kosovë.

Në IKSHPK janë 22 epidemiologë për të gjithë vendin (përfshirë të punësuarit në 6 qendrat rajonale). Ndërsa 5 epidemiologë të tjerë punojnë në QKMF (Në 5 komuna: Obiliq, Podujevë, Istog, Drenas dhe Viti).
Për nevojat bazike në një situatë të zakonshme nevojiteshin edhe 17 specialistë të tjerë. (5 specializantë për Epidemiologji për nivelin qendror dhe për çdo Qendër rajonale nga 2 specializantë).

Pse nevojiten epidemiologët? Ata kanë rol kyç në hulumtim e mbikëqyrje të rasteve e kontakteve me sëmundje ngjitëse. Metodat specifike të detektimit, hulumtimit e gjurmimit epidemiologjik, e bëjnë angazhimin e tyre gjatë pandemisë të pazëvendësueshëm.

Aktualisht, me 362 raste, 4.795 kontakte, mbi 500 persona në karantinë dhe hyrjeve në pikat kufitare, numri i epidemiologëve që ka vendi është ekstremisht i ultë.

Deri tani nuk ka ngecur asnjë proces pune me kaq profesionistë sa kemi, falë gatishmërisë së tyre për të punuar pa ndalur.

Në Qendrën Operative Emergjente punojnë 10 epidemiologë. Ata mbulojnë gjithë territorin e vendit së bashku me epidemiologët e rajoneve.

Puna e epidemiologëve konsiston në: hulumtimin e kontaktimin e të gjitha rasteve të dyshimta me COVID-19, mbikëqyrjen e hyrjeve në pikat hyrëse kufitare; mbikëqyrjen e personave të karantinuar; grumbullimin-përpunimin dhe analizën-interpretimin e të dhënave; komunikimin me popullatën me rekomandime e këshilla.

Hulumtimi: Për çdo rast që referohet si i dyshimtë në COVID-19 nga Klinika Infektive, Klinikat e tjera të QKUK, spitalet rajonale, Qendrat e Mjekësisë Familjare dhe rastet që raportohen nga terreni, menjëherë inicohet hulumtimi i rastit dhe gjurmimi i kontakteve.

Gjurmimi: Me zbulimin e kontakteve nis gjurmimi i detajuar për lëvizshmërinë e kontaktit të kontakteve në 3 javët e fundit të tyre. Kështu mbërrihet tek burimi i infeksionit (rasti 0). Ky proces ka vështirësinë maksimale dhe merr kohë.

Çdo rast që rezulton qoftë pozitiv apo negativ, i cili nuk është i shtrirë në klinikë, mbikëqyret në vazhdimësi përmes kontaktit të përditshëm, në bashkëpunim me policinë, duke iu dhënë rekomandimet për zbatimin e masave mbrojtëse dhe duke u interesuar për gjendjen e tyre shëndetësore.

Të gjitha këto informacione të marra shndërrohen në të dhëna që futen në Sistemin Alert Kosova Health, bazën e të dhënave sipas OBSH dhe bazën e të dhënave të IKShPK. Këto të dhëna përpunohen dhe analizohen për përgatitjen e raporteve të rregullta.

Çdo institucion shëndetësor dhe kryetar komune veç e veç informohet për rastet pozitive dhe negative dhe rekomandohet për ndërmarrjen e masave parandaluese dhe të kontrollit në komunat përkatëse. Informohet secila Qendër rajonale e shëndetit publik për rastet në rajonet e tyre. Raportet periodike dërgohen në institucionet ndërkombëtare (ECDC dhe OBSH).

Të dhënat e grumbulluara dhe të analizuara shërbejnë për planifikimin e terrenit për gjurmimin dhe testimin e kontakteve të afërta me rastet pozitive.

Resurset humane të specializuara në mikrobiologji në Kosovë.

