Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

NË 180 VJETORIN E LINDJES SË ISMAIL QEMALIT (24 JANAR 1844-24 JANAR 2024, KUJTIMET E SIR MAURICE DE BUNSEN, ISH-AMBASADORIT BRITANIK NË MADRID DHE VJENË)

by

Nga Evarist Beqiri*/

Kjo faqe është shkëputur nga “Ditari” i Sir Maurice de Bunsen (8 janar 1852 – 21 shkurt 1932) dhe mban datën 29 prill 1900. Ajo publikohet për të parën herë në Shqipëri. Sir Maurice De Bunsen, ishte një diplomat i njohur britanik, i cili shërbente atëherë si këshilltar në ambasadën britanike në Kostandinopojë. Pak vite më vonë, Sir Maurice De Bunsen shërbeu edhe si ambasador i Britanisë në Spanjë (1906-1913) dhe Austro-Hungari (1913-1914). Duke qenë një rrëfim i një dëshmitari të dorës së parë dhe protagonisti në zhvillimet diplomatike të kohës, kjo dëshmi merr akoma edhe më tepër vlera historike.

Në ditarin e tij De Bunsen përshkruan, ndër të tjera, zhvillimet politike në Perandorinë Osmane. Ai shkruan për guximin e rrallë të Ismail Qemalit për t’u përballur me sulltanin despotik Abdyl Hamidin II dhe arratisjen e tij të famshme nga Turqia, më 1 maj të vitit 1900:

“29 prill

Pyes veten nëse dokumentet do ta përmendin arratisjen e Ismail Qemal Beut. Ai është ndër të paktët Turq (shënim i E.B.: kupto shtetas), të cilët unë i njoh mirë, dhe një nga të rrallët që ka guxuar që t’i flas hapur Sulltanit, për t’i nxjerr në pah dëmet që ai është duke i shkaktuar vendit (Nga këta burra lulëzoi lëvizja e “Turqve të Rinj”).

Me dhënien e postit të Guvernatorit të Përgjithshëm të Tripolit, ai ishte duke u syrgjynosur dhe u bind që do të vritej nëse do të shkonte aty. Ai u rrëshkiti spiunëve që e ndiqnin dhe erdhi që të më takonte të premten, dhe më tha se asgjë nuk mund ta shpëtonte veçse strehimi në luftanijen angleze, të cilën kishte ndër mend që t’a bënte. Ai është tanimë në bordin e “Salamander” me tre djemtë e tij, dhe kemi dëgjuar se është shkaktuar një trazirë e madhe në “Pallatin Yildiz”, pasi ata nuk e kanë zbuluar akoma vendndodhjen e tij.

Ne po përpiqemi që t’a hipim atë në një anije tregtare britanike, të drejtuar për në Pire. Natyrisht që është e pamundur për ne që ta dorëzojmë atë tek Turqit dhe, ndonëse ambasadori është mërzitur nga ky incident, nuk ka çfarë të bëj tjetër veçse ta ndihmoj atë. Ismaili ka qenë një nga avokatët kryesor të aleancës së vjetër turko-angleze, dhe unë kam pasur biseda të gjata me të. Ai është një nga të paktët që guxon të vij në ambasadë.

Asnjë turk me pozita nuk lejohet të bëj vizita ose të vij për darkë në një ambasadë pa lejen e Sulltanit – e cila shpesh refuzohet. Shumë po internohen përditë, dhe një gjendje terrori mbretëron kudo, e shkaktuar nga tmerri që ka Sulltani nga çfarëdolloj lëvizje Liberale kundër tij. Turqit e dënuar, kryesisht i bëjnë apel Anglisë, dhe është tepër e vështirë që të trajtosh kaq shumë kërkesa për ndihmë që i adresohen ambasadës…”

Arratisja e Ismail Qemalit e shqetësoi Portën e Lartë për vetë pozicionin e rëndësishëm që ai kishte si udhëheqës në çështjen shqiptare. Sipas autorëve turk, edhe para arratisjes së tij, Ismail Qemali ndiqej me dyshim nga qeveria osmane, për shkak të aktivitetit të tij në lëvizjen kombëtare shqiptare. Referuar dokumenteve arkivore turke, Ismail Qemali kërkoi mbështetjen e Greqisë për një Shqipëri të pavarur.

Ndërsa gjendej në Greqi ai përmendi edhe “vëllazërinë shqiptaro-greke”. Madje përflitej se Ismail Qemali kishte mbledhur shqiptarët e krishterë të Janinës, për krijimin e konsensusit kristjano-mysliman për çështjen shqiptare. Ndërkohë, Veziri i Madh dhe kushëriri i tij Ferid Pashë Vlora, e siguroi sulltan Abdyl Hamitin II, se Ismail Qemali nuk kishte ndikim të madh tek shqiptarët.

Lideri ka kurajën që ta sfidoj dhe ai përpiqet që ta ndryshoj realitetin. Këto dëshmi autentike e ilustrojnë më së miri lidershipin vizionar të Ismail Qemalit dhe besimin e madh që populli ushqente tek udhëheqja e tij. Prandaj, shembulli i Ismail Qemalit vazhdon të jetë frymëzues e shpresëdhënës për të rinjtë e sotshëm njëlloj siç ishte frymëzues e shpresëdhënës për të rinjtë e atëhershëm.

Ismail Qemali ishte njeri me ide të qarta dhe të qëndrueshme. Ai ishte trim, i pavarur, serioz dhe sillej hijshëm. Ai ishte një politikan i zoti dhe e njihte thellësisht diplomacinë evropiane. Vargjet e poetit të ri vlonjat në atë kohë, Dush Strati (Duçe Jorgo Baba) të shkruara në vitin 1900, menjëherë pas arratisjes së bujshme të Ismail Qemalit nga Turqia, e përshkruajnë profetikisht thelbin e lidershipit të Ismail Qemalit dhe besimin e madh që populli ushqente tek udhëheqja e tij:

“Fryte dritë e Shqipërisë,

Jashtë nga qytet i errët,

T’i veç dërmën dhelpërisë,

E të gëzoç na të mjerët.

Ti që kurdole në jetë,

Që kur bëri nëna djalë,

Kokën e mbajte përpjetë,

Edhe shpirtin zjarr e valë.”

Ismail Qemali është themeluesi i shtratit ideor mbi të cilin u strukturua lëvizja politike kombëtare shqiptare. Në këtë 180-të vjetor të lindjes dhe 105 vjetor të kalimit të tij në amshim, modeli i lidershipit të tij mbetet standardi i artë me të cilin ne duhet të krenohemi dhe busulla ku ne duhet të orientohemi në këto kohë të trubullta…

*Autor i librit “Themeluesi-Lidershipi i Ismail Qemalit. Ky artikull botohet me rastin e 180 vjetorit të lindjes dhe 105 vjetorit të ndarjes nga jeta të Ismail Qemal Vlorës.

KTHIMI I SHËN PALIT DHE KTHIMI YNË

by

Don Lush GJERGJI/

Gjatë një udhëtimi për t’i kapur të krishterët në Damask, iu dëftua Jezusi i ringjallur dhe e ftoi për një mision apo dërgim të ri. Kjo sipas të gjitha gjasave ndodhi diku rreth vitit 36 pas Krishtit. Nga ky takim hiri – kairos- me Jezusin e ngjallur, ndodhi edhe ndërrimi i tij rrënjësor dhe jetësor, lindi misioni i tij apostolik (krh. 1 Kor 9, 1; Ef 4, 11-13/. Çfarë ndryshimi! Përndjekësi i dikurshëm bëhet dëshmitari i Jezu Krishtit, apostulli i popujve!

Rreth kthimit të tij ka shumë interpretime dhe shpjegime. Disa flasin për vegim, të tjerët për përjetim mistik e personal, të cilit Jezusi i ngjallur iu zbuluar në thellësi dhe menjëherë ia dhuroi tërësinë e misterit.

Shën Pali për jetën e tij të re, pas kthimit dhe pagëzimit shkruan: “Po a nuk e dini se të gjithë sa jemi pagëzuar në Jezu Krishtin, jemi pagëzuar në vdekjen e tij? Me anë të pagëzimit, pra, bashkë me Të jemi varrosur në vdekje që, sikurse Krishti u ngjall në lavdinë e Atit prej së vdekurve, po ashtu edhe ne të jetojmë në jetën e re” (Rom 6, 3-4).

Ja edhe disa analogji mes vdekjes dhe ngjalljes së Jezu Krishtit dhe kthimit, pagëzimit dhe thirrjes së re të Shën Palit, prandaj edhe thirrjes dhe dërgimit tonë:

Jezusi ishte tri ditë në varr para se të ngjallej (krh. Mt 28, 1-15; Mk 16, 1-8; Lk 24, 1-12; Gjn 20, 1-10).

Sauli – Pali tri ditë nuk ngrëni asgjë para se të pagëzohej (krh. Vap 9, 8-9).

Jezusi pas ngjalljes tërhiqet në shkretëtirë, si edhe Shën Pali afro dhjetë vite ishte në heshtje, në vetmi, në lutje, në përgatitje…

Në kthimin e Shën Palit kemi ngjarjen e jashtme të pashkruar në (Vap 9, 1-18; 22, 6-16; 26, 12-18), por, edhe përjetimin e brendshëm (krh. Gal 1, 13-24; sidomos Fil 3, 13-21).

Kush dhe çfarë ishte Sauli para takimit me Jezusin e ngjallur?. Ja përshkrimi i tij, pikënisja apo “lënda e parë”, ende e papërpunuar: “Megjithatë, unë do të mund të shpresoja edhe në trup, sepse, në mendoftë ndokush se ka arsye të shpresojë në trup – unë edhe më tepër! I rrethprerë të tetën ditë, izraelit me kombësi, nga fisi i Benjaminit, hebre prej hebrenjsh; sipas Ligjit farise; për kah zelli, salvues i Kishës e, për sa i përket drejtësisë – asaj të Ligjit – patëmetë” (Fil 3, 4-6).

Kulmi apo arritja e Shën Palit ishte kjo: “Por të gjitha këto që i mbaja si përparësi, tani i çmoj si një bjerrje për shkak të Krishtit. Madje, unë çmoj gjithçka si dëm në krahasim me më të madhen të mirë: me njohjen e Jezu Krishtit, Zotit tim. Për të kam bjerrë çdo gjë dhe të gjitha i çmoj si llom, me qëllim që të fitoj Krishtin dhe të gjendem në Të” (Fil 3, 7-9).

Ja shpjegimi i Shën Palit: “Jo sikurse t’ia kisha arritur, as, sikurse të isha bërë i përsosur, por vrapoj që, në ndonjë mënyrë, të mund ta zë, sepse edhe vetë kam qenë zënë prej Krishtit (Jezus)” (Fil 3, 12).

Lajmërimi, dëftimi, takimi, përvoja e Saulit me Jezu Krishtin e ngjallur gjatë udhëtimit për Damask ka motivet themelore biblike:

kaçuba e ndezur para Moisut dhe drita që Saulit ia mori pamjen e syve (krh. Dal 3, 1-2; Vap 9, 3);

zërin dhe thirrja me emër e Hyji drejtuar Moisiut dhe emërtimi personal i Jezusit drejtuar Saulit (krh. Dal 3, 3-6; Vap 9, 4);

paraqitja dhe zbulimi i Emrit të Hyjit para Moisiut dhe Saulit (krh. Dal 3, 13-15; Vap 9, 5);

zbulimi i dërgimit të ri dhe kërkesat para Moisiut dhe Saulit (krh. Dal 3, 16-20; Vap. 9, 5).

Kjo përvojë mistike, unike dhe shumë personale, si duket te Sauli ishte përsëritur edhe në dy raste, në ekstazën që e pati në Tempull (krh. Vap 22, 17-21); dhe në një lloj “grabitjeje” apo shtegtimi në qiell (krh. 2 Kor 12, 1-4).

Këto përvoja Sauli i mbron me shumë bindje dhe vendosmëri. “A nuk jam apostull? Po a nuk e pashë unë Jezusin, Zotin tonë? Po a nuk jeni ju vepra ime në Zotin?” (1 Kor 9, 1).

“Më në fund m’u dëftua edhe mua – deshtakut” (1 Kor 15, 😎.

“Pali – apostull, jo prej njerëzve as me anë të ndonjë njeriu, por me anë të Jezu Krishtit dhe të Hyjit Atë, që e ngjalli Jezusin prej të vdekurve” (Gal 1, 1).

“Ungjilli që ju kam predikuar nuk është vepër njerëzish; sepse atë as nuk e mora, as nuk e mësova prej ndonjë njeriu, por ma zbuloi Jezu Krishti” (Gal 1, 17).

Shën Pali misionin apostolik, dërgimin e ri nga vetë Jezusi i ngjallur, bartjen e përvojës së fesë nuk e bënte vetëm personalisht, por, me shumë bashkëpunëtorë, ndër të cilët dalloheshin: Barnaba, Marku, Sila, Timoteu, Titi, Luka e shumë të tjerë.

Mënyra ishte kjo: e shpallte Jezu Krishtin e ngjallur nëpër qendra dhe vendbanime të rëndësishme në formën e predikimit, bisedimit, diskutimit, trajtimit filozofik dhe fetar, duke iu përshtatur publikut dhe rrethanave shoqërore të pjesëmarrësve.

“Profesioni” i Shën Palit ishte “mjeshtër tendash” (krh. Vap 11, 3), punëtor i madh dhe i palodhshëm me duar, aq sa shkruante vetëm me shkronja të mëdha, sepse kishte punuar tepër (krh. Gal 6, 11).

Nga këto elemente që i përmendem mund të përfundojmë se takimi, afrimi dhe bashkimi i Shën Palit me Jezusin e ngjallur në rrugën e Damaskut, ishte:

Një vegim : “Po a nuk e pashë unë Jezusin, Zotin tonë?” (1 Kor 9, 1);

Një ndriçim: “Sepse, Hyji që tha: “Prej errësirës le të shndrisë drita!”, Ai ndriti në zemrat tona, që të shkëlqejë njohuria e lavdisë së Hyjit në fytyrën e Krishtit” (2 Kor 4, 6);

Një zbulim dhe thirrje: “Përse, kur Atij që më zgjodhi qysh në kraharorin e nënës dhe më thirri me hirin e vet, i pëlqeu ta zbulojë në mua Birin e vet për ta shpallur ndër paganë” (Gal 1, 15-16).

Një dërgimi tashmë i qartë. Jezusi i tha Ananisë: “Çohu, i tha Zoti – dhe shko në rrugën që quhet “E drejtë” e në shtëpinë e Judës lype njeriun prej Tarsit që quhet Saul… sepse ai është vegla që unë e kam zgjedhur për ta bërë të njohur Emrin tim para popujve paganë, para mbretërve dhe para bijve të Izraelit” (Vap 9, 11. 15).

Një dëshmi para të gjithë njerëzve. Zoti nëpërmjet Ananisë, pasi ia ktheu pamjen e syve, ndër të tjera i tha: “Hyji i etërve tanë caktoi ta njohësh vullnetin e tij, ta shohësh të Drejtin e ta dëgjosh zërin prej gojës së tij, sepse do të jesh dëshmitari i tij para të gjithë njerëzve për të gjithë ato që ke parë e dëgjuar” (Vap 22, 14-15).

Në një vend tjetër, Zoti i tha Palit kështu: “ Shko, unë po të dërgoj larg, në mes të paganëve!” (Vap 22, 21).

Ftesa dhe dërgesa e Shën Palit, janë të pandashme, sikurse edhe për çdo të krishterë, të jetuarit e të vepruarit, dëshmia e krishterë është e domosdoshme për atë që beson dhe jeton me Jezu Krishtin.

Kthimi, sipas Shën Palit është së pari ndërmarrje dhe nisje e Zotit, takimi me Jezusin e ringjallur (krh. Vap 9, 1-18). Ai, jo vetëm që nuk e kërkonte Jezusin, por e kundërshtonte, dhe me lejen e eprorëve kërkonte burgimin dhe asgjësimin e të krishterëve (krh. Vap 9, 1-2).

Shën Pali vepronte sipas bindjes, të vërtetës që e kishte njohur, dhe mendonte se duhej të vepronte kundër Jezu Krishtit dhe Kishës së tij, e cila nuk i përmbahej më traditës së etërve dhe e prishte Ligjin e Moisiut. Ai, pra, ishte në mbrojtjen e së vërtetës hebreje, e jo si Herodi, për vetveten dhe interesat vetanake, dhe këtë e bënte me plot bindje, flijim dhe përkushtim.

Mu për këtë Zoti i zbulohet dhe dhurohet nëpërmjet Jezusit të ringjallur, sepse Shën Pali ishte i drejtë, me bindje personale dhe fetare të bashkësisë hebreje dhe me qëllim të mirë, me gatishmëri edhe për vetëflijim dhe luftim (krh. Jak 1, 7-8; Vap 9, 6).

Drita, zëri, vegimi e rrëzuan për toke, ia thyen dhe rrënuan bindjen dhe të vërtetën e mëparshme, krenarinë dhe bindjen, se duhej ta luftonte Krishtin dhe Kishën, me ndërhyrjen e Zotit në jetën e tij. Këtu shihet dhe kuptohet mirë se si drita dhe e vërteta njerëzore, jeta pa hirin e Zotit, është kufizim, terr, robëri, gabim, dështim, edhe pse njeriu shpeshherë këtë nuk e heton, nuk e pranon, bile, ndoshta e mendon të kundërtën.

E vërteta i zbulohet dhe dhurohet Shën Palit nëpërmjet Jezu Kriushtit të ringjallur, por vetëm si fillim, proces të kthimit të plotë kah Zoti. Ajo në vazhdimësi do t’i zbulohet dhe dhurohet tërësisht dhe në mënyrë shkallore vetëm nëpërmjet Kishës, bashkësisë së krishterë, ku atë do ta “përpunonte” hiri i Hyjit.

Në pyetjen e tij: “Kush je ti, Zotëri?”, Jezusi do t’i përgjigjet shumë qartas: “Unë jam Jezusin që ti e salvon!” (Vap 9, 5-6), duke u identifikuar me Kishë dhe me çdo të krishterë të përndjekur.

Kthimi, pra, nuk është një lidhje personale mes Zotit dhe njeriut, por me ndërmjetësimin e Kishës, kjo nisje hyjnore e hirit përplotësohet, konkretizohet dhe zbatohet, gjithnjë nëpër Kishë, në Kishë dhe për Kishën, bashkësinë e krishterë, si vazhdimësi e veprës së Jezusit, asaj të shëlbimit.

Shën Pali e pranon dorën, udhëheqjen e të tjerëve, sepse vetvetiu nuk mundet më, nuk di, nuk sheh, nuk ka aftësi, është i verbët (krh. Vap 22, 10-11), parakusht themelor për fillimin e kthimit, por e pranon edhe Ananinë si përfaqësuesin e Zotit dhe të Kishës.

Ai vetëm nëpërmjet Ananisë, Kishës, do ta ketë pamjen, dritën e syve, pagëzimin, shartimin në Krishtin dhe në Kishën e tij.

Më vonë Shpirti Shenjt do ta caktonte Shën Palin për një mision të ri, pas nënshtrimit dhe bashkëpunimit me Kishë. “M’i ndani Barnabën e Saulin të kryejnë veprimtarinë për të cilën i kam caktuar”. Atëherë, pasi agjëruan dhe u lutën, vunë duart mbi ta dhe i lejuan të shkojnë” (Vap 13, 2-3).

Kalimi prej territ në dritën e ngjalljes së Jezu Krishtit bëhet nëpërmjet Kishës, Ananisë, Barnabës… Anania dinte vetëm për të keqen që Sauli ia kishte shkaktuar Kishës (krh. Vap 9, 13), ndërsa Zoti ia zbuloi atij misionin e ri që e kishte caktuar për Shën Palin (krh. Vap 9, 15).

Këtë risi do ta thotë Shën Pali me shpalljen e “krijesës së re” (2 Kor 5, 17). Kthimi doemos domethënë vuajtje, si parakusht për pjesëmarrje në misterin e ngjalljes (krh. Vap 9, 16).

Nga ky përshkrim mund t’i nxjerrim tre elemente thelbore të kthimit të krishterë: dëgjimin e Fjalës së Zotit nëpërmjet Kishës, Biblës, ndërgjegjes; pranimin e Fjalës së Zotit – Jezu Krishtit, dhe jetësimin konkret nëpërmjet jetës sakramentale, duke filluar prej pagëzimit.

Takimi dhe përvoja e Shën Palit me Jerzusin e ngjallur është diçka tejet personale, por jo edhe personaliste, për t’u ruajtur dhe mbajtur vetëm për vete, por, për t’u dëshmuar dhe dhuruar të gjithëve, ashtu si ndodhi me Moisiun (krh. Dal 3, 20), me profetët (krh. Jer 1, 4-19).

Shën Pali e kuptoi dhe e pranoi këtë dërgim dhe mision me plot përgjegjësi. “Sepse, të shpall Ungjillin nuk është një arsye krenie për mua, është detyrë që duhet ta kryej: i mjeri unë nëse nuk e predikoj Ungjillin!” (1 Kor 9, 16).

Posa ishte pagëzuar dhe përforcuar fizikisht dhe shpirtërisht ai “menjëherë filloi të predikojë në sinagoga se Jezusi është Biri i Hyjit” (Vap 9, 20).

Pas Damaskut ai thotë “shkova në Arabi dhe përsëri u ktheva në Damask” /Gal 1, 17/, pastaj “E vetëm pas tri vjetësh u ngjita në Jerusalem për t’u njoftuar me Kefën e ndeja te ai pesëmbëdhjetë ditë” (Gal 1, 18).

Veprimtaria e tij misionare njëvjeçare me Barnabën ishte në Antioki, qytet i njohur dhe i madh në atë kohë, ku kishin kthye në krishterim shumë njerëz (krh. Vap 11, 19-24).

“Në Antioki nxënësit për të parën herë u quajtën të “të krishterë” (Vap 11, 26).

Nga kjo përvojë, dritë, zë, thirrje, dërgim dhe siguri Shën Pali u bë tërësisht njeri i ri dhe pati një veprim-dërgim krejt tjetër, shpalljen e Jezu Krishtit të ngjallur mbarë botës. Vetëdija dhe përvoja e fesë se Jezu Krishti ishte e gjallë dhe veprues në Kishë, si dhe nëpërmjet tij, ai e shprehte gjithnjë dhe në trajta të ndryshme (krh. 1 Kor 15, 8-10; Gal 1, 11 – ).

Risia absolute për Shën Palin ishte dhe mbeti Jezusi i ngjallur dhe jeta-veprimi i tij nëpërmjet Krishtit dhe Kishës, bashkësisë së krishterë.

Për të, ngjallja e Jezu Krishtit, është ngjarja kryesore e mbarë historisë, sepse në Të plotësohen Ligji dhe profetët, dhe nga Ai vjen shëlbimi për të gjithë.

“Vërtet, për mua Krishti është jetë dhe vdekja fitesë!” (Fil 1, 21; krh. Fil 3, 7-9).

Nëpërmjet këtij kthimi dhe takimi me Jezusin e ngjallur, Shën Pali po ashtu aftësohet që të takohet edhe me Kishën e Krishtit nëpërmjet Ananisë (krh. Vap 9, 4-18; 22, 8-16; 26, 14-18).

Elementet e përbashkëta të kësaj përvoje janë: aty iu ka zbuluar dhe dhuruar Biri i Hyjit, Jezusi (krh. Gal 1, 16), gjë kjo që pati si pasojë ndriçimin hyjnor (2 Kor 4, 6) dhe me këtë Jezusi atë e bëri për vete (Fil 3, 12). Nga kjo përvojë dhe takim, është e tërë jeta dhe veprimtaria e tij e mëvonshme, nga kjo dritë e brendshme.

Këtu theksohet edhe për ne roli i Kishës nëpërmjet të cilës Zoti na flet, na ndihmon, me hirin e tij nëpërmjet jetës sakramentale, na udhëheq në jetë dhe në veprimtari, na mundëson shëlbimin – amshimin.

Metanoja apo kthimi i Shën Palit ishte gjithëpërfshirës, në mendime, qëndrime, sjellje, zemër, në jetën e tij në tërësi, ashtu si e kërkonte Jezusi (krh. Mk 1, 15; Lk 3, 4-6). Për të kthimi nuk domethënë ecje mbrapa, kthim në traditën e etërve, por ecje përpara, me fuqinë e fesë dhe me frymëzimin e dashurisë, me Jezusin e ngjallur dhe Kishën, bashkësinë e krishterë. Mu për këtë “kthimi i Shën Palit ishte besim dhe bashkëpunim” thotë Shën Tomë Akvini.

Shën Pali është pa dyshim “përpunuesi” më i mirë i mistereve të krishtera, veçmas lindjes, mundimit, vdekjes dhe ngjalljes së Jezu Krishtit, si mundësi dhe burim shëlbimi për mbarë njerëzimin.

Ai me të drejtë është Apostulli “ynë”, ungjillëzuesi i Ilirëve, i mbarë botës së atëhershme pagane, shembull, paradigmë, dëshmi mbi të gjitha pajtori i kthmeve tona në vazhdimësi!

