Emanuela Dervishi

Dr.Valbona Muça/

Divorci prindëror përfaqëson një tranzicion të rëndësishëm zhvillimor me implikime të mundshme për funksionimin akademik dhe social të adoleshentëve. Adoleshenca e hershme (moshat 10–15) është një periudhë veçanërisht e ndjeshme, e karakterizuar nga maturim i shpejtë neurobiologjik, eksplorim i identitetit dhe rritje e rëndësisë së marrëdhënieve me bashkëmoshatarët. Megjithëse kërkimet empirike identifikojnë në mënyrë të vazhdueshme lidhje modeste midis divorcit prindëror dhe vështirësive të përshtatjes tek fëmijët, më pak vëmendje i është kushtuar mekanizmave zhvillimorë që qëndrojnë në themel të këtyre lidhjeve. Ky rishikim teorik integron teorinë e atashimit, teorinë bioekologjike të sistemeve dhe modelin e stresit familjar për të propozuar një model ndërmjetësues zhvillimor-ekologjik që shpjegon se si proceset e lidhura me divorcin ndikojnë në performancën akademike dhe përshtatjen me bashkëmoshatarët. Rishikimi argumenton se divorci nuk është në vetvete patologjik; përkundrazi, rezultatet varen nga mekanizma ndërmjetësues si pasiguria emocionale, çrregullimet në funksionet ekzekutive, vështirësitë ekonomike, cilësia e prindërimit dhe konflikti ndërprindëror. Gjithashtu shqyrtohen ndikimet moderuese si gjinia, konteksti socio-ekonomik, normat kulturore dhe sistemet mbështetëse shkollore. Diskutohen implikimet për kërkimet longitudinale, ndërhyrjet shkollore dhe politikat familjare.

Hyrje

Struktura familjare ka pësuar transformime të rëndësishme në dekadat e fundit. Divorci është bërë një përvojë relativisht normative, por komplekse nga pikëpamja zhvillimore. Ndërkohë që shumë studime dokumentojnë lidhje statistikore midis divorcit prindëror dhe vështirësive në përshtatjen e fëmijëve, madhësia e këtyre efekteve mbetet modeste dhe heterogjene (Amato, 2001).

Kjo variabilitet sugjeron se divorci në vetvete nuk është një faktor rreziku determinues. Përkundrazi, ai funksionon si një tranzicion zhvillimor, ndikimi i të cilit varet nga proceset marrëdhënore, ekonomike dhe kontekstuale.

Adoleshenca e hershme (moshat 10–15) përfaqëson një fazë veçanërisht të ndjeshme. Gjatë kësaj periudhe, individët përjetojnë ristrukturim të shpejtë neurokognitiv, intensitet të shtuar emocional dhe rritje të varësisë nga vlerësimi i bashkëmoshatarëve (Steinberg, 2014). Adoleshentët kanë pjekuri njohëse për të interpretuar konfliktin familjar, por nuk zotërojnë ende mekanizma të plotë rregullues për të përballuar stresin kronik.

Ky rishikim paraqet një kornizë teorike integruese për të shpjeguar se si divorci prindëror ndikon në rezultatet akademike dhe sociale gjatë adoleshencës së hershme.

2. Karakteristikat zhvillimore të adoleshencës së hershme

Adoleshenca e hershme karakterizohet nga:

Maturimi i funksioneve ekzekutive

Ndjeshmëri e shtuar e sistemit limbik

Rritje e arsyetimit abstrakt

Zgjerim i formimit të identitetit përmes bashkëmoshatarëve

Zhvillimi asinkron midis reaktivitetit emocional dhe kontrollit kognitiv i bën adoleshentët veçanërisht të ndjeshëm ndaj stresorëve mjedisorë.

Stresi i lidhur me divorcin mund të çojë në:

Ulje të kapacitetit të memories punuese

Dëmtim të përqendrimit të vazhdueshëm

Rritje të ruminacionit

Ulje të motivimit të brendshëm akademik

Gjithashtu, zhvillimi i identitetit ndërthuret me krahasimin social. Paqëndrueshmëria familjare mund të sfidojë ndjenjën e përkatësisë dhe statusit social të adoleshentit.