Në IKSHPK punojnë 29 mikrobiologë. (Në Prishtinë – 12 vetë dhe në 6 Qendrat -17 vetë). Nevojat bazike, në situatë të zakonshme kërkojnë edhe 32 mikrobiologë të tjerë. (për nivelin qendror – IKSHPK në Prishtinë + 8 specializantë për Mikrobiologji e për çdo QRSHP edhe nga 4 specializantë). Poashtu, nevojiten edhe 29 specializantë për Mikrobiologji Klinike në SHSKUK (5 në Prishtinë) dhe për çdo Spital të Përgjithshëm Rajonal nga 4 specializantë (gjithsej 6 SPR x 4 = 24).

Departamenti i Mikrobiologjisë gjatë periudhës 8 shkurt-13 prill 2020 ka testuar dhe vazhdon të testojë të gjitha rastet në Laboratorin e Mikrobiologjisë Molekulare në IKSHPK me metodën RT-PCR.

Që nga viti 2009 Laboratori i Mikrobiologjisë Molekulare është i vetmi i tillë në të gjithë Kosovën.

Në laborator kanë punuar deri në fillim të pandemisë më COVID-10 vetëm dy persona: një specialiste e Mikrobiologjisë, si dhe një laborant.

Me shtimin e numrit të kërkesave për testim – janë shtuar fillimisht 2 specialiste të Mikrobiologjisë dhe 1 laborant, të cilët kanë pasur përvojë paraprake në testim me RT PCR. Dhe ditët e fundit janë shtuar dhe 3 specialiste të Mikrobiologjisë.

Kemi kërkuar ndihmë dhe nga 2 kolegë në Fakultetin e Bujqësisë dhe Veterinës, Universitetin e Prishtinës “Hasan Prishtina” si dhe 1 kolegë në Agjencionin e Ushqimit dhe Veterinës, të cilët kanë ekspertizën e nevojshme.

Deri më tani përmes IKSHPK-së dhe Ministrisë së Shëndetësisë janë kontraktuar 11.250 reaksione me Real Time PCR. Ndërsa, në proces të prokurimit është edhe kërkesa për 10.000 reaksione tjera, për të cilat ka filluar procedura. Poashtu, 2500 reaksione me RT-PCR janë kërkuar përmes zyrës së UNICEF-it në Prishtinë, si dhe në kërkesën adresuar zyrës së USAID-it përmes OBSH-së janë edhe 3500 reaksione.

Janë pranuar dy aparate “Real Time PCR” për shfrytëzim në laboratorin e Mikrobiologjisë molekulare, njëri nga Fakulteti i Mjekësisë, si dhe tjetrin nga Agjencioni Kosovar për Produkte Medicinale. Dy institucione tjera, Fakulteti i Bujqësisë dhe Veterinarisë, si dhe Agjencioni i Ushqimit dhe Veterinarisë kanë ofruar Real Time PCR aparatet e tyre për shfrytëzim në rast të nevojës.

Jemi në proces të blerjes së katër aparateve për ekstraktim automatik të acideve nukleike që është një proces i rëndësishëm për testim. Kjo përmes Zyrës së OBSH-së në Prishtinë dhe USAID-it. Si dhe 4 aparate Real Time PCR përmes zyrës së USAID-it dhe CDF-it (GFATM ). Pas 4-6 javësh kapacitetet laboratorike me aparaturë pritet të rriten dukshëm duke ju falënderuar këtyre donatorëve.

Pse nuk kryhen më shumë teste për diagnozë të infeksionit me COVID-19 në laboratorin e Mikrobiologjisë Molekulare në IKSHPK?

Së pari do të ishte më mirë që të kishim pasur më shumë laboratore për diagnostikë molekulare në sektorin shëndetësor dhe më shumë personel të specializuar në këtë procedurë diagnostike. Por këto kapacitete njerëzore dhe laboratorike nuk mund të krijohen për 2-3 javë e as për 2-3 muaj. Edhe një specialisti të dedikuar për të punuar në diagnostikë molekulare i nevojiten rreth 6 muaj për trajnim në mënyrë që të punojë i pavarur. Gjithashtu edhe kërkesat laboratorike për aparaturë dhe hapësirë të punës nuk mund të krijohen ad-hoc për shkak të kushteve shumë speifike të punës, edhe në rast së në këtë moment ka shumë nevojë për këto.

