Prof. Milazim KRASNIQI/

Pas vitit 1999 Serbia ka adoptuar disa politika specifike në drejtim të Kosovës. E para është koncentruar për secesionin e veriut, e pakta që përmes krizës në atë zone, të mbajë tërë Kosovën në jostabilitet permanent dhe ta pamundësojë funksionimin e saj si shtet demokratik. Suksesi politik i Serbisë në veri në këto vitet e fundit ka qenë i madh, sepse e ka imponuar qëndrimin ndërkombëtar se veriut i duhet autonomia territoriale, gjë që edhe është arritë me Planin Franko-Gjerman dhe me Aneksin e Ohrit. Sulmi terrorist në Banjskë është bërë për të frikësuar Perëndimin me rrezikun e luftës, nëse nuk zbatohet Plani Franko-Gjerman. Ndërsa aksionet e qeverisë së Kosoëvs që bëhen në veri me disa aksione policore, janë vetëm tentativa që të fshehet fakti se veriu e ka fituar autonominë territoriale.

Pra, në veri politika e Serbisë ka triumfuar. Pasi kanë treguar dhëmbët me sulm terrorist, serbët lokalë po e aktrojnë viktimën, por ata janë fituesit e mëdhenj në procesin politik. Segmenti i dytë i politikës së Serbië pas vitit 1999 është orientuar ashtu që serbët në brendësi të Kosovës të integrohen, për çka u janë siguruar disa komuna: Graçanica, Novo Bërdoja, Ranillugu, Parteshi, Kllokoti. E treta, Kisha Ortodokse Serbe ka fituar lirinë e veprimit në tërë territorin e Kosovës, pa asnjë kufizim, pra njësoj si ç e ka në Shumadi ose në Vojvodinë. E katërta, rifuqizimi i shërbimeve serkete serbe në Kosovë ka qenë evident, veçmas pas pavarësisë së Kosovës (2008), kur mekanizmat ndërkombëtar janë zvogëluar. Institucionet e reja e të brishta të Kosovës nuk kanë arritë të përballojnë ripenetrimin e shërbimeve sekrete serbe. Kapacitetet destabilizuese të tyre sot janë në Kosovë të frikshme. Fakti që askush nuk dëshiron ta hapë këtë temë, mësa temën e dosjeve të spiunëve të shërbimeve sekrete serbe e jugosllave, është dëshmi e fuqizimit dhe ndikimit të tyre në opinionin publik dhe në segmente të jetës politike e publike.

Me shumë gjasë ato tashmë janë të koordinuara edhe me shërbime të shteteve të tjera, si shërbime partnere, në projektin e çmontimit të nacionalizmit shqiptar dhe të luftimit të Islamit politik. E pesta, dominimi i mallrave serbe në tregun e Kosovës, përveç për profit nga i cili financohen projektet subversive, ka mundësuar edhe thyerjen e refuzimit psikologjik të popullsisë, jo vetëm ndja mallrave serbe po edhe ndaj Serbisë. Kjo politikë ka pasur sukses të madh, sepse sot gati askush nuk e lidhë traumën e kohës së spastrimit etnik me Serbinë e sotme. Një harresë vërtet e frikshme.

E gjashta, në dialogun e hapur e të fshehtë ndërmjet Prishtinës e Beogradit, Serbia ka fituar poena, për arsye se përfaqësuesit e Kosovës, sidomos ky burri në këto pesë vitet e fundit, ka qenë totalisht jokompetent. Bile po të mos ishte kriza e brendshme në Serbi, e shkaktuar nga trazirat e studentëve, nga presionet e SHBA-së për kompaninë ruse NIS, gjërat do të ishin edhe më keq sa sa që janë. Konkluzioni im është se Kosova duhet urgjentisht të analizojë tërë këtë gjendje dhe të hartojë një politikë më produktive në kundërvënien ndaj politikave serbe, të cilat në disa segmente thjesht duket sikur padukshëm e kanë riokupuar Kosovën. E sigurt është që qeveritarët aktualë nuk dinë ta hartojnë, madje as opozitarët. Definitivisht do të duhej të kërkohej shërbim nga bota akademike. Është dashtë të kërkohej që nga fillimi, që nga Procesi i Vjenës.

Tek shqiptarët feja si alternativë ndaj kombit, paraqet një anomali të rrallë. Në periudha të caktuara historike, aty ku feja bëhej dominante, ndjenja fetare fillonte të zëvendësonte vetëdijen kombëtare: sa më shumë fetar, aq më pak shqiptar. Feja, në vend që të “shqiptarizohej”, u arabizua, u turqizua apo u persianizua, duke u perceptuar si identitet përjashtues dhe jo si përkatësi shpirtërore

Nga Shaban JASHARI*

Rilindasit shqiptarë e kuptuan herët se feja, kur shkëputet nga identiteti kombëtar, nuk e forcon shoqërinë, por e fragmentarizon atë. Nga Hoxhë Tahsini te Pashko Vasa e Gjergj Fishta, mendimi rilindas ndërtoi një paradigmë ku besimi ishte çështje shpirtërore, ndërsa kombi kusht i mbijetesës historike – një mësim që sot duket më aktual se kurrë.

Feja dhe identiteti politik: një vështrim teorik

Në literaturën klasike islame, marrëdhënia ndërmjet fesë dhe komunitetit politik nuk është absolutiste.

