• Home
  • Politics
  • Opinion
  • Culture
  • Sports
  • Economy
  • Interview
  • Reporting
  • Community
  • Vatra

Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Archives for January 2026

Akademia e Shkencave përkujton me nderim në 10-vjetorin e ndarjes nga jeta akademik Kristo Frashërin

January 31, 2026 by s p

Akademik Kristo Frashëri, personalitet i shquar i historisë, kulturës dhe arsimit shqiptar lindi në Stamboll më 4 dhjetor 1920 në një familje atdhetare nga Frashëri i Dangëllisë.

U riatdhesua familjarisht dhe u vendos në Tiranë në vitin 1927. Në vitin 1940 kreu shkollën e mesme dhe u regjistrua në Fakultetin e Shkencave Ekonomike në Universitetin e Firences. Më 1942 u burgos dhe u internua nga administrata fashiste e pushtimit dhe në vitin 1943 kaloi në rreshtat partizane.

Në vitin 1945 -1952 punoi në Bankën e Shtetit Shqiptar (sektori i kreditit). Ndërkohë ndoqi studimet e larta në Fakultetin e Historisë e të Filologjisë në Institutin e Lartë Pedagogjik (1951–1955).

Prej vitit 1953 ai ishte punonjës shkencor në Institutin e Shkencave. Në vitin 1955 punoi në Institutin e Historisë e të Gjuhësisë dhe më 1957-n në Fakultetin e Historisë e të Filologjisë të Universitetit të Tiranës. Në vitin 1966 u dënua nga politika e kohës dhe u dërgua për pesë vjet për “riedukim” si mësues në shkollën e mesme të Përmetit. Në vitin më 1971 u emërua përsëri punonjës shkencor në Institutin e Historisë, ku doli në pension (1990).

Në vitin 1997 u emërua zv.kryetar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë.

Kristo Frashëri ka një prodhimtari të pasur shkencore, që shtrihet në të gjitha periudhat e historisë së Shqipërisë: Antikiteti, Mesjeta, Rilindja Kombëtare dhe Koha e Sotme. Ka trajtuar tema jo vetëm nga historia politike, por edhe ekonomike, shoqërore e kulturore. Ka marrë pjesë me referate në veprimtari shkencore kombëtare e ndërkombëtare dhe ka botuar artikuj në një varg revistash shkencore, brenda dhe jashtë vendit. Akad.Kristo Frashëri është autor i kapitujve që trajtojnë historinë mesjetare të Shqipërisë dhe periudhën e Rilindjes Kombëtare në “Historinë e Shqipërisë” në dy vëllime (botim i USHT, 1959, 1965).

Në vitin 1954 ka botuar një vështrim mbi jetën dhe veprën e Sami Frashërit dhe më 1958-n një vështrim mbi Gjergj Kastriotin – Skënderbeun; më 1964-ën botoi veprën “Historia e Shqipërisë”, vështrim i përgjithshëm e i përmbledhur që nga parahistoria deri në vitin 1960” (botuar në disa gjuhë të huaja). Është autor i teksteve të historisë së Shqipërisë për shkollat e mesme gjatë viteve ’70 -‘80, bashkautor i “Histoire de l’Albanie” (Lion, 1974). Më 1984-n ka botuar monografinë “Abdyl Frashëri”. Është bashkautor dhe bashkëredaktor i “Historisë së Shqipërisë” vëll. II, 1984 dhe bashkautor i “Historisë së popullit shqiptar” vëll. II, (2002). Vepra të tjera të tij janë: “Lidhja Shqiptare e Prizrenit 1878 -1881” (1997); “Skënderbeu – jeta dhe vepra” (2002); “Historia e Tiranës” (2004); “Burimet historike shqiptare të shek. XV për Skënderbeun” (në origjinal dhe në përkthim shqip) (2005); “Himara dhe përkatësia etnike e banorëve të saj” (2005); “Historia e lëvizjes së majtë në Shqipëri dhe e themelimit të PKSH 1878–1941” (2006); “Identiteti kombëtar shqiptar” (2006); “Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë (28 Nëntor 1912)” (2008); “Historia e qytetërimit shqiptar (Nga kohët e lashta deri në fund të Luftës së Dytë Botërore)” (2008); “Historia e Kosovës. Dardania (Kosova Antike)” (2009); “Skënderbeu i shpërfytyruar “ (2009); “Bajroni në Shqipëri dhe takimet me Ali Pashë Tepelenën (Vjeshtë 1809- 2009); “E vërteta mbi shqiptarët e Maqedonisë dhe shtrembërimet e enciklopedisë së Shkupit” (2010); “Historia e Dibrës” (2012); “Lidhja Shqiptare e Prizrenit 1878-1881” (2012); “Ismail Qemali – Album” (2012); “Etnogjeneza e shqiptarëve Vështrim historik” (2013); “Principata e Arbërisë : 1190-1215” (2014); “Jeta e një historiani” (2014); “Ahmet Zogu : vështrim historik” (2014); “Shqipëria në Konferencën e Paqes, Paris 1946” Vështrim Historik (2015); “Kongresi i Përmetit (24-28 Maj 1944)” Vështrim Historik dhe Burime Dokumentare (2015); “Historia e Çamërisë” (2015).

Si pedagog i historisë së Shqipërisë në Universitetin e Tiranës dhe si punonjës shkencor ka dhënë ndihmesë në përgatitjen e historianëve të rinj.

Ka marrë dy herë Çmimin e Republikës të klasit I (1961, 1984). Është dekoruar me urdhrat “Mjeshtër i Madh” dhe “Nderi i Kombit”.

Akademik Kristo Frashëri u nda nga jeta më 31 janar 2016.

www.akad.gov.al

Filed Under: Reportazh

Ndryshimet e Kodit Penal një realitet me risqe dhe kurthe penalizimi për gazetarët

January 31, 2026 by s p

Intervistë e gazetarit Aleksandër Çipa, kryetar i Unionit të Gazetarëve Shqiptarë

1. Cili është qëndrimi juaj për kodin e ri penal të miratuar së fundmi sa i takon dekriminalizimit të fyerjes dhe shpifjes? Përpos kërkesës për dekriminalizim të plotë, fyerja mbetet ende vepër penale.