Departamenti i Mikrobiologjisë, IKSHPK, me një buxhet tejet të limituar, kryen rreth 200.000 ekzaminime të ndryshme mikrobiologjike në vit për infeksione të rëndësishme për shëndetin publik për tërë Kosovën, për pacientët e Qendrës Klinike Universitare të Kosovës si dhe qytetarët e rajonit të Prishtinës. Në të gjitha laboratoret ku kryhen këto shërbime punon një specialist i mikrobiologjisë dhe një laborant. Prandaj, të vendoset si cak i kritikave se pse nuk po testohen më shumë njerëz në Kosovë për COVID-19, një laborator, përkatësisht shërbimi diagnostik i sëmundjeve ngjitëse të të cilit i janë neglizhuar me vite nevojat për burime njerëzore të bëra si kërkesa të vazhdueshme, për pajisje, për hapësirë të punës, si dhe për buxhet, nuk mund të jetë aspak korrekte.

Që nga fillimi i gjendjes me pandeminë COVID-19 personeli i laboratorit është duke punuar shtatë ditë në javë, pa ndonjë orar të caktuar me afro 16 orë në ditë. Të gjitha mostrat të cilat janë pranuar deri më sot, janë testuar brenda ditës ose më së largu brenda 24 orëve që nënkupton tejkalim të kapaciteteve edhe të laboratorëve moderne evropiane. Asnjë qytetar i Kosovës që ka pasur indikacion epidemiologjik dhe që është referuar për testim nuk ka mbetur pa u testuar.

Shtetet e tjera kanë angazhuar për testim me RT PCR për diagnozë të COVID 19 të gjithë laboratorët që i disponojnë. Ndërsa te ne Laboratori i Mikrobiologjisë molekulare në IKSHPK është i vetmi i tillë në Kosovë në sektorin publik e privat shëndetësor.

Në Kosovë nuk prodhohen as teste e as aparatura për Real Time PCR. Si dhe punojmë në shtetin që ka ndarë më së paku për shëndetësi në Evropë për shumë vite me radhë.

Ndaj jemi duke iu bërë thirrje që në rast se nuk keni mundësi profesionale të na ndihmoni në këtë situatë:

Ju lutemi së paku të mos na kritikoni pa bazë, sepse është duke u dhënë maksimumi i angazhimit në rrethanat që kemi.

Çdo kritikë e pabazuar mund të jetë me ndikim në rëndimin e situatës epidemiologjike dhe në demotivimin e stafit të përkushtuar në realizimin e vëllimit të stërngarkuar të punëve në ballafaqimin me epideminë.

NACIONALIZMI, SHQIPËRIA ETNIKE DHE LËVIZJA N. – Çl.- Problemi Çam, shpëtimi i hebrenjve

by

Nga Eugjen MERLIKA*/

Nacionalizmi shqiptar vazhdoi gjithmonë të shpresojë se dhe ato treva do t’i bashkoheshin Atdheut, por ajo mbeti vetëm një ëndërr. Arsyeja e kësaj mungese nuk gjindet as në Ditarin e Çianos dhe as në librin e Jakomonit. Na ndriçon këtë pikëpyetje diplomati Karlo Umiltà, në veprën e tij “Jugosllavia e Shqipëria”. Duke qenë emëruar Komisar i Lartë i Qeverisë italiane për krahinat e bashkëngjitura Shqipërisë, ai bën një udhëtim me një grup pune në të gjitha ato treva e, më së fundi, i dërgon një relacion Ministrisë së Jashtëme që, siç thotë ai, u muar për bazë prej asaj, për sa i përket Çamërisë e zonave të tjera t’Epirit.