3. Bazat teorike

3.1 Teoria e atashimit

Teoria e atashimit pohon se marrëdhëniet e sigurta me kujdestarët nxisin rregullimin emocional dhe sjelljen eksploruese (Bowlby, 1969). Divorci mund të cenojë sigurinë emocionale, veçanërisht kur shoqërohet me konflikt të lartë ndërprindëror ose prindërim të paqëndrueshëm.

Pasiguria emocionale mund të shfaqet në formën e ankthit, tërheqjes ose hipervigjilencës, duke ndikuar indirekt në angazhimin në klasë dhe marrëdhëniet me bashkëmoshatarët.

3.2 Teoria bioekologjike e sistemeve

Korniza ekologjike e Bronfenbrenner-it e koncepton zhvillimin si një proces që ndodh brenda sistemeve të ndërlidhura:

Mikrosistemi: ndërveprimi prind–fëmijë

Mesosistemi: bashkërendimi familje–shkollë

Ekzosistemi: stabiliteti ekonomik dhe rezidencial

Makrosistemi: normat kulturore mbi divorcin

Në këtë kuptim, divorci përfaqëson një ndryshim sistemik, jo thjesht një ngjarje të vetme.

3.3 Modeli i stresit familjar

Modeli i stresit familjar thekson rolin e vështirësive ekonomike si ndërmjetësues midis tranzicioneve familjare dhe rezultateve tek fëmijët (Conger & Donnellan, 2007). Vështirësitë financiare rrisin stresin prindëror, duke ulur cilësinë e prindërimit dhe mbikëqyrjes.

Rënia akademike, në këtë rast, shfaqet indirekt si pasojë e praktikave të dobësuara prindërore, jo domosdoshmërisht nga vetë divorci.

4. Rezultatet akademike: Mekanizmat ndërmjetësues

Ky rishikim propozon katër rrugë kryesore ndërmjetësuese:

Pasiguria emocionale

Ankthi kronik dhe preokupimi emocional reduktojnë përqendrimin dhe këmbënguljen.

Çrregullimi i funksioneve ekzekutive

Stresi ndikon në memorien punuese dhe aftësitë planifikuese.

Vështirësitë ekonomike

Burimet e kufizuara reduktojnë aksesin në mbështetje arsimore.

Ndërprerjet shkollore

Lëvizjet rezidenciale ndërpresin vazhdimësinë akademike dhe integrimin social.

Studimet tregojnë se familjet e paprekura nga divorci, por me konflikt të lartë, mund të prodhojnë rezultate të ngjashme ose edhe më negative krahasuar me familjet e divorcuara me konflikt të ulët.

5. Përshtatja sociale dhe marrëdhëniet me bashkëmoshatarët

Marrëdhëniet me bashkëmoshatarët bëhen qendrore gjatë kësaj faze. Divorci mund të ndikojë në:

Zhvillimin e besimit

Modelet e zgjidhjes së konflikteve

Identitetin social të perceptuar

Reagimet internalizuese përfshijnë tërheqje dhe vetmi.

Reagimet eksternalizuese përfshijnë agresivitet dhe kundërshtim.

Konteksti kulturor luan rol moderues, sidomos në shoqëritë ku divorci stigmatizohet.

6. Modeli ndërmjetësues zhvillimor-ekologjik

Modeli i propozuar e koncepton divorcin si një tranzicion fillestar që ndikon në rezultatet përmes ndërmjetësve marrëdhënorë dhe kognitivë:

Divorci prindëror → (konflikti ndërprindëror + vështirësitë ekonomike + cilësia e prindërimit) → siguria emocionale & funksionet ekzekutive → arritjet akademike & përshtatja sociale

Moderatorët përfshijnë gjininë, statusin socio-ekonomik, normat kulturore dhe sistemet mbështetëse shkollore.

