Nga Prof.dr. Skender ASANI/

Ballkani historikisht ka qenë një zonë me dridhje të vazhdueshme tektonike gjeopolitike, që ka ardhë si pasojë e ushtrimit të ndikimit rus kundrejt aspiratave të popujve për liri dhe pavarësi. Ky ndikim është shprehur në forma e metoda të ndryshme, por ka pasur një qasje konstante, duke e ushqyer politikat nacionaliste serbe dhe të të tjera, me ide hegjemoniste, që u ngritën në formë të projekteve: Serbia e Madhe (Naçetania), Bullgaria e Madhe (Shën Stefani) dhe Greqia e Madhe (Megaloidea).

Në proceset historike asgjë nuk ndodhë rastësisht, ashtu siç nuk ishin të rastësishme edhe këto projekte që zanafillën e kishin në liftërat ruso-turke të viteve 1875-1878, e njohur ndryshe edhe si Kriza eLindore, ku pas debaklit të ushtrisë osmane jetësohet projekti i Bullgarisë së Madhe që kapte gati gjithë territorin e Rumelisë së dikurshme (Maqedoni, Kosovë etj.).

Zhvillimet në Ballkan patën jehonë edhe në kancelaritë evropiane dhe për pasojë më 13 qershor 1878 u mbajt Kongresi i Berlinit, i cili i shpëtoi kufijtë e jashtëm të Perandorisë Osmane, por i bëri koncesione Serbisë dhe Rusisë në dëm të territoreve shqiptare, sidomos me Sanxhakun e Nishit ku u dëbuan dhjetra mijëra shqiptarë të cilët ishin të detyruar të vendosen në brendi të Kosovës dhe në Maqedoni (si shembull eshte edhe lagja e muhagjerëve në Shkup).

Në frymën e vendimeve të Kongresit të Berlinit, bashkësia ndërkombëtare çuditërisht e shpërbleu hegjemoninë ruso –serbe me aneksimin e Ulqinit.

Kjo hegjemoni ishte shumë aktive në terern dhe pritej momentin kur do të rrënohej Perandria Osmane dhe kjo ndodhi me krijimin e Aleancës Ballkanike e cila ishte nxitëse e luftërave Ballkanike , që kulmoi me Betejën e Kumanovës (16 tetor 1912). Edhe Lufta se Pare Boterore ishte iniciuar përmes një organizate të fshetë terroiste serbe. Fryma e kësaj organizate u shtri gjatë gjithë periudhave të historisë, duke arritur kulmin në vitin 1999, kur Serbia në Kosov shkaktoi një gjenocid të paparë. Kjo frymë madje u vërejt edhe në sulmin e fundit terrorist në Banjskë të Zveçanit, ku Beogradi kishte dërguar një grup të armatosur për të destabilizuar Kosovën, qëllimi i të cilit ishte aneksimi i kësaj pjese dhe bashkangjitja të ashtuqaujaturës “bota serbe”. Çuditërisht ky veprim i Serbisë ende nuk ka marrë një denim të merituar nga bashkësia ndërkombëtare.

Por të gjitha aventurat hegjemoniste serbe mori një përgjigje adekuate nga NATO në mars të vitit 1999, kur, për qëllime humanitare, u ndërmor një fushatë ajrore duke bombarduar caqet luftarake të Millosheviqit. Ndërhyrja e NATOs ia riktheu kredibilitetin e humbur të Evropës gjatë luftërave ne ish Jugosllavi, për arsye se për herë të parë po vendosej në praktikë koncepti i Presidnetit amerikan Vilson që iu jepte të drejta sovraniste edhe popujve të vegjël të Ballkanit. Ky ishte edhe një hap i guximshëm drejt hapjes së propceeseve integruese euroatlantike që shpiente ne anëtarësimin në BE dhe NATO të vendeve të Ballkanit.

Ballkani sërish është shendërruar në një arenë përplasjesh gjeopolitike. Kësaj radhe invazioni rus në Ukrainë ka ndikuar që reflektorët e BE-së, të NATO-s dhe të SHBA të fokusohen më tepër, duke u munduar që ta pengojnë shtrirjene ndikimit rus në Ballkan. Në këtë kontekst janë edhe përpjekjtet diplomatike për ta larguar Serbinë nga ky ndikim. Mirëpo kjo nuk mund të bëhet duke i lejuar asaj sërish të rikthehet në ujërat e dikurshëm të hegjemonisë ballkanike. Në të kundërtën nuk do të kishte kurrfarë kuptimi angazhimi i i NATOS, e cila megjithatë arriti të ndikojë në kosnsolidimin e shteteve me koncepte qytetare dhe tani nëse i lejohet ky luks Serbisë, atëherë këto koncepte bien dhe në shprehje vjen harta e dikurshme e përkufizimeve etnike- territoriale. Historia ka dëshmuar se sa herë që i janë bërë koncesione Rusisë, fryma e këtyre e përkufizimeve ka qenë fatale për lirinë dhe dinjitetin e popujve të Ballkanit, sidomos ata që jetojnë në Be H, Kosovë, Mal të Zi, Serbi etj.

