s p – Page 2677 – Dielli

KONKURENCA E LIRË NXIT CILËSINË

December 18, 2021 by s p

(Vlerësime për punën 20-vjeçare të ShShShA përmbledhur në dy vëllime)

Thanas L. Gjika

Njëzetvjetori i krijimit e gjen Shoqatën e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë me një seri aktivitetesh të kryer për promovime e vlerësime librash, me artikuj kritikë, me konkurse letrare dhe dhënie çmimesh, takime me krijues të shquar ‘të ftuar nderi’ nga atdheu dhe bota, si dhe aktivitete të tjerë, shoqëruar me foto të shumta. Këto bëma janë përmbledhur në librin dy-vëllimsh “Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë 2001-2011 dhe 2012-2021”, 671 faqe gjithsej botuar prej Adriatic Press nën kujdesin e Presidentit të shoqatës, të palodhurit dhe bujarit Adnan Mehmeti, redaktuar prej Dr. Arjeta Ferlushkaj dhe Dr. Yllka Filipi. Kjo përmbledhje është vlerësuar prej personalitetesh të shquar shqiptarë dhe amerikanë, siç janë kandidatët për çmimin Nobel: Ismail Kadare dhe Frederick Turner; shkrimtarja dhe kritikja kanadeze Constance Rooke; dhe profesorët: Peter Prifti dhe Sami Repishti.
Duke e parë veprimtarinë 20-vjeçare të shoqatës dhe sasinë e madhe të botimeve të librave me poezi e prozë, kuptohet sesa të drejtë kishte grupi nismëtar, i përbërë prej Gjekë Marinajt, Peter dhe Naum Priftit, Ramiz Gjinit, Dalan Luzajt, Raimonda Mojsiut dhe Albana Lifchin-it kur e nisi këtë lëvizje kulturore në diasporën tonë me pak anëtarë dhe pa pasur ndonjë fond të dhuruar nga shteti mëmë, ose fondacione a donatorë të pasur amerikanë.
Këshillat e kryetarëve dhe të presidentit dhënë anëtarëve të shoqatës, për të qenë shkrimtarë që krijojnë vepra letrare sa më artistike dhe jo debatues të politizuar, e kthyen këtë shoqëri letrare në një shkollë krijimtarie larg grupazheve dhe grindjeve. Ata vunë si motiv shprehjen e urtë: “Mbi gjithëçka qendron Shqipëria. Mbi Shqipërinë veç Perëndia”. Kështu u nxit zhvillimi i konkurencës së lirë midis krijuesve, e cila ka mbështetur ecjen drejt cilësisë si të krijuesve që kishin botuar që në vitet e diktaturës dhe të atyre që nisën botimet pas ndërrimit të regjimit komunist.
Krijuesit e kësaj shoqate kanë ecur drejt pikësynimit kryesor të letërsisë si art, pikësynim që e ka vënë në dukje Prof. S. Repishti: “letërsia lufton për krijimin e së bukurës”. Kur thuhet “krijimin e së bukurës” kemi parasysh krijimin e “së përsosurës në llojin e vet”, pra të asaj së bukure që pëlqehet prej kujtdo, pavarësisht nga bindjet politike. Pëlqehen prej kujtdo jo vetëm heronjtë pozitivë si Hektori i Homerit, Wilhelm Teli i Shilerit, etj, por edhe personazhë negativë si personazhët e Shekspirit: Ledi Makbeth, që mishëron shpirtin ambicioz dhe Jagua, që mishëron intrigantin. Të dy këta personazhë janë pëlqyer dhe pëlqehen sepse janë krijesa të përsosura të karaktereve që përfaqësojnë. Duke qenë krijime të përsosur këta personazhë kanë ndikuar e ndikojnë fuqishëm në zgjimin e ndërgjegjes njerëzore, në largimin nga veset, pra krijimin e moralit të shëndoshë.
Ndër tiparet e parë dallues të shumë prej krijuesve shqiptaro-amerikanë janë venë në dukje malli, dashuria dhe dhimbja për atdheun mëmë, të cilin klasa politike e ka mbajtur deri sot në gjendje tranzicioni larg demokracisë së vërtetë. Kurse në fillim të dhjetëvjetëshit të dytë, krijues e studjues të mirëformuar forcuan kritikat dhe kërkesat për cilësi, gjë që ndihmoi për rritjen cilësore të krijimtarisë. Dr. Besim Muhadri ka vënë në dukje se tashmë kjo letërsi është “letërsi e shqetësimeve të shumta, e cila dita ditës po shkon drejt brumosjes me vlera serioze estetike.” Krahasuar me të gjithë komunitetet shqiptare që kanë ekzistuar që nga koha e Rilindjes e deri sot në mbarë botën, mund të them se komuniteti i sotëm shqiptaro-amerikan ze një vend nderi për nga numëri i anëtarëve, sasia e botimeve dhe cilësia e veprave letrare.
Letërsia, ashtu si të gjitha artet, nuk është garë sportive ku secili konkuron për të dalë i pari. Në krijimtarinë letrare dhe në artet secili sjell përmes individualitetit të vet krijues vlera me tipare dhe nuanca të ndryshme ideore dhe artistike. Veprat letrare dallohen dhe shquhen midis tyre për shpalosjen e ideve përmes thurrjes sa më intriguese të kompozicionit, për krijimin e subjekteve interesantë me tematikë të shumllojshme, për përdorimin me shkathtësi të figurave letrare, të dialogjeve, të naracionit, të psikologjizmit, të meditimeve filozofike, etj. Pikërisht në këtë punë krijuese secili anëtar i shoqatës ka dhënë e jep ndihmesën personale me veprat e veta. Kapja dhe vlerësimi i këtyre tipareve prej anëtarëve të zhurive ka shpënë gjatë konkurseve në vlerësime dhe dhënie çmimesh objektivë për vepra që krijojnë figura dhe karaktere të përsosur që trajtohen me vërtetësi. Se sa rëndësi ka krijimi dhe trajtimi i karaktereve letrare me vërtetësi, po ju sjell shembullin e romait “Dimri i Madh” i shkrimtarit të talentuar Ismail Kadare. Ky roman u prit shumë mirë nga lexuesit dhe kritika e kohës, sepse shoqëria jonë ishte e droguar prej propagandës së partisë shtet. Figura e diktatorit Hoxha paraqitej aty përmes figurash letrare të ndërtuara bukur si një marksist-leninist i shquar, si një udhëheqës vizionar, etj. Por pas ndërrimit të regjimit kur dolën në shesh shumë të vërteta historike u kuptua se diktatori Hoxha kish mbrojtur jo Marksizëm- Leninizmin, por karriken e vet, u bë e qartë se romani nuk kishte vërtetësi në krijimin e figurave dhe karaktereve. Mungesa e vërtetësisë e bëjnë sot këtë roman të lexohet me vështirësi ndonëse ka një gjuhë të pasur me figura letrare.
Disa krijues kanë arritur me mundësitë e tyre të botojnë krijime edhe në anglisht e gjuhë të tjera. Shkrimtarja Albana Mëlyshi duke e vlerësuar botimin në anglisht si një hap të rëndësishëm për t’ia bërë të njohura lexuesit botëror vlerat e krijimeve të kësaj shoqate, ka kërkuar që të shtohen përpjekjet për përkthimin e veprave më të mira në gjuhën më të përhapur të botës. Kuptohet se një hap i tillë mund të realizohet po të kërkohet me këmbëngulje prej ShShShA-ja që të angazhohen për dhënie fondesh dy Ministritë e Kulturës dhe të Sporteve, ajo e Shqipërisë dhe ajo e Kosovës.
Ndërkohë, mendoj se duhet shtuar presioni ndaj këtyre dy ministrive, si dhe qeverive përkatëse për të futur në tekstet mësimore pjesë nga krijimet më të mira të anëtarëve tanë, ose për të futur në listat e librave për lexim jashtë klase për nxënësit e studentët edhe të disa veprave të krijuesve shqiptaro-amerikanë.
Çdo popull gjatë historisë së vet krijon korpusin e veprave të zgjedhura në të gjitha fushat e krijimtarisë letrare, artistike, shkencore e filozofike si thesar përmes të cilit atë e njeh bota, sepse aty ai shpalos identitetin e vet kombëtar. Edhe populli ynë e ka krijuar gjatë historisë identitetin e vet përmes veprave të shumta heroike, veprave letrare, artistike, shkencore e filozofike. Detyra e brezave dhe e komuniteteve shqipfolëse të ditëve tona është që identitetin tonë kombëtar ta pasurojmë me vlera sa më dinjitoze, konkuruese në mozaikun e kulturës europiane e botërore. Ky identitet kombëtar mund të quhet “pasaporta e identitetit shqiptar”. Përpjekja për ta pasuruar me sa më shumë vlera këtë “pasaportë” ka qenë dhe është synimi serioz i ShShShA-së.
Eshtë në nderin tonë që disa nga krijuesit tanë më të talentuar janë njëheresh dhe ndër krijuesit më të talentuar të popullit shqiptar në plan mbarëkombëtar. Midis krijuesve të shoqatës sonë ka mjaft prej tyre që kanë marrë deri sot çmime prestigjoze kombëtare dhe ndërkombëtare nga zhuri amerikane dhe europiane për vepra me nivel të spikatur ideo-artistik. Kurse Visar Zhiti, si e kam thënë dhe më parë, meriton çmimin Nobel për romanin dyvëllimsh “Burgologji – Rrugët e Ferrit dhe Ferri i çarë”, sepse aty pasqyrohet me nivel të lartë artistik deformimi i karakterit njerëzor nën trysninë e diktaurës komuniste dhe qëndresa e të dënuarve të ndërgjegjes. Mirëpo që të mbrrijmë tek ky sukses, kjo vepër duhet përkthyer anglisht sa më parë dhe me cilësi sa më të lartë.

