Pjeter Beqi/
Do flas për Beqajt gjatë komunizmit, vuejtjet, vrasjet, vdekje në burgje e burgosjet. 1946 janë ba kulakë dhe kanë ardhë e na kanë marrë 4 mijë napolona jo ari, por Napolona letër se në kohën e Mbretit Zog mblodhi arin dhe rriti letrën ma tepër se Napolonin, p.sh. ari bante 100 dollarë, letrën e rriti e bani 1.15, pra 15 përqind ma shumë se Napolonin ar, se kishte hallin me mbledhë arin
se këtu kishte interes vetë Mbreti Zog. Kur hini komu nizmi Beqajt u kontrolluan e jau mori shteti u kanë marrë edhe 50kv lesh edhe 5kv gjalpë ose tëlynë, u mori 16 krenë lope e qe, u mori 1 kalë dhe 3 mushq, u mori shumë gjana, qylyma që i kishte punua me veke, u morën sixhade qi kishin porositë në Vuthaj të Kosovës. Beqajt leshin e shitshin kry pazarit të Shkodrës se bleshin lesh e tëlyn e viça e kiqja e të gjithë i merrshin te Ura e Bunës se i merrte Italia, Franca, Austria dhe kësaj familje si shumë familje shqiptare i morën edhe nuk jau dha asë nji kryq lekut. Masandej filluan gjanat
tjera me shkua nëpër aksione, me punua pa pare, pa pullë ka 6 muej Beqajt kanë marrë pjesë qysh në Rrogozhinë e krejt veriun tuj punua nëpër aksione, Mark Zef Beqi, Nik Zef Beqi, Marash Beqi, Gjeto
Beqi, se Beqajt janë kenë shumë punëtorë për çdo lloj punet. Në vitin 1951 Gjeto Mark Beqi punoi në aksion në Bardhaj, mbi Shkodër 6 javë dhe ishte shumë i ri në moshë, 18 vjeç edhe Gjeton, ata inxhinierat ishin nga jugu, edhe për Gjeton nuk kishin urrejtje se nuk ishin thellua se kush asht ky djalosh por e kishin dekorua me dekorat Sulmues. Gjetoja ishte djalë shumë i pashëm dhe binte në sy kudo si në fshat, si në qytet. Gjeto Beqi, mbasi përfundoi aksionin doli në Vermosh se kishte familjen në bjeshkë qi quhej Sefençe, ishte lerg Vermoshit 4 orë dhe nji ditë u mlodh Kelmendi nga kryetari i Legalitetit, quhej Vatë Gjeloshaj, për me çua rininë në aksione poshtë, ka doshin me u ndërtua kanale për kullime e me ba kanale për ujësjellësa.
Por rinia e kundërshtoshin për arsye se kishin pretendime se nuk jena mësua me pi ujin se jena mësua në ujë të mirë dhe kena frigë se na damton shndetin, bela edhe jetën, por kryetari i Legalitetit i thotë Gjeto Beqit, çou në kambë dhe Gjetoja u çua dhe kryetari i Legalitetit u thotë popullit, a e shifni këtë djalin qi ka ndejë 6 javë në aksion në Bardhaj të Shkodrës dhe nuk i ka ba gja. Po atë ditë Gjeton e vuni në sy Sigurimi i Shtetit dhe mbas 2 javësh Sigurimi e arrestoi, gjoja se asht takua me trockista, që e qute shteti komunist, pra e fut në burg dhe e dënoi 2 vjet burg, asht arrestua në vitin 1951 e asht lirua në vitin 1953. Asht largua nga shtëpia e tina me 7 tetor 1954 dhe u nis me ikë në Jugosllavi
dhe ka hi në ujë Bune e ka kalue Bunen me not 15 metër pa dalë në tokën e Jugosllavisë asht qëllua nga ushtarët tanë dhe ka gjetë vdekjen në vend dhe e kanë gjetë ushtarët e Jugosllavisë dhe kanë
lajmërua popullin e Shtojit të Ulqinit se asht gjetë nji djalë në moshën e re dhe nji kushë ri i Beqajve asht interesua se jetonte në Shtojin e Ulqinit dhe ky ishte Mark Pjetër Deda dhe ai e mori vesh se asht
Gjeto Beqi dhe bani kërkesën edhe shteti i dha të drejtë me e marrë me e varrosë dhe Mark Pjetër Deda e varrosi ndër vorre të familjes së vet dhe në vitin 2004 vëllezërit e tij Marashi me familje e me vllezër e me krejt gjakun e kanë pru eshtrat e Gjetos ku sot janë në mesin e krejt gjakut të Gjeto Beqit.
