Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Pas Panairit te Pare Ekologjik, Dielli dhe Neka Doko biseduan per temat, pritshmerite dhe ardhmerine

by

Dielli: Duke filluar nga dërgimi i ftesave te fazat përgatitore dhe gjatë gjithë panairit shqiptar në Shën Gjergj, ti, si nismëtare dhe nikoqire, theksove karakterin ekologjik të tij si veçori dalluese dhe bashkëkohore. Në ditët pas panairit, si të duket se u manifestua ky tipar nga një vështrim i shpejtë pas? 

Neka Doko: I konceptuar si një panair shqiptar me prurje ekologjike të ingranuara në detaje si Kopshti i Meditimeve, produktet natyrale në shitje dhe porositë në tryezat e bisnesit familiar, lokal ose global, dreka e servirur në tri pjesë me gjithë përbërësit natyral e biologjik si përgatitja e gatimi, pra secila pjesë dhe tërësia e tij ishte funksion i kësaj qasje. Edhe data 18 ishte epilog i një nisme dhe provë për të shpërndarë energji shpirtërore komunitetit të Shën Gjergjit dhe miqve të energjive në natyrë. Personalisht isha e privilegjuar të hap për 8 ditë nga data 8 deri 16 shtator një paketë instruktive me energjitë dhe qasje ekologjike. Rrjedhimisht edhe konceptimi i panairit u mbështet tek energjitë e përmbledhura deri në atë ditë. Përsëri nën efektin e tyre u aplikua vendosja e tetë tavolinave në të dy anët e kopshtit me distancë edhe energjetikisht të balancuara nga njëra tjetra që secili përqafësues i tryezës të kishte aureolën e tij postkovid të njësuar tashmë me një zakon të ri shëndetsor global dhe ekologjik në një dimension shtesë të komunikimit më të ndërgjegjësuar midis njëri-tjetrit në hapësirë dhe kohë. Së fundi, përzgjedhja dhe vendosja e tryezave në varësi të përmbajtjes së produkteve dhe objekteve me vlera historike kishte veçanësi ambjentaliste e kulturore. Të gjitha elementet përbërëse të tij në formë a përmbajtje janë natyrale-biologjike dhe për rrjedhojë sensitivisht ambjentaliste.

Dielli: Tema e panairit ishte 100 vjetori i lidhjes diplomatike midis Amerikës dhe Shqipërisë. Si tu duk shtjellimi tematik nga ana juaj si ideatore dhe nikoqire e veprimtarisë?

Neka Doko – Tema qendrore si edhe boshti për panairin ishte festimi i 100 vjetorit të vendosjes së marrëdhënieve diplomatike amerikane shqiptare. Ato nisën këtu në shtetin e Massachusetts dhe u zyrtarizuan në Washington – një ngjarje historike e dokumetuar në faqen kryesore kushtuar njohjes zyrtare të qeverisë shqiptare nga qeveria e Shteteve të Bashkuara në një protokoll të drejtuesve të Vatrës Faik Konitza dhe Vani Chani në gazetën Dielli, një shekull më parë në Boston në 29 korrik të vitit 1922. Nga këndvështrimi i energjive eko shpirtërore them se shërben edhe për shërimin e plagëve të shkaktuara nga goditja e ndarjes 50 vjeçare midis dy vendeve. Nuk kishte si të ndodhte ndryshe, e të mos e festonim këtë përvjetor të artë përmbyllës pas Nju Jorkut dhe Usterit në vendin ku nisi lëvizja për pavarësi kombëtare dhe shpirtërore këtu në Shën Gjergj, te Vatra me Fan Nolin dhe patriotë shqiptarë të imigruar në tokën e re. Çështja kombëtare, pavarësia, liria dhe përparimi komunitar, familjar dhe individual si tema të ditës sot janë shkrirë me edukimin për vetëzhvillim personal të potencialeve dhe talenteve të çdo pjesëtari të komunitetit shqiptaro amerikan, për të njohur dhe ndihmuar më mirë njëri tjetrin, veten dhe vendin nga erdhëm. 