Ky model zhvendos fokusin nga strukturat statike drejt proceseve dinamike.

7. Rezilienca dhe faktorët mbrojtës

Jo të gjithë adoleshentët që përjetojnë divorc shfaqin vështirësi. Faktorët mbrojtës përfshijnë:

Konflikt të ulët pas divorcit

Prindërim të ngrohtë dhe të qëndrueshëm

Rutinë të qëndrueshme

Marrëdhënie të forta me mësuesit

Akses në shërbime këshillimi

Kërkimet mbi reziliencën tregojnë se edhe një marrëdhënie e vetme mbështetëse dhe e qëndrueshme me një të rritur mund të zbusë ndjeshëm efektet e stresit (Masten, 2014).

8. Implikime për kërkimin shkencor

Studimet e ardhshme duhet të:

Përdorin dizajne longitudinale të fokusuara në moshat 10–15

Dallojnë konfliktin para divorcit nga përshtatja pas tij

Integrojnë masa neurokognitive dhe psikosociale

Kryejnë krahasime ndërkulturore

Modelet dinamike të proceseve mund të ofrojnë fuqi më të madhe shpjeguese sesa krahasimet strukturore.

9. Implikime për politikat dhe arsimin

Politikat duhet të fokusohen në:

Mbështetje ekonomike për familjet me një prind

Shërbime ndërmjetësimi familjar për reduktimin e konfliktit

Programe shkollore për vlerësim dhe ndërhyrje psikosociale

Institucionet arsimore duhet të zhvillojnë protokolle tranzicioni për nxënësit që përjetojnë ndryshime në strukturën familjare.

10. Përfundim

Divorci prindëror gjatë adoleshencës së hershme përbën një tranzicion zhvillimor me pasoja të mundshme akademike dhe sociale. Megjithatë, rezultatet ndërmjetësohen nga siguria emocionale, funksionet ekzekutive, stabiliteti ekonomik dhe cilësia e marrëdhënieve.

Duke integruar teorinë e atashimit, teorinë ekologjike të sistemeve dhe modelin e stresit familjar, ky rishikim propozon një model ndërmjetësues zhvillimor-ekologjik që e rikoncepton divorcin nga një kategori statike rreziku në një proces dinamik zhvillimor.

Divorci nuk parashikon në mënyrë të njëtrajtshme vështirësi; përkundrazi, kontekstet marrëdhënore dhe sistemike përcaktojnë trajektoret zhvillimore.

Referenca

Amato, P. R. (2001). Fëmijët e divorcit në vitet 1990: Një përditësim i meta-analizës së Amato dhe Keith (1991). Journal of Family Psychology, 15(3), 355–370.

Amato, P. R. (2010). Kërkimi mbi divorcin: Tendenca të vazhdueshme dhe zhvillime të reja. Journal of Marriage and Family, 72(3), 650–666.

Amato, P. R., & Fowler, F. (2002). Praktikat prindërore, përshtatja e fëmijës dhe diversiteti familjar. Journal of Marriage and Family, 64(3), 703–716.

Amato, P. R., & Keith, B. (1991). Divorci prindëror dhe mirëqenia e fëmijëve: Një meta-analizë. Psychological Bulletin, 110(1), 26–46.

Bowlby, J. (1969). Atashimi dhe humbja: Vëllimi 1. Atashimi. Basic Books.

Bronfenbrenner, U. (1979). Ekologjia e zhvillimit njerëzor: Eksperimente nga natyra dhe dizajni. Harvard University Press.

Conger, R. D., & Donnellan, M. B. (2007). Një perspektivë ndërvepruese mbi kontekstin socio-ekonomik të zhvillimit njerëzor. Annual Review of Psychology, 58, 175–199.

Conger, R. D., Conger, K. J., & Martin, M. J. (2010). Statusi socio-ekonomik, proceset familjare dhe zhvillimi individual. Journal of Marriage and Family, 72(3), 685–704.

Demo, D. H., & Acock, A. C. (1996). Struktura familjare, proceset familjare dhe mirëqenia e adoleshentëve. Journal of Research on Adolescence, 6(4), 457–488.