Gjeto Beqi ishte nji djalë shumë i pashëm dhe shumë i vërtetë dhe mbasi doli nga burgu ishte shumë
antikomunist se e kishin dënua pa kurrfarë fajit veçse si djalë i pashëm qi bite në sy dhe si djalë kulakut dhe kështu përfundoi jeta e Gjeto Beqit në moshë të re. Flasim për Nikë Zef Beqin. Po si i erdhi edhe këtij vuajtjet dhe vdekja në Burgun e Burrelit. Nik Zef Beqi ishte nji njeri shumë i zoti dhe shumë puntor dhe shumë besnik dhe ishte shumë i zoti për jetesë dhe ishte i caktuem prej familjes së madhe me shitë e me ble e me ba çdo lloj punet si përkiste kësaj familje të madhe prej tre vllezerve, me gra, me fëmij e me nipa, pra ishte njeri i veçantë në këtë familje edhe për popullin mbarë të Velipojës. Nik Zef Beqi ka punua nëpër aksione qysh nga Vau i Dejës e Berdica e Trush, Velipojë dhe asht dallua disa herë me titull “Sulmues i Punës”. Por kur Nika u arrestua erdhën në shpinë e Beqe të gjitha ato dekorata punet qi ka gjetën ia morën, edhe shumë gjana tjera. Operativ i Sigurimit ka kenë Smajl Zeka, origjinë malësor, fisi Grudë. Thuaj pse iu vu Nikës kaq shumë se ai
ishte mundua me ba pjesë e Sigurimit por Nika nuk asht ba ba pjesë e asaj rruge se kështu e kishte ba Enver Hoxha, qi me i futë hundët në familje të mëdha për me punua për Sigurimin, por Nika nuk e ka pranua me u ba spijun se shumë njerëz edhe të prekun kanë kenë të lidhun me Sigurimin. Kam edhe nji person tjetër si Smajl Zeka si operativ asht mundua me futë në Sigurim dhe ai nuk e ka ndigjua por Smajl Zeka e futi në burg 8 vjet. Ai ka kenë Ndua Prel Matusha, shumë burrë i besuamë e shumë burrë i mirë.
Ndua Prel Matusha ka kenë ushtarë me Smajl Zeken dhe të gjithë kohën asht mundua me kthy prej vetit e me lidhë me Sigurimin, por Ndue Prela nuk e ka pranua se ka kenë prej mate mirën shpi në Shkrel e ka pasë emrin në derë të Stambollës e asht qujtë në emër Matush Leka i Shkrelit e i krejt Velipojës e krejt Malsisë së Madhe. Ndua Prel Matusha ka kenë djali i Age Marashit, e motra e Llesh Marashit, qi e ka vjerrë Enver Hoxha në konop e pushkatua me shumë burra të njoftun. Duhet me shkrua nji roman për këta njerëz të nderuamë qi masakroi regjimi komunist. Do flasim gjanë e gjatë për regjimin komunist, çka u ka ba malësorëve, si ka vra e internua e burgosë e vjerrë në konop
e vdeke nëpër burgje e nuk dihet ku i kanë eshtrat e tyne. Nik Zef Beqi asht arrestua më 21 qershor 1961, ditën si asht arrestua, operativi i Sigurimit, Smajl Zeka e ka mbledhë popullin edhe i ka thanë Nikës këto fjalë: “në emër të popullit je i arrestuam”. Nika asht çue në kamë dhe aj i ka vu hekurat dhe e kanë marrë e kanë ngjitë nëpër male dhe kur ka dalë në majën e malit i ka thanë këto fjalë Smajl Zeka, “shikjoje shpinë se nuk do ta shofish ma me sy”, dhe Nika ju përgjigj, i tha: “ma mirë vdekun se me kenë në diktaturën tande, mor bolshevik”.
