Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Ligjvënësit amerikanë i bëjnë thirrje Presidentit Biden të angazhohet për zgjidhjen e tensioneve Kosovë-Serbi

by

VOA

Grupi i Çështjeve shqiptare në Kongresin amerikan u bëri të hënën thirrje Presidentit Joe Biden dhe Sekretarit amerikan të Shtetit, Antony Blinken, që të dyfishojnë vëmendjen e Shteteve të Bashkuara në zgjidhjen e tensioneve Kosovë-Serbi si edhe i kërkuan administratës të shtojë angazhimin për një zgjidhje përfundimtare mes dy vendeve.

Kërkesa e bërë përmes një letre dërguar zotit Biden dhe zotit Blinken, vjen si rezultat i atij që ligjvënësit e quajnë përshkallëzimin e fundit mes Kosovës dhe Serbisë.

“Javën e fundit u shfaq një situatë shqetësuese si rezultat i një mobilizimi ushtarak në kufi, duke kërcënuar stabilitetin e pasigurt në rajonin e Ballkanit. Duke pasur parasysh forcën joproporcionale të forcave të armatosura të Serbisë, ne ju bëjmë thirrje që të ripërtërini angazhimin e Shteteve të Bashkuara për t’u siguruar që aleati ynë Kosova të marrë trajtim të drejtë dhe njohje si vend i pavarur”, thuhet në letrën e ligjvënësve amerikanë.

Ata shtojnë se të dielën, tensionet u përshkallëzuan kur avionët luftarakë serbë fluturuan pranë kufirit Kosovë-Serbi.

Duke iu referuar zbatimit për reciprocitetin e targave, grupi për çështjet shqiptare, që ka si bashkëkryetarë anëtarët e Kongresit Ritchie Torres the Jim Hines, thotë se masa e Kosovës u mor pas dhjetë vjetësh që Serbia e ka ndërmarë këtë veprim.

Qeveria e Kosovës kishte vendosur se që nga 20 shtatori, makinat që hynin nga Serbia në Kosovë, duhet të merrnin targa të përkohshme, njësoj sikundër veprohej në Serbi me makinat nga Kosova. Ajo dërgoi atje njësitë e posaçme për të siguruar zbatimin e vendimit.

“Që nga shpallja e pavarësisë së Kosovës nga Serbia në vitin 2008, Serbia ka refuzuar ta njohë Kosovën si një komb të pavarur. Kjo reflektohet në një marrëveshje, në të cilën Serbia lejoi vetëm automjetet që shfaqnin targa me “KS” (Kosovë) dhe refuzoi hyrjen në automjetet që tregonin targa me “RKS” (Republika e Kosovës)”, thuhet në letrën e ligjvënësve.

Pas vendosjes së kësaj mase, tensionet përfshinë veriun e Kosovës pasi serbët lokalë dhe Beogradi reaguan me zemërim. Protestuesit serbë vendosën barrikada në rrugë, duke bllokuar dy pikëkalime kufitare në Jarinjë dhe Bërnjak, ndërsa Beogradi ngriti shkallën e gatishmërisë ushtarake.

Forcat policore dhe ushtarake serbe u mobilizuan përgjatë kufirit Kosovë-Serbi.

“Shumica, nëse jo të gjitha pajisjet ushtarake serbe të përdorura u siguruan nga Rusia, aleati më i ngushtë i Serbisë. Ambasadori rus në Beograd, Alexander Botsan-Kharchenko, vizitoi kufirin më 26 shtator 2021, së bashku me ministrin serb të mbrojtjes Nebojša Stefanović dhe shefin e shtabit të ushtrisë serbe Milan Mojsilović, çka shihet si një përligjie dhe mbështetje e mëtejshme e taktikave të Serbisë”, thuhet në letër.

Më 30 shtator, palët arritën në Bruksel një marrëveshje trepikëshe, të ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian dhe të mbështetur nga Shtetet e Bashkuara, pika e parë e së cilës parashihte atë që edhe ndodhi gjatë të shtunës– largimin e barrikadave dhe njësive të posaçme të policisë nga vendkalimet kufitare.