Ombrella e sigurisë kolektive të NATO-s është garancë afatgjate e lirisë së popujve ballkanik, ndërkohë që forcat proruese punojnë pa ndërprerë që t’i shkaktojnë vrima kësaj ombrelle, duke inskenuar ngjarje destabilizuese, siç ishte sulmi ndaj ambasadës ameriakane këtu në Shkup, në vitin vitin 1999, por edhe përpjekjet e mëvonshme që u reprizuan në Mal të Zi, por edhe në Maqedoni (ngjarjet e 27 prillit 2018).

Paqja dhe stabiliteti në Ballkan nuk mund të ruhet duke i bërë koncesione hegjemonisë ruso-serbe , aq me tepër kur këto kocesione kanë pastaj efekt domino efekt që mund të rishfaqen në pjesë të ndyrshme të Ballkanit.

Dr. Zekri Palushi/

Siç mund të jeni në dijeni, kohët e fundit, si në Amerikë, ashtu edhe në Europë, kanë filluar të raportohen raste me sëmundjen e fruthit, ndërkohë, autoritetet shëndetësore në të gjithë botën, po bëjnë thirrje të vazhdueshme, për një vaksinim të përgjithshëm të popullsisë. Atëherë, para se të flas për këtë sëmundje, po i referohem pak historisë. Raste me fruth janë dokumentuar që nga shekulli i 9-të, dhe siç dimë, në 100vjeçarin e kaluar, kur fruthi përfshiu të gjithë botën, nuk ishte vaksinimi që shpëtoi miliona jetë njerëzish, (vaksina e fruthit u prodhua për herë të parë, në vitin 1963). Për të ilustruar këtë, ka një grafik që tregon shkallën e vdekjeve nga fruthi të ndodhura në Amerikë, nga viti 1900, deri në vitin 1958, ku shohim se numri i vdekjeve ishte ulur vetvetiu, gradualisht deri në 98.7%. Pothuajse e njejta gjë vihet re, edhe në grafikun Anglez. Anglia e kishte filluar rekordimin e vdekjeve nga fruthi, që në vitin 1838, dhe në grafikun e tyre vihet re se numri i vdekjeve kishte filluar të ulej që nga viti 1900, duke arritur pothuajse në shifrën zero rreth vitit 1950. Pra, edhe pse pa vaksinë, nga viti 1960, rastet e raportuara me fruth në Angli ishin vetëm 2.4%, ndërsa vdekshmëria kishte ra në 0.03%.

Interesante ishte krahasimi i këtyre dy grafiqeve, me grafikun e Zimbabves. Aty, gjatë viteve 1967 – 1989, kishte shpërthyer një valë fruthi, dhe megjithëse në atë kohë, 88% e popullsisë së këtij vendi ishin të vaksinuar.Ky vaksinim jo vetëm që nuk kishte ulur numrin e vdekjeve, por faktikisht kishte shtuar numrin e të infektuarve! Atëherë, kush ishin faktorët kryesorë që ndikuan në uljen dramatike të sëmundjes së fruthit, kur në kohërat kur s’ishte akoma një vaksinë kundër tij? Studime të ndryshme kanë arritur në konkluzionin se ishin ushqyerja më e mirë, dhe përmirësimi i kushteve higjenike që ndodhën gjatë shekullit të 20të. Kequshqyerja (malnutricioni), ishte një element shumë i fortë, parashikues për numrin e të infektuarve, dhe të vdekjeve.
Nga ana tjetër, ka mjaft studime që tregojnë se infeksioni i fruthit shkakton mungesë të vitaminës A dhe se kjo vitaminë, është esenciale, dhe luan një rol vital, jo vetëm në prevenimin e fruthit, por edhe në uljen e mortalitetit të shkaktuar prej tij; aq sa në këtë aspekt mund të krahasohet me efektin ma të mirë pretendues, të vaksinës kundra fruthit. Për këtë arsye, OBSH, dhe UNICEF, ju rekomandojnë vendeve në zhvillim, (ku futet edhe Shqipëria), që fëmijëve me fruth, t‘u jepet vitaminëA, pavarësisht nëse ata mund të jenë, ose jo defiçit në këtë vitaminë. (Rekomandohet 400.000 IU në ditë, për dy ditë rrjesht, brenda 5 ditëve nga shfaqja e rashit/erupsionit apo puçrrave në lëkurë).

