In the heart of Rochester, Minnesota, the Mayo Clinic stands as a beacon of medical excellence, consistently ranked as the best hospital in the United States and one of the top hospitals globally. Among its distinguished staff is Dr. Juna Musa, a young and brilliant Albanian doctor whose work is garnering international attention.

Dr. Musa’s journey to the Mayo Clinic is a testament to her dedication and expertise. She is a medical doctor and holds a master’s degree in clinical research from the esteemed Erasmus Medical Center in the Netherlands, a credential that underscores her solid foundation in medical research and practice. Her academic and professional trajectory highlights the high standards of medical education and practice in Albania, a country she proudly represents on the global stage.

At the Mayo Clinic, Dr. Musa works in the Department of Interventional Radiology Oncology. This field, at the intersection of cutting-edge technology and clinical expertise, focuses on minimally invasive procedures to diagnose and treat cancers. Dr. Musa’s role is pivotal, involving collaboration with the Philips Innovation Lab in the USA. This partnership is crucial in advancing the integration of innovative imaging technologies and treatment techniques, aiming to improve patient outcomes and push the boundaries of modern oncology.

Advancing Imaging and Treatment Modalities

Her primary focus is on assessing the efficacy of advanced imaging and treatment modalities, particularly those offered by Philips’s portfolio while emphasizing the unique capabilities of the Angio/Spectral C17500 scanner. This technology, spearheaded by Dr. Musa, holds the promise of revolutionizing medical imaging and cancer treatment, especially in the critical areas of identifying tumor margins and ensuring successful ablation procedures with minimal recurrence.

Dr. Musa’s intimate knowledge of the specifications and critical role within the organization underscores her personal, cultural, and professional contributions to the radiology practice at Mayo Clinic. Her work is a testament to the positive impact of diversity and international collaboration within the medical community.

Mayo Clinic is renowned both in the U.S. and worldwide as a leading authority on healthcare and is regularly ranked as the number one hospital both nationally and globally. As a teaching hospital, Mayo Clinic’s core mission is to recruit and educate the next generation of physician leaders. Dr. Musa’s unique position coordinates work between the Department of Radiology and Philips’s Innovation Laboratory, ensuring the progress of projects aimed at achieving the overall objectives of the collaboration.

Innovative Technological Integration

Of particular note is Dr. Musa’s involvement in a groundbreaking project involving the installation and utilization of the world’s first unique Angio/Spectral C17500 scanner by Philips, a technology that holds the potential to revolutionize the field of medical imaging and cancer treatment. This cutting-edge technology is specifically designed for percutaneous thermal ablation on various tumoral masses, representing a significant leap forward in the field of cancer treatment. Notably, this marks the first global launch of such technology by Philips.

As the world’s first of its kind, the Spectral C17500 scanner represents a leap forward in medical imaging technology. Its unique capabilities hold the potential to revolutionize the field of cancer treatment by providing new insights into tumor biology and response to treatment.

.

Enhancing Cancer Treatment with Advanced Imaging

Dr. Musa’s role in evaluating and utilizing this technology is integral to the success of ongoing research projects at Mayo Clinic. Her expertise in MRI-guided procedures and her contributions to pioneering projects demonstrate her commitment to advancing medical imaging and cancer treatment.

Her expertise in utilizing the Spectral C17500 scanner and the Elition 1.5T MRI for percutaneous thermal ablation has shown promising results across different tumoral masses, showcasing the potential for a revolutionary impact on cancer treatment. Her work involves evaluating advanced imaging and treatment modalities, such as the Spectral Angio CT scan and MRI interventions, to develop new approaches for identifying tumor margins and assessing the success of ablation procedures. These efforts contribute to advancing the field of minimally invasive cancer care.

Dr. Musa’s research exhibits remarkable diversity, covering a wide range of tumor types and utilizing novel technologies such as Spectral CT and MRI images in percutaneous ablation of various tumoral masses, including those in the lung, liver, kidney, prostate, soft tissue, and bone.

Innovative Imaging Sequences

One significant aspect of Dr. Musa’s work involves the development and application of innovative imaging sequences, such as the Spiral Staircase Ultrashort Echo Time (UTE) sequence. This sequence allows for real-time temperature visualization during MRI-guided cryoablation of prostate cancer, addressing the limitations of traditional imaging sequences in providing precise temperature measurements, particularly in sub-zero temperature ranges near tumors. By utilizing the UTE sequence for thermometry during cryoablation, Dr. Musa enables real-time quantitative temperature tracking, refining the cryoablation protocol and ensuring accurate visualization of the ice ball formation.

In the field of interventional radiology and oncology, Dr. Musa’s methodology offers a valuable tool for enhancing the efficacy of cryoablation procedures. It enables interventional radiologists to monitor tissue temperature with greater precision, leading to more accurate delivery of thermal doses to tissue lesions. Furthermore, the methodology and findings of Dr. Musa’s research hold broader applications beyond prostate cancer treatment, potentially extending to other fields where thermal ablation procedures are employed, such as liver tumors or cardiac arrhythmias.

Real-World Impact

The practical real-world applications of Dr. Musa’s work are profound, significantly improving patient care and procedural outcomes in cryoablation treatments. Real-time quantitative temperature tracking during cryoablation procedures allows clinicians to optimize thermal dose delivery, ensuring more effective tissue ablation while minimizing damage to surrounding healthy tissue. This enhances treatment efficacy, reduces procedure times, and improves patient safety.

Dr. Musa’s contribution to the field is exceptional due to its innovative approach to addressing a critical need in cryoablation procedures. While previous studies have explored temperature mapping during cryoablation, Dr. Musa’s work significantly advances existing methods by introducing a novel imaging sequence specifically designed for this purpose. Her contribution improves procedural guidance, enhances treatment outcomes, and ultimately benefits patient care by providing clinicians with a more accurate and reliable means of monitoring tissue temperature during cryoablation.