Për të qenë korrekt duhet thënë se dekriminalizimi i fyerjes dhe shpifjes është kryer 14 vite më parë, pas disa ciklesh konsultimesh dhe dialogimesh me grupe interesi dhe me strukturë tjetër përfaqësimi parlamentar mes pozitës dhe opozitës politike në vend.

UGSH ka qenë një aktor i përfshirë në dialogim, konsultim dhe recencë drejtformuluese. Në sipërmarrjen e tanishme UGSH nuk është përfshirë. Ka refuzuar për shkak të shpërfilljes dhe përdorimit formal nga Komisioni Parlamentar për Edukim dhe Informim.

Për mendimin tonë edhe disa organizata apo individë që pretendojnë se përfaqësojnë netëorke organizatash rajonale, kanë gabuar në mënyrën e qasjes së tyre ndaj procesit të iniciuar nga shumica politike parlamentare.

Dekriminalizimi I fyerjes dhe shpifjes i kryer nga Kuvendi si amendim ligjor 14 vite më parë nuk parashikonte dënim me burgim. I quante edhe shpifjen edhe fyerjen vepër penale, por të dënueshme vetëm me gjobë. Nëse do të ishin hequr nga Kodi Penal, atëhere mund të përdorej vetëm termi depenalizim. Por ai amendim u krye në përputhje me realitetin dhe qëndrimet juridike në bashkësinë europiane.

Me ndryshimet aktuale ne mendojmë se është rënduar penalizimi i shpifjes dhe kjo ndoshta si reagim ligjbërësish nga kërkesa populiste dhe prej disa OJQ-sh, për depenalizim dhe kjo sjell risqe veçanërisht për gazetarin dhe freelance-n, sidomos ndaj kërkesave të organit të akuzës ose gjyqësorit për verifikimin e burimeve.

Legjitimimi juridik I depenalizimit të shpifjes, me këtë amendim të 21 janarit 2026 jo vetëm që nuk është kryer, por ka sjellë risk posaçërisht për gazetarin raportues e sidomos atë investigues.

2. Sipas kodit të ri penal, edhe dekriminalizimi i shpifjes vjen i kufizuar për gazetarët, pra bazuar në status, vetëm për gazetarë të regjistruar dhe të njohur. A e shihni këtë si një tentativë për të rregulluar profesionin e gazetarit?

Personalisht kam qenë dhe jam pro nenit të mëparshëm të Kodit Penal. Ishte një garanci kryesisht për shprehjen e lirë, për dinjitetin e individit profesional dhe pse jo edhe për median në tërësi. Tashmë me ndryshimin risku i penaliteteve është i lartë. Pas amendimit të tanishëm, organet e drejtësisë kanë legjitimitet për të depërtuar nëpër thellësitë e procesit vetiak të reporterit, kryesisht reporterëve investigativë etj.

Ndryshimet e miratuara nuk e kanë dekriminalizuar tërësisht shpifjen dhe fyerjen për të gjithë personat, por vetëm për një mënyrë të kufizuar sipas statusit profesional.

Në nenet e amenduara lihet ambigue çështja e regjistrit për regjistrimin e gazetarëve, duke mos përcaktuar se nga kush dhe me cilat atribute?!

Dhe ky amendim imponohet në kushtet e një vakumi tronditës inekzistent të strukturave dhe mekanizmave ekzekutivë vetërregullues.

Kush i çertifikon? Kush u njeh kualifikimin? Kush u konfirmon meritokracinë profesionale dhe u vlerëson karrierën gazetarëve, sidomos aftësinë dhe kualifikimin? Cili është ai organ, institucion apo organizëm vetërregullues që e ka kryer në mënyrë të unifikuar për gjithë komunitetin e gazetarëve këtë? etj…etj..

Ju përdorni termin “status”, cili është ky status? Kush e ka përcaktuar? Në ç’dokument zyrtar dhe të pranuar unifikisht ekziston?!

Në ligj nuk ka vlerë nënkuptimi.

3. Neni nuk e përcakton se cili institucion do të regjistrojë gazetarët, por thotë sipas legjislacionit në fuqi, ndërsa jemi në kushtet që nuk kemi një ligj që rregullon profesionin apo regjistron gazetarët. Pra, duket i pazbatueshëm në këtë pikë. A e shihni këtë si një kornizë konceptuale që kanë institucionet për ta çuar në të ardhmen në një format ligjor për të rregulluar profesionin e gazetarit?

Së pari profesioni ynë nuk konsiderohet ligjërisht profesion. Deontologjikisht ky është term i mbetur në diskutim të hapur.

Mediologjia njeh dy përcaktime: zanat dhe profesion. Nuk ka se si dhe nuk mund ta ketë atributin “çertifikues” për gazetarët një institucion publik e aq më keq shtetëror, qoftë ky edhe ent.

Në komunitetin tonë prej 35 vitesh ka dy qasje antagoniste për rregullimin:

Ka dominuar refuzimi kategorik për mospërfshirjen e gazetarisë në legjislacionin e profesioneve të rregulluara dhe opcioni tjetër përmes Urdhrit të paqenë të Gazetarit në Shqipëri.

Natyrisht e shoh premisën për domosdoshmërinë e një formatimi ligjor për rregullimin e statusit social të gazetarit në vend.

Por jo për këtë shkak që lidhet me amendimin e fundit të Kodit Penal.

Personalisht dhe organizata ku jam pjesë, kemi bindjen se vetëm Vetërregullimi i strukturuar dhe me gjithëpërfaqësim është alternativa e duhur dhe projekti i vyer për ta realizuar këtë rregullim.

4. Në gjykimin tuaj, statusi i gazetarit i shërben apo jo gazetarit? Çfarë sjell për sektorin?

Statusi i gazetarit është një nocion disi abstrakt.