Prishtinë, 25 janar 2024 Don Lush GJERGJI

Më datë 24 janar kujtojmë ndarjen nga jeta të Babait të Kombit, Ismail Qemali

by

Muzeu Historik Kombëtar/

Udhëheqës i Lëvizjes Kombëtare Shqiptare. Lindi në Vlorë më 24 Janar 1844 në një nga familjet më të mëdha të Shqipërisë së Jugut. Pasi kreu shkollën fillore në vendlindje, vijoi studimet në shkollën plotore turke në Selanik, ku ishte internuar familja e tij dhe më pas kreu gjimnazin “Zosimea” në Janinë. Në vitin 1860 punoi si përkthyes pranë zyrës së përkthimit të Portës së Lartë. Nga vitet 1862-1864 shërbeu në administratën vendore në Janinë e më pas u transferua në Tërhallë (Thesali) e përsëri në Stamboll. Ai mori pjesë, së bashku me Jani Vreton, Hoxhë Tahsinin, Kostandin Kristoforidhin, Pashko Vasën e Sami Frashërin, në mbjedhjen e parë për caktimin e alfabetit të shqipes dhe për formimin e një shoqërie kulturore shqiptare. Ismail Qemali pati në vijim një varg detyrash të larta në administratën turke si: kryesekretar i Ministrisë së Punëve të Jashtme në Stamboll, mytesarif i Varnës (Bullgari), guvernator i Danubit të Poshtëm (Tulxhë-Bullgari) etj. Më 1877 Porta e Lartë e akuzoi si kundërshtar të politikës së Sulltan Abdyl Hamitit II dhe përkrahës të pikëpamjeve liberale të Mithat Pashës (funskionar i lartë i Perandorisë, reformator, opozitar). Me këto akuza Porta e Lartë e dënoi me 7 vjet internim në qytetet Kytahja, Eskishehir dhe Bursa në Anadoll. U lirua më 1884 dhe u emërua si mytesarif i sanxhakut të Galiopolit dhe guvernator i Vilajejtit të Tripolit Libi. Më 1900 për t’u shpëtuar ndjekjeve të sulltanit, u arratis nga Turqia dhe i dorëzoi dorëheqjen sulltanit, duke e motivuar largimin e tij nga Stambolli, se në këtë mënyrë do t’i shprehte më mire idetë e tij dhe do t’i kushtonte kujdesin e duhur çështjes shqiptare.

Ismail Qemali qëndroi në vende të ndryshme të Europës ku vendosi lidhje dhe bashkëpunoi me rrethet politike të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare. U aktivizua në lëvizjen patriotike shqiptare, mori pjesë në përpjekjet për caktimin e një alfabeti të përbashkët të gjuhës shqipe dhe për formimin e një shoqërie kulturore shqiptare. Ismail Qemali zhvilloi gjithashtu veprimtari të ngjeshur politike në Europë për njohjen e kombit dhe të të drejtave të tij. Ai shpejt do të shpallte në shtypin e kohës, vendas dhe të huaj, platformën e tij politike për autonominë e plotë të Shqipërisë ndaj Perandorisë. Mori pjesë në lëvizjen xhonturke, në krahun përparimtar të saj, që ishte për njohjen e e të drejtave të kombeve të Perandorisë, por u hodh kundër Xhonturqve, kur këta morën pushtetin dhe vendosën diktaturën ushtarake. Më 1909 mori pjesë në kundërrevolucionin kundër Xhonturqve dhe u zgjodh kryetar i Partisë Liberale (Ahrar). U dallua si frymëzues dhe organizator i kryengritjes kundërosmane të viteve 1910-1912. Së bashku me Luigj Gurakuqin e patriotë të tjerë hartoi Memorandiumin e Greçës të qershorit 1911 dhe në fund të atij viti mori nismën për organizimin e Kryengritjes së Përgjithshme të vitit 1912. Më 19 nëntor 1912 njoftoi bashkëatdhetarët se do të mblidhej në Shqipëri një Kuvend Kombëtar. Në këtë kuvend, që u mblodh nën kryesinë e tij më 28 nëntor 1912 lexoi deklaratën e shpalljes së Pavarësisë të Shqipërisë dhe ngriti flamurin kombëtar. Pas kësaj u caktua kryetar i Qeverisë së Përkohshme dhe minister i Punëve të Jashtme. Në politikën e tij të jashtme Ismail Qemali u bë i papajtueshëm ndaj çdo cënimi të pavarësisë e të sovranitetit kombëtar. Pavarësisht kushteve të vështira të brendshme e të jashtme, qeveria e kryesuar nga Ismail Qemali mori një varg masash për organizimin dhe ndërtimin e shtetit të pavarur. Në të gjitha këto veprimtari Ismail Qemali u tregua burrë shteti dhe diplomat largpamës, mbrojti me vendosmëri shtetin e pavarur shqiptar. Por Fuqitë e Mëdha nuk e njohën Qeverinë e tij.