Evans, G. W., & Schamberg, M. A. (2009). Varfëria në fëmijëri, stresi kronik dhe memoria punuese në moshë të rritur. Proceedings of the National Academy of Sciences, 106(16), 6545–6549.

Hetherington, E. M., & Kelly, J. (2002). Për mirë apo për keq: Rishqyrtimi i divorcit. W. W. Norton.

Kelly, J. B., & Emery, R. E. (2003). Përshtatja e fëmijëve pas divorcit. Family Relations, 52(4), 352–362.

Kamp Dush, C. M., Cohan, C. L., & Amato, P. R. (2001). Marrëdhënia midis divorcit prindëror dhe mirëqenies së adoleshentëve. Journal of Marriage and Family, 63(4), 921–934.

Lansford, J. E. (2009). Divorci prindëror dhe përshtatja e fëmijëve. Perspectives on Psychological Science, 4(2), 140–152.

McLanahan, S., & Sandefur, G. (1994). Rritja me një prind: Çfarë dëmton, çfarë ndihmon. Harvard University Press.

Masten, A. S. (2014). Magjia e zakonshme: Rezilienca në zhvillim. Guilford Press.

Sun, Y., & Li, Y. (2009). Divorci prindëror, madhësia e vëllazërisë dhe burimet familjare në lidhje me performancën akademike të fëmijëve. Social Science Research, 38(3), 622–634.

Steinberg, L. (2014). Mosha e mundësive: Mësime nga shkenca e re e adoleshencës. Houghton Mifflin Harcourt.

Wolchik, S. A., Sandler, I. N., Millsap, R. E., et al. (2000). Ndjekje gjashtëvjeçare e ndërhyrjeve parandaluese për fëmijët e divorcit. Journal of the American Medical Association, 283(14), 1874–1881.

Foto: living.al

Faruk Myrtaj/

“Visar Zhiti: viktima e sureales”- Robert Elsie

“Më kishin arrestuar për një libër që, besoj, ishte më se modest”.Kështu shpjegohet, tashmë i lirë, Njeriu Visar Zhiti. Tashmë kur ditë pas dite po harrojmë, fatmirësisht por edhe fatkeqësisht, ferrin nga i cili të gjithë kemi dalë. “Duke menduar për rimat, harroja krimin që s’e kisha kryer, por që të tjerët e realizuan mbi mua”, qartëson më tej poeti Visar Zhiti. Robert Elsie, edhe pa jetuar në Shqipëri e ka përjetuar absurdin e Shqipërisë. Së paku pjesën që i ra për “fat” Visar Zhitit. “Visar Zhiti: viktimë e su-reales”, është shprehur ai. Mbase pa të drejtën për ta quajtur assesi viktimë.

“Poezitë e burgut” janë poezi të njeriut që hyri njeri dhe doli njeri nga burgu. Jo të gjithë e kanë pasur këtë fat. Duhej vrarë vetja patjetër dhe unë zgjodha një tjetër lloj vetëvrasjeje: poezinë, që më siguronte rrezikun permanent, pra emocionin e madh të të gjallit. Poezitë e këtij libri vetëm kështu duhen pranuar.”

Si për të shpëtuar veten nga vetja e vjetëve atje, Visar Zhiti nxiton të shkruajë një parathënie ku ai ndjen se doemos duhet të përmend si (bashkë)autor, apo si botues, apo redaktor, apo ruajtës të poezive të librit, të ndrymyrit e tjerë të atyre qelive: Maks Rakipin, Halit Lazen, Zyhdi Moravën, Ron Çobanin, Linc Ngjelën, Ahmet Kolgjinin, Ismail Farkën, Sherfi Merdanin, Robert Vullkanin, Adriatik Mustafain e plot të tjerë që sot vetes i thonë se janë të lirë.

Të lirë para kujt?

Cilët ishin gardianët dhe a ishin ata vet, gardianët, më të lirë se të burgosurit e tyre?

