David Gjeçaj – Dielli

Përsëri me David Gjeçaj, prifti katolik nga Thethi, që punoi 30 vjet në Radio Vatikani (seksioni shqip), i cili ka lënë pas diamante për kurorë. Ja një ese e mrekullueshme e shkruar jo në shqipen zyrtare, por në gegnisht. Megjithatë kushdo mund të gjejë aty ujin kristal të fjalëve, si në Thethin e tij të mrekullueshëm…

Përsiatje nga Xhevair Lleshi/

Atë republikë kisha, fillikate, siç më shprehej zemërndrydhëse nji za prej qielli. Ma tha edhe nji herë tjetër që t’i pastronim kokën se do të vinin vizitorë nga hapsina. Ç’me pastrue! E kishin pastrue ushtarë e oficerë, punëtorë e fshatarë, të rinj e pleq, po veç sa me e përkëdhelë: e kanë ndërru pastaj – nji kostum dopiopetë ceremonial, kravata e kuqe, thile e kuqe prej mëndafshi që të turbullonte… një palë këpucë të reja pa veshë kurrë nji herë, e ç’me kujtue tjetër… Republika ime e vogël, e vogël, e pastër, e pastër, si me hy në nji skenë ku luhet tragjedi… E vrej: ulet te karriga e vetme dhe sheh veten n’pasqyrë… ku ku, thashë paska ranë në dashni me vedin kjo zojë e plakun po me zemerek të ri dhe më erdhi me qeshë… ishte marre! Po unë shifsha krejt ndryshe, veshun ashtu tan’ zhele prej doku kinez… e hoqa sytë ka skena. Zdralja ime hallemadhe si thotë poeti, pothuaj e ngrehun përmi male, e bukur si ka kenë motit… e them dhe s’di në më kuptojnë krenat… Në atë kohë spektatori donte me e ditë në ishte e bukur republika jeme se mos nga syni e hajshin dreqnit! Pse me e mohue, e kam dashtë me loçkë të zemrës vendin tem dhe e due pa masë. E pse me e mshef? Republikën e kuqe, rrobën e hidhun të marrë hue, s’e simpatizoj, ashtu me goje plot edhe pse herë-herë po m’falënderon… anipse e dijsha se po turbullohej fort edhe nga fjalët e mia… Kisha kureshtje me ditë për intimitetet e republikës seme… Të brendshmet, ia pashë, të kuqe, tutlue me parfum, nji cen s’i dallojshe… M’lëndon kjo pamje, se republika asht’ femën… Asgjë të shkoklueme, as hidh e prit andej e këndej… Pastaj me dorën me gunga shkruan me fjalë florini, kështu me m’u duk… Ishte thjesht për mue. Po unë dijsha me i lexue ndryshe fjalët e saj: parullat i ktheja në lutje, horrjen në frikë, fërkimin e gishtave kërkesë të fshehun. Mos më prek… A ishte vërtet kjo? E marume asht’ e mjera, e lanme krejt… uf!… Tash po i them: mos u shih ma n’pasqyrë, po lun mendsh krejet… E kadalë tu ia prekë telat e zemres… Kush e di se mos shkrute ndonji fjalë ma hapun për ndonji send, nevojë a hall. Pasha Zotin e madh do ta shpërblej… Kjo m’vrau… s’kërkojsha kurrgjë nga republika eme e vorfën e me halle të pa përshkrueme, po veç një vështrim e aq zemra jeme bahej zog. Erdhe? më thoshte buzagaz me dhambët çataj e të krimbun nga pangranësia, por edhe, dreq o punë, edhe gjoksin drras’ e me synin zjarrm. Donte me u çue e me m’dhanë dorën e unë s’e lajshe. I qeshsha dhe unë me nji gaz që atë e ka habitë… Prita ma vonë mos e bante ma, mos më jepte shenj qysh atëherë kur i lajsha sytë me ujë burimi nga Alpet e nga Tomori, nga Korça e Prishtina, nga Arta e Durrsi e Shkodra loce dhe më tkurrej zemra nga gjaku… vuente e shkreta jeme… ishte sëmundë nga të pangranët… Përherë e lusja për diçka, edhe pare me i dhanë i jepja, edhe bukën teme, po asaj të mjerës kurrgja s’i hynte në sy… S’ka lanë asnji borxh republika e vendit tem (!), e kuqja flakëruese që shihet në pasqyrë, e dashnuar me veten, mos më keq… Ishte për t’u dashtë! Ia kam rujtë atë nur për nji kohë, por menjëherë u ba krejt ndryshe, nuk i hyjshin në sy hollësina të tilla. Po më frikësonte se mos vijshin dorë mbi skeletin e saj të marum, i futa në nji bohçë gjithë ç’kisha, dhe ia kam ngarkue me nji dorë në ajër… E kisha nji të dashtun aq të bukur e aq… e shikojsha kaiherë, e shikojsha e thojsha se shkojshim bashkë… e kur mora vesh se ishte po ajo, republika e vendit tem që lufton me perënditë dhe me superfuqitë. Sido – sido më pëlqen fort kjo sfidë, më këputet pastaj shpirti se çfarë desha. O Zot i madh, seç ndiej këtu mrena, kam qeshë e jam mahitë me veten… Në ndjesina të mshefta nuk u futa dot kurrë… Po republikën e vogël, të kuqen sa një gogël, që e donte aq shumë veten, nuk e dhashë… e kam respektue, ishte andrra e madhe… për çdo shqiptar! Dhe andrrat si andrrat ma!