Shtegëtim…

December 18, 2021 by s p

Nga Fatjona R. Lubonja

Për qytetin dhe njerëzit që janë larguar për t’u kthyer vetëm si vizitorë të heshtur që herë pas here lënë gjurmë vetëm në kujtimet e tyre. Jeta është një koleksion me gjëra të vogla të përditshme.

Mendimet e saj ishin ngjitur si qukat ne lëkurë sa herë që ajo vizitonte atë qytet. Fillonte lehtësisht me të nxehtin e ditës që lodhte edhe pluhurin përreth dhe përfundonte me netët e Jazz-it. Ky qytet ishte si një rrjet i pluhurosur në trupin e saj që ndryshonte formë sa herë që ajo e vizitonte. Instiktivisht, qyteti kishte një efekt të çuditshëm tek ajo, pothuajse një koktejl bukurie dhe shëmtie, një fushëbetejë mes groteskes dhe thjeshtësisë. Nuk e vizitonte shpesh atë qytet. Çdo herë që ata përballeshin me njëri-tjetrin dukej sikur udhëtonin në drejtime të kundërta. Ajo plakej dhe qyteti rinohej. Me ledhatime narciziste qyteti vazhdimisht vetë-reklamohej sikur kishte vajzat më të bukura, kafetë më të mira, dhe thashethemet më të paimagjinueshme që i quanin pa ndrojtje, “terapike”. Çudija fillonte me dritat. Në mënyrë alergjike kishte një problem me energjinë elektrike, pasi lidhja vinte dhe ikte kur kishte qejf edhe pse për habinë e saj, lidhjet e internetit kishin pushtuar në perfeksion të gjithë qytetin. Shtëpitë në ndërtim e sipër ishin të shpërndara kudo, nga të dyja anët e rrugës. Jeshillëku mezi dukej vërdallë, si jetim, jo aq i fuqishëm sa pisllëku. Por për atë, nuk ishte dhe aq pamja që e impresiononte, sesa aroma që vinte.