V(jetët) e burgut, a ishin të gjithë mungesë lirie, i huanin apo i rrëmbenin liri të burgosurit njëri-tjetrit?

Analfabetët në burg kontrolloheshin më pak, shkruan autori. A thua nuk kishte dhe arsye të tjera për tu kontrolluar më pak? Ose për tu torturuar më shumë? Ose për të mbetur të burgosur edhe pas lirimit?

Mjaft të vërejmë titujt e pjesëve të librit dhe ndjejmë tërë përgjigjet që qartësohen edhe pa përgjigje të drejtpërdrejtë.

“Mërmërimat e zbathura”, (Ditëlindja ime në qeli. Ç’të bëj? Mblidhem në vetvete, si molla që fshihet pas gjetheve, sa do ruajtur fara që është brenda, unë s’jam i pari që dënohem në këtë botë, por më vjen keq që s’jam as i fundit; preka kyçet e duarve dhe të këmbëve, ishin vendet më të përshtatshme për prangat).

Atdheu i Çmendur: Tmerrësisht njëlloj të jenë ditët/ 5 herë rresht e premte/gjithmonë e martë ters/ asnjëherë e dielë/…Veç jo Atdheun, me atdheun e çmendur nuk luhet/…Toka u bë baltë…Dhe po të jesh në burg, të dënojnë prapë…!)

Ka këtu edhe një poezi që është ndoshta torturuese për të gjithë të burgosurit, dhe ata që nuk u mbyllën dot brenda. Nuk mund të mos e citojmë, sado shkurt që duhet shkruar. “Të burgosurit në ndihmë të dhunës/Ti s’je polici-por shkopi i tij i gomës/Ti s’je qeni me erë-por nuhatja e tij./ Ti s’je goja-por dhëmbët me jargë helmatisëse…/Megjithatë je prapë i burgosur/ Mes të burgosurve qeli lëvizëse je!/…ne, vet ne, e mbajtkemi burgun/ Bashkë me popullin!”

Pas kësaj është e lehtë të pranosh titullin: Atdheu i Çmendur. Dhe të kërkosh çmendësit e tij, kush i mbërtheu “gozhdët e përgjakura të kryqit”, cilët e quajtën dhe ishin “kafshë të mira dhe të këqija të burgut”, dhe përse të gjithë, tmerrësisht të gjithë, patëm ”vdekje pa arkiv(ole)” Poeti duke qenë i mbyllur në burg detyrohet të rrisë përmasat e zemrës. Pikërisht kjo zemër e gjerë nuk e lejon të mos i thotë ato që duhen thënë, qoftë edhe si EPITAF:

“Ti po vdes

Dhe brohoret

Asgjë nuk po thua ti, populli im…!”

Megjithatë (vini re) populli im! Visar Zhiti është aty, mes së mirës dhe së keqes, asnjërën prej tyre nuk ka e shpërfillë, asnjërën prej bartësve të tyre nuk ka ndërmend ta largojë nga vetja. Ne jemi, ata që ishim, ne do të jemi, këtu, te ky vend, brenda kësaj dhimbjeje të bukur, si një poezi, të cilën e kemi shkruar të gjithë…

Kafka e hedhur në këmbët tona, është saktësisht kafka jonë.

(Gazeta “Republika”, 9.2.1994)

Dr. Shefqet Deliallisi/

Shumë pyetje që kërkojnë përgjigje…Pse njerëz që hanë çfarë t’i pëlqejë në çfardo sasi, fizikisht inaktivë, nuk shtojnë në peshë ? Pse njerëz të tjerë, me histori familjare për mbipeshë apo obezitet, ndonëse hanë sasi modeste, bëjnë dhe aktivitet fizik, bëhen dhe mbeten obezë? Pse njerëz të tjerë (në fakt shumica) qëndrojnë në të njejtën peshë ? Pse pesha e tepërt që me shumë vështirësi humbet, shpejt rifitohet ? Pse disa vende kanë nivel të lartë obeziteti, ndërsa të tjerë jo ?