Her substantial contributions to interventional radiology oncology research are noteworthy. Beyond clinical practice, her dedication is evident through her involvement in projects aligned with the United Nations’ Sustainable Development Goals. Dr. Musa’s portfolio includes 14 published scientific works, showcasing her commitment to addressing global challenges through innovative research. Of particular significance, her most recent open-access articles from Elsevier journals were directly linked to advancing sustainable development goals.

In recognition of her exceptional contributions and dedication to advancing medical research and patient care, Dr. Musa was recently honored through the Mayo Clinic Excellence Above and Beyond Recognition Program in 2022. This award underscores her exceptional contributions and dedication to advancing medical research and patients.

Optimizing Imaging Protocols

Another significant aspect of Dr. Musa’s role involves her work in optimizing imaging protocols while ensuring patient safety and diagnostic efficacy. Her study evaluates the use of low monoenergetic spectral CT imaging to enhance the conspicuity of ablation zones following percutaneous cryoablation of renal tumors, particularly when using a reduced contrast dose. This research addresses the clinical need to minimize contrast exposure while maintaining diagnostic accuracy, especially in patients with impaired renal function.

The practical real-world applications of this study’s findings are substantial, providing valuable guidance for optimizing imaging protocols in renal post-ablation assessment. By demonstrating the potential value of low monoenergetic spectral CT imaging in maintaining high-quality imaging with reduced contrast doses, the study enhances patient safety and workflow efficiency in renal post-ablation assessment. Dr. Musa’s contribution improves upon existing methods by demonstrating a practical application of spectral CT imaging in reducing contrast dose while maintaining diagnostic efficacy, thereby enhancing patient care outcomes. Additionally, her contribution to computed diffusion-weighted imaging (DWI) revolutionizes imaging protocols by reducing acquisition time while maintaining image quality, particularly in prostate cancer detection. This innovation streamlines diagnostic processes, improves patient throughput in clinical settings, and has broader applications in neurology and orthopedics, enhancing patient care outcomes across various medical specialties.

Innovative Device for Imaging -Guided Interventions

Dr. Juna Musa’s contribution to developing an innovative device with significant implications for radiology, particularly in imaging-guided interventions and procedures. By leveraging colorimetric capnography technology, which provides objective and accurate assessments of the success of needle decompression, this device enhances the safety and efficacy of procedures such as percutaneous biopsies, ablations, and other minimally invasive interventions performed under imaging guidance.

In radiology, where precision and real-time feedback are crucial, this device offers several advantages. Firstly, it enables radiologists to monitor the effectiveness of needle placements and interventions in real-time, ensuring optimal targeting and minimizing the risk of complications. Additionally, by providing immediate feedback on the success of procedures, the device enhances workflow efficiency and reduces the need for follow-up interventions.

Moreover, the device’s applicability in prehospital settings is particularly relevant in radiology, where emergent procedures may be performed outside of the hospital setting, such as in trauma cases or interventional radiology emergencies. In these situations, the device can aid in the rapid assessment of intervention success, facilitating timely decision-making and improving patient outcomes.

Dr. Juna Musa is a shining example of a medical professional whose work transcends borders. Her contributions at the Mayo Clinic, supported by her rigorous training and innovative collaborations, highlight the significant role of Albanian doctors on the world stage. As she continues to push the frontiers of medical research and treatment, Dr. Musa not only elevates the standards of interventional radiology oncology but also brings pride to her homeland, Albania.

Shani Pnishi/

Një organizatë e re jofitimprurëse e quajtur “Meshan Coni for Graceful Aging”, e themeluar në Nëntor të vitit të kaluar, që edhe pse shumëprej anetarëve janë së bashku prej vitesh, një numër i mirë i tyre janë të rinj, dhe po rritet nga takimi në takim.

Dikur këto zonja, së bashku me zonjë Meshan Cini, emrin e së cilës mban me krenari kjo organizatë mblidheshin nën ombrellën e “Northwood Neighbourhood Services” në Toronto së bashku me anëtarë të etniteteve të shumta të metropolit kanadez, ku zonja të njohura të komunitetit tonë kanë punuar ose shkuar vullnetarisht, si Diana Lika, Minire Omeri dhe Silva Tafaj. Por dëshira e frekuentuesve ishte të kishin grupin e tyre vetëm me shqiptare. Për ta mbajtur gjallë emrin e së ndjerës zonjës Meshan, e dashur dhe e nderuar nga të gjithë, e bija e saj Edlira Cini e bën të mundur dëshirën e tyre dhe themeloi këtë organizatë ku çdo të Martë mbledh këtë grupmoshë të tretë, dhe organizon aktivitete të ndryshme. Organizmet përfshinë gjimnastikë, vizatime, piktura, pyrography, vallëzime, shkëmbime recetash e librash, seminare nga te ftuar të ndryshëm etj. Një qëllim shumë i rëndësishëm që ka kjo organizatë është të angazhojë rininë përmes nismave mentoruese, duke përdorur rrjetet sociale dhe teknologjinë si urë kalimi për të kapërcyer hapësirën e gjeneratave dhe për të përmirësuar komunikimin. Duke promovuar këtë lidhje të rëndësishme, të rinjtë dhe të moshuarit mund të përfitojnë reciprokisht dhe të kontribuojnë në mirëqenien e njëri-tjetrit.

Si organizatë jofitimprurese, fondet janë të pakta. Qiraja javore e sallës paguhet nga vetë anëtarët dhe organizatorja, po s’kanë munguar dhe donatorët miq e familjarë.

