Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

ZEMËRIMI SI ENERGJI POLITIKE DHE RREZIKU I VERBËRISË KOLEKTIVE

by

(Një lexim filozofik i realitetit politik në Kosovë përmes Senekës)

“Zemërimi, nëse nuk kontrollohet, shpesh bëhet më i dëmshëm se lëndimi që e shkaktoi.”
— Seneka

Nga Jeton Kelmendi

Në historinë e ideve politike, pak emocione kanë luajtur rol aq vendimtar sa zemërimi. Ai është shkëndija e revoltës, forca shtytëse e ndryshimit, por edhe katalizatori i shkatërrimit. Filozofi stoik Seneka e trajtoi zemërimin jo thjesht si ndjenjë individuale, por si fenomen moral dhe politik, i aftë të deformojë arsyen, të shtrembërojë gjykimin dhe të prodhojë pasoja më të rënda se vetë padrejtësia që e ka shkaktuar. Nëse ky mendim vendoset në kontekstin e Kosovës së pasluftës, ai merr një dimension të veçantë. Kosova është një shoqëri që nuk ka vuajtur nga mungesa e zemërimit, por nga keqmenaxhimi i tij politik. Zemërimi qytetar ndaj pushtetit 20-vjeçar të partive tradicionale ishte real, i akumuluar dhe i justifikueshëm. Por pikërisht këtu lind dilema senekiane: a u shndërrua ky zemërim në një forcë ndërtuese, apo në një akt hakmarrjeje politike që prodhoi forma të reja dështimi?
Kjo mbase kërkon një analizë të thellë, dhe meqe morëm Seneken për bazë, nuk duhet kaluar pa e potencuar edhe ndikimin e jashtëm dhe faktorin e brendshem që e portretizoj paknaqësinë në mënyrën më të shëmtuar.

Zemërimi si reagim moral dhe kufijtë filozofikë të këtij reagimi

Stoicizmi nuk e mohon zemërimin si reagim të parë ndaj padrejtësisë. Por ai e sheh atë si një impuls primitiv, që duhet të kalojë përmes filtrit të arsyes. Sipas Senekës, zemërimi bëhet i rrezikshëm në momentin kur mendon se ka të drejtë absolute. Në politikë, kjo shndërrohet në bindjen se “ne jemi morali, të tjerët janë krimi”. Në Kosovë, qytetarët u përballën për vite me radhë me korrupsion, nepotizëm, keqqeverisje, mungesë meritokracie dhe dështime strukturore. Zemërimi ndaj këtij realiteti ishte i pashmangshëm. Por problemi nuk ishte zemërimi vetë – problemi ishte mungesa e një kulture kritike që ta orientojë atë.

Zemërimi u bë qëllim në vetvete, jo mjet për reformë. Kësi soji, një grup, fillimisht i vogël, për tu zgjeruar më vonë dhe sot me një mbështetje mbi 50 përqind arriti ta materializoj ketë zemrim, madje edhe ta shtrembëroj deri në at shkallë sa që asnjë argument nuk mund ta bind masën se gjërat janë siç janë. Shih vitn 2025, pas sa e sa skandalesh dhe serish masa nuk i besoj të vërtetës. Dorën në zemër edhe në Kosovë si çdo kund tjetër kjo revoltë rritet nga mbështetja nga jashtë vendit.

Nga zemërimi racional tek zemërimi emocional

Në fazën e parë, zemërimi qytetar kishte karakter racional: kërkonte drejtësi, përgjegjësi dhe ndryshim. Por gradualisht, ky zemërim kaloi në një fazë tjetër – emocionale dhe binare. Politika filloi të kuptohej jo si proces kompleks shtetndërtimi, por si betejë morale mes “të vjetërve të këqij” dhe “të rinjve të pastër”.

Kjo është pikërisht ajo që Seneka e përshkruan si humbje e vetëkontrollit të arsyes. Në këtë fazë, qytetari nuk pyet më:
– Kush di të qeverisë?
– Kush ka kapacitete institucionale?
– Kush e kupton shtetin si sistem, jo si simbol?

Ai pyet vetëm: kë të ndëshkojmë?
Kundër kujt të jemi?

