– Vepër nga Adrian Paci në Milano –

Sapo na thanë që në Milano, në pjesën moderne të metropolit italian, në “City Life” është një vepër e artistit shkodran, Adrian Paci, që jeton dhe punon në këtë qytet, ku jep leksione universitare, – e dinim që është i njohur në mbarë botën e artit – dhe nxituam të shkonim ta shihnim. Ç’ishte, skulpturë, kompleks monumental, instalacion modern?

– Vërtet kam kërshëri, më duket e mrekullueshme… – po u thosha miqve tanë, Lulit dhe Albanin, që po na çonin për atje mua me Edën time dhe do të shihnim se vepra e Adrian Pacit ishte të gjitha ato që kisha menduar dhe më shumë…

Makina rendëte rrugëve të Milanos dhe çdo shesh më dukej si “Piazzale Lagosta”, ku banonte Maestro Ibrahim Kodra, legjendari, siç po e quante në takimet tona poeti dhe kritiku i artit italian Sebastiano G.

Milano ka ndryshuar dhe është modernizuar edhe në arkitekturë duke ruajtur vetveten, po thoshim, ndërsa unë shtova se, kur donim të shihnim një vepër të Kodrës tonë dikur, duhej të futeshim brenda, në shtëpinë e tij, në studio, në ndonjë galeri, ekspozitë, ndërsa sot, që duam të shohim një vepër të Adrian Pacit tonë, duhet të rendim jashtë, në sheshet e mëdha… aty ishte, permanente… po ndjeja emocion…

Po na prisnin dhe Adriani me Melisën e tij. Iu afruam Veprës së mermertë. Arketipi i një shtëpie pa çati, me pemët brenda më të larta se muret, ato ishin banorë të saj. Fasada për një çast – si asosacion ideje, – më kujtoi Katedralen e Shkodrës, edhe kullat e malësorëve, por Duomon në Firence më shumë, po ajo ngjyrë mermeri. Rozetat ornamentale ngjajnë dhe me punët me grep, çentrot e nënave tona.

Dolëm nga pas shtëpisë. Befasi krijuese, Paci nga ajo që duket e zakonshme, muri dhe pemët, psh, krijon si me realizëm magjik të pazakonshmen, por që është gjithsesi dhe e natyrshme, gjenialiteti i tij artistik arrin thellësitë e asaj që duket e zakonshme, por dhe paradoksale…

Shtëpia e Adrianiane është e banuar nga pemët, të tilla që i gjen dhe në Shkodrën e tij, por janë pemë biblike:

fiku – gjethet e të cilit ishin veshja e parë e njeriut, Adamit dhe Evës, por që simbolizojnë pjellshmërinë dhe dijen, hurma – simbol i 7 virtyteve, shega- kthimin e përjetshëm dhe dashurinë e mëshirshme, qiparisat- janë tipike të trojeve, ku gjen prehjen jeta tokësore. E gjitha është një ftese për të aktivizuar marrëdhëniet mes njeriut, natyres dhe artefaktit në një kontekst urban, është shkruar në targetin mbi bar ndan Veprës. Është kujtimi i shtëpisë tradicionale mes grataçieleve të se ardhmes, – shtoj unë. – Është metafora e jetës, që tenton qielloren dhe Qiellin.

Nuk të iket nga kjo shtëpi e artit…

Visar Zhiti

See Insights and Ads

Create Ad

Like

Comment

Share

Prof. Muhamed Mufaku/

Kohëve të fundit kemi një risi që vlen të prezantohet: promovimi i letërsisë shqipe në gjuhën arabe, gjuhë e 20 shteteve me 400 milionë banorë prej Kuvajtit deri në Marok, e cila është një prej pesë gjuhëve zyrtare të Kombeve të Bashkuara. Është për të shënuar këtu, në sajë të shënimeve të botuesve, se viteve të fundit u bë një ndryshim i madh në raport libër-lexues si pasojë e COVID-19 dhe zhvillimit të hovshëm urbanistik në kryeqendrat arabe. Kështu, duket si kontrast që në kohën që po mbyllen shumë librari në kryeqytetet arabe, shitja e librit po rritet me anë të panaireve dhe kompanive (si “Amazon” e tjera) që merren me sigurimin e librave dhe dërgimin e tyre deri te lexuesi.

Në lidhje me panaire të librave kemi nja 20 që mbahen me rend prej Kuvajtit deri në Marok, por tani dy janë më të rëndësishmit: Panairi i Kajros që ka më shumë reputacion dhe Panairi i Riadit që ka më shumë shitje-blerje të librave (vjet nja 2 milionë vizitorë e mbi 20 milionë euro qarkullim, kurse sivjet 1800 botues e 200 aktivitete).