Dielli: Çfarë manifestoi dhe cfarë arriti të përcillte panairi në linjën e “Mission Driven Entreprenship” të Shkollës së Jetës?

Neka Doko: Së pari, lidhja me traditën. Panairet për librin por edhe për artin kanë qenë dy sezonale, në pranverë dhe vjeshtë çdo vit këtu në Shën Gjergj, të organizuara dhe drejtuara nga biblioteka noliane, me At Liolinin si inisiator. Në këtë aspekt të dielën u përfaqësuam me një tryezë me libra të autorit dhe kontribuesit të bibliotekës Fan Noli, z. Namik Selmani.

Krahas traditës, u përpoqëm të nderonim dhe rivlerësonim një faktor të domosdoshëm përcjellës siç është biznesi. Mos harrojmë se nëse nuk do ishte vizioni i Nolit dhe përfaqësuesve të Vatrës për prosperitet ekonomik komunitar në Amerikë asgjë nuk do realizohej në planin pavarësi.Vetë blerja e një kompleksi arkitektural e historik në qendër të South Bostonit si është Katedralja e Shën Gjergjit vërteton vizionin e misionit kombëtar, shpirtëror e ekonomik të harmonizuara një shekull më parë nga ana e themeluesve të komunitetit të parë të organizuar shqiptar në Amerikë. Ishin bizneset shqiptare ato që në atë kohë mbështetën krijimin e shtetit shqiptar dhe institucioneve demokratike në Shqipëri. Ne po kthejmë traditën. Po kapim atë pikë që u këput nga komunizmi. 

Së dyti, është e vërtetë që Shkolla e Jetës ka marrë përsipër të ndihmojë, edukojë bizneset e rinj të brezit të emigrantëve të ardhur në Amerikë me kulturën e sipërmarrjes me drejtimin misionar që si thekson formuesja e saj Elona Lopari “një ditë, mbasi janë vetërealizuar të kthehen të ndihmojnë bashkëkombësit e tyre këtu dhe vendlindje.” Dhe së treti, përhapja e rrjeti i biznesit shqiptar amerikan në veri dhe jug që të lidhen me njëri-tjetrin nga tradita e të parëve deri te të rinjtë e talentuar në fusha të reja. Duke qenë më të fortë edhe në fushën e sipërmarrjes me drejtim misionar së bashku mund të bëjmë më mirë për njëri-tjetrin dhe për Shqipërinë.

Dielli: Po të marrim si shembull stendën e Vatrës, për ta konkretizuar në këtë rast misionin e Shkollës së Jetës, si ishin gërshetuar tradita dhe fryma krijuese e biznesit?

Neka Doko: Vatra e para si institucion ndërshqiptar demokratik 110 vjeçar ka në themel edukimin mbarëshqiptar me misionin patriotik, identitar, kulturor nëpërmjet investimit edukativ dhe mbështetës në biznes krijues e unik. Mund të përmend se në panair tërhoqi vëmëndjen fotoja e jelekut personal të një nga themeluesve të Vatrës Faik Konitza që Andrea Pani paraqiti para të gjithëve si një dhuratë të trashëguar nga brezat e familjes patriotike të Vasil Panit, mik i ngushtë me Konitzën. Ky artikull përfaqësonte në panairin ekologjik vlera historike dhe monetare të panjohura më parë si ato në tregun e pengjeve, qē kërkon ekspertë në fushën e rivlerësimit të mallrave me bonuse origjinale në rritje. Artikuj të kësaj natyre mund të vinë nga artifakte arkivore dhe muzeale të cilat kësaj rradhe u prezantuan në tavolinën e Vatrës te një familje e Shën Gjergjit dhe të muzikës së vjetër shqiptare në tavolinën e arkivës noliane. Një sipërmarrje e tillë mund të promovohet me sende me vlerë historike monetare që përfaqësojnë njëherazi qëllimin e Shkollës sē Jetës për aplikimin e edukimit sipërmarrës me orientim misionar në biznes historik e kulturor, dhe faktikisht të dyja burojnë nga tradita e memorabilia në Vatër dhe në bibliotekë. Pra janë të shkrira universalisht e pragmatisht nē një të vetme.