Në këtë klimë emocionale, Lëvizja Vetëvendosje u shfaq si projeksion i shpresës dhe hakmarrjes njëkohësisht. Ajo nuk u votua vetëm si alternativë politike, por si simbol moral i ndëshkimit të klasës së vjetër politike. Këtu ndodh gabimi themelor filozofik:
moraliteti u barazua me aftësinë për të qeverisur. Seneka do ta quante këtë një iluzion të rrezikshëm. Një njeri (apo parti) mund të ketë qëllime morale, por të mos ketë virtytin politik më të rëndësishëm: mençurinë praktike (phronesis).

Nga zemërimi tek idealizimi politik, dobësia e qeverisjes si pasojë e votës emocionale

Në Kosovë, zemërimi ndaj partive tradicionale u kanalizua drejt një mbështetjeje masive për Lëvizjen Vetëvendosje, e perceptuar si antitezë morale e sistemit ekzistues. Ky ishte momenti kritik ku paralajmërimi i Senekës merr formë konkrete: zemërimi e verbëroi analizën.

Në vend që të pyetej: A ka kjo parti kapacitete reale qeverisëse? A ka kuadro profesionale? A ka vizion institucional për ekonominë, shëndetësinë, arsimin dhe diplomacinë?, shoqëria u fokusua te një pyetje emocionale: Kë duhet të ndëshkojmë?
Kështu, zemërimi u shndërrua në idealizim. Kritika u pezullua. Dyshimi u etiketua si tradhti. Çdo vërejtje u relativizua me argumentin se “të tjerët kanë qenë më keq”. Por filozofia politike na mëson se e keqja relative nuk e shndërron paaftësinë në virtyt. Sot, pas një periudhe qeverisjeje, është e vështirë të mohohet se Vetëvendosje ka treguar dobësi serioze në pothuajse të gjithë sektorët: ekonomi të paqëndrueshme, arsim pa reformë reale, shëndetësi të politizuar, diplomaci konfuze dhe menaxhim institucional të dobët. Këto nuk janë thjesht gabime teknike, ato janë simptoma të mungesës së përgatitjes shtetformuese. Ironia tragjike është se partitë tradicionale, të dëmtuara nga gabimet e tyre, kontribuan vetë në këtë realitet, duke mbështetur ose toleruar këtë pushtet për arsye taktike, frike politike apo kalkulimesh afatshkurtra. Kështu, zemërimi qytetar dhe oportunizmi politik u bashkuan në një aleancë paradoksale që prodhoi një qeverisje edhe më të dobët.

Përgjegjësia qytetare sipas Senekes

Seneka nuk e shihte qytetarin si qenie emocionale të lirë nga përgjegjësia. Përkundrazi, stoikët besonin se liria e vërtetë qëndron në vetëkontrollin racional. Në politikë, kjo do të thotë se qytetari nuk është thjesht votues i zemëruar, por bashkë-përgjegjës për pasojat e zgjedhjeve të tij. Në Kosovë, mungoi ky vetëkontroll filozofik. Zemërimi u shndërrua në moral absolut: “ne jemi të mirët, ata janë të këqijtë”. Por politika nuk funksionon mbi kategori morale të thjeshtuara, por ajo kërkon kompetencë, kompromis, dije dhe durim institucional.

Në një situate të tillë zemërimi prodhon regres. Në vend që të çonte drejt reformës, zemërimi prodhoi polarizim ekstrem. Shoqëria u nda në kampe morale, ku dialogu u zëvendësua nga linçimi verbal, ndërsa kritika u barazua me armiqësi. Kjo është pikërisht ajo që Seneka e quante degjenerim të arsyes nën presionin e pasionit. Rezultati është një demokraci formale, por e dobësuar, sepse institucione që funksionojnë më shumë mbi besnikëri politike sesa mbi profesionalizëm dhe një shoqëri që rrezikon të mbetet peng i cikleve emocionale, jo i strategjive shtetërore.