Mu në këto vite filloi të promovohet mirë letërsia shqipe nëpër panaire të mëdha, kur përcillet atje me ndonjë tryezë e të tjera. Në mungesë të përkrahjes shtetërore, me përjashtim të një libri që e financoi pjesërisht Qendra e Librit në Tiranë më 2021, këto suksese të reja janë fryte të shoqërisë civile dhe disa ambasadorëve që kuptojnë mirë diplomacinë kulturore. Kështu, iniciativa filloi me themelimin e Institutit për Studime Orientale (ISO) në Prishtinë më 2019, që mori përsipër promovimin e kulturës shqiptare në Lindjen e Mesme. Në këtë kuadër e filloi bashkëpunimin me disa shtëpi botuese në vendet arabe dhe filloi të botohen libra për çdo vjet.

Sa për fillim u botuan dy romane: “Përtej binarëve” i Ibrahim Kadriut (Amman 2020) dhe “Një sagë e vogël për burgun” i Besnik Mustafajt (Amman 2021), të përkthyer në arabisht nga Ibrahim Fadlulla. Një vit më vonë, më 2022, doli botimi i dytë i romanit “Era dhe Lisi” i Sinan Hasanit me rastin e 100-vjetorit të lindjes.

Pritja e këtyre romaneve hapi rrugën për vepra të reja. Kështu, këtë vit është hera e parë që prezantohen dy romane të reja në Panairin Ndërkombëtar të Librit në Riad që nisi më 28 shtator dhe zgjat deri më 7 tetor: “Daullja prej letre” i Besnik Mustafajt dhe “Vdekja e Anilës” i Ibrahim Kadriut në përkthim të Adnan Muhamedit që i nxori sivjet shtëpia botuese siriane “Dar al-Hiwar”, e themeluar më 1984 që i nxori deri më tani mbi 1000 tituj. Po ashtu, në Panairin e Librit në Riad sivjet po ekspozohet edhe antologjia e poezisë bashkëkohore e Kosovës me titull “Jetë në vazhdime” që përfshin 18 poetë të Kosovës në përkthim të Muhamed Mufakut.

Këto suksese të promovimit të letërsisë shqipe në Lindjen e Mesme u arritën edhe me qasjen pozitive të disa ambasadave të Kosovës, e sidomos në Riad e në Doha, ku ambasadorët kuptojnë mirë rëndësinë e diplomacisë kulturore, që do të thotë të vizitojnë pavijonin e botuesve dhe të marrin pjesë në promovimin e botimeve të reja në praninë e autorëve e të mbajnë disa kopje në ambasadë për ndonjë mysafirë që vjen. Sivjet, botuesi jordanez i antologjisë së poezisë bashkëkohore të Kosovës premtoi të organizojë për një panair tjetër një recitim të poezive në shqip e arabisht në prani të dy poetëve të Kosovës.

Megjithatë, tani rruga u hap më tutje. Deri në fund të vitit pritet të botohet romani i tretë i Besnik Mustafajt në arabisht, “Dëmtuar gjatë rrugës”, në përkthim të Adnan Muhamedit dhe në botim të shtëpisë siriane “Dar al-Hiwar”. Kjo do të ishte ngjarje, sepse autori do të jetë mysafir nderi i Panairit të Librit në Kajro që mbahet në fund të janarit të vitit 2024, me të cilin rast do të mbahet një tryezë për letërsinë shqipe. Me fjalë të tjera, do të ishte hera e parë që një shkrimtar shqiptar i këtij niveli të ftohet si mysafir nderi dhe prezantohet letërsia e vendit të vet.

Me këto botime, tani letërsia bashkëkohore shqipe ka dyer të hapura në Lindjen e Mesme, por na mungojnë vetëm përkthyesit dhe ministritë që merren me kulturë!

Agron PREBIBAJ/

Nisja e operacionit kriminal komunist me patjeter se do kishte turravrapin për të shkelur gjithçka e kudo, secilin individ të fortë e familje të pashembur, e përse jo Malêsia e Gjakovës të mos ishte njëra nga shënjestërat e para, pasi kjo malësi vitale, ndër shekuj i dha kombit burra kolosë e mendimtarë, derdhi gjak për liri e pavarsi, por edhe shumë rezistente ndaj djallit komunist. Malësia e Gjakovës( Tropoja) sot në 77 vjetorin e nisjes së genocidit komunist në Muzeun Bajram Curri, kujtoi martirët e të persekutuarit nga sistemi komunist.