                        “Sapo mbarova këtë detyrë, ndërsa Komisari i Lartë, Alizoti, kishte shkuar të merrte në dorëzim zyrën e tij në Kosovë e Dibër, Ministria e Jashtme më ngarkoi për të kryer një rreth vëzhgimesh në krahinën që quhej Çamëri e që duhej t’i bashkangjitej më vonë Shqipërisë, nën Komisariatin e Lartë të Xhemil Dinos….

                        Territori i ri paraqitej i varfër e i shkretë e në qytetin e Kosturit pata shpejt përshtypjen se nuk kishte as hije shqiptarësh….

                        Ata ishin maqedonas dhe donin të bënin pjesë në Shtetin maqedon, që do të mund të formohej me popullsi të tjera maqedone deri në Follorinë, Monastir (Bitolje) e Shkup (Skoplje). Nëse në fund të luftës Shteti maqedon nuk mund të krijohej, ata dëshironin të vazhdonin të bënin pjesë në Shtetin grek. Nëse dhe ajo nuk do të ishte e mundur, do të kishin mbetur me qejf nën administrimin dhe mbrojtjen italiane, por në asnjë rast nuk do t’i përshtateshin bashkimit me Shqipërinë, madje kundër një bashkimi të tillë, ishin gati për një kryengritje të përgjithshme….

                        Nga Kosturi u drejtuam për në Gravenè, një qytet i vogël, i banuar në shumicë nga maqedonë e grekë. Asnjë këmbë shqiptari. Dëshirat e tyre ishin të njëjta me ato të Kosturit…. Asnjë nuk donte të dëgjohej të flitej për Shqipërinë….

                        Mbas Grevenès morëm një lloj rruge sapo të hapur që na çoi rrëzë Pindit e prej andej… deri në Mecovo, qyteti më i rëndësishëm i gjithë territorit. Edhe këtu popullsia është e përzierë prej arumunësh dhe grekësh e më shumë se për bujq bëhet fjalë për barij e pylltarë. Nëpërmjet ushtarakëve tanë, munda të flas me shumëkryepleq  fshatrash e me ndonjë kryetar bashkie. Aspiratat e tyre ishin të mbeteshin të bashkuar me Greqinë, mbasi të mbaronte lufta dhe pushtimi ynë ushtarak, për të cilin folën shumë mirë.

                        Për Shqipërinë as që bëhej fjalë, sepse ata e quanin një Vend të prapambetur e pa t’ardhme.”[1]

                        Duke vazhduar udhëtimin e tij në Janinë, Prevezë e Artë dhe në Çamëri, diplomati italian përsërit gjithmonë të njëjtat pohime. Arrin deri aty, saqë edhe në Delvinë e Sarandë “të gjithë ishin të një mendimi, të përjashtonin si të papërshtatëshëm zmadhimin e Shqipërisë drejt jugut, me bashkimin e territoreve të tjera, të banuara , pothuajse krejtësisht nga grekët. Edhe shqiptarët myslimanë ishin kundër bashkimit me çamët e racës dhe besimit të tyre. Nga ajo anë kufijtë shqiptarë ishin mirë ashtu siç ishin.

                        Megjithë ankesat e Xhemil Dinos dhe të atyre si ai që ishin t’interesuar për projektin e rrezikshëm të Çamërisë, Qeveria jonë miratoi plotësisht përfundimet e mija dhe u arrit të bindej dhe Qeveria shqiptare për mungesën e leverdisë për të mbajtur në Shqipëri e jashtë saj një shqetësim në dobi të bashkimit, që tashmë nuk mund të sendërtohej në kundërshtim me opinionin e pothuaj gjithë popullsisë, që do të bëhej viktimë, pa dobi për askënd.