Në diskutimin prej gati 35 viteve për këtë çështje në vend, janë ballafaquar dy modele: modeli italian i Urdhërit të Gazetarëve dhe modelet europiane të vetërregullimit përmes mekanizmave ekzekutivë vetërregullues, ku përgjithësisht nënkuptohet trinia e Kodit Etik-Këshilli Vetërregullues dhe Bordet Ekzekutivë Vetërregullues.

Ne nuk kemi patur dhe nuk kemi asnjë prej tyre.

Këto dy modele mund të sjellin statusin e gazetarit, i cili natyrisht u shërben gazetarëve dhe mediave si pushtet në një shoqëri.

Nëse strukturohen dhe vihen në veprim këto, qoftë modeli i pari apo i dyti, atëhere në sektorin mediatik do të kemi padyshim shumë, shumë ndryshime dhe dalje nga krizat që e kanë shembur dhe e mbajnë në kënetizim besueshmërie, ndikimi, veprimi, mosmëvetësie dhe keqpërdorimi funksionin e medias dhe dinjitetin e gazetarit në këtë vend.

5. A përjashton ky status gazetarët e pavarur (freelance)? Çfarë pasojash ka për pluralizmin e medias dhe lirinë e shprehjes?

Çdo status i munguar dhe sidomos i papërcaktuar, përjashton.

Ky amendim i sapokryer i Kodit Penal në nenet që lidhen me mediat dhe fyerjen dhe shpifjen për organizatën tonë UGSH është; i paplotë dhe me vakume, me hallka të paqena në zinxhirin e legjislacionit dhe sidomos në atributet ekzekutive të cilat janë të papërcaktuara në këtë Kod Penal.

Pasojat janë në disa plane: mbi pluralizmin e shprehjes dhe raportimit, mbi lirinë vetiake të shprehjes dhe raportimit prej individit profesional në gazetari, mbi mediumet dhe sidomos mbi editorin,( i cili në Shqipëri ka varësi totale për çensurim dhe vetëçensurim, por asnjë status dinjiteti apo editorimi mbi kritere profesionale, por pendul në varësi të urdhëruesit pronar apo administratorit të medias).

Freelanc-a në Shqipëri nuk ka status, nuk ka përcaktueshmëri dhe nuk njihet si kategori profesionale. Përderisa nuk njihet, jeton totalisht në pambrojtje dhe në realitet informal.

6. Organizatat e medias në vend i mëshojnë vetërregullimit dhe mbikëqyrjes së pavarur dhe jo krijimit të mekanizmave të varura nga shteti për njohjen e gazetarëve apo rregullimin e profesionit? Si e shihni këtë dhe sa mendoni se do të ndikojë aspekti politik në këtë proces?

Ky është mëshim pa ndikim dhe pa impakte potenciale vetëvepruese. Organizatat e gazetarëve, duhet thënë se proceset e përbashkëta dhe të unifikuara të vetërregullimit në Shqipëri, i kanë një betejë vijueshmërisht të humbur. Ka aktorë që kanë suksese të pjesshme apo edhe kampionë historie suksesi për donatorë apo projekte të financuara sikundër është Këshilli Shqiptar i Medias. Por nuk kemi një arritje të përbashkët dhe gjithëpranuese në këtë proces. Nuk kemi një histori suksesi, por përkundrazi një histori dështimi për krejt realitetin dhe skenën multimediale aq inflacioniste që ka ky vend.

Për mendimin tim, por edhe sipas pikëpamjes që ndan UGSH, problemi është tek mungesa e një strukture unifikuese(!).

Ne nuk kemi gjetur përkrahjen, as refuzimin e as pohimin, për propozimin e ripërsëritur dhe të publikuar, sipas të cilit nevoitet një strukturë e tillë:

Mbajtja e Kongresit Kombëtar të vetërregullimit mediatik.

Ky kongres zgjedh Këshillin Kombëtar Vetërregullues.

Këshilli Kombëtar zgjedh dy mekanizmat ekzekutivë vetërregullues si Këshillin dhe Bordin Ekzekutiv Vetërregullues.

Kjo arkitekturë përfshin çdo organizatë, çdo entitet dhe grup interesi, përfshi edhe ente apo struktura monitoruese që ka skena e shoqërisë sonë dhe i japin vullnet, legjitimitet dhe forcë vepruesese strukturës profesionale kombëtare vetërregulluese.

Por diversiteti dhe sidomos tendencat për protagonizëm vetiak ndër të tjerash e pengojnë këtë realizim dhe procesin që kemi kohë që e humbasim.

P.S: Kjo intervistë iu dha koleges Erisa Kryeziu, pranë medias online Citizens.al, e cila u botua në pazazhe në këtë media. Po e publikojmë të plotë si një arsyetim më të plotësuar të pikëpamjes që ndajmë për kolegët dhe publikun në kuadër të debatit dhe diskutimeve që pasuan

Filed Under: Sociale

Kongresi Kombëtar i Lushnjes u bë gur themeli për ndërtimin e shtetit shqiptar

January 31, 2026 by s p

Bujar Leskaj/

Kongresi i Lushnjes, i cili i zhvilloi punimet në 21- 31 janar 1920, mbetet padyshim ngjarja më e rëndësishme në historinë tonë kombëtare pas shpalljes së Pavarësisë në 28 nëntor 1912. Nga ana simbolike kuvendi i Vlorës mbetet i pazëvendësueshëm, sepse realizoi Pavarësinë e Shqipërisë, ndërsa Kongresi Kombëtar i Lushnjes u bë gur themeli për ndërtimin e shtetit shqiptar. Kongresi i Lushnje i dha jo vetëm jetë parlamentarizmit shqiptar, por edhe evitoi një ndarje tjetër të trojeve shqiptare.