Piknisja e genocidit ishte në Lokalitetin Lekbibaj ( Nikaj-Mertur) si vatra e fortë e qëndresës dhe rezistencës, ku me 29 shtator të 1946-ës, një ditë e madhe për besimtarët katolikë, u përzgjodh me qellim *Shen Mhilli i përgjakur” siç shkruan vite më parë historiani Dodë Progni, duke e konsideruar si ditë zie e pushtimi për Nikaj-Merturin e malësinë.

Porositësit për këtë genocid ishin të sofistikuar, ku një ditë më parë ushtria e policia njoftoi derë më derë në secilin fshat, se neser kemi një takim në qënderën Lekbibaj, ndërsa aty u rrethuan 2.000 burra të kësaj krahine nga ushtria e kuqe më besprera, e cila prodhoi një manifesitin më antinjerëzor të shqiptarit ndaj shqiptarit, duke pushkatuar në sytë e tyre burrin kolos Fete Sadiku por edhe djaloshin 23 vjeçar Ukë Quni, kjo edhe qellimi për të tembur e pushtuar Malësinë e Gjakovës e Dukagjinin në krahun tjeter, deri tek i ndjeri pak muaj më parë Adem Nuredin Gjoçaj i cili e filloi zbor-internimin në moshën 8-vjeçare në Tepelenë.

Ndërsa ky 77 vjetor vjen me kujtesë e pesimizêm për secilin para krizës sociale e shoqërore që po kalon shoqëria jonë kudo, por me besimtarë për ta kujtuar e lënë të kaluarën në historinë e dhimbëshme kombëtare.

Këtë kremtim-kujtese e hapi kryetari i Shoqatës Antikomuniste të Malësisë së Gjakoves z.Shpend Mulosmani, i cili solli statistikat e dhimbëshme të persekucionit komunist në malësinë tonë.

Në këtë përvjetor genocidi nderoi edhe kryetari i Shoqatës antikomuniste të Shqipërisë z.Etem Fezollari, i cili vlerësoi Tropojën si trevë e rezistencës antikomuniste. Ndërsa kumtesa i e Prof.Ilir Pecnikaj ishte mesazhi njerëzor e shkencor për kujtesën, historinë e promovimin ndaj përsonaliteteve tona.

Nderim e respekt për burrat e familjet që pasuan rezistencën anti-komuniste!

Agron PREBIBAJ/

Dukagjini, historikisht orëmadh, shqiptari më i kalitur ndër shekuj me mendimtarë e prinjës në rezistenco – qëndresën e përjetësisë, e cila po deshmon edhe sot me përcjelljen nga brezat, me potencialet intelektuale e deri te dorëzimi i protofolit për vëndlilnjen.

Një komision organizator i drejtuar nga Ing.Mark Rupa, me mbështetjen finanaciare të bashkëatdhetarëve dukagjinas z.Gjin Markaj & Dedë Prenaj, mundësoi edhe një ngjitje tjeter të historisë në *Altarin Dukagjin*, në Breg-Lumi Shalë!

Në këtë tubim festivo – historik morën pjesë përsonalitete nga gjitha trojet shqiptare, ndërsa memoriali i martirëve të kishës katolike është bekuar nga Imzot Angelo Massafra, i cili ka falenderuar burrat e dukagjinit për sjelljen e historisë në prehrërin e tyre.

Pse jo, mos të krenohet edhe kryebashkiaku i Shkodrës z. Benet Beci, i cili vlerson historinë e veprat nga pasuesit, duke e konsideruar Dukagjinin si thesari i madh i Bashkisë Shkoder.

Aty ishin me zemer të gjithë dukagjinasit, por ishin plotë e folën të gjithë, ata kanë sjellur mesazhet e tyre njërëzore, por pse jo edhe mesazhet e krenarisë në qëndresën shekullore.

Këta janë 7 martirët e ngjitur në Altarin e Dukagjinit.

Të lumnuemit:

At.ÇIPRIAN NIKA O.F.M.

At.BENARDIN PALAJ O.F.M.

At.GJON SHLLAKU O.F.M.

At. GASPER SUMA O.F.M.

Dom.DEDE PLANI

Dom.LAZER SHANTOJA

GJELOSH LULASHI – martir laik.

Dukagjini po vepron si një trupë e vetme, Shoqata Atdhetare Dukagjini me kryetar z.Ndue Sanaj, mbeshtet e bashkëpunon me përsonalitetet që vetëm prodhojnë e japin për Dukagjinin e pasur me histori e kulturë! (fotot nga Mark Gjeka)