Operativi i zonës e urrente Nikën shumë se Nika nuk donte me u ba pjesë e Sigurimit. Po çka bani operativi, bisedoi me spiuna qi kishte vu vetë në lojë të Sigurimit, i çoi në gjyqe gjoja se Nika kishte folë disa gjana kundër shtetit. këta ishin 6 vetë bashkëfshatar përreth, për me dënua për axhitacion e propagandë. Por Nika i hodhi poshtë se ishin të sajueme nga operativi bashkë me këta që ishin në Sigurim, 3 ishin të prekun e të pushkatuam prej shtetit e 3 tjerë ishin me detyrë partie e në Këshill Popullr, pra të 6 burra i hodhi poshtë, emrat nuk po i përmendi se më vjen keq për fëminë e tyre se këta ishin njerëzit ma të ulët në shoqëri shqiptare. Por Nika u dënua se kishte pshtua nji mik shpijet, e përcolli në Jugosllavi në 1951 dhe u zbulua në vitin 1961 nga UDB-ja e Jugosllavisë nëpërmjet Sigurimit të Shtetit shqiptar dhe e dënuan 12 vjet burg. 2 vjet mos denoncim e 10 vjetë shkelje kufinit, se kështu i kishte ligji komunist. Miku ishte Gjergj Kola nga ishulli Shëngjin, malësor fisi zagorjan i Shkrelit. Gjergji ishte i fejuemi i vajzës së vllaut të Nikës dhe pranoi me vdekë në burgje e mos me e pre mikun në besë, pra Nik Zef Beqës. Ka vdekë në Burgun e Burrelit me 13.10.1965 dhe i kanë humbë eshtrat e tij se shteti kur ka vdekë e ka varrosë në Burrel atë ku asht varrosë asht ndërtua ma vonë stadiumi i futbollit, mbi eshtra të shumë personave. Flasim për Fran Mark Beqa, edhe këte e futën në burg se u kundërshtoi do njerëzve qi përfaqsoshin disa detyra shtetnore dhe e dënuan nji vjet burg se gjoja mosbindje e fymje njerëzve të Këshillit, e pra të gjithë ishin bashkë – fshatarë ata që e futën në burg, se kështu e kishte rregullua qi edhe vllau me spiunua. Frani ishte kenë shumë i dershëm dhe shumë punëtor. Fillon tragjedia tje tër e familjes të madhe Beqaj ve me dt. 19.5.1990.
Gjek Marash Beqi 35 vjeç, bashkë me vëllanë e tij, Vat Marash Beqi 25 vjeç u nisën me ikë në Jugosllavi për arsye se nuk jau dha kush të drejtën për kurrgja dhe po me ketë datë i ndaluan tuj
dalë me gomone dhe Gjekën e plagosën e Vatën e vranë.