Kongresi i Lushnjes u shpreh për pavarësinë e plotë të Shqipërisë, duke kundërshtuar vendimin e fuqive të mëdha për ndarjen e Shqipërisë ndërmjet fqinjëve, shkarkoi Qeverinë e Përkohshme të Durrësit dhe delegacionin e saj në Konferencën e Paqes në Paris.

Senati e qeveria

Kryetar i Kongresit ishte Aqif Pashë Elbasani; nënkryetar Sotir Peci, sekretarë: Koço Kota dhe Ferid Vokopola. Kongresi i Lushnjes vendosi unanimisht rrëzimin e qeverisë së Durrësit, e njëkohësisht zgjodhi imzot Luigj Bumçin, Mehmet Konicën dhe Dr. Turtullin, si përfaqësues legjitimë të popullit shqiptar, në delegacionin e Konferencës së Paqes në Paris.

Në mbledhjen e katërt që u mbajt më 30 janar, kongresi zgjodhi si anëtarë të Këshillit të Lartë, Aqif Pashë Elbasanin, Luigj Bumçin, Abdi Toptanin dhe Dr. Mihal Turtullin. Ky Këshill do të ushtronte pushtetin ekzekutiv së bashku me qeverinë.

Pas kësaj u zgjodh dhe përbërja e qeverisë së re, e dalë nga ai kongres e cila kryesohej nga kryeministri Sulejman Delvina. Pas Sulejman Delvinës, në atë qeveri u zgjodhën dhe Eshref Frashëri, Zëvendëskryeministër dhe Drejtor i Përgjithshëm i Punëve Botore; Ahmet Zogu, Ministër i Brendshëm, Mehmet Konica, Ministër i Punëve të Jashtme, Hoxhë Kadria, Ministër i Drejtësisë, Ndoc Çoba, Ministër i Financave, Sotir Peci, Ministër i Arsimit, Ali Riza Kolonja, Ministër i Luftës, Bajram Curri, ministër pa portofol, Hysen Vrioni, ministër pa portofol; Spiro Jorgo Koleka, ministër pa portofol.

Në mbledhjen e pestë që u mbajt më 31 janar pasdite, Kongresi zgjodhi anëtarët e Senatit dhe u vendos që delegatët të mos shpërndaheshin derisa qeveria të merrte në dorë frenat e shtetit. Pas kësaj mbledhje, atë pasdreke të 31 janarit të vitit 1920-të, kongresi u dha fund punimeve të tij, duke vendosur Tiranën, për kryeqytet të Shqipërisë.

Delegatët në Kongresin e Lushnjes

Berati: Iliaz Vrioni, Llambi Goxhomani

Skrapari: Hysen Nikolica

Mallakastra: Bektash Cakrani

Lushnja: Llazar Bozo, Sheh Ibrahim Karbunara

Fieri: Spiro Papa

Dibra: Dine Dema, Dine Nasuh Maqellara, Ramiz Daçi

Mati: Ahmet Zogu

Durrësi: Xhaferr Ypi

Shijaku: Hamit bej Toptani, Rexhep Jella

Kavaja: Irfan Ohri, Mytesim Këlliçi, Shazivar Alltuni

Tirana: Abdi Toptani

Elbasani: Kasëm Sejdini, Filip Papajani

Peqini: Aqif Pashë Elbasani, Adem Gjinishi

Gramshi, Dumreja, Sulova: Qazim Dyrmishi, Sali Ceka, Asllan Shahini.

Gjirokastra: Veli Harshova, Kiço Koçi

Libohova: Sezai Çomo

Përmeti e Këlcyra: Kasëm Radovicka, Spiro Qarroqi.

Delvina: Rasim Babameto

Tepelena: Dervish Seiti, Arshi Shehu

Korça: Eshref Frashëri, Kostaq Kota

Pogradeci: Selaudin Blloshmi, gjokë Ndika

Kolonja: Idhomene Kosturi, Sali Butka

Leskoviku: Faslli Frashëri, Beqir Rusi

Hasi e Luma: Eshtef Frashëri

Gjakova: Xhemal Beu

Gashi: Hasan Batusha

Shkodra: Xhemal Naibi, Mati Logoreci, Hoxhë Kadriu, Ndoc Çoba, Rexhep Shala, Ejup Sabri.

*(Në Kongresin e Lushnjes Vlora nuk pati delegatë, pasi ishte e pushtuar nga italianët.)

Senatorët në Kongresin e Lushnjes:

Abdurrahman Mati, Adem Gjinishi, Adem Peqini, Ahmet Resuli, Bajram bej Curri, Bektash bej Cakrani, Beqir bej Rusi, Dine bej Dibra, Dine Dema, Dhimitër Kacimbra, Fazlli Frashëri, Gjergj Koleci, Halim bej Çela, Hafiz Sabri, Hilë Mosi, Hysen Vrioni, Irfan bej Ohriti, Kiço Koçi, Kolë Thaçi, Koço Kotta, Llambi Goxhomani, Mytesim Këllici, Neki Ruli, Osman Lika, Qani Dishnica, Qazim Durmishi, Ramiz Daci, Rexhep Mitrovica, Sejfi Vllamasi, Spiro Papa, Shefqet Vërlaci, Thanas Çikozi, Veli bej Kruja, Visarion Xhuvani, Xhemal Shkodra, Xhemal Naipi, Ymer bej Shijaku. Senatorët e Vlorës të emëruar në Kongresin e Lushnjes: Spiro Koleka, Myqerem Hamzaraj (u zgjodh në Vlorë), Qazim Koculi dhe Sadullah bej Tepelena.

Rëndësia:

Kongresi i Lushnjes i tregoi botës se Shqipëria ishte e pandashme dhe e pavarur. Qeveria e Tiranës e dalë nga Kongresi i Lushnjes u njoh prej të gjithë shqiptarëve. Kongresi i Lushnjes me vendimet e tij i detyroi Fuqitë e Mëdha të hiqnin dorë nga copëtimi i Shqipërisë, ndërkohë që në 17 dhjetor 1920, Shqipëria u pranua në Lidhjen e Kombeve.