                        Për Çamërinë nuk u fol më dhe vetë Xhemil Dino u kthye nga Tirana në Romë pa bezdisur më Qeverinë tonë.”[2]

                        Këto ishin disa nga konsideratat e diplomatit Umiltà, që nuk shquhet për simpati karshi shqiptarëvet dhe përfaqësuesve të tyre politikë, sidomos për Mustafa Krujën dhe Eqerem Vlorën “ish diplomat turk e nacionalist i zjarrtë, jo më pak se Kryeministri i tij Kruja”[3]

                        Diplomati Umiltà që nuk më duket shumë bindës dhe objektiv në përfundimet e tij, në sajë të mungesës së personave të lartpërmendur në Qeverinë shqiptare, arriti t’a varrosë çështjen çame, duke menduar se i ka bërë mirë atyre popullsive. Ai, së bashku me një pjesë të mirë  të ushtarakëve italianë, shquheshin për qëndrimin kundër shqiptar gjatë luftës, në territoret ku ishte vendosur ushtria italiane. Kjo ndodhte, sipas tij, sepse pakicat serbe e maqedonase ishin më të “emancipuara”, në kuptimin e botës femërore, se sa shqiptaret myslimane të Kosovës apo Dibrës. Kuptohet qartë se pse ushtarakët italianë, në sytë e Komisarit Umiltà, tjetërsonin dhe opinionet e popullsisë, duke e çuar atë në përfundime të gabuara e me aq pasoja të hidhura për çështjen tonë kombëtare.

                        “Ajo që ka dëmtuar më shumë forcimin e marredhënieve mes dy shteteve qe politika jashtazonisht autoritare e Qeverisë shqiptare që, fatkeqësisht u përpoq vazhdimisht të kundërshtonte këshillat e matura e t’arsyeshme që vinin nga Roma. Kur u formua Qeveria Libohova, e keqja ishte bërë dhe maturia arriti shumë vonë.”[4]

                        Ky ishte përfundimi i përfundimeve të analizës së diplomatit Umiltà, një akuzë e fortë kundrejt Qeverisë Kruja, që kishte në qendrën e veprimtarisë së saj çështjen kombëtare, në të gjitha shfaqjet dhe problemet e saj, një Qeveri që propaganda komuniste e kohës dhe historiografia, deri në ditët tona, vazhdon t’a quajë “bashkëpuntore”, “tradhëtare” e “vegël” e pushtuesit italian. Ajo Qeveri erdhi në fuqi më 3 dhjetor 1941 e pati një jetë prej 13 muajsh, deri më 4 janar 1943.

                        “Ministrat shqiptarë shëmbëllejnë me njëri tjetrin. Janë të gjithë të rinj, nuk them si moshë, por si shërbim. Janë të gjithë të veshur thjesht, pak t’ashpër, të pregatitur mirë teorikisht. E shkuara e tyre është pothuajse e njëjtë : kanë vuajtur për Vendin e tyre.. Idetë e tyre janë  të lidhura me disa dogma themelore : bashkimi i Shqipërisë, autonomi e brëndëshme, mbrojtje e racës dhe pasurisë së saj kulturore, bashkëpunim me Italinë në bazën e të drejtave dhe detyrave të përbashkëta. Janë të ndershëm e të varfër. Janë njerëz të veprimit e jo të burokracisë…

                        Komandon ministri shqiptar që, teorikisht, mundet edhe të mos kërkojë kurrë këshillën e këshilltarit. Këshilltari pret të pyetet për të dhënë mendimin e tij. Mbasi e ka dhënë atë nuk e imponon; ministri vendos nëse është apo jo rasti për t’a pranuar. Kështu thotë rendi juridik që rregullon marredhëniet mes ministrit e këshilltarit, pra, në praktikë marredhëniet mes Shqipërisë e  Italisë.”[5]  

                        Kjo është fotografia e Qeverisë Kruja, e bërë nga njëri ndër më të mëdhenjtë e gazetarisë botërore, shkrimtari e historiani Indro Montaneli. Besoj se nuk ka nevojë për asnjë koment, ndoshta është kuadri ideal për çfarëdo Qeveri, në çdo vend të botës, në çdo kohë. Dhe ja portreti i Kryetarit të Qeverisë, gjithënjë simbas Montanelit, në intervistën e botuar në “Corriere della Sera” të datës 21 maj 1942 :