Gjekën e plagosën në ujë, vllai i tij, Vata e mori në shpinë e qiti në tokën shqiptare e nuk e la vllanë me u mbytë se kur ishin në Lumin Buna tuj kalua për në Jugosllavi e gjuan me breshëri dhe plagosën Gjekën edhe çpuan gomonen por kur ka qitë Vata Gjekën në bregun shqiptar oficeri, nji shpirt katil, me emër Bimo, Bimo, nga Vlora e qilloi Vatën dhe e la vdekun në vend. Vata ishte nji djalë shumë fizik e shumë djalë i zoti, por oficeri e vrau. Vata i dha fund jetës së tij më 19.5.1990 nga nji kriminel. Kurse Gjek Beqi ishte njeri shumë inteligjent për shkollë edhe ishte në klasën e tetë dhe pati nji disfatë, nji smundje në njeren kambë, kishte damtua kambën dhe u detyrua me përdorë patericat se nuk mundte me vu kambën në tokë se dëmtonte nervin dhe kreu shkollën e mesme dhe kishte qefë me shkua në shkollë të naltë, por nuk ia dhanë atë të drejtë si djalë kulakut, e plagosën me 19.5.1990 dhe e futën në burg dhe e dënuan 3 vjet. Ka ba burg dhe nuk i ka dhanë kush as kurrfarë shpërblimi, i plagosun dhe ba burg, si përfitim 0, 0, 0, e pra kja ka kenë Partia Komuniste e Enver Hoxhës. Baba Marash Beqi ka kenë nji person shumë punëtor e shumë mjeshtër. Marash Beqi ka ba shumë punime në kooperativë bujqësore, qi ishte me u dekorua për hero socialist, por jo, se ishte
kulak edhe nuk ia ka njoftë kush punën qi ka ba. Tom Beqi ishte nji burrë i ndershëm i pa të keqe, e çoshin, ku ishte puna ma e vështirë dhe kurrë nuk jepeshin. Shokët e tij merrshin 3-fishin po në të njëjtën punë, por nji herë ndodha te Toma dhe kishte punua në traktor 24 orë pa pushim dhe i kishin qitë gjysën e hakut qi kishte punua dhe Toma ishte shumë i mërzitun dhe i tha gruas së vet si kam me i majtë gruan e 5 fëmijë me 12 norma e shokët e mi merrshin 30 norma, por gruja e Tomës i tha këto fjalë, “Tomë mos u mërzit se kena Zotin”, e pra i doli fjala gruas së Tomës se sot qi po i flasim këto fjalë djelmë e vajza i ka në Amerikë me fëmi e me gjithë të mirat me shpija të mrekullueshme,
me biznese të veta. Fëminë i kanë nëpër shkolla të mira.
Tesh po flasim për Kanto Beqin, i vëllau i Gjekës e i Vatës, qi njerin ia vranë e tjetrin ia plagosën. Por sot Kanto Beqi asht në Amerikë me punë të mirë e shpi të mirë si zotëri me grua, me fëmi, në shkollë të naltë djali Divasë Kanto Beqi inxhinier i lartë berthamor, vajza me shkollë të lartë, profesion doktoreshë farmaciste. Pra kështu Zoti e nimon njeriun qi ecën drejt me ndershmëni. Flasim për Gjon Z. Beqin. Ky ishte vëllau i madh dhe ishte shumë i respektueshëm prej familjes dhe krejt popullit nga Velipoja në Vermosh. Dinte me ndejë me folë për çdo lloj pleqnijet. Gjoni për fat të keq nuk ka lanë djalë se i kanë vdekë të vegjël. Gjon Zef Beqi u martua 2 herë. Me grua të parë pati djelmë e vajza. Djemtë nuk jetune por vajzat jetuan 2. Gruja e parë i vdiq e re. U martua për të dytën herë edhe me gruan e mrame pati 1 djalë por nuk jetoi e pati 4 vjaza me grua të mrame. Pra Gjoni i martoi të gjitha vajzat. Shumë vajza të nderume, shumë të pashme me fëmijë shumë mirë dhe janë shumë kryenaltë te shpija Beqe për vajzat e Gjonit. Flasim për Mark Zef Beqin. Pati djem e vajza, 4 djem e 3 vajza. 3 vajzat të martueme me nderë me të gjitha të mirat e me shpi e me bursë e me fëmi. Por Marku pat 4 djem e 3 të martuem me fëmijë e me jetesë përsmart, punëtorë, të sjellshëm me gjithë popullin, por Marku pati rrezik me djalin e dytë, asht quajtë Gjeto Mark Beqi. Ai u vra në kufi me Jugosllavinë më dt. 7 tetor 1954 në moshën 23 vjeçe.