Po kështu, OBSH deklaron se ‘’Në vendet ku mangësia/deficienca e vitaminës –A mund të konsiderohet si një problem shëndetësor publik, atëherë, të gjithë fëmijëve nga mosha 6-9 muajshe duhet t‘u jepet vitaminë A supplement, si një masë intervenuese nga shëndeti publik, për të ulur sëmundshmërinë dhe vdekshmërinë nga fruthi. Në këtë aspekt, vitamina –A ka fuqi të madhe jo vetëm që të shpëtojë jetë fëmijësh, por edhe të mirmbajë një sistem imunitar të fuqishëm.

“Studime tregojnë se infeksioni i fruthit shkakton mungesë të vitaminës A. Për këtë arsye, OBSH, dhe UNICEF, ju rekomandojnë vendeve në zhvillim, (ku futet edhe Shqipëria), që fëmijëve me fruth, t‘u jepet vitaminëA, pavarësisht nëse ata mund të jenë, ose jo defiçit në këtë vitaminë. (Rekomandohet 400.000 IU në ditë, për dy ditë rrjesht, brenda 5 ditëve nga shfaqja e rashit/erupsionit apo puçrrave në lëkurë).”

Karakteristika më dinake e virusit të fruthit është shkatrrimi i shtresës epiteliale, që konsiderohet si vija e parë e frontit, në sistemin e lindur mbrojtës.

Indi epithelial, është një shtresë e hollë mbrojtëse e qelizave të sheshta, që gjenden në disa prej organeve të trupit tonë; si mushkëritë, zorrët, sytë, veshkat, vezika.., si dhe enët e gjaku.

Imunitety ynë natyral fillon në sipërfaqen epiteliale, ku qelizat mukozale luftojnë kundra një invaduesi pathogen.
Pra, vitamina A ka veti që të riparojë pikërisht këtë pjesë mjaft të rëndësishme të trupit tonë, e po kështu, luan një rol esencial në mirëmbajtjen normale të këtij indi.

Tani le të kthehemi pak tek përshkrimi i infeksionit të FRUTHIT!

Është një sëmundje mjaft ngjitëse, që shkaktohet nga një paramyxovirus RNA, i ngjajshëm me atë të Covidit. Paraqitet si një gjendje febrile exanthematoze acute, me lezione karakteristike të vendosura në anën e brendshme të faqeve, që duken si kokrra të vogla krype, që quhen njollat e Koplik.

Epidemiologjia: Fruthi transmetohet nga kontaktet pacient mepacient, nëpërmjet spërklave orofaringeale, dhe nazofaringeale, që shpërndahen gjatë puthjeve, kollës, dhe teshtitjes.

Periudha e inkubacionit të kësaj sëmundje, është 10-14 ditë; ndërkohë, pacjenti është infektues 5 ditë para, dhe 5 ditë mbrapa shfaqjes së ekzantemës/puçrrave.

Sëmundshmëria dhe vdekshmëria janë më të larta në ato vende ku ka varfëri, dhe kequshqyrje të popullsisë.

Tiparet klinike, në 3-4 ditët e para (periudha prodromale), shenjë klasike është triada ‘’kollë, + conjuctivitis (sy të skuqur, të ujshëm/përlotur), + rrjedhje hundësh, të shoqëruar me temperaturë, dobësi të përgjithshme, anoreksi, dhe diarrhoe (bark).

Periudha e ekzantemes/puçrrave në lëkurë, karakterzohet me një erupsion rashi tipik, me ngjyrë të kuqe, që shfaqet në ditën e 4tër, dhe të 5të, që zgjat rreth 4-5 ditë.
Ky rash fillon prapa veshëve, dhe gjatë ditës së parë shpërndahet në faqe, ditën tjetër shkon në gjoks, e më vonë shpërndahet edhe në ekstremitete, dhe pastaj, nga dita e 6të, fillon të venitet.

Nga dita e tretë, (pra, para se të shpërthejë rashi), disa njolla të bardha, të vogla si kokrriza krype, (pra njollat Koplik, që i përmendëm më lart), shfaqen në gojë, në pjesën e brendshme të faqeve.

“Të gjithë fëmijëve nga mosha 6-9 muajshe duhet t‘u jepet vitaminë A supplement, si një masë për të ulur sëmundshmërinë dhe vdekshmërinë nga fruthi, por edhe të mirmbajë një sistem imunitar të fuqishëm. Karakteristika më dinake e virusit të fruthit është shkatërrimi i shtresës epiteliale, që konsiderohet si vija e parë e frontit, në sistemin e lindur mbrojtës.”