Pse obeziteti nuk ishte problem vite më parë? Përgjigjen duhet ta kërkojmë tek genet dhe ambienti. Ne duhet të falenderojmë ose mallkojmë parardhësit tanë për peshën apo formën e trupit që kemi. Epidemia e mbipeshës dhe obezitetit është një fenomen i kohës moderne, veçanërisht i 20 viteve të fundit, si shprehje e ndryshimit të ambjentit. Sigurisht që faktorët gjenetikë janë shumë të rëndësishëm, por genet “ndizen” dhe “shuhen” nga ndikimi i ambjentit.

GENET S’KANË NDRYSHUAR.

AMBIENT PO.

Ndonëse bota ka pësuar ndryshime të pa llogaritshme në të gjitha fushat, ndonëse ne mund të vishemi sipas modës së fundit, të përdorim makina të tipeve të fundit, organizmi ynë nuk është tjetër veç ai i paraardhësve të lashtë.

Mënyra se si ai trajton ushqimin, bakteriet, ndotjen, stresin, ka pësuar fare pak ndryshime.

Ne gjendemi të “strehuar” në një organizëm të përshtatur për tjetër ambient, atë të shekujve më parë, kur vdekja ishte e hershme, shpesh para moshës së riprodhimit, organizmi ishte përshtatur për njerëz fizikisht të fuqishëm, që përdornin ushqime të thjeshta, të siguruar nëpërmjet një pune të rëndë fizike.

Disa nga instiktet që trashëgojmë, pozitive për njerëzit e lashtë, shpesh shpëtimtarë për jetën e tyre, janë kthyer tashmë në kërcënim për jetën tonë.

Sot, shumë njerëz kanë mundësi të hanë çfarë t’ju pelqejë, në çfarëdo sasie që dëshirojnë.

Jo gjithmonë ka qenë kështu. Paraardhësit tanë nuk mundnin të siguronin ushqimin në mënyrë të qëndrueshme. Periudhat e ushqimit të bollshëm alternoheshin me mungesa ekstreme. Për të mbijetuar, organizmi i tyre ishte përshtatur për këtë gjendje. Mamagazinonte energjinë e tepërt, kur ushqimi ishte i bollshëm, për ta përdorur kur kërcënohej nga uria apo sëmundje të rënda.

Këtë përshtatje organizmi ynë vazhdon ta trashëgojë dhe sot. Kur hamë ushqime të bollshme, energjinë e tepërt e depozitojmë në formën e dhjamit. Për fatin tonë të keq, sot për shumicën njerëzve, sigurimi i ushqimit është i lehtë dhe shpesh mbi nevojat energjitike.

ÇFAR PO NDODH ?

Mund t’i shpëtojmë influencës së ambientit?.

Është presioni i ambientit që na inkurajon të hamë shumë, e pamundur shmangia.

Është e lehtë të hash. Është kënaqsi.

Është relativisht e pa kushtueshme. Sinjalet fiziologjike që na shtojnë dëshirën për të ngrënë janë shumë të forta, ndërsa sinjalet për ta ndalur ngrënien shumë të dobta.

Ne hamë kur jemi të lumtur.

Ne hamë dhe kur jemi të mërzitur.

Ne kemi përshtatur shprehi sociale, festa me ngrënie dhe pije të tepërta.

Ne ngrënien e lidhim me shëndetin, mirëqenien dhe statusin social.

Përshtatjet që trashëgojmë nga paraardhesit, në shoqërinë e sotme të bollëkut ushqimor janë bërë të dëmshme, duke shkaktuar mbingrënie te njerëz tashmë të dhjamosur.

Energjia e tepërt depozitohet në formën e dhjamit, duke u bërë shkak për shfaqen e obezitetit.

Kështu rezervat e dhjamit, që aq mirë i shërbenin njerëzve të lashtë, njerëzve modernë i shkaktojnë probleme serioze, madje i shkurtojnë jetën.