Mësimi filozofik për të ardhmen dhe dobësia strukturore e qeverisjes dhe pasojat e votës emocionale

Eseja e Senekës për zemërimin nuk është thirrje për apati politike. Ajo është thirrje për maturi. Zemërimi mund të jetë sinjal alarmi, por nuk duhet të jetë arkitekt i shtetit. Kosova ka nevojë për një fazë të re qytetarie politike: më pak reagim emocional, më shumë analizë, më pak idolatri partiake, më shumë kërkesë për llogaridhënie, më pak ndëshkim simbolik, më shumë ndërtim institucional. Pas marrjes së pushtetit, u bë e qartë se Vetëvendosje vuante nga mungesa e përgatitjes institucionale. Në pothuajse çdo sektor: ekonomi, arsim, shëndetësi, diplomaci, administratë. Qe në fillim u shfaqën simptoma të një qeverisjeje reaktive, jo strategjike. Ky dështim nuk është aksidental, por është pasojë direkte e një zgjedhjeje politike të bërë mbi bazë emocionale. Seneka do të thoshte se kur zemërimi udhëheq, vendimet merren shpejt, por gabimet paguhen gjatë.

Ironia tragjike është se partitë tradicionale, pavarësisht gabimeve të tyre, kontribuan në këtë realitet, duke e mbështetur ose toleruar një pushtet që në thelb nuk ishte i gatshëm për qeverisje serioze. Kjo tregon një krizë më të thellë: mungesën e një elite politike që mendon për shtetin, jo për ciklin e radhës elektoral. Nga ana tjetër një nga pasojat më të rrezikshme të zemërimit të pakontrolluar është zhdukja e dialogut. Në Kosovë, kritika ndaj pushtetit të ri shpesh u delegjitimua si “armiqësi”, “tradhti” apo “mbetje e së vjetrës”. Kjo është ajo që Seneka e quante tirani e pasionit mbi mendjen. Kur zemërimi institucionalizohet, ai prodhon polarizim, jo reformë; besnikëri, jo profesionalizëm; propagandë, jo argument.

Përgjegjësia qytetare sipas Senekës, nga cikli i zemërimit tek cikli i pjekurisë politike

Stoikët nuk e shihnin qytetarin si viktimë pasive. Për ta, qytetari është bashkë-përgjegjës për rendin politik. Në këtë kuptim, edhe qytetari kosovar mban përgjegjësi për pasojat e zgjedhjeve të tij. Zemërimi i justifikuar nuk e përjashton detyrimin për mendim kritik. Demokracia nuk është akt emocional, por proces racional. Kur vota shndërrohet në akt ndëshkimi emocional, ajo pushon së qeni instrument ndërtimi.

Kosova sot ndodhet përballë një sfide ekzistenciale politike:
– të vazhdojë ciklin e zemërimit,
– ose të hyjë në fazën e pjekurisë qytetare.
Pjekuria politike nuk nënkupton rikthim nostalgjik te e kaluara, por refuzim të iluzioneve morale. Ajo kërkon qytetar që dallon mes kritikës dhe urrejtjes, mes reformës dhe hakmarrjes, mes shpresës dhe propagandës.

Dhe krejt për fund, paralajmërimi i Senekës nuk është thirrje për heshtje, por për vetëkontroll. Zemërimi është alarm, jo arkitekt. Kur ai shndërrohet në ideologji, ai e shkatërron vetë qëllimin e vet. Kosova kishte arsye të zemërohej. Por ajo gaboi kur e la zemërimin të zëvendësonte arsyen. Sot, vendi po përballet me pasojat e një vendimi kolektiv të marrë më shumë me ndjenjë sesa me mendim. E ardhmja politike e Kosovës varet nga një transformim filozofik: nga qytetari i zemëruar tek qytetari i përgjegjshëm. Vetëm atëherë, zemërimi do të shndërrohet nga forcë shkatërruese në energji reformuese dhe ashtu siç do ta kërkonte vetë Seneka.