*Emrat e këtyre patriotëve kontribuues dhe themelues të shtetit shqiptar janë cituar nga burime të kohës dhe botime të Kuvendit të Shqipërisë. Kërkoj ndjesë në rast se në emra ka ndonjë pasaktësi.

Filed Under: Histori

Libri “Tragjedia Çame” i bashkëautorëve Lita-Halimi, një testament dokumentar

January 31, 2026 by s p

Arben Iliazi/

Dy studiues par exsellence të genit shqiptar nga Shkupi, si rrallëkush të dimensionuar në jetën prej intelektuali kombëtar, Qerim Lita, një emër i spikatur i historiografisë shqiptare, dhe Shkëlzen Halimi, shkrimtar dhe eseist i shkëlqyer, sapo kanë publikuar librin e tyre dyvëllimësh “Tragjedia Çame”, një botim me një interes të jashtëzakonshëm historik dhe shkencor dokumentar. U takuam në Tiranë mbrëmjen e 29 janarit, pas promovimit të përbashkët nga dy fondacionet, ALSAR (botues i librit) dhe Fondacioni Çamëria “Hasan Hasini”, mbështetës relevant i çështjes çame dhe promovues i kulturës dhe historisë së Çamërisë. E lexova dhe rilexova këtë libër me vëmendje të tendosur. Një libër i jashtëzakonshëm, një kronologji e tragjedisë çame, nga dy studiues të kompletuar me dituri dhe pasuri të jashtëzakonshme shpirtërore. E them pa mëdyshje se ky libër është një testament dokumentar, i pafalsifikueshëm, për të gjitha kohërat. Një mori e pafund dokumentash për ferrin e gjenocidit që ka ndodhur në Çamëri në vitet 1913-1945. Mision i madh, por dhe tejet i vështirë për të zhvlerësuar tërë butaforinë e shpifjeve, startegjinë e destruktimit dhe të zhdukjes së shqiptarëve me një mentalitet primitiv kolonialist. Hulumtime me ditë e muaj të tërë nëpër arkiva, deri në Beograd, për të gjetur dhe shpalosur të vërtetën, për të rrëzuar shpifjet dhe brutalitetin.

“Njohja e së vërtetës historike është një nga shprehjet autentike të lirisë, jo vetëm për një popull si çamët, që ka pësuar një gjenocid unik, por për gjithë bashkësinë e popujve, thotë Shkëlzen Halimi, në bisedën e lirë që patëm si miq e kolegë. Zgjidhja më e keqe, argumenton Halimi, qëndron pikërisht në fshehjen e historisë kur, në mënyrë fatale, ajo mohohet si vlerë, që mund t’i bashkojë popujt dhe jo t’i lerë të ndarë dhe në armiqësi. Historia mund të jetë vetëm një krijim i përbashkët i njerëzve të lirë”.

“Ne jemi kundër historisë alibike, për një histori të vërtetë”, thotë Qerim Lita, dhe vazhdon ligjëratën e tij të bazuar në fakte dhe dokumenta autentikë: “Ka ndodhur një moskomunikim i pashembullt. Një absurditet i qëllimshëm, i kobshëm, siç është mohimi dhe mungesa e ndjesës për atë që ka ndodhur. Në dokumentat e shumta që ne disponojmë, shihet qartë se Çamët u dëbuan nëpërmjet vrasjeve, nuk është se i morën dhe i dëbuan nga vendi. Masakra mbi çamët është bërë për dy arsye: së pari, se qenë shqiptarë, së dyti, se qenë myslimanë, domethënë mbi baza etnike dhe fetare, por edhe sociale. Në këtë mënyrë u përzunë nga vendi i tyre, prandaj ishte gjenocid.

Sipas një Konvente të miratuar nga Kombet e Bashkuara në vitin 1948 “Mbi parandalimin e gjenocidit”, në momentin që ky veprim konsiderohet gjenocid, ke të drejtë jo vetëm të kërkosh pronën, por edhe një dëmshpërblim. Madje, edhe shteti shqiptar ka të drejtë t‘i kërkojë Greqisë një dëmshpërblim, për faktin se këta ishin të gjithë shtetas grekë, që Enver Hoxha u dha nënshtetësinë shqiptare, pasi atë greke ua hoqi. Shteti shqiptar në vitin 1945, u detyrua të strehojë, të ushqejë 30 mijë persona. Të gjitha këto ishin shpenzime të buxhetit të shtetit në atë kohë. Ka një moment që është shumë i rëndësishëm; që çamët akuzohen për “bashkëpunim me fashizmin” gjë që, sipas zyrtarëve grekë, përjashtohen nga mundësia për të përfituar tokën e tyre…

A ka pasur në të vërtetë një bashkëpunim të çamëve me fashistët? Me të drejtë penale, përgjegjësia është gjithmonë individuale. Nuk ke të drejtë të akuzosh një popull të tërë, vetëm pse 10 veta mund të kenë bashkëpunuar me këtë, apo me atë. Ka dokumenta që tregojnë se në gjyqet ndaj çamëve grekët u treguan masivë në gjykime. Madje, grekët i kanë zhdukur dosjet e atyre gjyqeve. Nuk ekziston asnjë dëshmi. Ato janë gjyqe farsë të zhvilluara në mungesë, gjyqe të paapeluara dhe sipas Kodit Grek janë të falur.

Palës greke, që flet për “kolaboracionizëm”, duhet t’i bëhet e qartë se, më 29 shtator 1976, në vendimin me nr. Prot. 1837 për 1200 personat e dënuar në mungesë, Gjykata e Diktimit të Janinës, duke i konsideruar këto vendime si asnjëherë të komunikuara dhe qe nuk kanë qenë aspak në fuqi si të tilla, pra jo si përfundimtare (për rrjedhojë bëjnë pjesë në përshkrim të dënimit Penal), anuloi zbatimin e mëtejshëm të Vendimit nr. 344 dt. 27 Maj 1946.