Temperatura zakonisht fillon të bjerë brenda 5 ditëve nga shfaqja e rashit, dhe zakonisht pas një javë të gjitha shenjat zhduken.

Periudha e konvaleshencës. Gjatë kësaj përiudhe, rashi/puçrrat fillojnë të veniten, duke lënë një njollë ngjyrëkafe të përkohshme, ndërsa kolli mund të vazhdojë edhe për disa ditë të tjera.

Komplikacionet e mundshme: Pacjentët mund të komplikohen me infeksione sekondare, të tipit bakterial, si psh. infeksion në veshin e mesëm (otitis media), dhe infeksion të sinuseve (sinusitis). Dhe nëse komplikohen rrugët e frymëmarrjes, me një pneumoni, edhe kjo më së shumti shfaqet si një supërinfeksion, po me origjinë bacteriale, dhe jo virale.
Një komplikacion i rrallë (1 në 1500) mund të jetë edhe encephalitis, dhe konvulsionet febrile.

Duhet të keni parasyshë se: nëse një sëmundje exanthematoze akute, (pra rash, apo puçrra të shpërndara gjithandej), nuk paraprihet nga një koll e thatë, dhe sy të skuqur, atëherë do të ishte ndoshta krejt e pamundur, që ky rast të diagnostikohej si sëmundje fruthi.

Mjekimi: Si për çdo sëmundje tjetër virale, edhe për fruthin s’ka një mjekim specifik, megjithatë, kolli mund të qetësohet me shUrupe të ndryshme kolli, për ulje të temperaturës mund të përdoret paracetamoli. Duhet që të merren lëngje me shumicë, e po kështu, pacjenti duhet që të pushojë në shtrat, dhe t’i shmanget dritës së fortë gjatë përiudhës febrile.

Fëmijët duhet të mbahen në shtëpi të paktën edhe 5 ditë pas shfaqjes së rashit.

Dhe mos harroni se ilaçi më i mirë mjekues, dhe prevenues është vitamina –A.

Dozat e vitaminës –A sipas moshave:

7-12 muajsh, jepet 500mcg, 1-3 vjeç, jepet 300 mcg, 4-8 vjeç, jepet 400 mcg, 9-13 vjeç, jepet 600 mcg, mbi 14 vjeç, jepet 900 mcg për meshkuj, dhe 700 mcg për femrat.

Ndërsa, autoritetet shëndetësore, si masë prevenuese rrekomandojnë dhënjen e vaksinës MMR (measles+mumps+rubella), doza e parë e së cilës jepet në moshën 12 muajshe, e pastaj përsëritet në moshën 4-5 vjeçare. Po kështu, këtë vaksinë e rekomandojnë edhe për moshat 18-30 vjeçare, për arsye se konsiderohen si një grup me rrisk të madh, ndërsa unë, duke u bazuar në evidencën e lartpërmendur, do t’ju sygjeroja që të zgjidhni varjantin e marrjes së vitaminës A.

Shënim: Mos e ngatërroni fruthin (Rubeola) me Rubella (fruthi Gjerman), që është një formë më e rrallë ekzanteme që shkaktohet nga togavirusi. Megjithse Rubella është një formë e lehtë, ajo është shumë e rrezikshme në gratë shtatzana, sepse në këto raste transmetohet nga nëna tek fëmija e saj në uterus, dhe në këto raste fëmija mund të lindë i qorruar, dhe i shurdhuar.

Të gjithë njerëzit që e kalojnë fruthin me sukses, krijojnë një imunitet natyral të përjetshëm.

Po e mbyll këtë shkrim duke konkluduar se evidenca të shumta historike, hedhin poshtë pretendimet zyrtare, në lidhje me prevenimin e fruthit nga vaksinat.
Po kështu, fushata globale e vaksinimit kundra fruthit, në vitin 1967, që supozonte zhdukjen e fruthit, nuk ndodhi. Edhe objektivi i Amerikës, i shpallur në vitin 1978, që kishte si qëllim, eleminimin e fruthit nga viti 1982, nuk u realizua, edhe pse popullsia ishte plotësisht e vaksinuar.

Pra; një strategji shumë më tepër efektive, për të kontrolluar infeksionin e fruthit do të ishte forcimi, dhe zgjerimi i imunitetit tonë natyral. Dhe tashmë kur kemi një evidencë kaq bindëse se vitamina –A mund të përdoret edhe për qëllime prevenuese, dhe mjekuese, atëherë, do të ishte një detyrë imperative për autoritetet e shëndetit publik, të një vendi, që ta integronin përdorimin e kësaj vitamine, në skemat e shëndetit publik, veçanërish gjatë shpërthimeve të këtij infeksioni.