NJË STUDIM INTERESANT I JOSIF RISTOS PËR VENDNDODHJEN E TEMPULLIT TË DODONËS

by

SHPENDI TOPOLLAJ/

Historia njerëzore, shpesh herë është ndriçuar dhe ka arritur në zbulime të mëdha, edhe falë largpamësisë, guximit dhe këmbënguljes të disa personaliteteve të shquara. Mjafton të sjellim shembullin e arkeologut gjerman Henrih Shliman (Heinrich Schliemann 1822 – 1890), i cili pas një pune disa vjeçare, duke u mbështetur te vepra e Homerit, zbuloi muret e Trojës. Natyrisht, që popujt e ndryshëm, me fantazinë e tyre na kanë dhënë perla mitologjike apo letrare, ku shquhen sidomos, autorët e vjetër grekë. Ne jemi të ndërgjegjshëm, se shumica e personazheve, por edhe ngjarjeve të përshkruara prej tyre, janë pjellë e imagjinatës, por kurrsesi vendet ku ata personazhe kanë vepruar dhe ato ngjarje janë zhvilluar. Janë lehtësisht të përcaktuara trevat e vendndodhjet për të cilat kanë dëshmuar historianët me emër në punimet e tyre serioze. Kështu që askush nuk mund të verë në dyshim, faktin se tempulli i Delfit, ndodhej në Fokidë, rrëzë malit Parnas, ku poetët frymëzoheshin, pasi mendohej se ishte vendi ku qëndronin muzat, Apoloni e Dionizi. Po kështu, dihet se Termopilet ku u zhvillua beteja heroike e Leonidës me njëmijë ushtarët e tij, kundër persëve, ndodhet në një Grykë në Thesali. Mirëpo, ka disa gjëra që ende ngjallin dyshime dhe nuk kanë marrë një përgjigje përfundimtare. Kjo mund të thuhet edhe për përcaktimin e vendit ku gjendej Tempulli i Dodonës, që po t`i referohesh enciklopedive, rezulton se ai ndodhej njëzetedy kilometra në jugperëndim të Janinës, në qytetin me të njëjtin emër, që u përkishte fiseve ilire të Thesprotëve apo Molosëve dhe konsiderohej si qendra e Pellazgëve. Por në vazhdim, ndesh përcaktimin se Dodona ishte një orakull i lashtë, kushtuar Perëndive Zeus dhe Nënës së Perëndive. Herodoti thotë se ai qe krijuar qysh nga mijëvjeçari i dytë para e. r. Për rëndësinë e tij, pasi aty merreshin përgjigjet e Zeusit nga priftërinjtë, ka folur Euripidi te “Melanippe”, dhe dihet se tempulli gëzonte reputacion përtej Epirit dhe Greqisë, dhe në shek. III – të para. e. r. Pirro i Epirit ngriti tempullin madhështor të Zeusit, kur kishte shekuj që ai quhej “Zeusi i Molosëve”. Madje edhe teatri që Pirro ndërtoi, ekziston edhe sot e kësaj dite. Në pamje të parë, duket se këtu nuk ka vend për diskutime. Por ja që profesor Josif J. Risto nuk është i këtij mendimi dhe për këtë, ai jep faktet, argumentet, referencat dhe deduksionet e veta të mbështetura në studimet e tij dhe ato çka dalin nga Homeri në letërsi, Herodoti në histori, Straboni, dhe Ptolemeu në gjeografi etj. të cilat të çojnë te mbrojtja e tezës se “Tempulli i Dodonës, mund të ketë qenë më në veri, ndoshta në territore që sot ndodhen në Jugun e Shqipërisë (në Thesproti, Molosi ose afër Kolonjës)”. Për këto mendime, ose sikurse i quan ai vetë, hipoteza, prof. Josifi gjen rastin të bisedojë me një shkencëtar francez, zotin Lemer, njohës i thellë i historisë tonë dhe dashamirës i madh i shqiptarëve. Bisedën që bëri me të, ai të riprodhuar e boton te libri i tij “Identifikimi i faltoreve të lashta në Shqipërinë Juglindore”. Libri nuk ka shumë faqe, por me ato që autori parashtron, të fut në mendime. Kuptohet që ai e njeh shumë mirë mitologjinë dhe di ta zbërthejë dhe interpretojë atë në funksion të ideve që ka. Dhe është interesante, se edhe zoti Lemer, në dialogun pyetje – përgjigje, ia miraton të gjitha ato çka Josifi kumton, e për më tepër e nxit që ta thellojë studimin e tij, qoftë edhe në konsultim me specialistë të fushës, apo qarqet akademike. Dhe të mos thyhet nga një farë indiferentizmi që rëndom bije në sy në raste të tilla, jo nga keqdashja, sesa nga ajo që nuk kemi pse i futemi këtyre historive, se pak a shumë e kemi thënë fjalën tonë. Por në shkencë, debati duhet mbajtur gjithmonë i ndezur dhe nuk ka asgjë të