Tashti dumë me folë për Nik Zef Beqin. Ai ka lanë nji djalë, quhet Pjetër Nik Beqi, jeton në Amerikë me grua e me fëmi, me dy vajza e djalin me fëmi me biznes të vetin kurse Pjetri edhe 3 fëmi në Itali jetojnë mirë me fëmi të gjithë të martuam shumë përsmarit dhe shumë me educate familjare. Marku pati 4 djem. Djali i dytë Gjeto Mark Beqi pati nji rrezik se u vra në kufi me Jugosllavinë nga ushtarët tonë se Gjetoja ishte antikomunist dhe kishte frikë se do ta damtonte komunizmi se Gjetoja hin në burg në 1951 në moshë shumë të re dhe doli nga burgu në 1953 dhe ndejt në shpi deri më dt. 7 tetor 1957. Atëherë ai u nis me ikë në Jugosllavi, por me ketë datë u vra nga shteti komunist. Mark Zef Beqi ka kenë vullnetar i Prek Calit dhe ka dhanë shumë për kufijtë e Kelmendit, bashkë me shumë
vullnetarë të tjerë seljanë, Prekë Cali vendosi kufijtë e Kelmendit me 17 vetë vullnetarë seljanë, kjofshin të paharruem përjetë. Flasim për Pjetër Nikë Beqi, për jetën e tij. Pjetri ka kenë i vetmi pa motër pa vlla. Pjetri deri në vitin 1961 ka kalu kohë të mirë se kishte babën e nanën dhe ishte shumë djalë i hedhun, këndonte si malësor majakrahut, i binte lahutës, pra Pjetri ka pasë babën e nanën gjallë. Pjetri nuk e kishte nevojë me u marrë me kurrfarë pune se të gjitha ia hjekte baba dhe nana e vet. Me dt. 21 qershor 1961 arrestojnë babën, Nik Zef Beqin, me dt. 14 korrik Pjetrit i vdes e ama,
quhej Katrinë, me dt. 21 gusht e marrin ushtar dhe e dërgojnë në Lushnje, ku quhej Tërbufi i Lushnjes, vendi ma i keq ku aty kanë vdekë njerëz të dënuam me burg e kishte të internuam. Pjetri i ri në moshë dhe i pavuejtun dhe i rritun djalë i vetëm me babë e me nanë. Por Pjetri kaloi nën stres të papamë dhe nuk ishte në gjendje me komandua vedin, ishte shumë i mërzitun për çfarë i kishte ndodhë. Pjetri gjeti do kushërij nga Vermoshi, ishin të internuem, ishin 3 vllezër, kishin edhe nanën edhe nji motër. Nana quhej File, shumë e dashtun dhe shumë e pritun dhe Pjetri e donte fort se ishte në nji moshë me djemtë e saj. Kishte edhe vajzën, Dranen, kishte djemë Zefin, Markun e Franin.
Këta ishin të internuam se u kishte ikë baba në Jugosllavi, Mark Gjergj Vushaj. Djali i dytë ishte shumë i mirë dhe shumë i dashtun dhe Pjetrin e donte fort se edhe baba i Markut kishte shkua mirë me babën e Pjetrit. Marku e ka ndimua Pjetrin shumë deri sa Pjetri asht lirua nga ushtria. Mark Gjergj Vushaj ishte shumë i pashëm dhe shumë i ndershëm. Pjetri kurrë nuk jau harronte këtë nderë qi kanë ba kushëritë e vet. Pjetri ishte shumë i mërzitun për çka i kishte ndodhë se u nda me nanë e me babën mbrenda 2 muejsh e ishte shumë i lodhun. Pjetri u bashkua me do shokë prej vendit të vet nga Velipoja, ishin Rrustem Sadiku, Ndua Selmani, Mustaf Ali Muçaj, Hasan Taro Keqi me Luc
Malën e me Ndoc Rushen nga Bajza e Kastratit, se Pjetri ishte i njoftun nga këta persona dhe e doshin fort se Pjetri ishte shumë i shoqërisë, pamvarsisht se çka i kishte ndodhë me babë e nanën. Delshin liridalje me Pjetrin dhe Pjetri ka kenë shumë kangëtarë me këndua lahutës dhe me këndua
majakrahut si e kanë zakon malësorët edhe i bashin rixha me këndua edhe Pjetri e mori vetin, por mbas nji viti Pjetrit i erdhi ushtar po në ketë repart edhe djali i axhës Fran Mark Beqi edhe Pjetri e mori vetin dhe ju largua paksa ajo merzi. Në vitin 1961 der në vitin 1963 familja Beqajve kishin shumë vështirsi se Nik Zef Beqi ishte në burg e Pjetri e Frani ishin ushtarë e sa me punua ishin shumë pak, ishin veçse Marashi e Toma qi punojshin e kishin shumë shpenzime por me vullnetin e njeri-tjetrit i përballuan këto halle.
Në vitin 1963 u lirua Pjetri nga ushtria, në vitin 1964 u lirua edhe Frani. Këta dy djemtë u martuan, Pjetri në vitin 1963 e Frani në vitin 1964. Frani kishte babë e nanë, vllezër e motra, por Pjetri ishte shumë i mërzitun se nuk kishte njeri nga baba ose nana e tij, pavarësisht se Pjetrin e respektoshin familja e madhe e Beqajve, por edhe Pjetri i respektonte. Pjetri mori nusen e vet nga Velipoja në nji familje shumë të mirë, shumë puntore dhe Frani mori nusen nga nji familje shumë e mirë dhe kështu filloi jeta e Pjetrit dhe Franit. Pjetrit i lindi nji fëmi me 14 korrik 1965 dhe quhej Margarita. Pjetri i tregoi babës së vet se i ka lindë nji vajzë edhe baba i Pjetrit e uroi me jetë të gjatë kjoftë. por në këto vite ndodhi nji gja shumë e randë Pjetrit se me 13 etor 1965 gjeti vdekjen baba i Pjetrit, Nik Z. Beqi. Me dt. 16 tetor 1965 shkoi Pjetri me pa babën e tij dhe babën e gjeti vdekun se kishte vdekë shumë shpejt nga nji tension gjaku shumë i naltë. Pjetri shkoi te dera e burgut për me takua për së gjalli por e gjeti vdekur se atë ditë kishte takim, simbas rregullit qi kishte burgu.
Pjetri asht afrua dhe asht takua me oficerin e rojës dhe ai oficeri kishte shumë respekt për Nik Beqin dhe përgjigja e oficerit ka kenë kjo, i thotë Pjetrit qi baba ka shkua me la do tesha se nuk mujti me i thanë se të ka dekë baba. Pjetri priti se i thanë po vjen Drejtori i Burgut. Erdhi Drejtori i Burgut,
nji kriminel dhe posa e pa Pjetrin i tha “baba të ka vdekë”. Pjetrit i ra e papritme menjiherë i ka ra të fiktë dhe e kanë marrë ushtarët e kanë çua në infermieri dhe për pak kohë Pjetri nuk e ka ditë ku asht dhe oficeri i rojës ka marrë Pjetrin dhe nji ushtar dhe ka kanë nji bashkëfshatar nga Velipoja, ai asht quajtë Pater Tom Gjon Marku, e ka rrëfye, vaju e ka varrosë dhe ja ka krye të gjitha shërbimet qi bahet nji katolikut në ditën e vdekjes. Pra ky oficeri ishte kenë shumë shpirtmirë dhe i ka tregua varrin ku e kanë varrosë. Pjetri mori teshat e babës qi kishte pasë në burg dhe u nis për me shkua në shpi me makina rasti. Erdhi deri në Laç se aty kishte lanë biçikletën te nji familje shumë e nderume,
quhej Vasil Coku dhe ky ishte në burg në Spaç. Pjetri vinte me biçikletë nga Velipoja në Laç dhe linte biçikletën te kjo familje e nderueme. Me 18 tetor 1965 e gjeti babën vdekun dhe erdhi në Laç. Mbasi ishte ba natë shkoi te kjo familje e u kallxoj çfarë i kishte ndodhë edhe la teshat te kjo familje
me ardhë me i marrë nji ditë tjetër. Mbas disa ditëve shkoj Pjetri e mori teshat dhe i pruni në shpi dhe shpija e madhe vendosi me i ftua disa njerëz e miq me ardhë me u mbledhë si ka kenë zakoni me ruajt të vdekunin, por kjo ndodhi ndryshe se rujten teshat pa kufomë dhe atë natë e kaluan sikur po ruajn Nik Zef Beqin. Në nadje heret njerzit duelen se kishin frigë me i pa kush se Beqajt ishin kulakë edhe Nika kishte vdekë në burg…