Por të mos harrojmë edhe diçka tjetër, që në Çamëri ka pasur një lëvizje partizane, rezistencë kundër italianëve dhe kundër gjermanëve, që ka nisur qysh në vitin 1942. Ka pasur një çetë në Filat, ku u krijua çeta e parë, pastaj ka qenë Batalioni “Çamëria”. Do të thosha që shumë më tepër bashkëpunim ka pasur në krahun grek me gjermanët dhe vetë Napoleon Zerva ka qenë një bashkëpunëtor i gjermanëve, në dijeni edhe të aleatëve”.

***

Dokumentat që përfshihen në këtë libër tregojnë vitet më intensive ku është trajtuar çështja çame nga diplomacia, por edhe politika shqiptare, ka qenë në vitet ‘20, kur ishin përpjekjet më të mëdha për të ndaluar shpërnguljen e popullsisë çame. Me tej, ka pasur një heshtje që me ardhjen e Luftës së Dytë Botërore, gjenocidin e egër që pasoi, dhe ardhjen e çamëve këtu. Regjimi parashikonte që çamët të ktheheshin, por në kuadër të një aleance për kthimin e tyre si forcë ushtarake për të ndihmuar në ardhjen e të majtës në Greqi, pra në funksion të diçkaje që në fund të fundit nuk ishte dhe nuk kishte të bënte me popullsinë çame. Pas 1949 ka pasur një heshtje totale, përveç rasteve kur Greqia ndërhynte. Për t’u theksuar është se Mbreti Zog bëri presion për çështjen e shkollave, për të futur shkollat shqipe në Çamëri, gjë që nuk është bërë pas vitit 1990.

Në këto 35 vjet të postkomunizmit u krijua një simbolikë e re shpresëdhënëse se diplomacia e re, në emër të logjikës së pakundërshtueshme të historisë dhe të dinjitetit, do të lëvizte drejt zgjidhjes së problemit. Ka pasur kontakte diplomatike jo publike, për shkak se Greqia është konsideruar një lloj partneri strategjik, me të cilin problemet nuk duhen diskutuar në publik, por kjo nuk është bërë në mënyrë institucionale, në mënyrë të koordinuar, që do t‘i krijonte presione të mjaftueshme Greqisë për ta çuar këtë problem drejt zgjidhjes.

“Është një evolucion për keq, që lidhet me dobësimin e Shqipërisë në planin ndërkombëtar, thotë Shkëlzen Halimi: -Një Shqipëri që nga 1991 ka ecur duke u dobësuar në planin ndërkombëtar e ka vënë Greqinë në një pozicion më komod që të mohojë ekzistencën e problemit çam. Nuk mund të injorohet një komunitet kaq i madh dhe të lihet çështja çame. Demokracia është dimension human, por të dyja shtetet respektive, ai i Shqipërisë dhe Greqisë, e injoruan forcën autoritarive të arsyes, duke humbur në shumë raste shansin historik për të avancuar drejt kësaj çështjeje. Qeveritë greke, të gjitha pa përjashtim, mesa duket nuk e konsiderojnë të përmbyllur misionin e tyre të helenizimit të plotë të kësaj treve.Tani problemi çam është një emergjencë historike kombëtare. Asnjë teori e së drejtës ndërkombëtare, asnjë teori e humanizmit dhe e ekzistencës njerëzore nuk mund ta mohojë çështjen çame dhe çështjen shqiptare në përgjithësi, thotë Shkëlzen Halimi.

Çështja çame nuk është thjesht çështje e harruar e një toke të harruar, por e një toke të premtuar, që të vjetrit ua lanë të rinjve amanet ta shohin dhe jo vetëm. Apo ashtu siç ka thënë edhe shkrimtari Ismail Kadare: “Çamëria nuk është një fantazmë që ngrihet për të rrëzuar miqësinë midis grekëve dhe shqiptarëve, përkundrazi, kur popujt lehtësojnë ndërgjegjen e tyre nga peshat e vjetra, ato afrohen dhe e duan më shumë njëri-tjetrin”.

Harrimi është i pamundur pasi Çamëria ekziston atje prej shekujsh, ndonëse në shekuj ka pasur fatin e keq të jetë nën strukura politike e shtetërore të huaja, që janë përpjekur të shpërbëjnë dhe denatyruar. Por nuk kanë mundur dot ta shpërbëjnë plotësisht. Shqiptarët ende gjallojnë në ato vise. Shqiptarofagitë e shovenëve të Ballkanit nuk do të kenë sukses, thotë në vijim Shkëlzeni. Ata që nuk e kuptojnë se çështja shqiptare është thelbi i gjërave, ose e quajnë çështje romantike të tejkaluar….duke ndenjur “sus” përballë apelacionit të Megali Idesë shumë shpejt do të përjetojnë tjetërsimin e brendshëm semantik të vet emrit dhe reputacionit të tyre. Servilizmi është shërbëtori i tiranisë, ka thënë Sami Frashëri.

Filed Under: Kronike

FREEDOM IN JANUARY 2026

January 31, 2026 by s p

Last night, our wonderful young activists at AACI created a magical event to celebrate the unique 2025 official proclamation by Illinois Governor JB Pritzker, honoring freedom and our Visar Zhiti. It’s January 2026 in the USA, and we just had some of the darkest days in the history of this country and nation. We are experiencing a rupture in the fabric of the model of freedom, and last night, many of us needed to hear someone like Visar Zhiti talk about freedom. He has a unique life journey that gives him visibility from the darkest corners of humanity into the brightest moments of humanity. America should learn from Visar Zhiti and my hope was there will be more Americans last night who needed to hear Visar. It’s one of the reasons I decided to write about it in English and share my thoughts with those young Albanian-Americans who need to hear Visar talk about freedom. I will try to braindump my notes for you.