keqe kur shkëmbehen mendimet, pasi vetëm kështu shkohet tek e vërteta. Vetë Josifi shprehet se i jam futur kësaj pune kërkimore për zbardhjen e të vërtetave historike edhe nga dashuria për vendlindjen time. Po ku mbështetet bindja e Josifit? Ato janë plot njëmbëdhjetë pika të cilat i gjen të arsyetuara edhe profesori Lemer. Ai i rreshton kështu ato: E para: Gjeografi, Straboni dhe Pindari citojnë se Dodona, ndodhet larg, në kufijtë e fundit të Epirit (Toskërisë). Aty ndodhen malësitë e Kolonjës (Gramozi, Radomi, Malet e Barmashit), me pamje të mrekullueshme (tërheqëse në pamje) dhe për të ftohtin e dimrit (dimërashpër). E dyta: Dodona ndodhet afër qytetit Ella ose Sella. Në malësitë e Barmashit ndodhet një vendbanim i vjetër: Maja e Sellarëve ose Sellarë. E treta: Dodona ndodhet pranë një lumi në një faqe mali. Në vendin e quajtur Shkëmbi i Manit ka burime të shumta dhe moçale, ku kalon dhe një lumë, që buron nga malet e Barmashit, degë e Vjosës, që përligj ngricat (Langricat). E katërta: Mali i Gradishtës dominohet nga Lisi e dushku (kujtoni Lisin e shenjtë të Dodonës, dhe fëshfëritjen e gjetheve, ku udhëtari Pausania në shek, II – të të e.s.  pa se kishte mbetur vetëm njëri Lis, të cilin e prenë të krishterët aty nga viti 391). Pastaj, emri i malit afër Dodonës, ishte Tomaros, por ja që dushqet kanë mbetur vetëm në Gradishtë. Së pesti: ka shumë domethënie ajo që Varri i Lames (i lartë, sikurse është vërtetë) është në formë tume dhe po të vërtetohej kjo nga specialistët, do të ishte diçka me shumë vlerë. E gjashta: Përfund malit të Gradishtës, deri në Grykën e Lumit te Shkëmbi i Manit, shtrihet në njëqind hektare fusha e Barmashit (aty ku u goditën gjermanët më 6 korrik 1943) që sipas Eustathit sigurohej edhe mbijetesa. E shtata: Nga të vjetrit ka dëshmi se ajo fushë ishte shumë pjellore dhe plot livadhe të mira për kullotë. E tillë është kjo trevë me livadhet e Radomit, Shelegurit dhe Gramozit. Dodona nga ana e saj kishte tufa të mëdha dhensh, dhe sellarët janë të njohur si popull blegtor. E teta: Pindari flet për pamjen e mrekullueshme që përftohej nga larg Pindit, afër Peoneve, ku ndodhen malet Dodonianë. Kjo askund tjetër më mirë se në malet e Kolonjës, Barmashit nuk gjendet. Pra, të gjitha gjasat janë që aty të jenë këta male. E nënta: Sipas gjeografit Klaudi Ptolemeu (Claudius Ptolemaeus) i Aleksandrisë, që kishte folut para Kopernikut për lëvizjen e planeteve, mali Tomar i bije të jetë në kufirin verior të Epirit, në territorin e Molosisë Pelazgjike, ku ndodhet lugina e Osumit (Apsus) dhe ajo e Vjosës (Aos) dhe pikërisht Tomari duhet të jetë Gradishta ose Radomi. E dhjeta: Ajo për çka flet Homeri se pas Enianëve vijnë Perrebetë që banojnë rreth Dodonës dimërkeqe, kuptohet se ata ishin banorë rreth malësisë së Barmashit, pra Dodonës dimërkeqe. E njëmbëdhjeta: Ne e kemi mësuar fatin tragjik të Orestit nga krijimtaria e Eskilit, Sofokliut, Euripidit, Rasinit e Gëtes. Por Josif Risto në interes të librit të tij studimor, na tregon se kur ai vrau nënën e tij Klitemnestrën për t`u hakmarrë ndaj asaj që bashkë me të dashurin e saj Egjistin i vranë të atin, Agamemnonin që ishte kthyer nga Troja, ngaqë nuk gjeti qetësi në Delf, shkoi në Dodonë për t`u çliruar nga mëkati, pra në vendin e të parëve të tij. Prof. Josifi me gjithë parashtresat e tij është i vetëdijshëm se puna studimore duhet thelluar e shpënë më tej, gjë që kërkon shpenzime jo të vogla. Se nuk është e kollajtë të kryesh gërmime arkeologjike për të gjetur gjurmë të hershme qytetërimi apo qoftë edhe artefakte. Kuptohet që kjo i takon të adhmes, por duhet përshëndetur puna e bërë nga zoti Josif J. Risto i cili duke qënë edhe kryetar i shoqatës atdhetare – kulturore “Kolonja”, nuk ngurron ta thotë fjalën e tij si intelektual erudit dhe adhetar, pasi historia jonë ka ende shumë momente që duhen ndriçuar me guxim.  