Historiani dhe filozofi i madh mysliman Ibn Khaldun, në veprën e tij ‘Mukaddime’, thekson se feja, si e vetme, nuk mund të prodhojë shtet pa ekzistencën e “asabiyya”-s, (lokalitetin e llojit) pra pa një solidaritet identitar dhe shoqëror. Sipas tij, bashkësia njerëzore dhe ndjenja e përkatësisë paraprijnë shpesh dogmën, ndërsa feja e forcon shtetin vetëm kur mbështetet mbi një identitet të qëndrueshëm kolektiv.

Kjo tezë gjen zbatim praktik pothuajse te të gjithë popujt myslimanë: te turqit, persët, arabët apo popujt e Azisë Juglindore, ku feja është përdorur si element koheziv i kombit, e jo si instrument për ta shpërbërë atë. Në këto raste, feja është nënshtruar interesit historik të komunitetit politik. Tek shqiptarët: feja si alternativë ndaj kombit, paraqet një anomali të rrallë. Në periudha të caktuara historike, aty ku feja bëhej dominante, ndjenja fetare fillonte të zëvendësonte vetëdijen kombëtare: sa më shumë fetar, aq më pak shqiptar. Feja, në vend që të “shqiptarizohej”, u arabizua, u turqizua apo u persianizua, duke u perceptuar si identitet përjashtues dhe jo si përkatësi shpirtërore.

Kjo krijoi një çarje të thellë ndërmjet besimit dhe vetëdijes kombëtare – një çarje që rilindasit tanë e vunë re herët dhe e konsideruan rrezik ekzistencial. Pa një identitet kombëtar të fortë, shqiptarët rrezikonin të zhdukeshin si subjekt historik. Dijetari ynë, që bashkoi fenë me kombin e që ishte ndër figurat më emblematike të këtij mendimi ishte Hoxhë Tahsini, rektori i parë i Universitetit të Stambollit (Darülfünun) dhe një nga mendjet më të ndritura të shekullit XIX. Ai përfaqësonte modelin e dijetarit mysliman që e shihte kombin si domosdoshmëri historike dhe ishte kritik i ashpër ndaj fanatizmit fetar dhe influencave të huaja që s’kishin lidhje me Islamin burimor. Thënia e tij domethënëse: “Feja pa dije prodhon servilizëm, ndërsa dija pa identitet prodhon imitues mistik” përmbledh qartë filozofinë e tij. Në ligjërimet e veta, Tahsini theksonte domosdoshmërinë e arsimit në gjuhën amtare dhe e konsideronte ruajtjen e gjuhës si obligim fetar po aq sa kombëtar. Për të, Zoti u flet njerëzve përmes arsyes dhe gjuhës së tyre. Në këtë kuptim, ai mishëronte një Islam të brendësuar në realitetin shqiptar, jo të importuar.

Ndarjet fetare rrezikonin ekzistencën e kombit shqiptar

Pashko Vasa, një funksionar i lartë osman (me besim katolik) por mbi të gjitha patriot shqiptar, e kuptoi herët se feja, në rrethana të caktuara, ishte shndërruar në burim përçarjeje dhe regresi. Thënia e tij e famshme: “Feja e shqyptarit asht shqyptaria”, nuk ishte mohim i fesë, por thirrje për subordinimin e saj ndaj interesit kombëtar. Në veprën “E vërteta mbi Shqipërinë dhe shqiptarët”, ai argumenton se në prag të rënies së Perandorisë Osmane, bashkë me fqinjët ballkanikë, e shfrytëzuan ndarjen fetare për të mohuar ekzistencën e kombit shqiptar. Paralajmërimi i tij ishte i qartë: pa vetëdije kombëtare, shqiptarët do të treten në identitete të huaja; pa gjuhë dhe histori të përbashkët, do të shndërrohen në instrument kundër vetvetes.

Gjergj Fishta, klerik françeskan, poet dhe ideolog kombëtar, ishte ndër kritikët më të ashpër të imitimit kulturor dhe mohimit të vetvetes. Në “Lahuta e Malcis” dhe publicistikën e tij, ai denoncon shqiptarin që mohon traditën, përvetëson zakone e veshje të huaja dhe nënçmon gjuhën e vet në emër të “fesë”.

Fishta nuk sulmonte fenë, por fenë e shkëputur nga kombi. Këtë e konsideronte formën më të rrezikshme të robërisë, robërinë mendore, më të rrezikshme se pushtimi i huaj. Sipas tij, imitimi i verbër i dukjes, veshjes, emërtimeve nuk kishte as bazë fetare, as mbështetje në libra të shenjtë.

Rilindja shqiptare nuk ishte monopol i një feje. Ajo përfshinte edhe rilindasit tanë emblematik: Sami Frashëri e quante gjuhën shqipe “themeli i kombit”, ndërsa, i vëllai, Naim Frashëri, që predikonte një etikë fetare të pajtueshme me humanizmin dhe kombëtarizmin, apo Hasan Prishtina, i cili e shihte autonominë kombëtare si obligim patjetërsueshëm moral. Fatkeqësisht, ky vizion progresist nuk u shndërrua kurrë në doktrinë të qëndrueshme institucionale. Përkundrazi, u zëvendësua shpesh nga diskurse fetare importuese, shpeshherë mohuese ndaj gjuhës, historisë dhe traditës shqiptare.

Besimi fetar le të jetë në harmoni me interesin kombëtar

Maksima e njohur “Pa vatan s’ka iman”, ndonëse nuk është hadith autentik, është plotësisht në përputhje me filozofinë politike islame. Mendimtarët e huaj, si Ali Abdel Razik dhe Muhamed Abdu argumentojnë se Islami nuk imponon një formë të caktuar shteti, por kërkon rend, drejtësi, siguri dhe vlera që mund të garantohen vetëm nga një shtet funksional.