Qyteti kshte një diçka të veçantë, që ngacmonte kujtesën e saj dhe ishte ndjesija e aromës së çuditshme. Ky qytet mbante erën e qumështit të djegur! Grupe vajzash shiheshin të shpërndara nëpër qytet. Ndiheshin të pakujdesshme, si personazhe thashethemesh nëntokësore. Nën bukurinë e një nate, i rastisi të rinte me një grup të tillë vajzash. Edhe pse i njihte shumë pak, ndihej në mënyrë spontane e mirëpritur. Feminiliteti ishte një komponent i detyrueshëm, ndërsa ndjeshmëria delikate ndihej herë pas here gjatë bisedës së pacensuruar. Qëndrimi rebel ishte prezent në çdo moment, kur trazonin koktejin me pije të buta, deri në madhështinë e duhanpirjes, i rrëngjethur nga kuqësija e buzëve. Seksualiteti ishe më shumë se prezent, i vetëkënaqur, xheloz dhe i pudrosur me arrogancë joshëse. Me koketëri, mendimet e saj rrugëtuan përgjatë mbrëmjes padashje, moment pas momenti, çdo lëvizje sensuale. Një ngrohtësi që vetëm ajo e ndjeu, surprizoi edhe atë kur papritmas, një kujtimi nga dashuria e saj e hershme u shfaq në imagjinatën e saj. Duhet të ketë qënë diçka e pandërgjegjshme që ngacmoi mendimet, megjithëse asaj i pëlqeu kjo ndjesi. Mendja e saj i kujtoi momente që ajo besonte se i kishte harruar plotësisht.

Koha ishte kalimtare, si ajo, u largua për të mos u kthyer më kurrë. Do ishte e pamundur për t’u ndjerë ndryshe, megjithatë ajo ende besonte si atëherë, që dashuria ia vlente më shumë edhe pse me cinizëm shqetësonte vëmendjen e kujtdo. Në mendje, ai qëndronte i ulur para saj. Ajo kujtonte të njëjtat karakteristika si të ishin lënë me bujari të paprekura ndër vite. Megjithëse mendimi ishte një grimcë e kujtesës së saj, pas një përgjumësie të gjatë, nuk ndjeu aspak nostalgji, por kujtimet ishin të mjaftueshme për të kënaqur vrullin e momentit rebel të saj. “Çfarë e tërheq apo rebelon një person shumë vite më pas, edhe pse në mungesë?” – pyeti ajo rastësisht. Vetëm kujtimet, ose vetëm perceptimet e kultivuara, ndoshta të ndërlikuara me histori të tjera. Sofistikimi i gjuhës, që shkaktoi fluturimin e mendjes së saj diku tjetër, papritur u shndërrua në mendim elegant. Lëkura e saj ndjeu se po luante një lojë erotike, jo aq seksuale, por më tepër estetike.

Ajo e quajti një orgazëm intelektuale, që të kënaqte po aq sa një gjëegjëzë që të lë pa fjalë. Ndjeu se ishte e dashuruar atë moment me vetë ndjenjën. Mendimet i kënaqën imagjinatën, duke u harruar paksa në flladin e embël të mesnatës, që ky qytet dhuronte me zemërmadhësi. Për disa çaste, ishte ai fllad që e skllavëroi atë, të ndjejë diçka që s’e kishte vëne re ndër vite, shikimin me mall të dikujt për të, buzeqeshjen, qetësinë që të jep një ndjenjë edhe pse padrejtësisht e harruar. Atë mbrëmje ajo e pranoi të ishte rrobëruar nga kujtime që i ishin ngjitur si qukat në lëkurën e saj. Një sekret ky, që i takonte vetëm asaj, duke e fshehur me naivitet midis të qeshurave çapkëne të vajzave përreth. Atë natë ajo udhëtoi zbathur nëpër rrugicat që i dhuroi flladi i mbrëmjes, pa lënë pas qukat që vizatuan lëkurën e saj.

“Ghosts of War or Bells of Peace for the Balkans”?

December 18, 2021 by s p

ALB-Ret. Gen. Piro AHMETAJ

I. A reminder of the consequences of a barbaric war in Milosevic’s Serbia (1991-1999)

As is well known, the USSR disbanded almost peacefully on the eve of 1990, as did the Warsaw Pact (February 1991).

For 40 years, the Yugoslav Federation had benefited from Tito’s approach “neither east nor west.”. The 90s found it with a more moderate regime concerning property, human rights, religion, and economic status. A stark difference from the exhausted People’s Socialist Republic of Albania, for instance.

Despite optimistic expectations, the first pluralist elections in 1990 were won by Milosevic’s extremists. In mid-1991, Slovenia, Croatia, and Macedonia declared their independence. In the autumn of 1991, the Serbian army demolished Vukovar, even bombing the ancient city of Dubrovnik like barbarians!

The ethnic and religious conflict in Bosnia was the bloodiest. Independence was recognized internationally in April 1992, but the army of the notorious General Karadzic did not recognize the independence and kept Sarajevo under siege for 44 months. During the genocide in Srebrenica (July 11-22, 1995), 8,000 Muslim men, women, and children were barbarically killed. This massacre punished Milosevic & Karadzic as war criminals but also brought shame to weakness of the UN (Blue Helmets), the EU, etc.

The Dayton Accords (December 14, 1995) ended the four-year war. Bosnia and Herzegovina was recognized as a state of three peoples and two entities, B&H and Republika Srpska. But the skeptical strategists of the time stressed that “this was not a 100% just peace, but it was certainly fairer than the continuation of the war!”

Our Kosovo remained the last battlefield of the Milosevic massacre (1998 – June 11, 1999), with over 15,000 killed, 5,000 missing, and 850,000 Albanians forcibly expelled from their lands.

In summary, after 20 years of brutal war occurring in front of the eyes of Europe. Citizens of Bosnia, Kosovo, Croatia, Slovenia, North Macedonia, Montenegro, and Serbia, have paid greatly for peace: “about 300 thousand citizens lost their lives and more than 5 million people, left their homes, properties and fled in fear for their lives.”