Dje grupi kish më shumë arsye për të festuar; dy zonja të ardhura vizitore në familjet e tyre për disa muaj, do të kthehen në Shqipëri. Përveç dashurisë që morën nga familjet e tyre, ato në këtë grup krijuan një shoqëri të re, por dhe takuan mike të vjetra që kishin vite pa u parë. Dje të përlotura dhanë përshëndetjet e fundit për këtë vit me premtimin që do të shihen sërish.

Një zonjë tjetër, e re në grup, festoi ditëlindjen. Ishte një ditë e hareshme, mbushur me kujtime të bukura të stampuara me kujdes nëpërmjet videove dhe fotove të shumta.

Çfarë bije dukshëm në sy nëpërmjet fotografive dhe videove të postuara në faqen e tyre në Facebook është lumturia e ndjerë e anëtarëve në këto orë të bukura mesjavorshe. Dhe kjo lumturi e tyre, kalon çdo pengesë monetare. “Ku është dëshira, është edhe mundësia”- shprehet Edlira për gazetën “Dielli”, duke folur me krenari për organizatën e saj të re, si kujtim i bukur për nënën e saj.

Fran Gjoka/

40 Vjet në shërbim të pacientëve, duke merituar respektin dhe mirënjohjen e tyre

Të flasësh për mjekët flokëthinjur nga pesha e viteve të tyre mbi supe nuk është e lehtë, pasi tek ata mungon dëshira për dukje, por kanë më shumë ndjenjë, pasion, dashuri e humanizëm, vlera,  të cilat ne i kërkojmë tek heronjtë. Jeta na mëson se heronjtë janë njerëzit e thjeshtë, të ditur dhe të përkushtuar në mjekësi, që sakrifikojnë për një qëllim, për një ideal dhe bëjnë të pamundurën për t’i realizuar, qoftë dhe me vetëmohim. E tillë është  edhe mjekja e talentuar, Efrosina. Njerëz të tillë, që vazhdojnë e punojnë po me atë pasion dhe kanë sakrifikuar shumë nga vetja, padyshim kanë krijuar sot portretin e tyre, ndaj të shkruash për mjekët është jo vetëm një obligim, por dhe një nder dhe refleksion ndaj asaj që kemi lënë jashtë vëmendjes apo kemi neglizhuar. Sot kemi me qindra mjekë e infermierë, që mbajnë peshën e rëndë të viteve të punës intensive, ndaj them me plot gojën se bluzat e bardha dua të kenë të drejtën e inkurajimit shpirtëror e material. 

                                                      Efrosina (Nina) Kajo, 

                 mjeke e talentuar dhe me përgatitje të lartë shkencore dhe intelektuale

               Le të ndalemi tek njëra prej mjekeve të nderuara dhe shumë të respektuara, e talentuara Efrosina (Nina) Kajo, me origjinë nga Korça, lindur e rritur në Tiranë, ka kryer gjimnazin më me emër “Sami Frashëri”. Ndikuar nga babai i saji, Jorgji Adhami, i njohur tashmë për kontributin e shkëlqyer që dha dekada me radhë në zhdukjen e malaries në Shqipëri. Kjo vajzë tiranase filloi si një studente e thjeshtë, por mendjendritur. Diplomohet në Fakultetin e Mjekësisë në vitin 1979. E mbushur me besim në vetvete e plot entuziazëm për t’u shërbyer njerëzve. Me përfundimin e specializimit pasuniversitar për kardiologji, në vitin 1995, ajo ka punuar si kardiologe në klinikën e kardiologjisë pranë QSU-1 për 35 vjet. Këtu, dallohet për aftësi, përgatitje të lartë shkencore, seriozitet dhe humanizëm të lartë. Duke vlerësuar, që në rininë e saj të hershme, aftësitë në kardiologji dërgohet për një specializim më afatgjatë në një nga katedrat Kardiokirurgjikale më të mëdha të Evropës, në Gjermani, për Ecografi Kardiake. Kontributi i saj 42-vjeçar në Kardiokirurgji ka përfshirë: Diagnostikimi Ecokardiografik të pacientëve para dhe pas operacioneve dhe në mënyrë të veçantë tek të operuarit me valvula artificiale si dhe diagnostikimin dhe ndjekjen me përparësi të sëmundjeve të lindura të zemrës tek fëmijët dhe të rriturit. 

           Sot Nina Kajo u gëzohet aftësive të saj në shëndetësi, përpjekjeve dhe djersës, sakrificave ditën e natën në shërbim të sëmurëve, skaliti dhe portretizoi figurën e një zonje me vlera të mëdha intelektuale e bashkëkohore, duke marrë pas disa dekadave titullin e lartë “Prof. Dr. E Shkencave Mjekësore”. Duke parë vizionin intelektual e emancipues të saj, emërohet Shefe e Seksionit të Fiziologjisë Patologjike në Fakultetin e Mjekësisë, pa llogaritur anëtarësimin e saj në disa komisione vlerësimi apo në shoqatat shqiptare apo evropiane të kardiologjisë. 

            Duke biseduar me doktoreshë Ninen, të duket se dëgjon qindra zëra pacientësh në vite tek rrëfejnë se ajo ka bërë ç ‘është e mundur të kryejë detyrën e mjekes e të drejtueses së vërtetë. Dhe pse ka dalë në pension, për asnjë çast nuk është shkëputur nga mjekësia. Vazhdon të shërbejë po me atë zell e pasion në klinikën e saj, pa kursyer asgjë nga vetja, duke dhënë përsëri nga shpirti i saj i madh e bujar gjithçka për pacientët, ku rrezaton kulturë komunikimi dhe me plot pasion u jep jetë dhe shpresë të sëmurëve. Një jetë e tërë si kardiologe me tituj e grada shkencore, e mbushur sot me shumë vlerësime të merituara.