Dhe kurrë mos harroni se vitamina A, është po aq efektive, sa dhe vaksina e fruthit, (bile në mos më shumë), dhe pa efektet anësore, që mund të shkaktohen nga kjo vaksinë.

Rafaela Prifti/

Java e tretë e marsit 2020 – pllakosja e pandemisë që përfshiu globin erdhi me shpejtësi por jo menjëherë. Nuk erdhi me bujë, përkundrazi. Zbrazëtia përhapej ngadalë por pa rreshtur. Qendrat e punës, vendet publike, shkollat, hotelet, restorantet, sallat e koncerteve, aeroportet, stadiumet filluan të bien në heshtje. Festimi i një ditëlindje në mars u bë takimi i fundit fizik me familjarët përpara masave të izolimit. Pushimi i pranverës për disa, Mardi Gras për të tjerë ishin ngjarjet e fundit normale përpara njoftimit për masat e izolimit nga coronavirus.

Daljet u rralluan. Vizitat u ndërprenë. Ditët e punës dhe ato të pushimit i humbën trajtat. Shenjat e distancimit dy metra u shfaqën në supermarket, në korridore dhe platforma treni. Ne u ngujuam pa e ditur se ditët më të këqija nuk kishin ardhur ende. Pas pak edhe parashikimet e humbën kuptimin sepse duheshin rikalibruar vazhdimisht.

Shtëpia u bë klasë, zyrë, palestër për disa, restorant, park lojërash, kinema. Artikujt e pastrimit u zhdukën nga qarkullimi për pak ose bliheshin me numër për familje. Letra higjienike u bë barceleta e ditës. Monitorët ishin portali i hyrje-daljeve në shtëpitë e njëri tjetrit. Dhe ndonëse e keqja ishte e përbashkët për gjithë njerëzimin, përjetimi i pandemisë vuri në dukje dallimet midis atyre që kanë dhe atyre që nuk kanë. Pabarazia u shfaq në përmasa deri atëherë të panjohura dhe sipas sociologëve ende të pallogaritura. Botimet e librave dhe statistikave nga mjekësia dhe ekonomia do vazhdojnë të na i japin shifrat e kontrasteve, të ndara në tabela dhe kuadrate.

Në të njëjtën kohë që masat izoluese minimizonin lëvizjet dhe jeta dukej e paralizuar, në hapësirat e komunikimeve masive qarkullonin lirisht teoritë nga më të çuditshmet dhe fantastiket se çfarë i shkaktonin ose ndalonin simptomat e Covid-19. Mediat sociale vlonin me kura të paprovuara nga më të guximshmet tek më vulgaret, ndërkohë që të njëjtat platforma thoshin me të madhe se nuk ka pandemi.

Një nga pasojat më afatgjata dhe veçanërisht të dëmshme nga pandemia është keqinformacioni. Edhe pas katër vjetëve vazhdon dezinformacioni për vaksinat që u krijuan me patentat amerikane në dhjetor 2020, njëmbëdhjetë muaj pas rastit të parë të Covid-it në Amerikë. Sulmet ndaj shkencës në përgjithësi, mjekësisë në veçanti dhe prej andej tek shkencëtarët, mjekët, personeli i institucioneve publike të shëndetësisë, dhe vetë Organizatave të Shëndetësisë u kthye thuajse në aktivitet sportiv, në mungesë të sporteve të zakonshme, mund të themi me ironi.

Java e tretë e marsit ishte vetëm fillimi i ndryshimeve që vinin nga një organizëm i padukshëm por me fuqi mahnitëse të dukshme në takimet që nuk u bënë, ceremonitë e diplomimit që mbetën veç data të shënuara në kalendar, mbrëmjet e maturës që nuk ndodhën, udhëtimet që nuk u nisën, përqafimet që nuk u ndjenë dhe mbi të gjitha jetët që nuk u shpëtuan…

Nail Draga/

Çështja e mospërdorimit te dinarit si valutë pagese në Kosovë ndikoj qe pushteti dhe opozita te jenë të një mendimi duke mbeshtetur Rregulloren e BQK-së me të cilën ndalohet përdorimi dinarit në Kosovë, duke e trajtuar këtë çështje si të brendshme të Kosovës, e jo pjesë e dialogut në Bruksel. Një veprim i tillë politik do të ishte e udhës të jetë identik edhe për çështjen e Asociacionit të komunave me shumicë serbe, sepse kemi të bëjmë me mbrojtjen e sovranitetit dhe të integriteti territorial i Kosovës.