                        “Nuk e shihnja Merlika-Krujën prej dhjetë vjetësh dhe e gjeta pak të ndryshuar. Suksesi dhe  nderimet kanë ndryshuar pak në karakterin dhe qëndrimet e jashtëme të këtij njeriu. Ai ishte veshur pak a shumë si dhjetë vjet më parë e nuk nxjerr në pah rëndësinë e tij me poza e fjalë të mëdha. Vazhdon të flasë i matur e jep përshtypjen se çfarë thotë është e vërtetë….

                        Dua një Shqipëri të bashkuar brënda kufijve të saj natyrorë. Dua që kjo Shqipëri e bashkuar të zhvillojë jetën e saj në paqën e siguruar nga Roma. Ne jemi lidhur me Romën nga rrethana të pandryshueshme historike e gjeografike. Fakti që edhe ne jemi në luftë nuk rrjedh nga që kemi hequr dorë nga një politikë e jashtëme e pavarur, por nga se Shqipëria, për vetë pozitën e saj gjeografike, është e lidhur me fatin e Italisë”.[6]   

            Kjo është paraqitja e Kryeministrit shqiptar në opinionin publik italian, por portretin e tij, në një nga këndvështrimet më të rëndësishme të figurës, e plotëson vetë Mëkëmbësi i Mbretit, Jakomoni : 

            “ Një shfaqje nga ana e Mustafa Krujës të asaj që ishte “burrnia” e tij, pra të aftësisë për të përballuar situata me guxim e zemërgjërësi, e pata pak mbas marrjes së funksionit si Kryetar i Qeverisë. Kishte shkuar tek ai Konsulli i përgjithshëm i Gjermanisë dhe i kishte paraqitur një notë gojore, me të cilën Qeveria naziste kërkonte dorëzimin e më shumë se treqind hebrenjve që, të ikur nga Jugosllavia, kishin gjetur strehë në Shqipëri. Komanda ushtarake gjermane e Beogradit i kishte dhënë lajme të sakta mbi emrat e tyre dhe vëndet ku ishin strehuar në Kosovën shqiptare. Mustafa Kruja erdhi të më kërkojë lejën për t’i lënë të patrazuar në Shqipëri. Nuk kishte në të gjithë Vendin ushtarë gjermanë që të mund t’i njihnin. E quajtëm me vend që hebrenjtë e ikur të shpërnguleshin në krahinën e Gjirokastrës, që kufizohej me zonën greke, të pushtuar nga trupat italiane. Ata do të ishin paisur me një pashaportë shqiptare me emër të rremë e, aty ku do të kishte qenë e nevojshme, të ndihmoheshin materialisht. Këto masa do t’i premtonin Mustafa Krujës t’i përgjigjej, mbas pak ditësh, Konsullit të përgjithshëm të Gjermanisë, se të gjitha kërkimet e bëra në Kosovë, sa i përket emrave të shënuara, kishin dalë të kota.

            Nuk u njoftua zyrtarisht Roma për këtë gjë, por u njoftua privatisht për të Drejtori i përgjithshëm i çështjeve sekrete, Ministri i plotfuqishëm Vidau. Ai ishte njeri me zemër dhe me të merrnim masa, nëpërmjet përfaqësive tona jashtë shtetit, të furnizonim hebrenjtë gjermanë, çekë, polakë, hungarezë e rumunë me pasaporta shqiptare. Ata mund t’i shpëtonin kështu përndjekjeve racore, duke shkuar në Shqipëri.”[7]