Ideja se feja mund të mbijetojë pa shtet, pa ushtri dhe pa vetëdije kombëtare është një utopi romantike, historikisht e pavërtetë. Problemi shqiptar nuk është fetar, por historik dhe sociologjik: feja shpesh është përjetuar si alternativë ndaj kombit, jo si pjesë e tij.

Zgjidhja nuk qëndron në mohimin e besimit, por në rikthimin e mendimit progresist shqiptar, ku feja është çështje e lidhjes shpirtërore me Krijuesin, ndërsa kombi parakusht i ekzistencës historike.

Në këtë kontest do të shtoja nevojën imediate për demaskimin shpikjeve sensacionale të pakuptimta të gjoja ‘ulemave’ të tanë, se, ta nxëmë, emërtimet e foshnjeve me ’emra islam’ është normë e patjersueshme e Islamit, ashtu siç thonë se gjoja egzistuaka përshëndetje eksluzive islame, e cila doemos duhet të jet në arabisht. Të dy këto shembuj e shumë të tjerë, janë trillime të pabaza, të fabrikuara, dhe se me këtë pavetëdijshëm duan ta korrigjojnë edhe librin e shejt-kur’anin, në të cilin qartë thuhet se, të gjithë ne, bijtë e Ademit jemi edhe të dallueshëm me kulturë, gjuhë, tradita e tipare të caktuara. Ulematë tanë edhe pse e dinë këtë, i keqinterpretojnë gjërat, thua se gjuha jonë s’paska përshëndetje adekuate apo emra përkatës. Besimtari shqiptar apo i cilitdo komb, sa herë që të përshëndet, e lidhë ate me falënderim ndaj Krijuesit, dhe sa herë që përgjigjet se ‘jam mirë’ i’a shton ate me fjalë, apo me bindje se falënderimi i takon vetëm Zotit’, e që në fakt është Elhamdulillah në Shqip.

Pastaj, Profeti Muhamed, me asnjë fjalë askund nuk ka porositur që emërimi i fëmijve të bëhet në gjuhë të caktuar, por ka preferuar vënien e emrave të mirë, ndërsa, ulematë tonë kan devijuar me shpikjet e e tyre, se emri muslimanit mund të ishte vetëm në gjuhën e Kur’anit. Nëse do ishte siç na porosisin këta ulema xhahila, atëherë del se, edhe profeti Muhamed e paska patur gabim që bashkëkohanikëve (sahabve)të tij, nuk i ia ka ndërruar emrat e tyre paraislam, por të njejtit i mbajtën emrat që i kishin në paraislam.

Dhe sa herë që ndokush nga ne, mundohet të bëjë sugjerime për tema si kjo, pasuesit e këtyre ulemave të shpallin për anmik të fesë.

Rrjedhimisht, është koha që shqiptarët, si gjithë popujt e civilizuar, ta praktikojnë besimin e tyre në harmoni me interesin shtetformues dhe kombëtar, larg influencave dekadente e konfliktuale që, përveç prapambetjes, nuk i kanë sjellë kurrë të mira këtij populli të shumëvuajtur.

*Autori është orientalist dhe diplomat karriere.

Prof. Dr. Fejzulla BERISHA/

Një shtet që u ndërtua me rezistencë, jo me favore

Republika e Kosovës nuk është produkt i rastësisë historike, as rezultat i një vendimi të izoluar politik. Ajo nuk u dhurua, por u ndërtua me rezistencë të organizuar, sakrificë të lartë dhe një proces të gjatë legjitimimi juridik, politik dhe ndërkombëtar. Historia e saj është histori e një populli që refuzoi zhdukjen politike dhe juridike, duke zgjedhur rrugën më të vështirë: ndërtimin e shtetit përballë mohimit, represionit dhe indiferencës globale.

Çdo përpjekje për ta fragmentarizuar këtë proces – duke mohuar njërën fazë apo duke relativizuar tjetrën – përbën deformim të së vërtetës historike dhe relativizim të vetë shtetësisë së Kosovës. Pa rezistencën paqësore, Kosova nuk do të kishte legjitimitet moral; pa luftën çlirimtare, nuk do të kishte çlirim; pa ndërhyrjen e NATO-s, nuk do të kishte shpëtim nga spastrimet etnike; dhe pa pavarësinë e vitit 2008, nuk do të kishte subjektivitet ndërkombëtar.

1. Autonomia e mohuar dhe kolonializmi i brendshëm (1989)

Heqja e autonomisë kushtetuese të Kosovës nga regjimi i Slobodan Millosheviqit në vitin 1989 ishte akti kryesor i shkatërrimit të rendit kushtetues jugosllav. Ky veprim shkelte Kushtetutën e vitit 1974, shfuqizonte parimin e barazisë federative dhe instalonte një regjim represiv mbi shumicën shqiptare.

Kosova u transformua nga një njësi konstituive de facto në një territor të administruar me forcë, duke krijuar elemente të qarta të kolonializmit të brendshëm – fenomen i njohur edhe në të drejtën ndërkombëtare bashkëkohore. Populli i Kosovës u përball me zgjedhjen historike mes zhdukjes politike dhe rezistencës. Ky moment shënoi fillimin e një epoke të re të organizimit shoqëror dhe politik të shqiptarëve në Kosovë.

2. Gandizmi kosovar: rezistenca paqësore si arkitekturë shtetërore (1989–1997)

Strategjia e udhëhequr nga Lidhja Demokratike e Kosovës dhe Dr. Ibrahim Rugova ishte rezistencë e menduar dhe e strukturuar. Ajo synonte: mbijetesën kombëtare, ruajtjen e institucioneve sociale, dhe fitimin e mbështetjes ndërkombëtare.