Të ftuar nga Bashkimi Evropian (BE) në Bruksel me 27 shkurt u zhvillua takimi mes palës kosovare dhe asaj serbe, me qëllimin që, siç thanë zyrtarët në Bruksel, të gjetet zgjidhje për Rregulloren e Bankës Qendrore (BQK) për operacione me para te gatshme. Sipas BE-së, rregullorja, për të cilën nuk janë zhvilluar konsultime, pati ndikim te pala tjetër. Pikërisht ne mungesë të konsultimeve paraprake, kësaj herë palën kosovare e ka prezantuar përfaqësuesi i BQK-së.

Bisedë për çështje teknike

Pra, është biseduar për çështje teknike e jo në nivel politik në kuadër të dialogut në mes dy vendeve, ku një veprim i tillë është vlerësuar si nga pushteti dhe opozita në Kosovë. Dhe nuk ka si tëjetë ndryshe sepse Kosova nuk duhet të lejojë që çështjet e brendshme të saj të zgjidhen në negociata me Serbinë. Të gjithë janë unik ne konstatimin se çështja e dinarit dëmton sovranitetin dhe integritatin e Kosovës.

Njëanshmëri nga BE-ja

Ndërsa analistë të ndryshëm vlerësojnë se në lidhje me çështjen e përdorimit të dinarit në Kosovë, negativisht ka ndikuar qasja e njëanshme e Bashkimit Evropian, duke ndikuar që në kuadër të dialogut në mes të Kosovës dhe Serbisë në Bruksel të hapen për diskutim çështje që i takojnë vetëm Kosovës. Nuk ka dilemë se kemi të bëjmë me një qasje te gabuar dhe e pa drejtë e BE-së ndaj Kosovës, e cila favorizon Serbinë. Kemi të bëjmë me presion të vazhdueshëm ndaj Qeverisë së Kosovës, qe nuk është në favor të avancimit të dialogut në mes dy vendëve, sepse në rastin konkret Qeveria e Kosovës, është duke mbrojtur kushtetushmërinë dhe sovranitetin e vendit.

Dinari të konvertohet në euro

Cekim me këtë rast se në sajë të Rregullores së BQK-së, ndalohet përdorimi i dinarit për pagesa brenda shtetit nga 1 shkurti i këtij viti, ku në lidhje për këtë çështje Kosova ka përgatitur një plan 10-pikësh për zbatimin e Rregullores.

Opinioni i gjerë e ka të njohur se në komunat me shumicë serbe në Kosovë, dinari serb ka qarkulluar qysh prej pasluftës, ku shteti serb ua paguante serbëve të Kosovës – përmes një sistemi paralel – pagat, pensionet, ndihmat sociale, dhe përfitimet tjera.Pikërisht për të vendosur rregull në qarkullimin monetar, eliminimi i dinarit në procesin e pagesës në formë klandestine, por duke e konvertuar ate në euro, me hapjen e llogarive nga serbet lokal për të pranuar ato mjete qe është në favor të eliminimit, dhe procesin e pastrimit të parave dukuri e cila ka qenë dukuri nga paslufta jo vetëm në veri të Kosovë.

Demagogjia e politikës serbe

Sipas të dhënave qe janë publikuar, Serbia për serbët në Kosovë për vitin 2024 ka ndarë 139 milion euro, qe janë rreth 11 milion më shumë sesa në vitin 2023.

Ndonëse Qeveria e Kosovës një vendim të tillë e ka marrë në respektim të kushtetutshmërisë dhe mbrojtjes së sovaranitetit të vendit, nga pjesëtarët e politikës serbe në Kosovë e cila është filialë e Beogradit këtë vendim të BQK-së, e kanë konsideruar si tentim për dëbimin e serbëve nga Kosova, që është deklarim demagogjik nga ana e tyre. Dhe nuk ka si të jetë ndryshe sepse atyre iu pengon konsolidimi i qeverisjes dhe funksionimi i shtetit të Kosovës, ndërsa atyre duhet bërë me dijes se çështja e valutës zyrtare në Kosovë ka përfunduar me miratimin e Kushtetutës së saj pak muaj pas shpalles së Pavarësisë.

BE pa kompetenca për draftstatutin e Asociacionit

Çështja e draftstatutit të Asociacionit të komunave me shumicë serbe në Kosovë është bërë pjesë e retorikës dhe të politikës ditore jo vetëm asaj serbe. Madje qendrim të njëjtë kanë edhe nga BE, duke bërë presion ndaj Qeverisë së Kosovës, për të realizuar në praktikë sa më parë një propozim të tillë.