1977

nebackground-albania-theth-9

David Gjeçaj, ish folës i Radio Vatikanit (seksioni shqip) për 30 vjet, prift katolik i lindur në Theth:«Ne e çmojmë atdheun kur nuk e kemi më!» /

1 xhevair-lleshi-zyre

Nga Xhevair LLESHI/

«Dheu im s’ka ma mimikë, po maskë. Asnjë gjest nuk ban, veç thrret ndihmë, e shpesh i qëllon të tradhtojë çdo gja, madje edhe një emocion çfardo. Dheu im rri kokulun, i zhytun në dëshprimin e tij dhe vetëm pret. Pret sa duket të ngjajn’ hata të mëdha, më të mdha se ai vet, që detyrimisht duhet të marrin ngut në të përpjetat e thepisuna. Dheu im hesht nën akull, ndonëse bërtet si fmijë i vogël sa ka n’kokë; e ka qejf, po qejf të madh ama të baj nji piskamë ziet dhe doemos t’bjer në sy. Më thoshte dikush se atdheu im vdes për të mbajtur vesh, për të përgjuar si miu. Jo, jo nga ato kush foli e çfarë tha. Por ka thagma të tjera që ngrenë peshë të madhe. Ja, i shikon artistët që, rrinë kokrra-kokrra dhe s’bëhen dot bashkë? Ama secili me vete sajon një skenë dhe ban sikur merret me diç të randsishme! Edhe atdheu im kshtu vepron, ban sikur merret me politikë të madhe, hiqet si fuqi ushtarake, s’e çmon popullin e tij, nuk sheh ma tej se hunda e vet, teshtin dhe mallkon. Dheu im lundron mbi humbje. Jo, atdheu im nuk çjerret, nuk thrret ma, nuk jep urdhna, nuk zemrohet, ha dhe pi si i babëzitun, ngre ndonjë kurth të vogël dhe pret diçka t’madhe, t’ia japin thelën e mikut të randësishëm. Asgja, asgja fare, nuk ndodh me atdheun tim. Ia ka xanë sytë e mira, ka qeverinë nëpër kambë, e mban, e ruan, e rruan, e qeth, e tall nëpër dhambë, e ysht t’bahet gjak dhe t’fitojë kot së koti famë. Dhe fama fitohet edhe nga hidhësi. Për shembull shkopinjt’ e gomës të jenë prej hillsi dhe ai që rrihet të jetë lakuriq… Dheu im shan shumë, qan shumë, nuk zgjedh kurrë ma t’mirën, i pëlqen të flejë me të zakonshmen, zhytet në botën e vet të mbrendshme, mediton pak, pi duhan dhe mendohet për të djeshmen. Me një fjalë shikon prapa n’vend që të shohë përpara. Se ka nëpër kambë qeverinë!…