                              Mjekë me emra të ndritur, shkollë dhe shembuj për brezat

            Kujtojmë me respekt të veçantë shefin e kardiologjisë Dr. Prof. Petrit Gaçe, mjekët Veli Zogu, Ali Alushani, Fedhon Meksi etj. Komunikimi i tyre i veçantë, nuk ishte thjeshtë vetëm një element edukativ, por dhe mënyra për të transmetuar idetë te mjekët e tjerë me më pak përvojë, gjë që reflektohej në konsultat mjekësore, ku ata shquheshin për logjikën dhe intuitën e lartë shkencore. Sugjerimet dhe këshillat e tyre, transmetonin limitet e dijes, ndryshonin këndvështrimin, ndihmonin në perceptimin sa më real të shëndetit të pacientëve. Nuk rri dot pa thënë diçka për mjeken laborante Aurora Knuti, doktore e shkencave mjekësore, aktualisht punon pranë klinikës Kajo. Një bashkëkombëse dhe shoqe e ngushtë pune, prej 40 viteve, me Dr. Nina pranë qendrës spitalore. Dhe pse ka dalë në pension, vazhdon të shërbejë, po me atë pasion e vullnet, pa kursyer asgjë nga vetja, duke dhënë nga shpirti i saj i madh e bujar gjithçka për pacientët e saj. Pas çdo analize laboratorike me një vullnet të paparë i këshillon pa përtim pacientët kardiakë. Kjo është Dr. Aurora, një grua fisnike e mbushur sot me shumë vlerësime të merituara.

Në foto: Prof.Dr. Nina Kajo

E përkushtuar për të bërë vazhdimisht më të mirën për pacientët 

             Pyetjes, nëse ndryshimi i saj ka ardhur thjeshtë nga dëshira apo mundësitë që i janë afruar, Nina, do t’i përgjigjet sinqerisht se është një kombinim midis formimit të saj për të kontribuar, por dhe mundësive që i janë afruar në punë dhe në jetë nga shteti dhe shoqëria. Njeriu ka të vetën dhe të padiskutueshmen, aftësitë dhe intelektin e vet, dëshirat, vullnetin dhe këmbënguljen, të cilat, siç mund të kuptohen, mbetën personale dhe janë atribut i vetë individit. Pastaj është shoqëria që e bën vlerësimin që afirmon dhe e çon individin në piedestalin e lartë njerëzor. Është bukur dhe në interes të shoqërisë, që kur këto dy anë kombinohen, atëherë arrihet ajo që është më e mira dhe, për këtë, Nina vazhdon e punon çdo ditë me përkushtim për të bërë më të mirën për njerëzit në nevojë. Shpesh në punën e saj kujton thënien: “Jeta i jepet njeriut vetëm një herë dhe ajo duhet jetuar me dinjitet”. Këtë devizë, doktoreshë Nina e ka pasur të njohur që në rininë  e hershme, kur ishte mjeke e përgjithshme, por edhe gjatë gjithë aktivitetit të saj. Kjo vajzë e grua e tiranase, për 40 vjet fisnikëroi veten, por njëkohësisht vlerësoi integritetin dhe inteligjencën, vlerësoi gjithnjë njerëzit në nevojë. Me këto mundësi, jeta dhe puna e Ninës në mjekësi ka marrë vlera të shumanshme e të respektuara nga komuniteti dashamirës. Këtu qëndron dhe respekti që kanë sot punonjësit në kliniken e saj. Këtu e ka burimin edhe gëzimi e kënaqësia e saj e madhe, sadisfaksioni i saj moral. Nuk është çështje që të jesh, por rëndësi ka se çfarë jemi dhe çfarë bën në jetë. Impresionet e mia për dr. Ninën janë të shumta, një grua zonjë, një personalitet i spikatur profesionalisht, që rrezaton cilësi të vyera humane, teksa në portretin e saj janë të pandara pamjet tejet e njerëzishme, buzëqeshja e sinqertë, pasioni e vullneti për t’i shërbyer gjithkujt me përkushtim të plotë, duke i qëndruar pranë si të ishte një i afërm i familjes, si një prind, si një motër, si një nënë, doktoreshë e vërtetë. Me vlerat e rralla njerëzore që ka shfaqur e që ka përcjellë te njerëzit, ajo ka fituar qindra mijëra miq në të gjithë Shqipërinë. Janë të panumërt ata njerëz të thjeshtë, intelektualë, qytetarë të shtresave të ndryshme, të cilët e kërkojnë dhe respektojnë shumë, i shfaqin shpesh mirënjohje për përkushtimin që ajo ka treguar dhe tregon ndaj pacientëve të tyre. 

         Në punë ajo u njoh me kolegun dhe bashkëshortin e saj, Ilir Kajo, mjek i talentuar dhe duarartë, i specializuar për Gastroenterologji-Hepatologji, i njohur jo vetëm në Tiranë, por dhe në mbarë vendin, një profesionist që bën pjesë në plejadën e mjekëve që tërë jetën e ka lidhur me shërbimin ndaj njerëzve. Dr. Nina shquhet gjithmonë për marrëdhënie korrekte me pacientët. Ajo i shikon si njerëz, ndaj të cilëve duhet bërë një shërbim cilësor dhe asnjëherë nuk i pa si “klientë”. Ajo është e ndjeshme dhe gjithmonë vendos marrëdhënie të paqme dhe shumë të mira me punonjëset e saj.