Krijohet Forumi i Shkrimtarëve Shqiptarë – Forumi 26

by

Është krijuar Forumi i Shkrimtarëve Shqiptarë (Forumi 26), një organizim i ri letrar që synon të krijojë një hapësirë të përbashkët reflektimi, bashkëpunimi dhe dialogu për shkrimtarët shqiptarë, pavarësisht vendit ku jetojnë dhe krijojnë. President i Forumit është zgjedhur Stefan Çapaliku, zv/president Ag Apolloni, ndërsa Granit Zela mban detyrën e koordinatorit.

Në ceremoninë e shpalljes publike, Stefan Çapaliku theksoi se Forumi 26 u krijua nga një grup shkrimtarësh pas një sërë takimesh dhe diskutimesh të përqendruara në letërsinë shqipe, të cilat çuan në përfundimin se ekziston një nevojë e qartë për një organizim të ri, gjithëpërfshirës dhe bashkëkohor të shkrimtarëve shqiptarë.

Nga kjo nevojë lindi Forumi i Shkrimtarëve Shqiptarë – Forumi 26, një bashkësi shkrimtarësh që synon të bashkojë personalitete letrare me kontribute estetike nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi, si edhe autorë që jetojnë dhe krijojnë në mërgatë.

Forumi 26 krijohet si një hapësirë dialogu, bashkëpunimi dhe rrjetëzimi, ku idetë mbi artin, krijimtarinë dhe kritikën letrare takohen për të ndërtuar kontakte reale kulturore, ndërshqiptare dhe ndërkombëtare.

“Ne e konsiderojmë gjuhën shqipe si atdheun tonë të përbashkët kulturor. Në këtë frymë, Forumi 26 synon të ushtrojë një ndikim konstruktiv ndaj institucioneve dhe vendimmarrësve në fushën e kulturës, për ndërtimin e politikave kulturore koherente, gjithëpërfshirëse dhe të ndjeshme ndaj integritetit dhe unitetit të letërsisë shqipe. Prioritet mbetet promovimi i letërsisë shqipe si një e tërë e pandashme, si një hapësirë e përbashkët kulturore dhe artistike”, u shpreh z. Stefan Çapaliku gjatë ceremonisë së shpalljes publike, e zhvilluar sot në mjediset e Librarisë Babel, në prani të medias dhe anëtarëve të Forumit 26.

Grupi themelues i Forumit të Shkrimtarëve Shqiptarë – Forumi 26 përbëhet nga: Andreas Dushi, Adil Olluri, Ag Apolloni, Donika Dabishevci, Durim Taçi, Entela Tabaku, Ervin Nezha, Gazmend Krasniqi, Granit Zela, Ledia Dushi, Lulëzim Haziri, Mark Pashku, Marsela Neni, Ndue Ukaj, Vlora Konushevci, Primo Shllaku, Stefan Çapaliku.