Përfaqësimi me dinjitet i Presidencës së Vatrës dhe gazetës Dielli nga ana juaj është shprehje e lidhjeve organike midis misionit të Vatrës, të Bibliotekës noliane dhe të Shkollës së Jetës. Kujtoj se takimi i parë i këtij “trinjakëzimi” nëse mund ta quaj kështu, u bë në nëntorin e vitit të kaluar në Katedralen e Shën Gjergjit. 

Dielli: Merret me mend se disa prezantime në panair kishin ngjashmëri në artikuj dhe përmbajtje. Të tilla ishin Vatra, Shën Gjergji, Biblioteka Fan Noli, familja Pappas. Por ato kishin edhe tiparet e veta. A mund t’i cekni shkurtimisht?

Neka Doko: Tryezat e vlerave dokumentare kishin emërues të përbashkët por edhe veçori specifike. Për shembull, tryeza e familjes Papa përcolli një mozaik të vlerave historike e kulturore të komunitetit të Shën Gjergjit me libra, artifakte e librete përvjetorësh nga origjina e krijimit dhe përvjetorëve historik të tij. Çdo gjë ishte përgatitur e prezantuar me disiplinë epistolare dhe nderim memorabiliar. John Papas u përfaqësua me dinjitet në këtë panair unikal në planin dokumentar familiar e komunitar. Një nga të papriturat ishte prezantimi nga Anila Hasko Kurti e cila mbante “tre kapele” në këtë panair ekologjik, historik dhe ekonomik. Anëtare e Shkollës së Jetës dhe Arbonne International, zonja Hasko Kurti gjeti në kalendarin e Vatrës 1918 foton ku gjyshi dhe xhaxhai me origjinë nga Gjirokastra ishin në grupin e themeluesve të Vatrës që në formimin e saj.

Dielli: Çfarë sillte pjesëmarrja në panairin e vjeshtës për biznese të njohura si Arbonne International dhe të tjera me më pak kohë në treg si psh Vinny Santal. Për disa prej tyre si Valbona Valdari dhe Silva Hani ishte debutimi i parë në panair të tillë. 

Neka Doko: Shkolla e Jetës erdhi në këtë panair eko shpirtëror me misionin për të mbështetur anëtarët e saj në Boston tashmë të integruar në biznesin e sipërmarrjes edukuese dhe trajnuese në terren. Drejtuesja e Shkollës zonja Lopari e përmendi fokusimin e Shkollës së Jetës tek vetëzhvillimi i brezit më të ri dhe familjeve të ardhura rishtas ose ende të paintegruara në komunitetin e shtetit tonë e më gjerë. Paralelisht, zonjat e Shkollës së Jetës janë konsulente biznesi për firmën e njohur Arbonne International, për promovimin dhe shitjen e produkteve biologjike për ushqim dhe mirëmbajtje trupi në mënyrë të shëndetshme për vete, familjen dhe mjedisin. Charlote B., me origjinë kanadeze, më shprehu se në panairin ekologjik ato ndiheshin si në shtëpinë e tyre. 

Tryeza e bisnesit global u plotësua me prezantimin pasionant nga Valbona Lavdari, e cila i njohu pjesëmarrësit me të rejat më të fundit si agjente shitblerje shtëpish dhe vlerat e një kopshti ekologjik me bonuse shpirtërore, një të tillë e ka ndërtuar edhe ajo vetë, si aspekt i vlerësuar në një industri që kalon një cikël krize herë pas here. Dua të përmend se Valbona ishte kontribuese edhe për pjesën e tretë të drekës, me kosin e saj natyral të shijshëm. Një tryezë interesante dhe origjinale e prezantimit të produkteve organike me përqasje individuale e familjare ishte edhe ajo e apikulturēs të rritjes së bletëve dhe prodhimit të mjaltit këtu në shtetin tonë nga familja Hani. Silva Hani si anëtare e Shkollës së Jetës në Boston është konsulente e sigurimeve jetike në profesion por hobi i saj është mbajtja e bletëve në Framingham dhe prodhimi i mjaltit me lulet e shtetit tonë, një pasion që ajo e ka të ushqyer e trashëguar nga i jati. Pranë mjaltit ekologjik shihje një shportë të bukur me ballakume Elbasani të gatuara me art dhe zemër nga një zonjë dhe mike e vjetër Irma që erdhi nga Uster për të marr pjesë në panair. 