Revoltë

by

Astrit Lulushi/

Jul Cezari i dha fund një revolte të ushtarëve të tij duke thënë vetëm një fjalë. Ky incident i jashtëzakonshëm ndodhi gjatë një prej fushatave ushtarake të Cezarit në Gali (Franca e sotme) rreth vitit 52 pes. Ndërsa detajet specifike mund t’i nënshtrohen disa interpretimeve historike, ngjarja është regjistruar nga historianët e lashtë si Suetonius, Plutarku dhe Appian.

Gjatë kësaj fushate, ushtria e Cezarit u përball me një sfidë të rëndësishme. Ushtarët, të lodhur nga fushatat e tyre të gjera ushtarake, filluan të bëhen të pakënaqur dhe të shqetësuar. Ata dëshironin pushim dhe një shans për t’u kthyer në shtëpi pranë familjeve të tyre. Ndërsa zhgënjimi i tyre u rrit, ata organizuan një rebelim kundër komandantit, duke kërkuar që të shkarkoheshin nga shërbimi.

Cezari, një strateg i shkëlqyer dhe udhëheqës karizmatik, e kuptoi peshën e situatës dhe nevojën për veprim të shpejtë. Ai mblodhi trupat para tij. Duke qëndruar në këmbë mes murmuritjeve dhe trazirave, ai tërhoqi vëmendjen e tyre me praninë e tij komanduese. Pastaj, me një pauzë të llogaritur, shqiptoi një fjalë të vetme – “Quiritet?!” (Qytetarët?!)

Tani, mund të pyesni veten se çfarë është kaq e veçantë për këtë fjalë në dukje e zakonshme. Termi “quirit” ishte një referencë për qytetarët e Romës, pikërisht njerëzit për të cilët këta ushtarë kishin rrezikuar jetën e tyre dhe kishin luftuar beteja të panumërta. Duke thirrur identitetin e tyre si romakë, Cezari iu drejtua ndjenjës së detyrës, besnikërisë dhe patriotizmit.

Efekti ishte i menjëhershëm dhe i thellë. Ushtarët, të cilët pak çaste më parë ishin në prag të rebelimit, papritur u kujtuan për besnikërinë e tyre të përbashkët dhe për kauzën më të lartë të cilës i shërbenin. Fjala “Quiritet?!” veproi si një katalizator i fuqishëm, duke rindezur besnikërinë dhe përkushtimin e tyre ndaj gjeneralit të tyre dhe Republikës.

Në atë moment, atmosfera u zhvendos nga ajo e mospajtimit në unitet. Ushtarët, të nxitur nga fjalët e Cezarit, hodhën armët dhe u gjunjëzuan para tij, duke shprehur pendimin e tyre dhe duke iu lutur për falje. Cezari, duke shfaqur zemërgjerësinë dhe mendjemprehtësinë e tij strategjike, pranoi faljen e tyre dhe i fali me dashamirësi, duke i kursyer nga ndëshkimi i rëndë.

Ky incident jo vetëm që tregoi aftësinë e Cezarit për të komanduar besnikërinë dhe respektin e trupave të tij, por gjithashtu theksoi kuptimin e tij të thellë të psikologjisë njerëzore. Duke përdorur një fjalë të vetme, ai hyri në vetëdijen kolektive të ushtarëve të tij, duke u kujtuar atyre identitetin dhe qëllimin e tyre të përbashkët.

Ndërsa ky tregim pranohet gjerësisht nga historianët, disa argumentojnë se mund të jetë zbukuruar ose ekzagjeruar me kalimin e kohës. Megjithatë, ideja thelbësore mbetet e paprekur – aftësia e Julius Caesar për të shuar një revoltë me vetëm një fjalë flet shumë për aftësitë e tij drejtuese dhe aftësinë e tij të çuditshme për ta kthyer fatkeqësinë në triumf.