Nga mëngjesi i së hënës, shenjat shtetërore të targave të makinave që hyjnë nga Serbia në Kosovë dhe anasjelltas, mbulohen me letër ngjitëse, duke shënuar edhe fillimin e zbatimit të pikës së dytë të marrëveshjes së javës së kaluar.

“Ne jemi të inkurajuar nga marrëveshja e përkohshme për parandaloni një shpërthim tjetër, por kërkojmë që ju dhe Administrata juaj të bëni gjithçka që mundeni për të mbështetur përpjekjet që mund të çojnë në një paqe të qëndrueshme midis Kosovës dhe Serbisë”, thuhet në letrën e anëtarëve të Kongresit.

Ata nënvizojnë se Serbia ka kërkuar vazhdimisht të minojë legjitimitetin dhe sovranitetin e Kosovës dhe bëjnë thirrje që Shtetet e Bashkuara “duhet të vazhdojnë të qëndrojnë me aleatin tonë Kosovën”.

“Ne ju bëjmë thirrje që të dënoni përshkallëzimin e fundit të tensioneve dhe mobilizimin ushtarak serb, si dhe inkurajojmë administratën tuaj që të bashkohet me partnerët tanë në BE dhe NATO, për të mbështetur dialogun mes Kosovës dhe Serbisë për të gjetur një zgjidhje paqësore dhe përfundimtare”, vazhdon letra.

Përveç bashkëkryetarëve të grupit të çështjeve shqiptare Torres dhe Himes, letra është nënshkruar edhe nga anëtarët e këtij grupi: Elissa Slotkin, Joe Courtney, Mondair Jones, Carolyn B. Maloney dhe James P. McGovern.

EVA QERIMI, NJË VIZITORE E VEÇANTË NGA PRISHTINA NË VATËR

by

Dielli

Eva Qerimi, themeluesja e qendrës Prishtina Language Center, njëkohësisht edhe autorja e librave Gjuha Shqipe, niveli A1 & A 2, vizitoi Federatën Panshqiptare të Amerikës Vatra. Ajo u shpreh shumë e emocionuar për këtë vizitë në selinë qëndrore të Vatrës dhe shumë krenare për rolin që Vatra dhe Dielli kanë luajtur në historinë e kombit shqiptar. Eva Qerimi u prit në Vatër nga Editori i Diellit Sokol Paja i cili i shpjegoi imtësisht rolin dhe etapat në të cilat ka kaluar Dielli dhe Vatra që nga krijimi e deri në ditët e sotme, sfidat me të cilat ndeshen përditë dhe synimet për Vatrën dhe Diellin e shekullit të 21-të. Eva Qerimi ka studiuar në Universitetin e Prishtinës për Gjuhë dhe Letërsi shqipe, në nivel universitar dhe pasuniversitar. Ajo drejton Qendren e Gjuhëve të huaja Prishtina Language Center ku ofron një program me dhjetë gjuhë të huaja, duke pasur fokusin më të madh gjuhën shqipe për të huajt që jetojnë e punojnë në Kosovë. Qendra me seli në Prishtinë, është themeluar në vitin 2012 dhe ka për qëllim kryesor promovimin e gjuhës shqipe në veçanti dhe kulturën shqiptare në përgjithesi. Mësimi ose përvetësimi i gjuhës shqipe ofrohet për të gjitha nivelet dhe për të gjitha grupmoshat. Interesimi më i madh vjen si nga të huajtë, ashtu edhe nga shqiptarë e diasporës, tregoi Eva Qerimi për Diellin e Vatrës. Së fundmi, bibliotekës së qendrës Prishtina Language Center, degës së shqipes, u janë shtuar edhe librat e rinj të gjuhës shqipe, niveli A 1 dhe A 2, pas të cilëve pritet të vijnë edhe dy nivelet e radhës, ato B1 dhe B2, shpjegoi Eva Qerimi gjatë vizitës së saj në Vatër. Ajo i dhuroi Bibliotekës së Vatrës 2 nga librat e saj të cilët mund të përdoren nga mësuesit dhe nxënësit e shkollave shqipe në diasporën shqiptare të Amerikës.