Përsa i takon tryezave me orientim biznes familiar e global Vinny Santal dhe A& L Abruzzo që prezantuan produkte të freskëta ushqimore frutore, bulmetore, vajore, bazuar në lëndën e parë dhe përpunimin artisanal në vendlindje, u pëlqyen dhe blenë nga pjesëmarrësit në panair. Kur shijoje ullinjtë e Beratit dhe vajin e tyre, pranë sardeleve të Vlorës e djathit të Gjirokastrës, emocionet të çonin larg përtej oqeanit. Kështu u pranua në panair Ervini duke e mbështetur shitjen dhe shpërnadrjen e produkteve të tij bio jo vetëm aty por kudo ku ka shqiptarë në Amerikë. Biznesi tjetër përfaqësonte një çift të pasionuar për verë italiane në tregtimin e saj të përzgjedhur këtu në Massachusetts në mënyrë të specializuar e me kritere prove dhe konsumimi të përcaktuara me standarte të kontrolluara me ligj. Ndërsa bisnesmeni i ushqimeve vinte për herë të parë në Shen Gjergj, çifti Hima e Ballauri treguan një nivel të lartë komunikimi dhe transmetimi i vlerave të biznesit enologjik në komunitetin tonë dhe në panair, aq sa mendoje se ishin bisnesmenë të përhershëm në gjirin tonë. Në mbyllje dëshiroj t’i falenderoj me radhë pjesëmarrësit dhe vullnetaret e renditur në listë:

I- Tryeza e Shen Gjergjit

1- Arkimadrid Theophan Koja

2- Neka Doko Biblioteka Fan Noli- organizatore dhe prezantues e veprimtarise

II- Tryeza e Vatres

3- Rafaela Prifti- perqafesuese e Vatres dhe Diellit

4- Adrea Pani- nga brezat Vasil e Sotir Pani

5- Anila Hasko- Kurti – nga Shkolla e Jetes ne tryezen e Vatres prezantoi gjyshin dhe xhaxhain e te jatit vllezerit Kurti 

III- Tryeza e Shkolles se Jetes –  Arbonne International

6- Elona Lopary NY Founder of Life School

Anila H-K, 7- Julinda Basha e 8- Charlotte Burkovsky nga Montreal, Quebec

IV-  Shkolla e Jetes Boston, Vajzat e Bostonit, MaasBesa

9- Valbona Lavdari

10- Silva Hani

11- Irma Abdiu

12- Enkelejda Klosi

13- Albana Qenami

14- Ida Shkurti

15- Adelina Bano

V- Tryeza e Pervjetoreve historike : Artecafts & Memorabilia – Saint George Community

16- John Pappas

VI- Tryeza e produkteve ushqimore artizanale nga Shqiperia

17- Ervin Cifliku

VII- Tryeza e librave te autorit dhe kontribuesit te bibliotekes noliane

18- Namik Selmani dhe e muzikes tradicionale shqiptare nga arkiva noliane

VIII- Tryeza e A & L Abruzzo

19- Adriatik Hila

20- Luljeta Batelli

Ne hyrje te kopshtit ne tryezen e biletave dhe ID te pjesmarresve

1- Julia Japo sekretare 2- Rea Kondi- vullnetare

Dielli: Falemnderit për bisedën. Mesa duket panairi i vjeshtës i cili gërshetoi traditën dhe frymën bashkëkohore krijuese në kontekstin e gjerë ekologjik mund t’i paraprijë panaireve të ardhshme në komunitetin tonë. Suksese të mëtejshme!