Obeziteti sot e kërcënon shëndetin nëpërmjet diabetit, tensionit të lartë, sëmundjeve të zemrës dhe enëve të gjakut, disa llojeve të kancerit, etj

Nga ana tjetër, shoqeria jonë për gjenerata ka punuar fort për ta bërë jetën sa më të lehtë, aktivitetin fizik sa më pak të nevojshëm. Ndryshime thelbësore kanë ndodhur dhe vazhdojnë të ndodhin në aktivitetin fizik. Organizmi, që ne trashëgojmë, është i përshtatur për një pune intensive fizike. Ndërsa sot pamundësia për aktivitet fizik përbën një problem të ri për racën njerëzore.

Njerëzit qëndrojnë ulur para tavolinës, në vend që të lëvizin. Vetëm pak vite më parë fëmijët luanin jashtë shtëpisë për orë të tëra, ndërsa sot qëndrojnë pasivë përpara celularit, apo lojrave elektronike.

Në kohët e lashta ishte e pamundur që dikush të qëndronte ulur për muaj e vite. Madje edhe paraardhësit tanë fermerë të disa viteve më parë, duhej të punonin fort fizikisht, ndryshe nga sot, kur shumicën e puneve e kryejnë makineritë.

Dhe kjo ka implikime të rëndësishme mbi organizmin dhe shëndetin.

Të bëhesh aktiv fizikisht sot, s’është e lehtë. Kërkon sforcim, mund dhe kohë. Njerëzit sot sforcohen për të planifikuar një aktivitet fizik.

KA ZGJIDHJE ?

Para këtyre ndryshimeve jemi të pafuqishëm?

JO. Ajo që mund të bëjmë ne sot është t’i kthejmë ndryshimet në favorin tonë, apo së paku t’i kthejmë në të padëmshëm…

Gladiola Jorbus/

Manipulimi emocional në epokën e lidhjeve online.

Në një botë ku komunikimi zhvillohet me shpejtësinë e një klikimi, marrëdhëniet njerëzore kanë marrë një formë të re. Ato lindin, rriten dhe shpesh përfundojnë në platforma digjitale. Pikërisht në këtë realitet të ri është shfaqur një dukuri që po diskutohet gjithnjë e më shumë: love bombing digjital. Një taktikë që në pamje të parë duket si dashuri e zjarrtë, por në thelb fsheh manipulim emocional.

Çfarë është love bombing digjital?

Love bombing është një sjellje ku një person të përmbyt me vëmendje, komplimente dhe deklarata të mëdha dashurie, në një kohë shumë të shkurtër. Në versionin digjital, kjo ndodh përmes mesazheve të shpeshta, telefonatave të vazhdueshme, reagimeve të tepërta në rrjetet sociale dhe një ritmi komunikimi që nuk të lë hapësirë të marrësh frymë. Në fillim duket si ëndrra e kujtdo: dikush që të kushton gjithë kohën, të vlerëson, të kërkon, të adhuron. Por intensiteti i tepruar është pikërisht ajo që e bën këtë sjellje të dyshimtë.

Rrjetet sociale dhe aplikacionet e mesazheve e kanë bërë shumë të lehtë krijimin e një afërsie të rreme. Një person mund të dërgojë dhjetëra mesazhe në pak minuta, të komentojë çdo foto, të reagojë ndaj çdo postimi dhe të krijojë iluzionin e një lidhjeje të fortë, edhe pse realisht nuk ekziston.

Njoftimet e vazhdueshme, algoritmet që nxisin ndërveprim dhe mundësia për të qenë “online” gjatë gjithë kohës e bëjnë love bombing-un digjital më intensiv dhe më të vështirë për t’u dalluar.

Edhe pse në fillim mund të duket si romancë e pastër, love bombing ka disa shenja të qarta si: mesazhe të pandërprera, edhe kur nuk ke mundësi të përgjigjesh; deklarata dashurie shumë të hershme, pa u njohur mirë; presion për të kaluar menjëherë në intimitet emocional ose fizik; idealizim i tepruar, sikur je “perfekt”; reagime negative kur vendos kufij ose kërkon hapësirë; apo përshpejtim i lidhjes në mënyrë artificiale.