Në lidhje me këtë çështje Kryeparlamentari Glauk Konjufca ka theksuar se Bashkimi Evropian nuk ka kompetencë që t’i propozojë Kosovës draftstatut për Asociacionin e komunave me shumicë serbe. Në lidhje me këtë çështje opinion është i njoftuar se Kryeministri Albin Kurti është pajtuar në parim me përmbajtjen e draftit të ofruar nga Brukseli, por Konjufca tha se dokumenti nuk mund të jetë obligativ.

Madje ai cekën se “nuk mendoj se është kompetencë e BE-së, t’i propozojë draft Kosovës dhe nuk mendoj që Kosova duhet gatitu me ndejt dhe me dërgu draftin që BE-ja e propozon. Nuk pajtohem me këtë procedure. Nuk shkruan kurrkund. Nuk është obligative për Kosovën”, ka thënë Konjufca.

Marrëveshja jo tavolinë suedeze

Drafti i ofruar tetorin e vitit të kaluar duhet të përcillet për vlerësim në Kushtetuese, ndërsa ndërkombëtaret kanë theksuar se janë marrë në konsideratë vijat e kuqe të palëve dhe se ai është në përputhje me Kushtetutën e Kosovës. Ndërkombëtarët kanë rritur presionin ndaj Kosovës, për ta përcjellë draftstatutin në Gjykatë, si veprim nismëtar që do t’i jepte rrugë themelimit të Asociacionit. Por Konjufca, sikurse edhe Kurti, ka insistuar se asnjë veprim nuk mund të ndërmerret pa u nënshkruar nga Serbia dokumentet e dakorduara në Bruksel e Ohër. “Nëse Serbia marrëveshjen nuk e konsideron të Ohrit por e konsideron tavolinë suedeze, edhe ne do ta konsiderojmë tavolinë suedeze. Do të marrim nga ajo vetëm çka na pëlqen, Asociacionin nëse nuk na pëlqen nuk do ta marrim. Por nëse marrëveshja është obligative nuk do të kemi çare pa e zbatuar secilën”, ka thënë ai.

(Mars 2024)