            Ky pohim i Mëkëmbësit të Mbretit italian në Shqipëri është një fletë nderi ndërkombëtare, jo vetëm për M. Krujën dhe Qeverinë e tij, por për gjithë Shqipërinë e banorët e saj. Me këto veprime Shqipëria vihet në rradhën e atyre pak Vendeve të Evropës së pushtuar nga nazifashistët, që nuk morën mbi vehte turpin e një krimi, nga më të shëmtuarit e më mizorët në historinë e botës, atë të Holokaustit. Shqipëria e vogël, në sajë të bijve të saj fisnikë, vuri mbi krye një kurorë, të cilën nuk patën guximin e meritën t’a kenë as popuj shumë më të mëdhenj, më të zhvilluar e më të fuqishëm. Ajo kurorë mbante emrin e humanizmit në shkallë eprore, e vlerave njerëzore të respektuara edhe në rrethanat më të errëta të historisë njerëzore. Në sajë të këtij gjesti, Shqipëria ballëlartë mes gërmadhave të përfundimit të luftës, kishte të drejtën e ligjëshme të kërkonte vendin e saj të nderit, në renditjen e fituesve moralë të tragjedisë më të madhe që kishte kaluar njerëzimi.

            Ja si na e përshkruan një nga studjuesit më të pregatitur të historisë sonë, Z. Mergim Korça këtë episod të rrënjosur thellë në kujtesën e tij rinore:

            “ …Atëherë Mustafa Merlika Kruja i tha babait ( Dr. Xhevat Korça E.M.) se duhej të merrnin masa urgjente për t’u ardhur në ndihmë hebrenjve në Kosovë. I telefonuan Ministrit të Punëve të Brëndëshme z. Mark Gjomarkaj si edhe sekretarit të përgjithshëm të Kryeministrisë, z. Engjëll Çoba dhe e lanë të mblidheshin menjëherë në zyrën e Kryeministrit.

            Mbas disa ditësh mësova se Mark Gjomarkaj kishte dërguar në krye të një ekipi të tërë prefektësh, nënprefektësh si edhe nëpunësish të besuar të Ministrisë së Brëndëshme, duke mobilizuar edhe të gjithë autobuzët e shoqërisë S.A.T.A., zotin Engjëll Çoba në Prishtinë si i plotfuqishëm të pajiste me dokumenta shqiptare si edhe me emra shqiptarë sa më shumë hebrenj që t’ishte e mundur e t’i transferonte në Shqipëri…”[8]            

            Por për shtatëdhjetë vjet, përfshirë këtu edhe tridhjetë prej tyre të demokracisë, kjo meritë e madhe e kombit, kjo meteorë e ndritëshme në qiellin e historisë së tij, nuk u zu në gojë, nuk u bë e njohur. Tridhjetë vitet e fundit ishin inercia e pesëdhjetë viteve të regjimit, që u mundua t’a varrosë në katakombet e harresës këtë monument të krenarisë kombëtare, shpëtimin e hebrenjve. Kjo ndodhte vetëm e vetëm sepse ai lidhej me emra si Ahmet Zogu, Mustafa Kruja, Mark Gjomarkaj, Xhevat Korça, Engjëll Çoba, Maliq Bushati, Kolë Bib Mirakaj, at Anton Harapi, Mehdi Frashëri, Lef Nosi, Xhaferr Deva, Fiqiri Dine, Ibrahim Biçaku e sa e sa qeveritarë të tjerë të Shqipërisë etnike, në të gjitha nivelet, që nderuan me veprën e tyre emrin e saj e i lanë brezave t’ardhshëm krenarinë e të qënit bir i një populli që dhunës i kundërvu humanizmin e vërtetë.

Gjeneral Zerva qe udhehoqi masakren kunder popullsise shqiptare Çame.

(VIJON)

[1] Carlo Umiltà   “Jugoslavia e Albania”  F. 128-130  

[2] Po aty  F. 133-134

[3] Po aty  F.147

[4] Po aty  F. 169

[5] Francesco  Jacomoni  di San Savino “ La politica dell’Italia in Albania” F. 163

[6] Po aty  F. 287

[7] Francesco Jacomoni di San Savino  “La politica dell’Italia in Albania” F. 288-289

[8] Mërgim Korça “Histori të Pashkruara” F. 93