Këto sjellje nuk tregojnë pasion, por nevojë për kontroll. Shpesh, love bombing-u nuk është rastësi. Mund të vijë nga persona me tendenca manipuluese, narciziste ose nga ata që kërkojnë të krijojnë varësi emocionale. Qëllimi është i thjeshtë: të të bëjnë të ndihesh i veçantë, i zgjedhur dhe i varur nga vëmendja e tyre, në mënyrë që më vonë të kenë pushtet mbi ty.

Pasi krijohet kjo varësi, faza e dytë është pothuajse gjithmonë e njëjtë: tërheqje e papritur, ftohtësi, kritika ose sjellje kontrolluese. Viktima mbetet e hutuar, duke kërkuar të rikthejë intensitetin fillestar, i cili nuk ka qenë kurrë i vërtetë.

Nuk është e lehtë të dallosh love bombing, sidomos kur vjen në formën e vëmendjes së ëmbël. Por disa hapa mund të ndihmojnë:

Vendos kufij të qartë në komunikim.

Mos e ngatërroni intensitetin me afërsinë e vërtetë.

Jepi vetes kohë të njohësh personin.

Vëzhgo nëse fjalët përputhen me veprimet.

Bisedo me dikë të besuar për të marrë një perspektivë të jashtme.

Love bombing digjital është një nga pasojat e epokës së komunikimit të menjëhershëm. Ai shfrytëzon shpejtësinë dhe intensitetin e botës online për të krijuar një lidhje të rreme, e cila më vonë kthehet në manipulim. Të njohësh shenjat dhe të mbrosh kufijtë e tu emocionalë është mënyra më e mirë për të shmangur këtë kurth. Dashuria e vërtetë nuk të bombardon. Ajo rritet ngadalë, me respekt dhe stabilitet.

Foto: https://www.maryleboneproject.org.uk

Valbona Ahmeti/

7 Marsi në atdheun tonë festohet si Dita e Mësuesit, ndërsa 8 Marsi si Dita Ndërkombëtare e Gruas. Me rastin e këtyre dy festave të bukura, komuniteti ynë shqiptar në Montreal u mblodh në një aktivitet të veçantë, të organizuar nga Shoqata Shqiptare nën përkujdesjen e zonjave Julinda Basha, Anila Hasko dhe Ilirjana Latifi.

Atmosfera e aktivitetit ishte e ngrohtë dhe plot emocion. Poezi të recituara nga poetja Valbona Ahmeti, pastaj nxënësit e shkollës shqipe “Naim Frashëri” në Montreal recituan me shumë dashuri poezi kushtuar mësuesit dhe nënës, ndërsa të vegjlit interpretuan edhe disa këngë që sollën buzëqeshje dhe duartrokitje nga të pranishmit.

Programi artistik u pasurua edhe më tej nga Suela Mero e cila interpretoi disa këngë të shoqëruara me fizarmonikë nga kompozitori Vlonjat Piro Kola. Një moment shumë i veçantë ishte edhe paraqitja e vajzushës Abigael, e cila na mahniti me zërin e saj plot ngjyra dhe me një vokal të nivelit të lartë, duke interpretuar dy këngë në gjuhën angleze.

Natyrisht, si në çdo aktivitet të komunitetit tonë, nuk munguan as ushqimet tradicionale shqiptare, të cilat i dhanë edhe më shumë shije këtij takimi miqësor. Falënderime të veçanta shkojnë për sponsorët që kontribuuan në këtë organizim: zotëri Prend Tanushi, zotëri Nexhi, Lori Café, si dhe të gjithë ata që ndihmuan për ta bërë këtë festë edhe më të bukur.

Ky takim ishte një dëshmi e gjallë e dashurisë për gjuhën, kulturën dhe traditat tona, si dhe një moment i bukur bashkimi për komunitetin shqiptar në Montreal.

See insights and ads

Boost post

All reactions:

33