Artan Nati/

Ndikimi kryesor në zhvillimin e jetës politike të vendeve perëndimore ishte Revolucioni Francez, i cili parashtroi idetë e lirisë, barazisë dhe vëllazërisë. Ai sfidoi dominimin e “rendit të vjetër” në vendet e Evropës kontinentale, i cili bazohej në absolutizëm dhe forma të ndryshme të varësisë së subjekteve nga shteti. Gradualisht, në vendet perëndimore, themelet e shtetit ligjor bazohen në parimet e lirive politike dhe lirisë së sipërmarrjes. Formimi i themeleve të demokracisë u bë me zgjedhjen e organeve qeveritare, votimin e përgjithshëm dhe ndarjen e pushtetit në legjislativ, ekzekutiv dhe gjyqësor. Kjo u pasua me ndryshimin e kulturës e cila nuk ndryshon sepse ne dëshirojmë ta ndryshojmë atë. Kultura ndryshon kur forma e organizimit të shtetit dhe institucionet transformohen. Ajo pasqyron realitetet e njerëzve që punojnë së bashku çdo ditë. Përse vallë në Shqipëri nuk kemi ndryshim të dukshëm të kulturës në marrëdhëniet midis njerëzve dhe midis institucioneve dhe njerëzve? Përse partitë politike operojnë sipas modelit komunist ku Partia është kryetari dhe kryetari është Partia? Përse institucionet nuk janë të pavarura dhe nuk sundon ligji, por sundon kryetarokracia dhe oligarkia. Në fakt Shqipëria nuk pati përmbysje të elitave, por emërim të tyre. Në krye të partive politike erdhën ish komunistët dhe klasat e përmbysura si edhe të persekutuarit politikë ishin të raskapitur dhe të paaftë për tu organizuar dhe si të tillë shpresuan se mund të merrnin drejtimin e vendit, por në fakt u shfrytëzuan dhe e shfrytëzuan situatën e krijuar. Në fakt nuk kishte si të ndodhte ndryshe në Shqipërinë e dalë nga otomanizmi në fillim të shekullit të 20-të dhe direkt pas luftës së dytë botërore ra në kthetrat e komunizmit më të ashpër në Europë. Elitat e reja apo të emëruara të ardhura në pushtet nuk kishin vullnetin dhe vizionin, por as presionin e popullit të thjeshtë, si pasojë edhe të kulturës postkomuniste në vend, për të krijuar institucione të reja dhe të pavarura. Né fakt ata që kontrollojnë pushtetin politik përfundimisht do ta kenë më të dobishme të përdorin fuqinë e tyre për të kufizuar konkurrencën, për të rritur pjesën e tyre të byrekut, apo edhe për të vjedhur dhe plaçkitur nga të tjerët në vend që të mbështesin përparimin ekonomik.
Ndërsa institucionet ekonomike janë kritike për të përcaktuar nëse një vend është i varfër apo i begatë, është politika dhe institucionet politike ato që përcaktojnë se çfarë institucionesh ekonomike ka një vend. Prandaj në vend sundon ligji i hekurt i oligarkisë, aspekt i veçantë i të cilit është se liderët e rinj që përmbysin të vjetrit me premtime për ndryshime rrënjësore nuk sjellin asgjë tjetër veçse të njëjtën gjë, pra krijohet një rreth vicioz.
Shpesh fatet e kombeve janë vendosur nga vendet të cilat i kanë pushtuar ato, siç është rasti i SH.B.A , Australisë, Kanadasë e shumë vendeve të tjera që bëri të mundur transmetimin e kulturës demokratike britanike dhe si e tillë vendosi të ardhmen e lirisë dhe prosperitetit për këto vende, ndërsa e kundërta ndodhi në ballkan ku pushtimi otoman e më vonë influenca sllavo-komuniste solli vetëm diktaturë, mjerim dhe pasojat e kësaj kulture i vuajmë edhe sot. Në ditët e sotme Shqipëria ka fatin e madh të jetë aleat i fuqishëm i Amerikës dhe për herë të parë në historinë tonë ky aleat nuk na pushton, por pëkundrazi ishte faktori kryesor që i dha lirinë Kosovës dhe të drejat e lirinë e shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut si dhe më gjerë ka rritur prezencën e saj në Ballkan si faktor stabiliteti dhe prosperiteti demokratik. Reforma institucionale si domosdoshmëri varet nga kultura dhe trashëgimia institucionale e një vendi. Vendi ynë fatkeqësisht trashëgon kulturë dhe institucione të kundërta me vlerat perëndimore dhe si e tillë faktori kryesor që pengon implementimin e institucioneve të reja është elita aktuale. Në këto kushte reforma në drejtësi garanton sundimin e ligjit, duke ndaluar paratë e pista si dhe paratë e korrupsionit që të financojë politikanët dhe elitën e korruptuar si përfaqësuese e kulturës bizantino komuniste dhe që pengon hapjen e dyerve për idetë perëndimore dhe riciklimin e elitave. Amerika ndërton institucione të luftoj terrorizmin promovon demokracinë si garanci për progres dhe ndërtimin e aleancave kundër Rusisë dhe organizatave të tjera terroriste. Si e tillë për të përshpejtuar proçeset demokratike në vend sistemi i ri i financuar dhe drejtuar kryesisht nga Amerika u dha një mundësi gjykatësve dhe politikanëve të korruptuar që ishin bërë pengesë serioze për implementimin e reformave në vend të largoheshin nga funksionet shtetërore apo publike. Shumë politikanë shqiptarë menduan se mund të qëndrojnë në pushtet me retorikë proamerikane, por duke vazhduar të minojnë institucionin e pavarur të drejtësisë dhe këtë e tregojnë qartë aferat korruptive të inceneratorëve, sterilizimit si dhe presionet e vazhdueshme ndaj SPAK-ut. Institucioni i pavarur i drejtësë po imponon një kulturë të re në vend dhe po imponon kulturë të re të komunikimit të njerëzve me njëri tjetrin si edhe në raport me shtetin. Ne nuk mund të kontrollojmë ose detyrojmë sistemin e ri të drejtësisë të ndryshojë . Ne mund të krijojmë vetëm hapësirë dhe burime për transformim. Në fund të fundit, sistemi dhe palët e tij të interesuara do të përcaktojnë nëse ai përshtatet ose refuzohet nga shoqëria jonë. Përvoja europiane ka treguar se në shoqëri të ngjashme me tonën ky sistem ka funksionuar dhe ka nisur një ortek ndryshimesh drejt perëndimit. Sundimi i ligjit është një faktor kyç për një rritje ekonomike të qëndrueshme dhe me bazë të gjerë. Ai inkurajon investimet, vendase dhe të huaja, së bashku me sipërmarrjen dhe zhvillimin e biznesit. Vjen një moment në jetën e çdo kombi kur ai qëndron në udhëkryqin e historisë dhe duhet të zgjedhë se cilën rrugë të shkojë. Por për ne nuk duhet të ketë vështirësi apo hezitim, asnjë shikim djathtas apo majtas. Rruga jonë është e drejtë dhe e qartë, rruga që kemi aspiruar në shekuj, por historia na e ka mohuar. Rruga e sundimit të ligjit dhe jo të elitave apo idhujve, sepse i vetmi idhull është sundimi i ligjit dhe institucioneve si rruga e vetme për tu bërë pjesë e kulturës perëndimore.