President Nderi i Forumit është zgjedhur Visar Zhiti.

SHËN NËNA TEREZE NË PULLAT POSTARE SHQIPTARE

by

NËNA TEREZE, SHQIPTARJA QË E MËSOI BOTËN TË DHUROJË DASHURI

(Pjesë nga Hyrja e librit “Shën Nëna Tereze në pullat postare shqiptare”)

Hysen S. Dizdari

Libri album me pullat postare shqiptare kushtuar Nënës Tereze, në botimi i parë doli në vitin 2018. Kanë kaluar 8 vite dhe ky libër është pritur mirë nga lexuesit, në mënyrë të veçantë nga studiuesit e filatelisë dhe koleksionistët e pullave postare shqiptare në Shqipëri dhe në vendet e tjera.

Duke marrë parasysh vlerat e larta morale e njerëzore të figurës së Nënës Tereze, që u bë e njohur në mbarë botën për dashurinë që tregoi për më të varfrit e të varfërve dhe flijimin e jetës për ta, në bazë të kërkesave të shumta të lexuesve, vendosem për ribotimin e tij me rastin e 114 vjetorit e lindjes dhe 8 vjetorit të shenjtërimit të Shën Nënës Tereze.

Gjatë këtyre viteve libri-album “Nënë Tereza në pullat shqiptare” (botimi i viti 2018), ka marrë pjesë në ekspozitat e librit filatelike në shkallë ndërkombëtare dhe është vlerësuar me 3 çmime (medalje):

1-Në ekspozitën, ndërkombëtare: “China-2019 është vlerësuar me medalje-SILVER.

2-Në ekspozitën ndërkombëtare: “Cinisello-Balsamo-2019”, Itali, është vlerësuar me-VERMEIL.

3-Në ekspozitën, ndërkombëtare “Nordia-2019” është vlerësuar me medalje-SILVER.

Në këtë botimin të ri i kam pasur parasysh disa vërejtje dhe mangësitë që ka paraqitur ky libër në ekspozitat filatelik ndërkombëtare, duke marrë për bazë edhe përmirësimet e kritereve të vlerësimit të literaturës filatelike, të propozuara nga Shoqata botërore e autorëve në Filateli (AIJP-anëtar i të cilës është edhe autori i librit).

Me një kujdes janë bërë disa përmirësime të nevojshme, duke marrë parasysh ndryshimet e reja që janë pasqyruar në botimin e ri të katalogun Michel -2024 për Shqipërinë.

Shën Nënë Tereza me misionin e saj shpirtëror, moral e humanitar dhe flijimin të dëshmuar ndaj të varfërve në gjithë botën ka marrë dhe vlerësime të larta nga personalitete të shquara botërore.

Kështu, papa Gjon Pali II, duke e vlerësuar punën dhe flijimin e Nënës Tereze pari thënë:

“SI MUND NE TË HARROJMË GONXHE (ANJËZE) BOJAXHIU, NËNËN TEREZE TË KALKUTËS, BIJEN E POPULLIT SHQIPTARË QË I KA DHANË NDER E SHKELQIM KOMBIT TË SAJ DHE KISHËS KATOLIKE.”

Ish kryetari i SHBA, Bill Klintoni, në vitin 2002 tha:

“NËNA TEREZE ISHTE E PARA QË MË BËRI TË DUA KOMBIN SHQIPTAR DHE TANI NDIHEM SHUMË KRENAR QË PLOTËSOVA NJË DETYRË MORALE, NDAJ SAJ DHE VLERAVE TË LIRISË.”

Më 4 shtator 2016 në Sheshin e Shën Pjetrit në Vatikan, në praninë e 250.000 besimtarëve dhe 15 personaliteteve botërore, u mbajt Mesha e Shenjtë e kanonizimit Shenjtëreshë të së Lumturës Nënës Tereze shqiptare.