Fotot Kortezi nga Ardian Murraj 

Njoftimi i Diellit nga Arkiva Biblioteka Fan Noli, Boston, Dielli Collections 1922

Fotografuar dhe dërguar gazetës Dielli nga Neka Doko

Book Talk : In Their Footsteps

by

Rafaela Prifti/

In their Footsteps – a memoir book of Simon Qafa narrates the struggles of  his freedom loving family that ultimately brought him to the land of the free. The stories of Simon’s father, uncle, cousins are unique yet relatable to many Albanians who were targeted by the communist regime after WWII. Simon, who is a ranking member of Vatra, depicts how those who did not comply were interrogated, intimidated, imprisoned, forced into internment camps and even executed.

Asked by Dielli about the takeaway from the book, Simon Qafa says that he wants “the reader to understand what families go through and the struggles they endure” but also to appreciate “how life has a funny way of turning on you in a split second.”

The assertions are understood to be factual. The writer Louis Romano says that the research for the book involved “many hours of reading as well as personally interviewing Simon Qafa, his family members and others who knew of the Qafa family. The bravery and determination this family shared for generations made for an incredible story.” Romano, a published novelist and Bronx native, knew Simon personally. There are parallels between Simon’s ancestors and Romano’s immigrant family from Sicily, that resonate in the present times. The writer notes that the extreme poverty under which the family lived was not unusual. But “It wasn’t simply poverty that is a common bond but the desire for a better life under freedom for their families that brought various ethnic groups to this great country. Obviously, it is still going on today,” adds Romano.

Determined to have the freedom his family members believed in, Simon Qafa set out on his own path that crossed over a few countries and even landed him in prison.  “What set Simon’s life apart was his journey as a young man from Albania to Kosovo to the seminary in Rome and to prison in New York State,” says Louis Romano to Dielli.

Even though he is very knowledgeable about our history, Romano says that, when writing the book In Their Footsteps, he “was particularly surprised at the brutality that faced the Albanian people over the course of the last three hundred years. Most Americans have no idea what occurred during that period in Albania.” Shedding light on the endurance of Qafa family gives credence to the freedom fighting spirit that resonates with the Albanian American community and groups of various background in and around the Unites States.

The first collaboration has been a success. “So far, the reviews are nothing less than amazing,” relays Louis Romano. For his part, Simon appreciates Romano as “a great writer. Very respectful and patient. He pays attention to little things as much as he does about bigger things.”    

Vatra hosted a book launching party at the Bronx headquarters last night. 

A bountiful fair by Fan Noli Library at Boston Saint George’ s celebrates Albanian entrepreneurship with rich historical tones 

by

Rafaela Prifti /

At the Mediation Garden, back of the Chancery building, west of the Saint George’s Cathedral, a set of eight tables served as stands for the participants of  the First Fall Fair this Sunday. About a month ago, the iniciator and hostess Neka Doko, sent out an invite calling for presentations of “the best of recent family products or old artifacts and historic memorabilia inherited from your family.” Vatra, Fan Noli Library, Albanian Chancery, South Boston, Life School of New York, MaasBesa, Gocat e Bostonit, Worcester Music and Dance Festival were on board as supporters. Businesses and representatives included Arbonne International, Life School, Apiculture Family Business, Elbasan Traditional Pastries, Vinny Santal Boston, Massachusetts, Fan Noli Library contributors and friends, L&T Abruzzi Wine, Importer and Distributor. The result was a veritable feast of culinary and food products from honey to olive oil, organic gastronomic and beauty products, as well as rare historical items.   

“The theme,” says Neka Doko, Head of the Fan Noli Library, “is the 100th anniversary of the diplomatic relations between Albania and the US. Yet the approach is rather innovative.” She places emphasis on promoting traditions and  entrepreneurs that embrace Echo standards in their presentations.  Armed with the “know-how” by the Life School’s Mission Driven Entrepreneurship, Neka set out to bring this presentation to the community. 

Archimandrite Theophan, after completing Sunday mass, stepped out on the grass area of the garden, to greet the participants and then say a prayer for the event. He and Neka went to each stand to introduce the respective vendor, who spoke briefly about their product and professional careers. 