Institucionet paralele, referendumi i vitit 1991, zgjedhjet e brendshme dhe diplomacia rugoviane krijuan një realitet politik paralel që i dha Kosovës legjitimitet moral, identitet politik dhe subjektivitet embrional ndërkombëtar. Ky model u krahasua me rezistencën indiane të Gandit, lëvizjen anti-apartheid në Afrikën e Jugut dhe disidencën paqësore në Evropën Lindore. Pa këtë fazë, Kosova nuk do të kishte asnjë bazë morale për të kërkuar ndërhyrje ndërkombëtare më vonë.

3. UÇK-ja dhe e drejta për vetëmbrojtje (1997–1999)

Kur u shterën të gjitha mjetet paqësore dhe represioni u shndërrua në spastrim etnik, u formua Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK). Lufta e saj ishte reagim ndaj dhunës shtetërore, shprehje e së drejtës natyrore për vetëmbrojtje, dhe komponent i domosdoshëm i çlirimit.

Krimet masive serbe në Reçak, Mejë, Krushë e Izbicë dhe eksodi i mbi 800 mijë shqiptarëve e bënë të qartë se Kosova nuk ishte më çështje e brendshme e Serbisë, por krizë ndërkombëtare humanitare. Ndërhyrja e NATO-s në vitin 1999 u bë precedent ndërkombëtar për ndërhyrje humanitare, duke shpëtuar popullsinë nga shfarosja.

4. Administrimi ndërkombëtar dhe rruga drejt pavarësisë (1999–2008)

Administrimi ndërkombëtar i UNMIK-ut solli stabilitet, por edhe kufizime të sovranitetit. Megjithatë, kjo periudhë krijoi Kornizën Kushtetuese (2001), institucione vendore dhe negociata diplomatike në Vjenë. Plani i Martti Ahtisaarit ishte kompromisi maksimal midis realitetit politik dhe së drejtës për vetëvendosje, duke krijuar bazën për shpalljen e pavarësisë.

5. Pavarësia dhe legjitimiteti ndërkombëtar (2008–2010)

Shpallja e Pavarësisë më 17 shkurt 2008 ishte akt juridik, politik dhe ndërkombëtar. Vendimi këshillimor i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë (2010) konfirmoi se shpallja e pavarësisë nuk shkelte të drejtën ndërkombëtare. Kosova u vendos në binar me raste si Timori Lindor, Sudani Jugor dhe proceset e dekolonizimit modern, duke forcuar legjitimitetin e saj ndërkombëtar.

6. Sovraniteti i kufizuar dhe sfidat e funksionalitetit (2008–2020)

Edhe pas shpalljes së pavarësisë, Kosova u përball me sfida serioze: mungesa e anëtarësimit në OKB, mosnjohja nga disa shtete të BE-së, dialog i vështirë me Serbinë, dhe korrupsion strukturor. Shteti ekzistonte juridikisht, por shpesh jo funksionalisht.

7. Lëvizja Vetëvendosje: nga kundërshtimi në përgjegjësi shtetërore

VV u formua si reagim ndaj elitave postluftës dhe administrimit ndërkombëtar. Fitorja elektorale e saj përfaqëson një zhvendosje të besimit qytetar drejt diskursit sovranist, anti-korrupsion dhe të drejtës për vetëvendosje reale. Sfida e saj është të transformojë energjinë protestuese në institucione funksionale dhe politikat e konsolidimit shtetëror.

8. Sovranizimi: sfida e shekullit XXI

Sovranizimi i plotë i Kosovës nënkupton: anëtarësim në OKB, Këshillin e Evropës, NATO dhe konsolidimin e subjektivitetit ndërkombëtar. Kjo kërkon diplomaci të mençur, unitet politik, respekt të plotë kushtetues dhe partneritet strategjik me SHBA dhe BE.

Është sfida kryesore e shekullit XXI për Kosovën: të shndërrohet nga një shtet i njohur pjesërisht në një shtet plotësisht funksional dhe sovran, me institucione që punojnë për qytetarët dhe jo për interesat e ngushta politike.

9. Nga historia te përgjegjësia

Kosova është ndërtuar nga mendja e Rugovës, gjaku i UÇK-së, fuqia e NATO-s dhe vullneti i popullit. Sfida e sotme nuk është më rezistenca, por shtetësia funksionale, sovraniteti i plotë dhe lidershipi përgjegjës. Nuk ka nevojë për mite të reja politike, por për institucione të forta. Nuk ka nevojë për heronj të rinj, por për shtetarë të përgjegjshëm

Nga Kadri Dauti/

Bashkimi (ribashkimi) kombëtar është një aspiratë shumëshekullore dhe e pashuar e kombit tonë. Është një e drejtë historike dhe legjitime e një populli të lashtë, autokton në trojet e veta. E një populli fisnik, liri e paqedashës, që meriton respektin e popujve të tjerë dhe mbarë Evropës për të kaluarën dhe vlerat e tij ndaj identitetit, qytetërimit dhe kulturës evropiane. Asaj Evrope që dikur i ka bërë padrejtësinë më të madhe, duke e ndarë në copa-copa për interesat e saj. 