Papa Françesku, në Omelinë më 4 shtator 2016 tha:

“NËNA TEREZE NA KA MËSUAR T’I NDIHMOJMË NJERZIT PA DALLIME IDOLOGJIKE, RACE E BESIMI FETAR.”

Shën Nëna Tereze, shqiptarja e famshme, e njohur në të gjithë botën, është bërë shenjtëreshë e dashurisë për njeriun, sidomos për atë të varfrin e më të varfërve; u bë modeli i përsosur i respektit, i moralit dhe dashurisë njerëzore për të gjithë.

PËRSHENDETI LEXUESIT, KUDO NËPËR BOTË, ME KËTË TEKST TË SHKRUAR NGA SHËN NËNA TEREZE ME TITULL:

GJEJ KOHË :

GJEJ KOHË TË MENDOSH – ËSHTË BURIMI I FUQISË.

GJEJ KOHË TË LUTESH – ËSHTË FUQI DHE KJO, MË E MADHJA NË BOTË.

GJEJ KOHË TË QESHËSH – ËSHTË MUZIKË SHPIRTËRORE BRENDA TEJE.

GJEJ KOHË TË LUASH – ËSHTË VAZHDIM I FËMIJËNISË.

GJEJ KOHË TË DUASH ËSHTË DHURATË E HYJNIVE.

GJEJ KOHË TË JEPESH ËSHTË TRIUMFI I DASHURISË.

GJEJ KOHË TË LEXOSH – ËSHTË VATRA E MENÇURISË.

GJEJ KOHË TË SHOQËROSH – ËSHTË RRUGË LUMTURIE.

GJEJ KOHË TË PUNOSH PRAPË – E KE BLERË ARDHËMËRINË.

GJEJ KOHË TË BËSHË MIRË – JANË FLATRAT QË TË ÇOJNË NË QIELL.

Metafora e lumit…

by

Nga analiza e intervistës së poetit disident Ruse, Josef Brodsky, i cili ka jetuar në Amerikë dhe ka marrë çmimin “Nobel” për letërsi në vitin 1987. Intervistën e ka dhënë për revistën “Economist” në Londër.

Mihal Ciko

“Është e pamundur të hysh dy herë në të njëjtin lumë” – Josif Brodsky dhe fati i poetit disident.

Në një nga intervistat e tij më domethënëse, Josif Brodsky e përdor mendimin e Heraklitit — se është e pamundur të hysh dy herë në të njëjtin lumë — për të shpjeguar jo vetëm jetën e tij në mërgim, por edhe fatin e poetit disident. Largimi nga Rusia nuk ishte për të thjesht një ndryshim vendi. Ishte një ndarje me një kohë, me një realitet dhe me një përvojë që nuk mund të rikthehej më. Për Brodskyn, kthimi fizik nuk do të thoshte rikthim i vërtetë, sepse ndërkohë kishte ndryshuar edhe vetë njeriu. Kjo e bën mërgimin një gjendje ekzistenciale, jo vetëm politike.

Megjithatë, identiteti i poetit nuk humbet. Ai ruhet në gjuhë. Edhe pse jetoi në Amerikë dhe fitoi Çmimin Nobel, Brodsky pohonte se në krijimtarinë e tij kishte mbetur në Rusi. Gjuha amtare mbetet hapësira ku poeti vazhdon të ekzistojë.

Në këtë intervistë ai refuzon idenë se regjimet represive krijojnë poezi të madhe. Poezia nuk lind nga shtypja, por nga nevoja e brendshme për të thënë diçka të vërtetë. Politika mund të ndikojë mënyrën e të shprehurit, por nuk duhet të përcaktojë misionin e poetit. Sipas Brodskit, shkrimtari nuk duhet të bëhet profet apo zë ideologjik, por të ruajë lirinë e tij estetike dhe morale.

Metafora e lumit mbetet kështu një përkufizim i fatit të poetit disident: ai jeton mes dy brigjeve — kujtesës dhe së tashmes — duke e ditur se as vendi dhe as njeriu nuk janë më të njëjtë. Dhe pikërisht në këtë ndërmjetësi lind poezia që i mbijeton kohës.

Foto: ucm.es