“I didn’t know that there are Vlora Sardines and Albanian dairy products here in Boston,” says Silva Hani, who is a financial advisor. At the fair, she presented homegrown honey, a hobby she inherited from her father who is currently in Albania.

Andrea Pani, third generation of a distinguished Vatra family, is at the Dielli and Vatra table, where one finds rare publications such as the Vatra Calendar of 1918. Among them, the first Vreshta (the Vineyard) issues in 1970s, which Neka says laid the foundation of the Noli library. Andrea showcases a framed  black and white photo of a man’s vest. At the upper right corner of the picture, handwritten in printed letters is the name: Faik Konica. He explains that his grandfather Vasil Pani had taken care of some of Faik Konica’s possessions. Years after his father passed, Andrea discovered that he had some items of historical significance such as the photo of the vest and indeed the vest itself. 

From the next table that displays  a banner that reads Arbonne International, a line of organic food and beauty products, Anila Hasko Kurti walks just a few steps and reaches for an item on the Vatra stand. It is a binded copy with a laminated cover of Vatra Calendar 1918. She quietly turns the pages in search of something she knows she will find there. Then stops at a page showing a group photo with the caption: Vatra Manchester #4, New Hampshire, and points at a young man in the third raw and another one in the middle of the top raw. “This one is Islam Kurti, my grandfather and that one is Emin Kurti, his brother,” she says. It is hard to say what the expectations were of the people coming to the fair, but it seemed that this buffet offered samples, surprises and exchanges potentially fruitful and meaningful. 

John Pappas of the Pappas family, one of the founders of Saint George’s Church, sits behind a white clothed table with an impressive display of  publications starting with the original copy of Faik Konica’s Albania: The Rock Garden of Southeastern Europe  and photocopies of issues of Dielli marking its  50th anniversary, and so on.  Vatra President Elmi Berisha could not attend the event in person but has been supportive of it since its initial stages.  In my remarks, I noted the ongoing collaboration as a source of our strength. “To mark the 100th year of the Albanian American diplomatic relations,  the community celebrated the opening of the photo exhibit at  the Worcester Historic Museum at the end of June, Vatra hosted a conference on July 23rd, and now we are gathered at the Fall Fair hosted by the Fan Noli library ”  The proceeds will go to offset the cost of an English language publication supported by friends of Fan Noli library titled “Albanians of Americas”, a long-term project of the Library’s Cultural Fund.  

“There are no limits to what humans can reach,” emphasizes founder of Life School New York, Elona Lopari. Perhaps the same can be said about Sundays Fair. In view of the areas of interests and industries presented, it could generate new ideas and partnerships that could go into so many directions. 

A do sjellë një libër më shumë hulumtime për veshjen e nusënisë krajane?

by

Rafaela Prifti /

 
Veshja e Nusënisë Krajane është dëshmi e pasionit të autorit Hamid Alaj për etnografinë popullore të vendlindjes. Prej vitesh i emigruar në bregun tjetër të Atlantikut, ai lundron “në oqeanin e vlerave dhe kulturës krajane” për të qëmtuar sa më shumë të dhëna për veshjen e nusënisë së trevës së Krajës. Duke ia kushtuar tërë punimin këtij “thesari të femrës krajane”, autori tenton të plotësojë mungesën e studimeve etnografike për këtë veshje dhe t’i japë vendin e merituar një elementi kaq të rëndësishëm për kulturën dhe identitetin e trevës së Krajës dhe për veshjet popullore shqiptare në përgjithësi. 

Femrën krajane e sheh të mbajë veshjen e nusënisë në raste të gëzimeve familjare dhe në ditët e festave në diasporë. A mund të thuhet se është “veshje muzeale” dhe traditë e braktisur nga brezi i ri? Hamid Alaj shpjegon se “Nuset e reja, vitin e parë të martesës e vishnin më shpesh këtë veshje (kostum), bile edhe kur shkonin në gjini (prindërit e tyre), në treg, në dasmë etj.” (faqja 11), por veshja “mbetet gjithnjë një nga manifestimet më të fuqishme të kulturës popullore” (faqja 13). Synimi tjetër i autorit është plotësimi sadopak i zbrazëtive të studimeve etnografike të mirëfillta për këtë lloj veshje tradicionale, e bartur brez pas brezi si pjesë e kulturës materiale të trevës së Krajës. Alaj e trajton funksionin identifikues të vetë kostumit që manifestonte gjendjen civile të nuses si shprehje e domosdoshmërisë “që vajza e martuar (nusja), të mos duket dhe vishet më si vajzë, pra me veshje të vajzërisë, por të duket dhe vishet si nuse, pra nusërisht.” (faqja 16) 