Ndarja e trojeve shqiptare si prikë fqinjëve tanë ardhacakë, pushtues, nuk mund të mbetet përjetësisht kështu. Nëse në kohën e ndarjes, të Kongresit të Berlinit 1878 dhe të Konferencës së Ambasadorëve në Londër 1913, e më pas, sundonin pikëpamje politike fashiste, sot flitet për rend demokratik, për liri e paqe, për drejtësi e sovranitet. Por këto nuk mund të arrihen duke mbuluar padrejtësitë e mëdha që u janë bërë popujve. Konkretisht, pa korrigjuar vendimet e ndarjes së trojeve etnike shqiptare. Se si e kur kjo varet, por jo kurrë. 

Realiteti i sotëm gjeopolitik, me dy shtete shqiptare dhe pjesë të tjera të trojeve shqiptare në Greqi, Maqedoni, Serbi e në Mal të Zi është i hidhur, i padrejtë dhe i papranueshëm për shqiptarët. Përse duhet të jetë e ndarë Kosova nga Shqipëria?! Opinioni evropian e më gjerë e ka të qartë se shqiptarët duan e kërkojnë të jetojnë bashkë në një shtet të vetin kombëtar. Shqiptarët nuk kanë pasur e nuk kanë përse të kenë strategji nacionaliste për “Shqipëri të Madhe”, sikurse Serbia me “Nacertanie-n” dhe Greqia me “Megaliidhe-në”, por kërkojnë vetëm trojet e veta etnike (natyrale) në një shtet kombëtar. Dhe kjo është aspiratë shumëshekullore, një e drejtë e tyre, e cila kurrsesi nuk lidhet me cenimin e sigurisë dhe stabilitetit në Ballkan. Përkundrazi, do ndikojë vendosmërisht për stabilitet e paqe, siç e ka dëshmuar përgjatë historisë së tij kombi jonë dinjitoz.  

Legjitimiteti i bashkimit të Kosovës me shtetin amë, Shqipërinë.

Sot Kosova është një shtet i pavarur, falë luftës së tij dhe angazhimit të madh të diplomacisë evropiane, veçanërisht SHBA-së dhe ndihmës së tyre e të NATO-s. U zgjidh një padrejtësi e madhe historike. Se “gjaku i Shqipërisë ka forcuar kombet e tjerë”. Evropa reagoi pozitivisht për fajin e saj të dikurshëm. U çlirua një popull nga një regjim fashist, barbar, i Serbisë, që ka ndjekur një politikë shtypëse, shkombëtarizuese, shfarosëse e ka kryer masakrat më çnjerëzore mbi popullin shqiptar të Kosovës dhe atë të Bosnjë-Hercegovinës. Por ironia është se përse Kosova të jetë një shtet i ndarë nga trungu amë? Përse të jenë dy shtete shqiptare? Përse populli i Kosovës nuk është i lirë të vendos vetë për fatin e tij? Në dinamikën gjeopolitike dhe gjeostrategjike sot, Evropa nuk mundet të lëngojë më nga plagët e vjetra. Aspirinat e diplomacisë nuk i shërojnë dot. 

Para objektivit tonë politik, anëtarësimi në BE, duhet të qëndrojë aspirata jonë kombëtare: bashkimi i trojeve etnike shqiptare. Para se Shqipëria të anëtarësohet në BE, duhet të bashkohet Kosova me Shqipërinë në një shtet dhe të futen si një trup i vetëm në BE. Sepse jemi një komb, kemi një identitet. Nuk ka komb kosovar, historikisht ka vetëm një komb: komb shqiptar.

Nuk ka kuptim që në BE, në NATO, në OKB një komb të përfaqësohet me dy shtete, me një flamur kombëtar.  A ka në BE, në NATO dy shtete me një identitet, me një flamur, gjuhë e himn? Përndryshe, nesër, kur Shqipëria e Kosova të jenë në BE, në parlamentin Evropian do jenë deputet shqiptarë të dy vendeve, plus deputetët shqiptarë të Malit të Zi, Maqedonisë dhe Serbisë, për shkak përfaqësisë së minoriteteve atje. Për shqiptarët kjo do ishte një e mirë për të ndikuar në vendimmarrjet e institucioneve evropiane me votat e deputetëve shqiptarë, por kjo nuk qëndron përpara idealit kombëtar.   

Bashkimi i Kosovës me shtetin amë, Shqipërinë, nuk është vetëm në interesin tonë kombëtar, por është edhe në interes të drejtësisë, paqes dhe stabilitetit të rajonit të Ballkanit. Sepse një shtet shqiptar më i fortë, do luaj një rol vendimtar në ruajtjen e ekuilibrave gjeopolitik të rajonit, të paqes e stabilitetit në Ballkan. Do ndikonte në politika më të mira mirëkuptimi mes fqinjëve, duke ndikuar më shumë zhvillimin ekonomik dhe lehtësimin edhe të BE nga ana diplomatike, politike e ekonomike. Flasim për Evropë të Bashkuar, për kombe të bashkuara dhe jo më për një komb të bashkuar. 

Korrigjimi i padrejtësisë së ndarjes së Kosovës nga trungu amë, sikurse edhe pjesët e tjera të trojeve tona Çamëria, Sanxhaku, Shkupi, Plava, Gucia etj., është kërkuar pareshtur. Rezoluta e Konferencës së Bujanit (31.12.1943 – 2.01.1944), me  përfaqësues të dy kombësive (shqiptarëve dhe serbëve), bazuar në parimin e vetëvendosjes së popujve deri në shkëputje, thoshte: Kosova dhe Rrafshi i Dukagjinit është krahinë e banuar me shumicë nga populli shqiptar, i cili, si gjithmonë, ashtu edhe sot, dëshiron me u bashkue me Shqipërinë. … edhe populli shqiptar, do të kenë mundësi me vetëvendosë mbi fatin e tyre, me të drejtën e vetëvendosjes deri në shkëputje. Kjo rezolutë doli në mes zjarrit të luftës për liri kundër nazifashistëve. Garant për këtë ishte UNÇ e Jugosllavisë dhe UNÇSH e Shqipërisë. Për këtë garantonin edhe aleatët e mëdhenj të luftës antifashiste: Bashkimi Sovjetik, Anglia e Amerika (Karta e Atlantikut, Konferenca e Moskës dhe e Teheranit). Por kjo aspiratë edhe sot nuk është realizuar, për shkak të politikës shoviniste, gllabëruese të Serbisë, që riokupoi në 1945 Kosovën.  