In his opening statement ,Visar with endless empathy, acknowledged that while he will share with us some of the struggles in his life journey, he knows about the struggles and difficult life journeys of all Albanians surrounding Albania. Coming back to the struggles of Albanians in communist Albania, he referred to themselves as “luftëtarë pa luftra” (warriors without wars) compared to our warriors in actual wars. The conversation was masterfully led by young AACI board member, Ada Hoti, and in preparing for the event Visar and Ada had decided, in the spectrum from darkest to brightest, this evening to focus on the side of good to cherish some moments of hope about freedom.

The first Visar’s poem that was shared was “Mirënjohja” (Gratefulness). Visar has found the strength to forgive all those involved who interrupted his youth and freedom. He spoke briefly about this moment and considered being grateful and forgiving as a way to give yourself back freedom. “Ndonjëherë e ke burgun në mendime” (Sometimes you have jail in your thoughts) was a very powerful statement. If there’s something in your life that keeps your thoughts jailed, you should find the strength to liberate your thoughts by forgiving and being grateful.

We then took a dive in “Në detin e Homerit” (In Homer’s Sea). This is a massive realm to explore, and Visar shared some of his thoughts looking back at the time he wrote that poem and how he wrote so much around the shoe metaphors. His novel “Këpuca e aktorit” (The Actor’s Shoe) dances around the object of the shoe. “Këpuca të mbron, po edhe te ndan nga ndjenja e tokës” (Shoe both protects you, but it also separates you from feeling the ground).

Going back to our dark and cold January 2026 realities, I feel we have lost the ability to feel grounded. As some of you may have noticed, I consider algorithms the enemy. Our eyeballs and thoughts have these “shoes” of violence, and we can’t seem to get out of this vicious cycle. I will try to further explore that realm of thoughts as I go through my notes from the event. Visar shared more thoughts on why he loves using shoe metaphors, as they are also a symbol of motion, travel, and exploration.

“Udhëtari udhëton dhe kthehet. Unë shpresoj që gjithë udhëtojmë të kthehemi” (The traveler travels and then returns. I hope we are all traveling to return). This was another thought-provoking moment to step back and think if we are all on a road to somewhere, is that destination always the start of our journey? We are born there, live here, and we get buried back where we were born? Visar then shared another moment for those free-spirited Albanians who lived locked in communist Albania. “Ne mund të ishim më të ikur duke ndenjur në vendin tonë” (Maybe we would have been gone more by staying in our country). This is a powerful feeling of not belonging where you live. You are not where you feel you are supposed to be, and so you pack and go where you feel free. The ultimate pursuit of happiness is also a journey, and while some feel they will be free in America, others feel they will be free in Albania, in Kosovë, in Kërçovë… We should all pursue our happiness.

Visar then spent some more time around his topics in his latest novel, “Këpuca e aktorit” (The Actor’s Shoe). “Njeriu e mendon të keqen më të fortë nga e mira (sipas Frojdit), mirëpo unë besoj që e mira është më e forta” (We think evil is stronger than good (Freud), but I believe that good is the strongest). Visar has seen and experienced the worst in humans. When I had the privilege to have a longer conversation with him, I mentioned to him many eye-opener moments during my days as a student in Albania, when I would hear horrific stories of what was happening amongst Albanians behind the iron curtain of communist Albania. Although these moments are painful and revisiting them causes pain, I think we need to share these stories with future generations to ensure we have our own “never again”. I think these stories also need to be shared with our fellow Americans who need to hear how bad things can become if we continue on this path of self-destruction.

Visar then shared his formative moment when he got a bit of taste of freedom through Whitman’s poetry. In a very brief period of light shining through the darkness of communist Albania, some Western literature was translated into Albanian. Skender Luarasi translated “Leaves of Grass” (Fije bari), and due to the glorious ignorance of whoever was removing Western books from libraries, this one survived as an agricultural book. 😁 So, thanks to agriculture, Visar got to experience some of Whitman’s poetry, which not only inspired him but also shaped him as a person. There were many metaphors he shared from this formative moment and how his life journey changed as you start thinking “liria është si ajri” (freedom is like air). We can’t live without air, and we can’t live without freedom.

The next chapter of the event on freedom featured one of our freedom heroes, Musine Kokalari. Visar shared many inspiring moments of Musine’s life journey. She studies in a prestigious university in Italy, and for her graduating thesis, she bravely chose to study one of her own – Naim Frashëri. Her work shines a light on Albanian studies as a foundation for so much more that needs to be done. She has a huge influence on many more Albanians who bravely followed her, including Ismail Kadare. Yesterday was going to be Kadare’s 90th birthday, so it was a wonderful moment to connect his inspirations with his incredible life’s work. Visar shared some details about how much the communist regime feared Musine. She gets arrested with her brothers, in a shameful moment for Albanians, she is accused and sent to serve prison in the harshest conditions. After serving her sentence, she is placed in a Rrëshen suburb. Visar described how this place looked: if Albania at the time was in dark corners of the world, Rrëshen was in the dark corners of Albania, and this Rrëshen suburb was the dark corners of Rrëshen. That’s where Musine was placed to live the rest of her life by the regime, afraid of her power of freedom. Even when she died, the inhumane regime had wrapped her body with barbed wire and tossed her in an unmarked spot. After the fall of the regime, Albanians found her remains in the barbed wire. She now has a memorial in Rrëshen and will live forever in our memories of freedom and resistance.