After the war, there was more at stake than a “honeymoon decade”, where countries (with bloody histories …) entered a race for the fastest NATO and EU memberships. Thanks to US support: “Croatia, Slovenia, are members of NATO and the EU. [Additionally], Albania, Montenegro, NM are members of NATO “, which including Serbia “have been waiting at the door for years not only for the standards [of membership] but also for the bureaucratic details of EU membership! ” Meanwhile Kosovo and B&H continue with “desperate efforts towards NATO and the EU”.

However, I believe that we had dreamed little of these achievements, but the questions about the return of bloody conflicts in the region after less than two decades of peace!

Forget but not forgive remains as a “message-EPITAPH” not only for the martyred Kosovo and B&H, Macedonia, Montenegro, Croatia, Slovenia, and Albania which paid dearly for Milosevic’s madness but also for the USA, NATO, which contributed so much to achieve peace in a region gripped by hatred and bloody wars.

II. Strategic assessments on the risk of a New Balkan War:

I have followed and shared with colleagues in Washington, Brussels, Berlin, Rome, Bucharest, Sofia, Pristina, Podgorica, Sarajevo, Skopje, Belgrade, and of course in Tirana, assessments on the risk of a “New Balkan War”, where we see rising some of the strategic questions:

Why do they spend more than €1 billion a year on defense (equal to about 7 years’ expenditure in Albania & 10 in the Republic of Kosovo, respectively)?; So why arm yourself (mainly from Russia) with Tanks, Mig-29, Mi-35 combat helicopter, Pantsir-S missile (& FK-3), etc.? In other words, who is endangered, and who is threatening Serbia?!

Is it equivalent that Belgrade raids a police detachment enforcing the reciprocity of license plates, with military troops, on the border with Kosovo? Belgrade accuses the Pristina government of threatening the “existence of the Serb minority”. Akin to the claims made by Russia in 2014 and beyond on Ukraine’s sovereignty!

Is it diplomatically correct for the Russian Ambassador to inspect the Serbian army on the borders of a sovereign state/Kosovo!? Is Moscow trying to manipulate and incite Belgrade for its geopolitical goals (?) While Serbia remains “in debt” to Kosovo’s blockade in the UN and its economic, energy, gas pipelines, etc. dependence?

Does this serve as a show of power from Russia to NATO and the US that “it will defend its key ally in the event of a regional war”, as well as test their determination “not to hand over Kosovo’s northern municipalities under the control of Belgrade” (?), while Kosovo is not part of the collective defense (Article 5)?

Well-known Balkan strategist Janusz Bugajski sees Serbia as Russia’s hostage in the Balkans, adding that “to increase the geopolitical weight in Southeast Europe, Moscow can use the Serbs to start a new war with its neighbors.” He further adds: “Gambling with Kosovo can be part of a wider offensive to protect Serbs” in B&H, Montenegro, NM, Croatia, etc., which according to Minister Vulin ” have the right to reunite in a single state”!?

Following Milorad Dodik’s threats to oust Republika Srpska from National Institutions (Armed Forces/Army, Taxes, Medicines Agency), the UN envoy to Bosnia, Christian Schmidt, sounded the alarm: “Bosnian Serbs are threatening to form their army, which would lead to a New Armed Conflict” as well as: “to avoid another bloodshed like the one between 92-95, the internationals, must increase the peacekeeping forces!”

Also, the Croatian Ambassador in Tirana, Zlatko Kramaric, does not spare criticism for the internationals (EU), who according to him support or react in a delayed manner: “they could not escape the syndrome of concessions to “small dictators”, who, if not stopped in time, could cause a catastrophe on a global scale.”

The return of a bloody war and rusty minds may satisfy extremists, organized crime, the oligarchs in power, and the army of the corrupt, but it is a knife in the back to the measures of mutual trust and the Euro-Atlantic integration agenda of the countries of the region.

To this alarm on the ground, not only Belgrade but also Moscow officials, responded nervously: “The wick of the Balkan barrel are the Albanian ultranationalists?!”

On the other hand, with the EU considered by strategists as “lacking a wheel”, in tandem with the US focus on China and “predictable” relations with Russia, the Kremlin may “geopolitically benefit” the option of military confrontation in the region.

But on this “new eve of war”, the “visit of hope” (I shall call it) of Assistant Secretary of State Gabriel Escobar (November 8-10) took place, initially in Bosnia and Herzegovina, where he expressed: “US determination to protect the Dayton Agreement and prevent the collapse of institutions.” After the official talks, including with Mr. Dodik, he stated that: “the possibility is open to withdrawing the decisions taken and reiterated that the USA remains committed to not allowing a new war in the region”. While after the visit to Montenegro, and almost a month later North Macedonia and Albania he received assurances from the local authorities for: “continuing to accomplishing of NATO obligations and the EU integration agenda!”

III. Can the ghosts of war recycling be avoided and how can lasting peace be built for the Balkans as well ?

Writer Misha Glenny in his book THE BALKANS (1804-2012) investigates the roots of bloodshed, occupation, and nationalism for the south-eastern tip of Europe. Among other things, he reveals that: “the countries we think of as relentless enemies, over the centuries have created impossible alliances”, and exposes the often-catastrophic relationship between the Balkans and Europe, raising critical questions!

With the status of an expert with experience in weighing the risks and opportunities of regional security and NATO matters, I would strongly advise regional state actors to exercise the “Open Balkans, Berlin Process, CEFTA, or with any other designation” agreement with a package of Confidence and Security Building Measures (CSBM), through which member countries must commit that:

1. They have no official goals (Aims), do not plan offensive operations (Ways), and do not develop military skills & capabilities (Means) that threaten cross-border countries; to respect the Dayton Agreement concerning Bosnia and Herzegovina and beyond.

2. They implement the NATO standard for defense spending (not more than 2%) and discontinue armaments programs (Aircraft, Missiles, Combat Helicopters, Tanks, etc.) that disrupt military power balances (in the air, land, and sea) between the 6 signatory countries.