Bashkimi i Kosovës me Shqipërinë do ishte thjesht një akt korrigjimi i padrejtësisë së Konferencës “kazino politike” të Ambasadorëve në Londër 1913. Fundja a nuk mbahet Evropa e bota sot mbi tre shtyllat: drejtësi, paqe e stabilitet? Këtë kërkojmë edhe ne. Dhe kurrsesi nuk jemi kundër interesave strategjike të miqve tanë. 

Kush e çfarë e pengon bashkimin?

Bashkimin e Kosovës me Shqipërinë mund dhe po e pengojnë sot për sot, por askush nuk mund ta pengojë përjetë. Sepse jemi vëllezër, kemi një identitet, jemi një komb. Ne, populli me shpirt e me zemër jemi të bashkuar dhe askush nuk na pengon dot. As propaganda antishqiptare për një identitet dhe komb kosovar e sajuar në kuzhinat e Serbisë fashiste, që akoma vazhdon me egërsinë e saj kundër Shqipërisë dhe shqiptarëve. 

Politikisht na pengon politika shqiptare dhe gjeopolitika e diplomacia evropiane. Hipokrizitë e politikanëve shqiptarë në Shqipëri dhe Kosovë duhet të marrin fund. Me interesat e aspiratat tona kombëtare nuk mund të bëjnë tregti për pushtet politikanët amoralë. Ata e premtojnë në fushata elektorale bashkimin kombëtar, bashkimin e Kosovës me Shqipërinë, por e harrojnë sa vijnë në pushtet, se janë të ligj. Fatkeqësisht partitë shqiptare, në Kosovë dhe Shqipëri janë të ndarë e të përçarë egërsisht dhe nuk pritet të punojnë për këtë qëllim madhor kombëtar. Pavarësisht se deklarojnë: “Duam që Kosova të jetë sovrane [dhe] të ketë … të drejtën për t’iu bashkuar Shqipërisë, sepse vetëm kështu do të bëhemi të barabartë me kombet dhe me shtetet e tjerë të zhvilluar demokratikë e përparimtarë të botës”.

Populli shqiptar e do Evropën, se është evropian, por nuk mund të pranojë të jetojë si komb i ndarë në shtete. Nuk mund të pranojë më diskriminimin, asimilimin, mosnjohjen e të drejtave etnike dhe qytetare të vëllezërve tanë në Çamëri, Manastir, Gostivar, Tetovë, Kumanovë, Preshevë, Bujanoc, Metvegjë, Sanxhak, Plavë e Guci. Se kjo është një vetëvrasje politike, një shkatërrim i kazus sonë kombëtare. 

Politika e mos ndryshimit të kufijve nuk është parim universal, nuk është e përjetshme. Një ditë do shuhet. Por në rastin e Kosovës nuk është e qëndrueshme. Sepse, së pari kufijtë u ndryshuan për ish-Jugosllavinë, dhe së dyti, u ndryshuan edhe për Kosovën që u shkëput nga Serbia. 

Problemi është vetëm te Paketa Ahtisari, e cila ndalon bashkimin me Shqipërinë. Por kjo paketë, e padrejtë në shumë anë, një “Kushtetutë antidemokratike edhe shumë diskriminuese për popullin shqiptar të Kosovës” e ka përfunduar qëllimin e saj. Padrejtësia ndaj popullit shqiptar të Kosovës nuk mund të vazhdojë më. Ka ardhur koha të revokohet Pakoja Ahtisari. Me të drejtën ndërkombëtare, është koha që populli i Kosovës të vendos vetë ardhmërinë e tij, sipas parimit të vetëvendosjes të përcaktuar në pikën 2 të Rezolutës 1514 të Asamblesë së Përgjithshme të OKB, datë 14 dhjetor 1962: “Të gjithë popujt kanë të drejtë që të vetëvendosin lirshëm; në përputhje me këtë të drejtë ata përcaktojnë lirshëm statusin e tyre politik dhe ndjekin në mënyrë të lirë zhvillimin e tyre ekonomik, social dhe kulturor.” Për këtë luftoi populli i Kosovës në 1998-1999. Kosova nuk ka përse të jetë më peng i dialogut me Serbinë, kur ajo është rreshtuar qartë me BE-n, SHBA-në dhe NATO-n. Për këtë mjafton vullneti i diplomacisë evropiane. Ne besojmë se ka kaluar koha kur “Drejtësia dhe e vërteta nuk janë mbrojtje në sallat e diplomacisë” – siç tha ish-ambasadori fisnik amerikan G. F. Williams më 15 nëntor 1915 në Boston në tubimin e shqiptarëve. Diplomacia evropiane duhet ta dijë që, ne kemi etje për liri dhe jemi racë e fortë. Sakrificat, gjakun dhe amanetin e të parëve tanë kurrë nuk do i harrojmë. Kurrë!

Evropa sot e di që ne, populli, jemi të bashkuar shpirtërisht e kulturalisht. Kufijtë mes nesh janë thjesht gjeografik. Piramidat kufitare të vendosura nga Komisioni i Delimitimit të Kufijve të Shqipërisë ne i kemi hequr tashmë. Pengesat për këtë vullnet të shqiptarëve janë subjektive, politike. Na pengon vetëm vullneti politik i Evropës. Evropa e pranon tashmë se ne, populli shqiptar jemi më të dëshirueshmit e më të dashurit, sepse kemi “në të njëjtën kohë elementët e forcës, burrërinë, kurajën, të lidhura me devotshmërinë më të butë dhe më të ligjshme.” Edhe ne jemi Evropa. Nuk jemi as lindje e as perëndim, por jemi Perëndim, identiteti i Evropës.

Vetëvendosje!

Padyshim vetëvendosje. Sepse parimi i vetëvendosjes së popujve deri në shkëputje është parim bazë ky i Kartës së Atlantikut, që në shtëpinë e vetë secili vendos sipas vullnetit të tij. Vetëvendosja e lirë e gjithë shqiptarëve në një Evropë të lirë duhet të sjellë bashkimin tonë. Ne vendosim se çfarë do bëjmë: do bashkohemi një ditë politikisht. Hapësirat shqiptare në Greqi, Maqedoni, Serbi e në Mal nuk mund të mbeten nën kolonializmin e tyre. Kur dhe si do e vendosim bashkë me diplomacinë evropiane dhe amerikane. 

Ne nuk kemi asnjë plan të fshehtë bashkimi dhe as nuk e kemi të fshehur qëllimin tonë për tu bashkuar si komb. Se nuk shquhemi për plane të fshehta e djallëzore. Por kemi një qëllim madhor si komb i lirë e demokratik: bashkimi me demokracitë perëndimore. 

Logjika e ftohtë e pranon që, nesër, në BE në NATO apo në OKB nuk ka përse të jenë dy shtete shqiptare, me dy flamuj, me dy himne, me dy vota, kur kanë një identitet, një rrënjë, një histori dhe një kulturë. Që Shqipëria dhe Kosova do të jenë një shtet dhe kombi shqiptar do jetë një entitet politik kjo është thjesht çështje kohëzgjatje procesi, jo qëllimi në vetvete. Kur flitet të bashkohemi në BE, përse të mos bashkohemi më parë si entitet politik! 

Ne jemi popull sovran dhe kemi vullnetin tonë: bashkimi kombëtar. Populli shqiptar e ka deklaruar hapur dhe me vepra verdiktin e vetë për bashkim dhe nuk ka nevojë për referendum. Pritet verdikti diplomatik e politik. 

………..

Tiranë, më 23 dhjetor 2025.

Deklarata e Brukselit dhe paralajmërimi amerikan krijojnë një kuadër të qartë veprimi: mosveprimi nuk është neutralitet, por vetëshkatërrim institucional. Pa ndryshime kushtetuese të thella, rivendosje të plotë të frymës së Marrëveshjes së Ohrit dhe rikthim të orientimit euroatlantik, perspektiva e integrimit evropian shndërrohet në një iluzion, ndërsa shteti ngelet i ngrirë në një tranzicion të pasigurt dhe të rrezikshëm.

Nga Prof. Dr. Skënder Asani

Deklarata e Brukselit e Samitit BE–Ballkani Perëndimor të 17 dhjetorit përfaqëson një pikë kthese historike për Maqedoninë e Veriut, një moment kritik ku të ardhmen e vendit nuk e përcaktojnë më vetëm retorika politike apo premtime boshe, por aftësia reale institucionale, vizioni politik dhe respekti ndaj integritetit kushtetues. Ky dokument nuk është thjesht një instrument diplomatik, por një paralajmërim strategjik dhe një ultimatum i qartë: elita politike e vendit është vënë përballë përgjegjësisë historike për të garantuar stabilitetin dhe perspektivën euroatlantike. Fundi i epokës së iluzioneve integruese është këtu; koha e solidaritetit simbolik dhe stagnimit procedural ka mbaruar. Integrimi i Maqedonisë së Veriut rikthehet në logjikën e ftohtë të përgjegjësisë shtetërore dhe juridike: progresi matet tani me reforma të verifikueshme, konsolidim institucional, respekt rigoroz të standardeve demokratike dhe barazisë ndëretnike, si dhe me implementimin e domosdoshëm të ndryshimeve kushtetuese që regullojnë kontekstin maqedono-bullgar. Mosveprimi ose vonesa nuk janë vetëm gabime politike; ato janë kërcënime reale për stabilitetin, integritetin dhe perspektivën e vendit në skenën euroatlantike.

Ky paralajmërim nuk vepron në izolim. Ai lidhet ngushtë me rezonancën transatlantike, të artikuluar në Ligjin për Autorizimin e Mbrojtjes Kombëtare të SHBA-së, të nënshkruar nga Presidenti Donald Trump, ku theksohet se stabiliteti dhe e ardhmja demokratike e Ballkanit Perëndimor janë interes strategjik amerikan. Në këtë kuadër, Maqedonia e Veriut nuk është më një aktor i brendshëm i pazgjedhur, por pjesë e një arkitekture sigurie ndërkombëtare ku çdo devijim nga kursi euroatlantik, çdo flirtim me agjenda lindore dhe çdo dobësim i kohezionit të brendshëm nuk përbëjnë më thjesht çështje politike e brendshme, por kërcënim të drejtpërdrejtë për stabilitetin rajonal dhe besueshmërinë ndërkombëtare të shtetit. Çdo shmangie nga Marrëveshja e Ohrit dhe Marrëveshja e Prespës nuk është vetëm shkelje ligjore, por akt destabilizues që minon themelet e bashkëjetesës etnike, besueshmërinë ndërkombëtare dhe perspektivën euroatlantike të vendit. Respektimi i këtyre marrëveshjeve është jo vetëm detyrim ligjor dhe politik, por edhe provë e qartë e përkushtimit të Maqedonisë së Veriut ndaj rendit demokratik dhe sigurisë rajonale, duke treguar se shteti është i aftë të qëndrojë fort në arkitekturën e stabilitetit ndërkombëtar.

Kronologjia e zhvillimeve në Maqedoninë e Veriut, kur krahasohet me Deklaratën e Bashkimit Evropian dhe dekretin e Presidentit Trump, zbërthen një realitet shqetësues dhe të qëllimshëm: dobësimi i Marrëveshjes së Ohrit, fragmentimi i faktorit shqiptar, eliminimin e subjektit politik i dalur nga kompromisi i vitit 2001 dhe shpërndarja e premtimeve financiare jorealiste, së bashku me hapjen e pa matur ndaj ndikimeve serbe dhe ruso-kineze, kanë zhvendosur orientimin strategjik larg Perëndimit dhe e kanë ekspozuar vendin ndaj rreziqeve ekstreme politike, ekonomike dhe institucionale; këto nuk janë devijime spontane, por projeksione të qëllimshme që minojnë themelet e shtetit, komprometojnë besueshmërinë e tij rajonale dhe rrezikojnë çdo perspektivë euroatlantike, duke e vendosur Maqedoninë e Veriut në një moment historik kritik, ku çdo heshtje, çdo vonesë dhe çdo devijim shtesë mund të shndërrohet në pasoja të pariparueshme për stabilitetin, identitetin dhe orientimin strategjik të vendit.

Pasojat e këtyre devijimeve janë dramatike dhe të dukshme. Keqmenaxhimi financiar, zbrazja e buxhetit, rënia e standardit jetësor, rritja e tensioneve ndëretnike dhe degradimi i pozitës kushtetuese të shqiptarëve nuk janë më indikacione të izoluar; ato përbëjnë një spirale krize që ushqehet nga paaftësia për vendimmarrje strategjike dhe mungesa e vizionit shtetëror. Marrëveshjet e improvizuara mbi sistemimin e emigrantëve, të hartuara pa transparencë dhe debat institucional, nuk mund të konsiderohen më politika migratore, por akt i hapur destabilizues që ushqen ndarjet e brendshme dhe erozionin e institucioneve shtetërore.

Deklarata e Brukselit dhe paralajmërimi amerikan krijojnë një kuadër të qartë veprimi: mosveprimi nuk është neutralitet, por vetëshkatërrim institucional. Pa ndryshime kushtetuese të thella, rivendosje të plotë të frymës së Marrëveshjes së Ohrit dhe rikthim të orientimit euroatlantik, perspektiva e integrimit evropian shndërrohet në një iluzion, ndërsa shteti ngelet i ngrirë në një tranzicion të pasigurt dhe të rrezikshëm.

Në këtë kontekst, zgjedhjet e parakohshme parlamentare nuk janë instrument formal politik, por domosdoshmëri strategjike për rivendosjen e legjitimitetit, ekuilibrit dhe orientimit shtetëror. Për faktorin politik shqiptar, përgjegjësia nuk është dilemë taktike, por test i aftësisë për të ruajtur rolin shtetformues dhe stabilitetin rajonal. Vetëm një qasje e bashkuar, e bazuar në vizion të qartë dhe strategji të konsoliduar, mund të rikthejë peshën institucionale të shqiptarëve si shtyllë e integrimit euroatlantik dhe garantues të stabilitetit rajonal.

Ky është moment historik ku Maqedonia e Veriut duhet të zgjedhë midis stagnimit të dëmshëm dhe veprimit të vendosur strategjik. Orientimi drejt Perëndimit dhe konsolidimi i integrimit euroatlantik nuk janë opsione, por imperativ historik; çdo devijim nga stabiliteti, çdo fragmentim i brendshëm dhe çdo tolerim i improvizimeve politike shndërrohet në kërcënim të drejtpërdrejtë për të ardhmen e shtetit. Për shqiptarët dhe të gjithë aktorët e vendit, kjo është thirrja për unitet, vizion dhe përgjegjësi: ndërtimi i një shteti funksional, me institucione të forta, barazi kushtetuese dhe pjekuri politike, që garanton paqe, zhvillim të qëndrueshëm dhe besueshmëri ndërkombëtare.

Heshtja dhe pasiviteti nuk mund të jenë më zgjidhje; veprimi i guximshëm, i menduar dhe i koordinuar me partnerët euroatlantikë është e vetmja rrugë për të transformuar krizën në pikë kthimi historik, për të rikthyer stabilitetin rajonal dhe perspektivën e sigurt të Maqedonisë së Veriut si aktor i fuqishëm dhe i përgjegjshëm në arkitekturën euroatlantike.

Në këtë moment të ndërlikuar historik, çdo vendim i drejtuesve politikë shqiptarë dhe maqedonas nuk është më çështje taktike, por vendos për të ardhmen e një shteti, për rolin e tij në rajon dhe për besueshmërinë e tij ndërkombëtare. Ky është çasti ku historia dhe politika bashkohen në një pikë kritike, ku veprimi i vendosur dhe strategjik mund të transformojë krizën në një mundësi të jashtëzakonshme për të ndërtuar një shtet modern, funksional dhe euroatlantik.