Në lidhje me origjinën e veshjes dhe emërtimin popullor “veshja allaturka” ekzistojnë disa interpretime. Autori argumenton se treva e Krajës dallon në këtë aspekt nga krahinat e tjera shqiptare. Për të demonstruar evolucionin e veshjes mund të jetë më e lehtë sepse gjurmët e ndikimeve të njëpasnjëshme kulturore e historike mund të evidentohen vizualisht në formë kronologjike, ndërsa për emërtimin “allaturka” tezat janë më eluzive. Afërmendsh, hipoteza e parë është e lidhur me ndikimet e kulturës orientale dhe popullsinë e islamizuar të trevës së Krajës. Hipoteza e dytë lidhet me gjurmë të një kostumi antik, që sipas autorit ia vlen të hulumtohet më tej. Një interpretim tjetër i jep përparësi funksionit estetik meqë për dallim nga veshja e përditshme, ajo “allaturka” ishte pjesë e pajës nusërore dhe mbahej në raste të veçanta. 

Autori paraqet me imtësi strukturën artistike të veshjes, motivet (yrnekët) zbukuruese, qendisjet dhe vizatimet dekorative, praninë e të cilave e konsideron bazë të hipotezës për prejardhjen e tyre të lashtë meqë për gjenezën e tyre nuk ka të dhëna të mjaftueshme (faqja 54). Në studime të mirëfillta etnografike nga etnografë shqiptarë si Dr. Drita Halimi, Andromaqi Gjergji etj është provuar teza se “kmisha” (këmisha), petku i gjatë i veshjes popullore haset te gratë pellazge nga shekujt III-II para erës sonë, në Shqipëri, Kosovë, Maqedoninë Perëndimore, një pjesë të Malit te Zi, të njohura si treva shqiptare; prandaj “nga ky kontekst mund të themi se edhe “kmisha e nuses” krajane, pa dyshim se duhet ta ketë prejardhjen nga kjo kohë,” argumenton Hamid Alaj. 

Në libër përshkruhet procesi i endjes, prerjes, dhe qepjes së pëlhurës, paraqiten pajisjet artizanale si tezgjahu (tezjehu) dhe veglat e tjera të punës duke përfshirë ndërtimin, mekanizmat dhe funksionin e tyre. Një kapitull i gjatë rendit në mënyrë të detajuar, të shoqëruar me ilustrime e foto nga autori, çdo element përbërës të veshjes së nusënise krajane: fanella, fistra, mang’t, kmisha, tpanat, gryka, xhamadani, toja e brezit, boçja, cevra, riza (manili), toja, xhemperi, setra, kaferxhiu, kurdelet, degermia, duvaku, çerapt (çorapet), kunrat (këpucët), stolitë. Njohja me çdo pjesë të veshjes, e vendosur në kontekst, mund të jetë me interes për të ndjekur zanafillën dhe evolucionin e elementeve të saj. Por synimi i autorit në mbledhjen e sa më shumë të dhënave si nga literatura ashtu edhe nga femrat krajane është përqendruar tek gjurmimet e ardhshme dhe parashtrimi i hipotezave për kërkime vijuese.  Përsa i takon aspektit gjuhësor, Alaj ka ruajtur emërtimet vendase dhe krahas tyre ka shënuar termat sinonime si per shembull tezjehu (tezgjah, avelmend).

Libri përmban teza e hipoteza për emërtimin, prejardhjen, shtresëzimet, evolucionin që i përket një tradite të “braktisur nga brezi i ri i femrave” (faqja 69). Qysh prej fillimit të viteve ’90, veshja është pjesë e rekuizitës së femrës për raste të gëzimeve familjare apo në festa të diasporës krajane. Por një grup i grave nga treva e Krajës, pjesëtare të OJQ Kranjania përkujdesen për ruajtjen e trashëgimisë kulturore dhe posaçërisht veshjen e nusënisë krajane duke e punuar dhe kompletuar kostumin me anë të porosive nga të interesuarit. Në vitin 2019 shoqata pati 22 kërkesa nga diaspora krajane në Nju Jork, ku jeton komuniteti më i madh i krajanëve jashtë vendlindjes, pohon autori. Çdo përurim i librit, duke nisur nga promovimi në Vatër vitin e kaluar si edhe gjatë javës së Krajës këtë vit, kanë krijuar një rast a mundësi, ashtu siç janë gëzimet familjare, për të parë vajzat dhe gratë e trevës së Krajës me veshjen e nusërisë krajane. Vetë promovimet e librit janë kthyer në akte të kultivimit të këtij elementi të rëndësishëm të etnografisë krajane dhe trashëgimisë sonë të përbashkët kulturore. 

Hamid Alaj është autor i nëntë librave. Nga viti 2018 është arkëtar i Shoqatës Atdhetare Kraja në Nju Jork dhe anëtar i Këshillit të Qendrës Islamike Shqiptaro-Amerikane në Queens. 

Zogaj Durmishi Duo, Eager to Perform for the Community in the Upcoming US Tour

by

Rafaela Prifti/

The Zogaj Durmishi pair have connected to each other through their love of music. It is that medium that links them with the Albanian audience around the world and keeps the fans coming back for more. The upcoming US tour of the Albanian duo of performers Zogaj – Durmishi is made possible under the auspices of USALB Parties Corp. The couple has visited the US a few times and was featured on the USALB TV programs. Responding to the audiences demand for the celebrity singers, USALB Parties Corp is sponsoring a music collaboration scheduled on Albania’s Independence Day festivities at the end of November through winter holiday celebrations. Zogaj’s repertoire includes her best known and popular hit songs that celebrate Albania, the country and flag. Durmishi will perform a few arrangements of folk inspired Southern Albanian songs that are played on musical instruments typically used in the Northern and Southern regions.

The pair’s love story starts more than two decades ago. Fahrije Zogaj, who had just graduated from high school in the war torn country of Kosovo, and Bujar Durmishi, a young man from Albania, met and fell in love. Both were raised by parents who instilled in them the Albanian traditions of honor and respect. They also shared a profound affection for music. Fahrije says that her father and brother play the violin and are song performers in Kosovo.

Joined together in marriage and by music, they launched their careers and shared their voice and talent with audiences far and wide in Albania and neighboring countries. Fahrije has released a dozen albums and hit songs popularized in music video productions and media platforms. The duo’s initial success continued with many song releases and guest appearances on many of the top television shows. “They are two well-known names of the Albanian variety show, with whom the public has been associated for years,” writes Albania_Showbizz magazine.

It did not take long for the popularity of the husband and wife performers to reach across the Atlantic. Previously, Fahrije Zogaj and Bujar Durmishi have been invited as guests in the US. “Each trip is an emotional journey,” says Fahrije, validating “the crucial role of the United States leadership in the events that led to the Kosovo independence’. A key voice of the Albanian American community is the Pan Albanian Federation of America Vatra, a New York based social and cultural organization. At last year’s festivities that marked the 109th year of its foundation, Fahrije Zogaj and Bujar Durmishi were invited as guests of Vatra. During that visit they went on to make guest appearances on USALB TV. The couple has traveled to a few US cities like New York, Boston etc. and has enjoyed meeting with compatriots in the diaspora as well as many of their music fans.

Their connection with music is at the heart of their union which Zogaj and Durmishi celebrate in their performances and share with the audiences. They are excited about the upcoming US tour and say that performing gives them the greatest joy. The tour dates schedule and events will be managed by Gjergj Kovaçi, Head of USALB TV and USALB Parties Corp.