                                                Humane, fisnike dhe e admiruar

            Në çdo konjukturë politike që ka kaluar, Dr. Nina ka qenë dhe mbetët vetvetja. Ka një individualitet superior të shprehur nëpërmjet punës, pa poza e pa pretendime për t’u dukur. Pasuria më e madhe e saj mbetët ruajtja e personalitetit njerëzor e shoqëruar me sjellje e kulturë, që i kanë dhënë lumturi e mirëqenie shpirtërore. Dituria profesionale e intelektuale janë velloja e artë që ka zbukuruar personalitetin e saj shoqëror. Në një kohë aventurash, si kjo e sotmja, ku njerëzit kanë rëndur pas fitimit për t’u pasuruar me çdo çmim moral, duke braktisur diturinë. Ata që mbetën njerëz në ndjesi, i kemi sot të paktë në mjekësi. Zilia e të tjerëve ia ka prishur ndonjëherë qetësinë, por dr. Nina ka arritur të ruajë gjakftohtësinë. Kurrë nuk bëri kompromis me karakterin e saj dhe kur ishte përballë përfitimeve të të mirave materiale dhe famës shoqërore. Vazhdon dhe mbetet e dashur me të vërtetën dhe e rreptë me padrejtësitë. “Për mua,- thotë dr. Nina, – një rëndësi të madhe në jetën time profesionale ka mirënjohja njerëzore dhe mbetesh në memorien e popullit tënd, ky është vlerësimi më i madh i jetës time”. Por fatkeqësisht gjejmë jo rrallë që s’kanë asnjë ndjesi shpirtërore, si rezultat i zbrazësive karakteriale, mangësisë dhe vulgaritetit të përmasave të kufizuara intelektuale. Dr. Nina ruan respekt të veçantë për punonjësit e saj të shërbimit, ku me devotshmëri ju shërbejnë qytetarëve dhe pacientëve në klinikën e saj private, ku ajo drejton, e shoqëruar me një rregull e disiplinë dhe pastërti shembullore të admiruar.

                                       Shembull për fëmijët dhe brezin e ri

            Cilësitë e vyera, edukata familjare dhe kultura e lartë  komunikimit, dr. Nina e përcolli dhe te dy fëmijët. Me kujdesin e një nëne të arsimuar dhe kulturuar, dr. Nina, së bashku me bashkëshortin e saj të talentuar, dr. Ilirin, u kujdesën për rritjen, edukimin dhe shkollimin e tyre. Djali dhe vajza u shkolluan në universitetet më me zë të Evropës, aktualisht jetojnë e punojnë në Shqipëri, ku u gëzohen kulturës dhe dijes së tyre. Këta dy pasardhës shikojnë tek prindërit e tyre modelin e prindërve të devotshëm, babain e tyre të mirënjohur e shembullor në gjithçka, të nënës së tyre që personifikon modelin njerëzor, figurën e nënës së dhembshur, të dashur, profesioniste e rrallë, që rrezaton kudo dhe kurdoherë humanizëm dhe mirësi, një qytetare tiranase me emancipim bashkëkohor. Një gjyshe, ku reflekton përkujdesje dhe dashuri për nipat dhe mbesat e saj, duke i quajtur me plot gojën ëmbëlsirat e shpirtit. Unë si autori i shkrimit i uroj dr. Ninës shëndet dhe jetë të gjatë bashkëshortore!

Astrit Lulushi/

Sipas The Catholic Encyclopedia, termi “hero” e ka origjinën nga luftëtarët dhe gjysmëperënditë e lashtë të famshëm për trimërinë dhe veprat e tyre, të popullarizuar në mitologjinë greke. Hesiodi, sipas Herodotit, ishte një bashkëkohës i Homerit rreth vitit 900 pes, dhe i përshkroi heronjtë në “Punët dhe ditët” si “njerëz me famë të madhe”. Hesiodi shkroi më tej në “Goddesses and Heroes” në Theogony (brezat e perëndive) se perënditë krijuan një racë paranatyrore duke u riprodhuar me të vdekshmit (njerëzit). Pasardhësit e rremë ishin gjigantët gjysmëperëndi: “Raca hyjnore e heronjve, e quajtur gjithashtu gjysmëperënditë, raca para së tashmes. Të gjithë vdiqën duke luftuar në luftërat e mëdha”; dhe: “Së dyti, Zeusi, babai i perëndive dhe njerëzve, më i fuqishmi i perëndive dhe më i forti deri tani; Dhe pastaj raca e njerëzve dhe e gjigantëve të fuqishëm.” Iliada dokumenton gjithashtu disa luftëtarë dhe kampionë gjysmëperëndi si Akamusi, Akili, Ajaksi dhe Telamoni. 

Megjithatë, Hesiodi, në Teogoni, duket se i referohet dy krijimeve të gjigantëve në tregimet e tij. . Raca e parë e gjysmëperëndive,  që vdiq në luftëra të mëdha, ka të ngjarë të ishte raca gjigante përpara përmbytjes së krijuar nga perënditë mëmë si Kroni, Poseidoni dhe Iapetus; ky i fundit prodhoi gjigantët Gog, Magog dhe Albion përpara përmbytjes. Raca e dytë gjigante u krijua nga Zeusi dhe perëndi të tjerë pasardhës pas përmbytjes – gjigantë si Herkuli, Tezeu dhe Perseu. Duke ditur se Josephus barazoi gjigandët Nefilim dhe Refaim me heronjtë grekë dhe ashtu si gjigantët sumerianë si Gilgameshi u përshkruan si heronj, duhet të habitemi që një qytet në rajonin sirian të malit Hermon u quajt Heropolis, “qyteti i heronjve.” Regjimi i Zotit prind mbretëroi përpara përmbytjes dhe perënditë pasardhës mbretëruan pas përmbytjes, kur fuqia e fundit qiellore rivendosi Rendin Botëror Nefilim me pasardhësit e tyre të rremë në një, i cili ka vazhduar brez pas brezi. 

Për të kuptuar se arritëm në rendin tonë aktual shoqëror dhe për të kuptuar profecinë e fundit të kohës, duhet të hetohen ngjarjet e mjegullta të parahistorisë dhe historia e hershme e regjistruar, të cilat mbajnë çelësat për të zhbllokuar alegorinë profetike. Nga ana biblike, ne nuk thuhet se si u shfaqën gjigantët pas përmbytjes – ne dimë vetëm se ata po shfaqen. Edhe pse dikush mund të përcaktojë se përmbytja kishte për qëllim të çlironte tokën nga të gjithë të këqijtë që e korruptuan tokën; këtu fillon historia që  njohim: Utnapishtimi në Eposin e Gilgameshit dhe Deukalioni, djali i Prometeut në historinë greke të përmbytjes; në arkë me Noeun, tre djemtë e tij dhe gratë e tyre pa emër.

Fran Gjoka/

-Ndëshkim për çdo mësues qe ushtron dhunë psikologjike dhe fizike ndaj nxënësve-

Realisht ka përmirësime në sistemin e punës së shkollës dhe aktorëve të tjerë, që kanë për mision kultivimin e vlerave pozitive në grupmoshat shkollore. Ato shfaqen dukshëm edhe në përmirësimin e raporteve njerëzore mes palëve mësues- nxënës, nxënës – prind, nxënës – nxënës, në uljen e shkallës së agresivitetit në raportet e ndërsjellta, në një klimë më të butë në marrëdhëniet mes grupeve të interesit për arsimimin dhe edukimin e brezit të ri me normat morale të një shoqërie demokratike dhe të hapur, në një mënyrë sjellje më civile për zgjidhjen e konflikteve në shkollë e jashtë saj, në zbritjen e rasteve të përdorimit të dhunës fizike e emocionale në institucionet e edukimit etj. Siç duket, këtu ka ndikuar edhe përpjekja e shoqërisë për emancipim e qytetari si dhe masat e marra kohët e fundit nga MAS-i për vlerësimin e situatës dhe ndjekjen hap pas hapi të problemit nga strukturat drejtuese të saj. Gjithësesi, në shkolla dhe mjedise familjare, ka ende dhunë, mungesë kompromisi në zgjidhejn e konflikteve dhe të mosmarrëveshjeve, shfaqje të theksuar të intolerancës në komunikim, agresivitet etj.Shoqëria shqiptare vazhdon të mbetet ende minimal të jetesës e të sigurisë.E bashkë me prindërit mbetën edhe fëmijët shqiptarë, të cilët ndihen të dhunuar si në familje ashtu edhe në shkolla.Një studim i fundit UNICEF raporton aktualisht nivele të larta të dhunës fizike e verbale,kryesisht tek nxënësit e arsimit 9-vjeçar . Në pamundësi për të parë problemin në një plan të gjerë, pasi të tilla janë hapësirat e një shkrimi, në po i referohemi problemit vetëm në shkolla e në mjediset ku jetojnë e kalojnë kohën nxënësit dhe adoleshentët.
Kur mësuesi mund të dhunojë nxënësin, në çfarë situatash?

Në anketat e hapura dhe ato tëe mbyllura, të bëra në disa shkolla të vendit , rezulton se numrin më të madh të nxënësve të dhunuar e përbëjnë ata që viktimitizohen psikologjikisht. Siç duket, rënia e numrit të ushtrimit të dhunës fizike ndaj kësaj kategorie nxënësish, lidhet edhe me intensitetin e punës dhe masat qe po merr kohët e fundit MAS –i për sensibilizimin e opinionit dhe parandalimin e fenomenit, puna e specializuar e psikologëve në shkolla, një përpjekje që duhet vazhduar e thelluar edhe në të ardhmen dhe jo të veprohet me fushata , siç kemi vepuar ne shqiptarët në tërësi dhe drejtuesit e shkollave e mësuesit në veçanti.
Ajo që shfaqet dukshëm në mësim mbetet dhuna psikologjike. Së paku, kështu shprehen nxënësit dhe ky është edhe konkluzioni ynë. Ushtruesit janë mësuesit ndaj nxënësit. Ndërsa jashtë shkollës, në kohën e lirë ose në veprimtari vetorganizuese të nxënësve, ata që ushtrojnë dhunë psikologjike (jo vetëm psikologjike), janë nxënësit kundër nxënësve. Fatkeqësisht ushtruesit e dhunës, mësuesit, grupet e nxënësve dhe individët, siç tregojne të dhënat, i referohen prejardhjes së “viktimës”, origjinës së tij, shkallës së intelektit, dobësive që mbart në përvetësimin e programit mësimor, që më së shumti lidhen me nivelin e punës së dobët të shkollës nga ata kanë ardhur se sa nga miveli intelektual i tyre, nga paraqitja e jashtme etj. Shikojmë edhe anën tjetër të medaljes: mësuesit që po ndjehen të shqetësuar në shpjegimin e mësimit, ku nxënësit, pavarësisht paralajmërimeve që mësuesi u bën, vazhdon të prishë qetësinë e orës së mësimit. Ndodh që mësuesi humbet durimin dhe në një moment nervozizmi reagon, duke u sjellë dhunshëm ndaj fëmijëve dhe të rinjve. Anketimi në fjalë u shtri 550 shkolla të vendit,ku fëmijët janë pyetur me metodën ballë për ballë duke ruajtur autonimatin e secilit prej tyre. Studimi tregon më në detaj se niveli më i lartë i dhunës është në zona urbane .Më konkretisht 55.6% e fëmijëve e pranojnë se janë dhunuar nga mësuesit e tyre .

Nxënësit e anketuar pranojnë se fyhen dhe ndjehen keq nga fjala që ju drejtojnë atyre mësuesit ose shokët e shoqet e tyre, që e kanë burimin tek origjina si: katundarë, malok, etj. Fëmijët nëpërkëmben emocionalisht nga shokët e mësuesit me fjalë të tilla, që lidhen me moshën psikologjike të tyre, si: gojëkyçur, i/e trashë etj., dhe një pjesë e konsiderueshme e nxënësve dhunohen emocianalisht me fjalët e shprehjet që lidhen me të metat fizike, një fatkeqësi e lindur ose e fituar, që askush nuk do ta dëshironte, si: veshëllapush, i/e shpifur, qurravec, trashaluq etj. Po të shihet me kujdes dukuria, dalim në përfundimin se shumë evidente është dhuna psikologjike, disi e fshehtë, që ushtrohet nga shkolla ndaj nxënësve të ardhur nga zona rurale dhe që janë ngulur përgjithmonë për të banuar në zonat ku vepron institucioni. Mendimi ynë, i shprehur edhe nga nxënësit, është se ajo, tek kjo kategori fëmijësh, shfaqet me frekuencë më të lartë në këto dy raste: me formën e përjashtimit dhe vetëpërjashtimit nga jeta e shkollës e këtyre nxënësve. Një veprim I tilllë fatkeqësisht nxitet edhe nga mësuesit dhe bashkëmoshatarët e tyre, ndersa drejtoritë e shkollave dhe strukturat drejtuese të nxënësve, që duhet të mbrojnë liritë dhe të drejtat e shokëve dhe shoqeve heshtin. Në situata të tilla përjashtuese dhe vetëpërjashtuese, kjo kategori nxënësish nuk vetpëlqehet, nuk vetëvlerësohet, nuk shihet e sigurtë. Rrjedhimisht stresohet dhe nuk fiton aftësinë e integrimit në mjedisin e ri, çka do të thotë se dhuna emocionale do të vazhdohet të thellohet mbi ta. Në formën e paragjykimit dhe të një qëndrimi disi indiferent dhe pse kjo edhe përbuzës ndaj këtyre nxënësve që kanë edhe probleme ekonomike dhe të formimit kulturor. Për këto dy probleme unikale të formimit dhe të bashkëjetesës qytetare, i takon shkollës që të krijojë mjedise e frymë bashkëpunimi e bashkëveprimi me te gjitha grupet sociale, që formojnë kolektivin, në të kundërtën rezultatet e pritshme nuk arrihen, objektivat nuk përmbushen dhe reformimi i shkollës kompromentohet.

-Cilët mësues ushtrojnë më shumë dhunë dhe pse?

Nga të dhënat del që mësuesit që ushtrojnë më shumë dhunë janë ata me eksperiencë të vogël në punë, që kanë mungesë përvoje, që nuk i zotërojnë emocionet, që nuk i njohin format e komunikimit dhe psikologjinë e grupit, sidomos raportin mes moshës kronologjike me atë psikologjike dhe që në një farë mënyre nuk janë të formuar ende si edukatorë. Për këtë kanë përgjegjësi edhe fakultetet përkatëse, që përgadisin punonjës pedagogjik, të cilët nuk e vlerësojnë formimin e mësuesve të ardhshëm si edukator ë. Fatkeqësisht strukturat përkatëse te emërimit të tyre nuk mendojnë shumë për përgaditjen e tyre tek i emërojnë në shkolla pa përvojë dhe me kolektiva aspak të njohura për tregues në përgaditjen e nxënësve, ndaj nxënësit ankohen për mësuesit e rinj. Mësuesit e kësaj kategorie duhet të fillojnë punë në shkollat më me emër në qytet dhe në fshat dhe të jenë nën kujdesin e përhershëm për ndihmë e trajnim të kualifikuar për disa vite nga drejtuesit mësuesit dhe metodistët më të mirë që posedojnë DAR-i dhe ZA-të në rrethe.
Në grupin e mësuesve që i dhunojnë më shumë nxënësit fizikisht dhe psikologjikisht janë dhe ata që kanë disa vite pune në arsim, por që kulturalisht dhe profesionalisht janë ende larg ritmit të zhvillimit të arsimit, teknikës, shkencës dhe zhvillimit të shoqërisë në tërësi. Boshllëqet në formimin e tyre shkencor e metodik, psikopedagogjik e social të tillë mësues përpiqen t’i mbulojnë me sharje e britma, duke iu hedhur fajin padrejtësisht nxënësve pas çdo kontrolli që u bëhet. Ata ose duhen trajnuar, ose një ditë duhen larguar, pasi breza nxënësish do të dalin pa bagazhin e domosdoshëm të njohurive për përballimin e kërkesave të tregut. Është edhe një kategori tjetër mësuesish që ushtrojnë dhunë për hir të një tradite të mbartur nga shkolla e sistemit komunist diktatorial dhe që shprehet hapur nga ata që mendojnë se dhunë ka edhe në parajsë, se sipas filozofisë popullore, druri ka dalë nga xheneti. Mësues të tillë nuk njohin modele alternative të sjelljes për disiplinimin e fëmijëve. Një pjesë e mësuesve janë shumë të ngarkuar fizikisht e psikologjikisht, kanë kaluar me ngarkesë dhe plot halle një jetë të tërë në arsim, tek kanë punuar me devotshmëri dhe kurrë s’janë shpërblyer nga shteti dhe shoqëria, komuniteti dhe instiucionet e tjera të edukimit të asaj kohe, të gjitha këto kanë rrritur tek ata nivelin e stresit dhe i ka çuar në shkarkimin padrejtësisht të tyre tek nxënësit. M.A.S për të zbatuar këtë fenomen që po ndikon negativisht në shkollat tona , ka nisur zbatimin e strategjisë së komunikimit .Fëmijët që keqtrajtohen nga mësuesit,ka plot raste të tilla në shkollat shqiptare, por mbrenda shoqërisë sonë gjejmë edhe raste të nxënëve që ushtrojnë dhunë për gabime të vogla të fëmijëve të tyre.”Përballë kësaj situate jemi të vendosur për të ndëshkuar kedo që në ambjentët e shkollës ushtrohet dhunë. Dhunë pa dyshim psikologjike apo verbale,pa folur pastaj edhe për raste absolutisht të patolerueshme që është dhuna fizike. Të njëjtin mesazh ka përcjellë edhe përfaqësuesi UNICEF në vendin tonë,i cili tha se shoqëria shqiptare njëherë e mirë duhet të njohë dhe të dijë të dallojë format e ndryshme , dhe të denancojë me reptësi ato.Për të reduktuar në maksimum nivelin e dhunës në shkolla kërkohet rritja e ndëgjegjësimit publik,nëpërmjet fushatave snsibilizuese ,por edhe të trajnimit të mësuesve për çështje psikologjike që lidhen me pasojat e dhunës tek fëmijët e të rinjtë.Kjo kërkohet të shoqërohet herëpashere me monitorime të vazhdueshme të nivelit të dhunës në institucionet arsimore edukative në të gjithë vendin. Vetëm kështu bëhemi pjesë integrale e komunitetit prinderor dhe atij vendor në shkallë kombëtare.
Në përfundim, duhet theksuar se nxënësit janë më të predispozuar për të denancuar dhunën që ushtrojnë moshatarët dhe të rriturit ndaj tyre dhe pothuajse mungon dëshira për denancim ndaj mësuesve dhunëushtrues. Siç duket, kjo lidhet me frikën ndaj hakmarrjes dhe flet për atë që shoqëria e shkolla nuk janë ende demokratizuar e emancipuar dhe se tërë vëmendja e atyre që merren me arsimin dhe edukimin duhet përqëndruar në gjetjen e mekanizmave të reja që prodhojnë për shoqërinë e edukimin më shumë tolerancë e qytetari, emancipim e kompromis e që përjashtojnë hakmarrjen e frikën, dyfytyrësinë dhe cinizmin. Çdo politikë arsimore duhet të orientohet nga qëllime të tilla.