Dheu im nuk i kupton fare urdhnat nga lart, edhe telefonat nuk i ngre kurrë, edhe ulet e ngrihet sipas qejfit, knon pa tingull, ngashren, dhe mban n’dorë lahutën dhe fyellin. Kot. Punën e bëjnë ata nën tokë. Me ta fitohet famë e jo llafe. Dheu im ka mobilizim revolucionar në shkallën ma t’naltë, funebre dhe sublime, pa madhshti, si kurdo. Dheu im i ka komunistët n’ballë, i mbron t’besuemit dhe punon kokë më kokë. Dheu im merret me njerëzit që kanë në kokë lakra e jo tru. Dheu im ashtë vet dhe ka të tjerë nën mbikëqyrje. Dheut tim nuk i vdesin kurrë udhëheqësit. Dheu im i dashtun ka vetëm ditëlindje. Dheu im është vigjilent: të gjithë ia fusin dhe ai nuk ia fut dot askujt, pra ashtë impotent. Të pish ujë si dhallë edhe fyti bëhet i tejdukshëm! Dheu im di të sillet, di ç’flet, po edhe kur s’thotë asgja, merret me fytyrën e botës, me gjestet e saj! Jemi a s’jemi, si thoni?

Dheu im nuk del nga shtëpia, rri heshtas por jo pa fjalë, se fjalët kot, kur grin sallatë, i ka në majë të gjuhës. Dheu im e ka qepur edhe kur ia fut kot në tym dhe i duket sikur thotë diçka. Dheu im ashtë i hutuem, krejt i tronditur. Ai vetëm sa lë të lirë frymëmarrjen e nxituar dhe gjithnjë mundohet të bajë zhurmë, zë vend diku dhe kthen kokën për ta parë botën nga dritarja. Dheu im knon nëpër festat tona të pakta bashkë me zogjtë kangtarë dhe gjithnjë me hare të patregueme. Por atdheu im ashtë me fat, udhton vetë me satelit dhe ç’sehir që ban: bota i duket sa një gogël dhe aty Shqipnia ka humbur fare… Dheu im…

Dheu im s’e ka mendjen fare te njerëzit, ban mbledhje të pafundme, pret asgjanë dhe tret fjalët e udhëheqësit. Ka telashe atdheu, tregon kujdes të jashtëzakonshëm për pudrën dhe plehun kimik, se dheu im s’ka bajga, edhe fekale ka pak, domethanë jo aq sa duhej të kishte. Veçse mos harroni: dheu im rruhet çdo ditë dhe nuk paguan taksa, sheh telin e korrentit dhe ngrin nga pabesia e drejtuesve. Pastaj ka shpikur spiunat. Çdo shtëpi ka ma shumë spiunë se sa njerëz. Gjithë rrugës atdheu im i dashur, ecën në kambë dhe kollitet, por nuk qet gjak. Gjysma e së keqes. Po, mëmëdheu kujton dhe shkruan, nuk harron ngjarje të kohëve t’para. Dheu im gjithnji ka nostalgji për luftnat, malet, skërkat dhe bokrrimat, urinë dhe vllavrasjen. Atdheu im vdes për njiçik atmosfenë t’randë. O Zot, sa e vret mendjen për kët. Dhe shplodhet nëpër gurore, nga Tomori në Veleçik. Dheu im çan gurë me varé. Nuk i len ato të shkreta vese… Ngordh për të fshehur diçka, dhe fle natën me vasha si zanat, me vashat yje. Dheu im do të vdesë nga bukuria, keni për t’ia digjue krismën. Ngaset atdheu im. Mban qen, zogj, rrit lule, bën ndonji pordhë dhe e mban barkun me dorë… Dheu im psherëtin. Ka ditë qi nuk flet ma, ashtë mbyllun n’kullën e ngujimit, ashtë mbyllun në vetvete dhe çdo gja i lexohet qartë: vuajtje i shihen në ftyrë. Dal në Shkodër dhe ndigjoj atdheun tim që thoshte pa da: Tek ne kan’ metun vetëm vajzat ma t’bukura, ma t’bukurat fare! Duhet t’më besoni njerëz. Jam besnik i dheut tim… Vuaj dhe unë… Mirmbeçi!…»