3. Will not establish installations nor conduct military activities, respectively in 20 km air distance and 5 km land distance, from the official borders of the signatory countries.

4. They exchange information between national intelligence agencies regarding arms trafficking, ADM, organized crime, radical groups, terrorists, etc.!

5. Will not allow their territories (air, land & sea) to serve as arms crossings for potential adversaries of NATO/EU countries (Russia, China).

6. Will be structures, capacities, and a memorandum of cooperation for joint responses in cases of civil, natural emergencies, medical epidemics, etc.

7. The agreement will be subject in advance to a comprehensive discussion with prominent representatives, citizens, and interest groups so that its approval can be achieved with the widest possible consensus among political parties.

8. The agreement, including this package with the preconditions of mutual trust, remains open for discussion and approval by the parliaments of the 6 Balkan countries, (Albania, Bosnia, Montenegro, North Macedonia, Kosovo & Serbia), but based on the principle of self-determination, can be signed even between countries that have no claims or agree to the above preconditions.

11. Agreements focused on economic interests (free movement of citizens, goods, markets, services, and investments) must have as a prerequisite the package of Mutual Trust Measures according to the above points.

12. They establish a Board of Experts, to formulate the Draft-Agreement and the implementation matrix with obligations from the institutions of the signatory countries.

13. They establish a Joint Committee (Regional Steering Committee) to monitor and inform in real time the authorities of the member countries on the fulfillment of the obligations by the respective institutions according to the final matrix that will accompany the agreement.

14. The member countries of the South-Easter Region (Croatia, Slovenia, Montenegro, Albania, NM, Bulgaria, Romania), to submit to NATO, a strategic risk assessment and to formally request the preparation of the operational plan (Contingency Plan) with joint response scenarios if any of the countries or geopolitical status quo in the region is threatened.

15. Any agreement, including this package of preconditions of mutual trust, will (must) be consulted with the USA and NATO before approval, which remains critical to peace, stability, the region’s Euro-Atlantic integration agenda, and have geopolitical interests and responsibilities in the Region and the Mediterranean.

In addition, with the humility of an expert, with more than modest experience and contributions in matters of national security, in the region, in NATO, etc., I would publicly and fraternally advise political actors and institutional actors in Tirana and Pristina, due to vital national interests, that they: “avoid political abuse, populist-electoral façades, personalization and irrational grudges between them.” Moreover: “to kneel before the bloody history as well as state responsibilities by preparing a Strategic Partnership Platform between the Republic of Albania and the Republic of Kosovo. In other words, the implementation of the project: “Two States One Nation” and the “Smart Project” on sovereignty and protection of national interests, confirming that this “delayed approach” does not threaten any country, but will contribute as a rational balance for the long-term peace of the region.

Finally, evil when forgotten is repeated even more painfully; the screaming cry “People stay Vigilant”; Peace, security, and democracy are not eternal gifts “, remain global lessons as well as alarm bells to stay awake and work/fight every day.

Considering these lessons and not only, I believe even stronger than NOT the ghosts of the recycling of WAR and centuries-old bloodshed but PEACE, the agenda of Euro-Atlantic integration & prosperity, remains the only mission of the Balkan fellow citizens.

General ® Piro AHMETAJ,

Seignior Expert on National, Regional & NATO Matters,

Vice President of the Atlantic Council, & Former:

Military Adviser to the President;

Deputy Chief of Staff of AAF &

National Representative to SHAPE/NATO.

Një udhëtim poetik rreth botës…

December 18, 2021 by s p

Luan Rama

(Katër shqiptarë në Antologjinë e Poezisë Botërore)

Përfshirja në një antologji të Poezisë Botërore prej rreth 750 faqesh, me poetë të zgjedhur nga vende të ndryshme të botës, është padyshim një kënaqësi, pa nevojën e duartrokitjes, ndërkohë që Shqipëria ka poetë të mrekullueshëm që do duhej të ishin pjesë, por kjo përzgjedhje është bërë nga francezët dhe nga një shtëpi botuese me emër « Editions Carcateres ». Çdo poet është përfaqësuar me një poezi siç është përfaqësuar Visar Zhiti me poezinë « Elegji e pyjeve », Entela Kasi me poezinë « Nëse bota është e egër, Anja » dhe unë me poezinë « Elegji për kukullat e Detit Egjé », apo nga Kosova, Agim Gjakova, me poezinë « Gruas sime ». Një antologji e rrallë dhe e përgatitur me shumë dashuri nga Nicole Gdalia, Sylvestre Clancier dhe Jean Portante. Në parathënien e tyre ata shkruajnë se kjo antologji është « një buqetë imazhesh, tingujsh, muzikash e këngësh me instrumentet dhe vibracionet e tyre aq të ndjeshme… Eshtë një udhëtim i vogël rreth botës në shoqërinë e bukur të poetëve, ajo e poetëve autentikë, të këtyre « qytetarë të botës », krijues të harmonive. » Për morinë e poetëve të përfshirë nga të pesë kontinentet, kjo antologji duket e jashtëzakonshme, një ngjarje poetike që sapo ka dalë në treg me rastin e 70 vjetorit të kësaj shtëpie botuese në Rue Arbalet në zemër të Parisit. Kjo shtëpi botuese u themelua nga një poet i ri që konsiderohej “Remboja polak” i quajtur Bronislav Kaminski, një antinazist i flaktë që përfundoi në kampet e përqëndrimit në Mathauzen dhe që për fat shpëtoi gjallë. Ishte fati i tij që të vazhdonte jetën e poetit të ri në një botë të lirë e humaniste të cilës i këndonte dhe e ëndërronte. Në vitin 1949 ai erdhi në Francë ku vazhdoi jetën e tij dhe shumë shpejt themeloi shtëpinë e tij botuese « Les Caracteres » Ishte poeti i njohur Pierre Seghers që do të botonte fillimthi një libër të tij poetik « Shteg ngjyre » më 1950, ku ndër të tjera ai këndonte « Njerëz të të gjitha gjuhëve / të të gjitha ngjyrave / deklaroj se jam vëllau juaj, / ju të mjerë -.unë mbaj mbi vete mjerimin tuaj, / ju njerëz të buzëqeshur –mbaj mbi vete gëzimin tuaj, / ju të dashuruar – unë mbaj dashurinë tuaj ! » I quajtur tashmë Bruno Durocher ai vdiq në vitin 1996 në Paris por shtëpia e tij poezisë dhe vargjet e tij vazhdojnë shtegtimin e tyre letrar.Shfleton këtë antologji dhe ndalon në vargjet, portretet, në këto fytyra kaq njerëzore, poetë të gjallë dhe të tjerë ikur nga kjo botë, poetë që i bashkon i njëjti mision, ai për ta bërë botën më të bukur dhe më humaniste. Disa prej tyre kanë qenë në burgjet e diktaturave por hekurat e tyre nuk i penguan të këndonin siç ndodhi me Janis Ricos, Nazim Hiqmet apo me vërsnikun tonë shqiptar Visar Zhiti që na solli këngët e drithëruara e të fuqishme të burgut. Në këtë libër, Fernando Pessoa na vjen me trishtin e tij, ashtu siç na vjen Ezra Pound, James Joyce, apo Tagora me nostalgjitë e mrekullueshme të tij dhe këngën e botës. Janë aty Neruda me dashuritë e tij dhe poezinë « Asgjë, veç vdekja » ; është Lorka me dhimbjen dhe klithjen e tij, janë nobelistë të shumtë, janë Andrei Voznessenski , Andre Verdet, Lionel Ray, Ossip Mendelstam, Max Jacob, grekët Odhise Elitis apo Seferis që në poezinë tij « Kthimi i njeriut që i mohuan atdheun » këndon : « Çfarë këndon ti miku im i vjetër ? / Nga koha e mërgimit ti tashmë je kthyer / me imazhet e vjetra që të ushqyen / nën qiej të huaj / larg vendit tënd… » Këtu janë dhe vargjet e Durocher që këndon : « Doganieri më kërkon pasaportën /ndërsa unë i tregoj veç qiejt !» Gjithë këto poema e vargje të ngjajnë në këtë libër me një baladë të gjatë në mijra e mijra vargje ku zërat e poetëve ndjekin njëri-tjetrin si në një epope apo korr madhështor mozartian, një këngë e botës. Të ngjan me një fushë plot lulesh shumëngjyrëshe, të paqes, dashurisë, solidaritetit, të thirrjes për progresin njerëzor që vringëllimat e armëve dhe gjëmimet e luftrave të heshtin përgjithmonë. Kjo është balada e bukur e kësaj antologjie që na ofrohet me kaq dashuri!

KRONIKË NGA KOMUNITETI SHQIPTARO-AMERIKAN: 20-VITE KRIJIMTARI LETRARE NË AMERIKË

December 17, 2021 by s p

Nga Frank Shkreli

Ky vit shënoi 20-vjetorin e themelimit të Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë. Festimet e këtij përvjetori kishin filluar në shtator me ekspozitëne librit dhe kulmuan me një tubim të qindra antarëve dhe dashamirësve të Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikan, javën e kaluar, në vend-tubimin e ri të komunitetit tonë, në “Qendrën Kulturore Shqiptare “Illyria” në New York, sallë e auditorium realizuar me nddihmën e Këshilltarit të qytetit të Nju Jork-ut, Z. Mark Gjonaj, për t’u përdorur nga komuniteti shqiptaro-amerikan, pikërisht, për takime dhe festime të tilla kulturore, këtu në hapësirën e tre-shtetëshit, Nju Jork, Nju Xhersi dhe Konetikët.

Për të shënuar këtë 20-vjetor të rëndësishëm për jetën kulturore dhe artsitike të komunitetit shqiptar në Nju Jork me rrethe, në shtator u organizua ekspozita e librit, “20 vite krijimtari letrare në SHBA”, në zyrën e përkohëshme të Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë”, shtetin Konetikët. Pikërisht në qytetin Stamford, ku u promovuan me atë rast, monografia voluminoze në dy vëllime “Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë (2001-2011)” dhe “Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë (2012-2021)”, si dhe “Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë (Autorë dhe vepra)”. Në shtator, u prezantuan gjithashtu të gjithë numrat e revistës së Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë, PENA si dhe botimet nga Shtëpia Botuese “Adriatic Press”, përfshir botimet e autorëve anëtarë të Shoqatës.

Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë ka mbledhur rreth vetes elitën letrare dhe publicistike, shkrimtarë e poetë të komunitetit shqiptaro-amerikanë dhe më gjerë të diasporës shqiptare, ndërsa vazhdon të tërheq gjithnjë e më shumë anëtarë të rinjë. Ky fakt ishte i qartë nga pjesëmarrja e madhe e kësaj elite kulturore në tubimin e madh kulminor — në Qendrën Kulturore Shqiptare “Illyria”, në New York — të veprimtarive të organizuara, gjatë këtij viti, për të festuar 20-vjetorin e themelimit të Shoqatës – një ngjarje kjo me rëndësi të madhe artistike dhe kulturore për komunitetin shqiptaro-amerikan në Nju Jork me rrethe. Kishin ardhur shkrimtarë e artistë shqiptarë edhe nga Kandaja e Meksika. Ndër mysafirët special i cili me pjesëmarrjen tij lartësoi dhe nderoi këtë tubim, ishte shkrimtari disident dhe simboli i qëndresës anti-komuniste, Z. Visar Zhiti, anëtar nderi i Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë, si dhe Poeti dhe shkrimtari Gjekë Marinaj, themelues i parë dhe aktualisht President Nderi i Shoqatës.

Programin e shpalosi Kryetari i Shoqatës së Shkrimtarëve -Shqiptaro-Amerikan, Z. Mhill Velaj duke përshëndetur të ftuarit, ndërsa paraqiti folësit e rastit, Presidentin aktual, Z. Adnan Mehmeti, Z. Gjekë Marinaj, Kryetarin e parë të Shoqatës, Këshilltarin shqiptar-amerikan të qytetit të New Yorkut, Z. Mark Gjonaj, Kryetarin e “Vatrës”, Z. Elmi Berisha, Konsullin e Përgjithshëm të Kosovës në New York, Z. Frymëzim Isufaj, autori Thanas Gjika nga Bostoni e të tjerë. Do të ishte një shkrim i gjatë po të reflektoja fjalimet e të gjithëve me këtë rast, por desha vetëm të pasqyroj, të pakën pjesërisht fjalën e Poetit dhe Shkrimtarit disident dhe të vuajturin e burgjeve të Enver Hoxhës, (Ja dhe linku i fjalimit të plotë të Z. Zhiti) LETËRSIA SI HAPËSIRË DHE LIRI, SI GJUHË DHE IDENTITET, POR DHE SI MISION… – Dielli | The Sun (gazetadielli.com). Zoti Xhiti foli në përgjithësi, “Diasporën e Letrave”, për letërsinë shqipe në Evropë dhe në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, duke thenë se, “Po bëhet gjithnjë e më e pranishme letërsia e diasporës, zbulime prej saj e prodhimet e reja, ku është ruajtur gjuha dhe identiteti, shpirti kombëtar, duke qenë dhe mbetur një urë e gjallë mes atdheut dhe botës. Pra duke shtuar botë…”, ka theksuar ndër të tjera, Z. Xhiti, duke folur specifikisht për kontributin e diasporës shqiptaro-amerikane në letërsinë shqipe:

“Hijerëndë dhe me rëndësi është diaspora shqiptare në SHBA, letërsia e saj, që nisi me korifejtë, Faik Bej Konica (Domenik) dhe Imzot Fan Noli, të cilët krijuan dhe një “Vatër” shekullore shqiptare me “Diellin” shqiptar shekullor. Këtu do të vinin pinolli i Frashërllinjve, shkrimtari Mit’hat Frashëri, emblema e intelektualit patriot, po edhe Stavro Skëndi, bashkëpunëtor i tij, gjuhëtar dhe historian, të cilët përndiqeshin nga regjimi komunist në atdhe dhe vdiqën të dy në Nju Jork. Erdhi dhe filozofi dhe shkrimtari Isuf Luzaj, i përndjekur që nga lufta, dhe historian Ago Agaj, i dënuar me vdekje në atdhe, plot të tjerë dhe së fundmi është botuar memuaristika e Kol Bibë Mirakaj”.

“Për në SHBA do të arratisej, pasi të dilte nga burgu, poeti, kritiku letrar, filozofi Arshi Pipa, duke marrë me vete dhe “Librin e Burgut”, ato sonete infernale që i botoi në 1959 në Romë, me rëndësi të jashtzakonshme. Pas tij do vinte, edhe ai i arratisur me të dalë nga burgu, shkrimtari e publicist Sami Repishti. Do të arratisej dhe shkrimtari, me baba të pushkatuar, Bilal Xhaferri, poeti i ofshamës çame. Për këtu u arratis, më pëlqen të them, me kalin e tij metaforik, me flatra, me Pegasin, poeti Gjekë Marinaj”.

Këtu, do të thosha, se lëvrohet një letërsi dhe nga aradhët e reja e brezit të pas ‘90. Rëndësi të parë, sipas meje, këtu ka dhe ruajtja e gjuhës amë, jo vetëm pse është jona, por gjuhën shqipe shkencëtarët e gjuhësisë e vendosin në 10 –11 gjuhët më të rëndësishme në botë, antike, rrënjëse, pra është pasuri, jo vetëm jona, por ne jemi të parët që e kemi për detyrë ta ruajmë e ta gjallërojmë.

“Gjuha është atdhe. Bëhet letërsi këtu, shtoj me ngazëllim, dhe s’ka rëndësi në janë a jo antarë të shoqatës së shkrimtarëve shqiptaro-amerikanë. Patjetër s’mund të rri pa përmendur bashkëvuajtësit e mi, miqtë e burgut, këtu nisën romanet e tyre Dine Dine, Hasan Bajo, shkruajnë tregime Memisha Gjonzeneli, kujtimet infernale Kaso Hoxha, sintezat e mendimit Lekë Mirakaj. Do të vazhdonte poezitë e burgut Pëllumb Lamaj, edhe Ilir Spata, edhe i përndjekuri, i biri i Isuf Luzajt, Dalani. Ndërkaq edhe krahu tjetër, komandantë të burgjeve apo oficerë të Sigurismit të shtetit do të shkruanin kujtimet e tyre. etj. Këtu erdhën shkrimtarë të njohur si Naum Prifti e Betim Muço e do të vazhdonin të shkruanin suksesshëm shkrimtarë si Roland Gjoza, Ardian Vehbiu, eseist e gjuhëtar modern ndërkohë, historiani dhe monografisti i rëndësishëm Ilir Ikonomi, studiuesi i arkivave dhe historian Agron Alibali, etj”.

“Romane do të shkruanin Albana Lifshing, Mirela Kanini, etj, poezi Ilirjana Sulkuqi, Rajmonda Moisiu, Bajame Hoxha – Çeliku, Yllka Filipi, tregime në dy kohë e në dy vendet tona Muç Xhepa, kritikë letrare e studime do të ndiqja nga Mërgim Korça, Minella Aleksi, Gëzim Basha, Ernest Nasto, etj, e gazetarí nga Alfons Grishaj, Klajd Kapinova, Valentin Lumaj, Qemal Agaj, Merita McCormack, etj, etj. Nërkaq ka autorë që krahas shqipes, shkruajnë dhe në gjuhën e madhe angleze, duke rrokur një lexues të madh. Dua të kujtoj shkrimatren dhe përkthyesen e talentuar Ani Gjika, e vlerësuar dhe me çmime, bijë e studiuesit Thanas Gjika dhe e poetes Julia Gjika, etj, etj. I sigurtë që ka dhe të tjerë, ndjesë që kam përmenduar aq emra”.

“Pas shoqatave, instituteve, akademive kulturore shqiptare këtu, arritje do të jetë Katedra e parë e Albanalogjisë në Universitetin DePaul në Çicago, ngritjen e së cilës e la në testament Hidai Bregu, një shëmbull i patriotit, i atdhetarit të kulturës, të gjuhës amë dhe letrave shqipe, drejtimin e së cilës do ta merrte shkrimtari Gazmend Kapllani. Në Universitetin e Michigan-it poeti dhe studiuesi i ri, përkthyesi Lisandri Kola do të arrijë të japë leksione të letërsisë shqipe të ekzilit, një aspekt me interes, i gjerë dhe përfaqësues. Institucione mbeten dhe gazeta “Dielli”, që me Sokol Paja tani, në vazhdim të gazetarit Dalip Greca, po edhe gazeta “Illyria” e Vehbi Bajramit, me gazetar Ruben Avxhiu, po i lënë më hapësirë letërsisë dhe kritikës letrare, ndërkaq që mbajnë të ndezur gjuhën e shkruar.”

“Ndërsa “Zëri i Amerikës”, shqip, me gazetarët e saj profesionistë, këtu kemi njërin nga drejtuesit e dikurshëm, Fran Shkreli, dhe tani me drejtorin e euro-azisë, Elez Biberaj, evulojnë po aq sa mendimin politik, edhe informacionin rrethanor, në gjuhën e folur amë. Po kështu dhe televizione lokale e gazeta shoqatash të përkohshme, etj, librat shkollorë, mësuesit e shkollat në gjuhën shqipe, qendrat kulturore, vendet e kulteve, kishat me meshat shqip, xhamitë e teqeja e Detroitit, ku mblidhen shqiptarë, janë një ndihmesë e pazëvendësueshme për bashkësi, gjuhë dhe identitet”.

“Të zhvillohet teatri, sidomos me të rinjtë. Filmi shqiptar do të ndihmonte shumë. Përurimi i tij, ja dhe në këtë skenë, këtu kemi dhe regjisorin Bujar Alimani, me shumë çmime në Europë, të bashkohemi për të parë dhe diskutuar një film të tij.

Lipset të bëhet dhe ajo që përmbushi studiuesi Luan Topçiu në Rumani ose të botohet e përkthyer ajo histori e letërsisë, edhe shqip edhe anglisht. Fillon nga njohja që të shkohet dhe në një reviste serioze e me nivel artistik. Kushtet janë. Të shfrytëzohen mundësitë”, porositi Visar Zhiti me rastin e 20-vjetorit të themelimit të Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë.

Me të drejtë Z. Zhiti tha disa herë gjatë fjalimit të tij se përveç emërave që ai përmendi si pjesëtarë të “letërsisë së diasporës” ka edhe emra të tjerë. Vetëm në librin e Presidentit Adnan Mehmeti, “Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë: Autorë dhe Vepra”, botuar me rastin e 20-vjetorit të themelimit të kësaj shoqate janë të renditur më shumë se 100-autorëve kontribues. Ky libër i autorit Adnan Mehmeti, me profile të shkurtëra të antarëve të Shoqatës, më bëri që të këthehesha në historinë e gjysëm shekullit të kaluar të diasporës shqipotare të asaj kohe, kur reeviste Shejzat e Ernest Koliqit kishte botuar në vitin 1969, pothuaj një libër identik me këtë të Shoqatës së sotëme (Shikoni foton më poshtë), me autor Karl Gurakuqin. Në librin e Gurakuqit, “Nepër Vullajt e “Shejzavet”, botuar në Romë. renditen profilet e 115 shkrimtarëve dhe poetëve që kontribonin me shkrimet e tyre – shkrimtarë e poetë të arratisur nga komunizmi — por edhe autorë arbëreshë, që bashkpunonin në atë kohë me revistën Shëjzat të Ernest Koliqit.

Me këtë rast, dua të uroj “Shoqatën e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë”, për 20-vjetorin e themelimit të saj, por dua gjithashtu të kujtoj brezat e kaluar të shkrimtarëve dhe poetëve shqiptarë nga të gjitha trojet tona, të arratisur nga komunizmi i Enver Hoxhës, por që shumë prej të cilëve ende janë të anashkaluar, të përjashtuar dhe të harruar nga bota e jonë shqiptare. Ndonëse ata kurrë nuk patën Shoqatën e tyre, në listën librit të autorit Karl Gurakuqi (“Në Vulljat e Shëjzavet”, ku pasqyrohen emrat dhe veprat e shkrimtarëve të diasporës shqiptare të asaj kohe, përfshihen edhe emrat e disa shkrimtarëve më të mëdhej të letërsisë shqipe. Karl Gurakuqi thotë në atë libër se Ernest Koliqi mblodhi rreth vetes më të mirët intelektualë të diasporës shqiptare. “Nuk ka ngjarë ndonji herë që në shtypin tonë, qoftë brenda në Shqipëri, qoftë jashtë Atdheut, që një revistë të ketë pasur nji numër kaq të madh bashkpuntorësh. Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë, në këtë 20-vjetor të themelimit, ka shembuj që të ndjekë shumë nga këta shkrimtarë e poetë të diasporës së vjetër shqiptare – duke mos i harruar ata, shumë prej të cilëve ende janë të njollosur me epitetet më të shëmtuara që nga koha e komunizmit. Ata meritojnë më shumë prej nesh, por të pakën t’I kujtojmë nga koha në kohë!

Urime 20-vjetori i themelimit të “Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë”!

Frank Shkreli

Një grup pjesëmarrsish në 20-vjetorin e themelimit të Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë

NË KUJTIM — Emërat e shkrimtarëve dhe poetëve të diasporës së vjetër shqiptare, bashkpuntorë të revistës “Shëjzat” të Ernest Koliqit, botuar në “Vullajt e Shejzavet”, me autor shkrimtarin Karl Gurakuqin, viti 1969

Autorë dhe vepra, 1969 Autorë dhe vepra, 2021