Prindërit kërkohet të njohin më mirë fëmijët e tyre

Ky është përfundimi i pyetësorit, i cili ka brenda diçka të vërtetë. Një pjesë e prindërve nuk i njohin tipet, të tjerët nuk ja kanë idenë e krizave që përjetojnë fëmijët e tyre në kufinjtë e një moshe. Ka edhe prej atyre që s’duan t’ja dinë për interesat që fëmijët kanë për jetën, shkollën, shoqërinë dhe kulturën në tërësi. Jo pak prindër i konsiderojnë të mbaruar detyrimet ndaj fëmijëve me plotësimin e kushteve për veshmbathje, ushqim e shkollim, kur ata kanë nevojë edhe për mësim dhe argëtim plotësues. Disa prej nënave dhe baballarëve nuk e dinë se kjo moshë është në kërkim të identitetit dhe ideales, çka nuk është e lehtë të arrihet. Një moshë e tillë e ka veçorinë psikologjike për të shijuar në këtë botë vetëm lumturi e gëzim, për të siguruar vetëm suksese dhe për të bërë qejf. Mirëpo jeta nuk mund të mendohet kurrë fushë me lule, pa kthesa e të papritura. E konceptuar ndryshe, ajo s’të jep kënaqësi, nuk të kalit vullnetin, këtë veti të domosdoshme dhe të pazëvendësueshme për jetën e njeriut. Kishte të drejtë dramaturgu i njohur B. Shou kur i këshillonte të rinjtë se në se rruga nga kalon nuk përbëhet nga kthesa e vështirësi, dijeni se ajo nuk ju shpie gjëkundi. Rrjedhimisht përceptimi i tyre për jetën e shoqërinë, dëshirë dhe të ardhme, shpesh herë është iluziv dhe mund të nxisë ata në kryerjen e veprimeve të nxituara e pse jo edhe në shkarje drejt aventurës. Ka të rinj që e kanë të zhvilluar rebelizmin, prandaj mësuesit, prindërit duhet t’’ua shpjegojnë këtyre nevojën për një jetë intensive sociale, për pjesëmarrje në vendimmarrje, për bashkëpunim e ndërveprim me të rriturit, për vlerësim të mundësive e kapaciteteve të tyre në kryerjen e detyrave të ngarkuara.
Mosvlerësimi i mendimeve dhe ideve të të rinjve, siç ndodh ende në disa familje, i hedh ata në pasivitet, duke bërë një jetë të varfër emocionale e shpirtërore, i fut ata në burgun e vetmisë. Pra, mungesa e aftësisë së tyre për të dalë nga kjo situatë, i hedh të rinjtë në një jetë boshe. Kultivimi i tolerancës me këta të rinj, si vlerë, i takon shkollës dhe përbën domodoshmëri pasi ajo krijon klimë të butë dhe të përshtatshme për punë në mjediset e shkollës, motivon të rinjtë, duke pasqyruar botën e tyre emocionale dhe krijon kushte optimale për bashkëpunim në dobi të modernizimit të procesit mësimor-edukativ, me të cilët përballen shkollat tona.