Visar then shared some of his highlights about the most famous Albanian, Saint Mother Theresa. She is a joint pride of all Albanians, as she was born in Shkup, her parents from Kosovë, and her mother lives in Albania – we are all parts of what formed Saint Mother Theresa. Visar and his wife, Eda, have explored her activities in Chicago to learn more about her, and he shared with us some of their findings. “Lutjet e saja janë poezi” (Her prayers are poetry) and “Nënë Tereza është liria e dritës” (Mother Theresa is the freedom of light) are some of the expressions he used to describe her. He shared how she knew how to deal with the worst of the dictators of her time. Goes to Cuba and meets Castro. Asks him to allow her to open a house for the poor. Castro responds that nobody is poor in Cuba, as we are all equal. She responds not to worry about it, as she will find them. 😎 Tiny lady but mighty fighter. Visar’s wife, Eda, had also collected another intimate moment that was shared by one of the ambassadors’ wives who participated in the sainthood ceremony in the Vatican. After Mother Theresa is finally allowed to come visit Albania by the communist regime after many years of begging them to visit her mother, Mother Theresa meets with Ramiz Alia. Similar to her demands to Castro, she asks to open a house for the poor in Albania. She gets no response, just a fake smile from him. She then also meets with Nexhmije Hoxha, who was suddenly going to lecture Mother Theresa about the rules of capitalism and that the house will be sold to the highest bidder. Mother Theresa responds: “doja të të jap rastin të jesh një herë e mirë” (I wanted to give you an opportunity to be kind once).

The next topic was the poem “Nënë” (Mother). Visar shared the darkest moments of his trial when he “wrote” this poem in his head. In those darkest hours, when he was experiencing the worst that fellow humans can do to another, his thoughts went to his mother. To cope with these dark hours, he mentally blocked out reality and thought about this poem. After he is placed in his jail cell, he talks with his jailmate, who asks him to share this poem in his thoughts. Visar shares it with him and hears back “poezitë duhen shpëtuar!” (poems must be saved!). In the darkest hours, these two cellmates were now on a mission to save poetry and thus save humanity. They shared them with other cellmates who were reciting them in their heads to make sure they wouldn’t be forgotten in case all the paper was destroyed. This moment of two fellow humans coming up with this mission to save humanity by saving poetry should be our call to action in these dark hours of January 2026. We need to band together to save our souls, to save our children from the doomscrolling jail, we need to stand up to fascism taking over the US before there are more fellow humans killed by the ICE Gestapo-like officers. “O fëmi, na edukoni!” (Oh children, educate us!) was how jailed Visar and his fellow jailmates were looking for hope. They were hoping there would be another generation to stop the madness of placing in jail those who think and write about freedom. We are at a tipping point of the rupture. This land and its people may be in the first days of lynching, like the Musine Kokalari lynching, we may be in the dark days of government placing in jail other Visars because they don’t have papers, because they are brown-skinned, because ICE didn’t like them.

Writing these notes and thoughts in the early morning after the event, as the sun serves up a brand new day, I am hopeful we will learn from Visar. He shares his lessons through his literature, and these talks, like the one last night. Similar to that moment of “poezitë duhen shpëtuar” (poems must be saved), I decided this talk needed to be captured and shared. Hope you managed to arrive here, reading all this, and now “save it too”. Many thanks to all the wonderful Albanians at AACI who worked to organize this event, and forever grateful to Visar for everything. “Dalshim gjallë”* 🌞

ILIR ZENKU

Chicago, January 29th, 2026.

(Written first hours at dawn of the day after AACI event with Visar Zhiti held on January 28th, 2026, celebrating “Day of Freedom” as proclaimed by Illinois Governor JB Pritzker)

* ”Dalshit gjallë” (May you come out alive) was the salute amongst jailmates in Spaç mine as they were changing shifts. Those who were coming out of the mine would wish for the ones going into the dark mine just to come out alive. My slight modification to this salute is that I hope we all come out of this dark period alive and well.

Filed Under: Emigracion

  • 1
  • 2
  • 3
  • …
  • 47
  • Next Page »

Artikujt e fundit

  • The Alliance That Doesn’t Exist
  • MAXIMILIAN LAMBERTZ – DIJETARI AUSTRIAK QË IA KUSHTOI JETËN STUDIMIT TË GJUHËS DHE FOLKLORIT SHQIPTAR
  • Shkodër, 8 prill 1937, kur vetëdija jonë kombëtare u lartësua nga “Lahuta e Malcis”, rrokaqielli i eposit në vargje i At Gjergj Fishtës
  • MASAKRA E TIVARIT DHE AJO NË FRONTIN E SREMIT – KRIM KUNDËR NJERËZIMIT!
  • MËRGIM KORҪA – “HISTORI TË PASHKRUARA”
  • Një jetë në shërbim, një dekadë në bashkim
  • MBRESAT E MIA ME KOMUNITETIN SHQIPTAR KËRÇOVAR NË OLLTEN TË ZVICRRES
  • Misioni i Madh i Studentave të Shkupit! Shqiptar bashkohuni studentave!
  • NJË GJUHË, NJË IDENTITET – STUDENTËT DALIN NË MBROJTJE TË SHQIPËS
  • “Shqiptarët e Amerikës” ndjekin me shqetësim të thellë zhvillimet e fundit në Maqedoninë e Veriut
  • Eshtrat e Hasan Tahsinit duhet të sillen në atdhe
  • “Irani dhe Siguria Kombëtare”!
  • Pamja e Hënës të cilën nuk jemi mësuar ta shohim
  • Analizë strategjike: Roli i SHBA-ve dhe ndikimi i NATO-s në suksesin operacional ushtarak
  • MICKOSKI DHE POLITIKA E KAMUFLUAR NË BALLKAN

Kategoritë

Arkiv

Tags

albano kolonjari alfons Grishaj Anton Cefa arben llalla asllan Bushati Astrit Lulushi Aurenc Bebja Behlul Jashari Beqir Sina dalip greca Elida Buçpapaj Elmi Berisha Enver Bytyci Ermira Babamusta Eugjen Merlika Fahri Xharra Frank shkreli Fritz radovani Gezim Llojdia Ilir Levonja Interviste Keze Kozeta Zylo Kolec Traboini kosova Kosove Marjana Bulku Murat Gecaj nderroi jete ne Kosove Nene Tereza presidenti Nishani Rafaela Prifti Rafael Floqi Raimonda Moisiu Ramiz Lushaj reshat kripa Sadik Elshani SHBA Shefqet Kercelli shqiperia shqiptaret Sokol Paja Thaci Vatra Visar Zhiti

Log in

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Cookie settingsACCEPT
Privacy & Cookies Policy

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT