Rrënjët Iliro-Dardane si Bazament i Doktrinës së Re Diplomatike të Dy Shteteve Shqiptare në Ballkan.
Prof. Dr. Fejzulla Berisha
Tiranë – Prishtinë
Dimensioni Transatlantik dhe Përgjegjësia Globale: Nga Identiteti Historik te Arkitektura e Re Diplomatike
Pjesëmarrja e Kryeministrit të Republikës së Shqipërisë dhe Presidentes së Republikës së Kosovës në një Bord të Paqes në Shtetet e Bashkuara të Amerikës përfaqëson një moment kulmor të artikulimit të arkitekturës së re diplomatike shqiptare në hapësirën transatlantike. Ky angazhim nuk mund të lexohet si një akt formal apo ceremonial, por si një manifestim i qartë i transformimit të faktorit shqiptar nga subjekt pasiv i dinamikave rajonale në aktor aktiv dhe kontribuues në rendin ndërkombëtar të bazuar në norma.
Në planin institucional, Bordet e Paqes në SHBA janë forume ku ndërthuren vendimmarrja strategjike, analiza e sigurisë ndërkombëtare dhe diplomacia shumëpalëshe. Ato përfshijnë aktorë politikë me peshë globale, ekspertë të së drejtës ndërkombëtare, institucione akademike dhe struktura analitike me ndikim në politikëbërjen ndërkombëtare. Prania e dy liderëve shqiptarë në një hapësirë të tillë përforcon legjitimitetin ndërkombëtar të dy shteteve shqiptare, rrit kredibilitetin e tyre diplomatik dhe konfirmon kapacitetin e tyre për të kontribuar në arkitekturën e sigurisë globale.
Në dimensionin gjeopolitik, kjo pjesëmarrje duhet analizuar në kontekstin e rivaliteteve të reja ndërmjet fuqive të mëdha dhe të tensioneve strukturore që karakterizojnë hapësirën ballkanike. Ballkani vazhdon të mbetet një zonë me ndjeshmëri të lartë strategjike, ku ndikimet e jashtme konkurrojnë për dominim politik dhe ekonomik. Në këtë realitet, koordinimi ndërmjet Tiranës dhe Prishtinës në forume të nivelit të lartë transatlantik konsolidon orientimin euro-atlantik të dy shteteve shqiptare dhe thekson rolin e tyre si faktor stabiliteti rajonal.
Ky sinkronizim diplomatik nuk është thjesht shprehje e afërsisë historike apo kulturore, por përfaqëson institucionalizimin e një doktrine të përbashkët të politikës së jashtme. Harmonizimi i mesazheve për paqen rajonale, respektimin e së drejtës ndërkombëtare dhe mbështetjen e rendit euro-atlantik dëshmon pjekurinë shtetformuese dhe konsolidimin e kulturës institucionale të dy republikave. Në këtë mënyrë, faktori shqiptar shmang fragmentimin e diskursit diplomatik dhe rrit kapacitetin negociues në arenën globale.
Nga pikëpamja juridike, kjo qasje është plotësisht e harmonizuar me parimet themelore të së drejtës ndërkombëtare publike, përfshirë sovranitetin, barazinë juridike të shteteve dhe bashkëpunimin ndërkombëtar. Koncepti i përgjegjësisë transnacionale, i cili përbën boshtin teorik të këtij studimi, nuk nënkupton ndërhyrje apo cenim të sovranitetit të të tjerëve, por artikulon një detyrim politik dhe moral për të kontribuar në stabilitetin rajonal dhe për të mbrojtur interesat legjitime të qytetarëve në përputhje me normat ndërkombëtare.
Pjesëmarrja në një Bord Paqeje në SHBA forcon kredibilitetin e Shqipërisë dhe Kosovës si shtete kontribuuese në sigurinë globale, zgjeron hapësirën për adresimin ndërkombëtar të çështjeve që prekin shqiptarët në rajon dhe legjitimon diplomacinë mbrojtëse në kuadër të standardeve universale të së drejtës ndërkombëtare. Kësisoj, faktori shqiptar afirmohet si promotor i paqes, dialogut dhe bashkëpunimit ndër-etnik, duke e tejkaluar narrativën e viktimizimit historik.
Në përfundim, rrënjët iliro-dardane përbëjnë substratin identitar dhe historik të vetëdijes kombëtare shqiptare. Megjithatë, në epokën e globalizimit dhe të ndërvarësisë strategjike, identiteti historik fiton relevancë ndërkombëtare vetëm nëse përkthehet në kapacitet institucional, në koherencë diplomatike dhe në kontribut konkret ndaj paqes dhe sigurisë globale.
Arkitektura strategjike e unitetit kombëtar nuk ndërtohet mbi retorikë emocionale, por mbi koordinim të institucionalizuar, përgjegjësi juridike dhe prezencë aktive në qendrat globale të vendimmarrjes. Kalimi nga narrativi historik në veprim strategjik, nga vetëdija identitare në përgjegjësi ndërkombëtare dhe nga mbijetesa historike në afirmim si faktor stabiliteti global përbën thelbin e doktrinës së re diplomatike të dy shteteve shqiptare.
Ky është imperativi i kohës sonë – një projekt që kërkon vizion, maturi shtetërore dhe thellim të kulturës juridike e diplomatike, në funksion të konsolidimit të paqes, stabilitetit dhe dinjitetit ndërkombëtar të kombit shqiptar.