100 VJET LANË- LURË, 100 VJET KUFIJ TË SHQIPËRISË

by

28 Kronika në një 100 vjetor të lavdisë shqiptare

Abdurahim Ashiku

Është një ngjarje e jashtëzakonshme, një ngjarje që më kishte vrarë në shpirt, larg në kohë, 29 vjet të shkuara kur i vetmja shenjë kujtese, një lapidar i vogël, në krye të një fushe të madhe, u thye në shkronjë, u thërrmua në beton e hekur, u tentua të përcillet në harresë, në interes të dikujt që nuk e ka deshtë dhe nuk e donë Shqipërinë. Pyeta: Kujt i intereson…? Nuk mora përgjigje…Një tjetër ngjarje historike, 100 vjetori i Luftës së Vlorës, ma solli në kujtesë…Një vit më parë iu drejtova opinionit publik që më 28 tetor 2021 në vendngjarjen e madhe kur dibranët thërrmuan armën moderne të kohës serbo-jugosllavisë, në 100 vjetorin e saj të organizohej një përkujtim i denjë, me sesione shkencore historike, me festival të këngës patriotike të lidhur me historinë betejave dibrane, me një përmendore në shkëmbin e lartë të Tajanit (ku e tërë Dibra të vjen në pëllëmbë të dorës)…Kishte kohë, një vit të tërë…E harroi Bashkia e Dibrës…E harroi Akademia e Shqipërisë. Në planin e saj për vitin 2021 nuk figuron asnjë veprimtari apo kujtesë për 100 vjetorin e betejës së Lanë Lurës dhe për 100 vjetorin e konsolidimit përfundimtar nga Lidhja e Kombeve të kufirit që kemi sot. Megjithatë, (më mirë vonë se kurrë), siç më shkruan Dr. Mustafa Tola diçka do të flitet në sallën diku tek 100 metra katrore të Akademisë së Shkencave…Larje duarsh apo përveshje krahësh që 28 tetori 1921 dhe 9 nëntori 1921 dita kur Këshilli i Lidhjes së Kombeve mori vendimin për “largimin e menjëhershëm të ushtrive agresore jugoslllave nga Shqipëria…” të shkruhen në histori, të shkruhen në librat shkollorë, të përkujtohen në çdo përvjetor
Kam kërkuar këto ditë, në kuadrin e rubrikës: “28 Kronika në një 100 vjetor të lavdisë shqiptare” në shumë adresa, në libra dhe në internet.
Sot po u përcjell Kristo Frashërin, të vetmin historian që guxoi, shkroi dhe botoi “HISTORIA E DIBRËS”,  që “Nga lashtësia deri në mars 1939”, një vepër tash 9 vjet në qarkullim.

Abdurahim Ashiku
Athinë, 4 tetor 2021 

BETEJA E LANË LURËS DHE VENDIMI I KËSHILLIT TË LIDHJES SË KOMBEVE 28 TETOR – 9 NËNTOR 1921

Kristo Frashëri, HISTORIA E DIBRËS…

Ofensiva ushtarake jugosllave filloi në mëngjesin e 21 tetorit 1921, me një bombardim të gjatë kundër pozitave shqiptare, i cili u pasua nga sulmi i gjithanshëm i reparteve të rregullta dhe mercenare. Shqiptarët rezistuan me heroizëm, por krahu u Muhurrit, nga sulmonte tradhtari Taf Kaziu, u detyrua të tërhiqej. Këtë çarje e shfrytëzuan forcat jugosllave, të cilat depërtuan në thellësi të Malësisë, deri sa dolën në Dejën e Macukullit, në shpinë të forcave shqiptare. Në sektorët e tjerë,  ushtarët dhe vullnetarët dibranë rezistuan gati 40 orë, pastaj u tërhoqën në Lurë. Ditën e tretë, më 28 tetor 1921, në Lanën e Lurës u zhvillua beteja vendimtare. Me një vetëmohim të jashtëzakonshëm, malësorët dibranë, ushtarë dhe civilë, u përleshën me ushtritë jugosllave dhe, në përfundim të një beteje të përgjakshme, e detyruan armikun të tërhiqej në breg të Drinit. Fitorja e Lanës së Lurës pati pasoja të rëndësishme. Me të u dogj karta e fundit e qeverisë së Beogradit. Fuqitë e mëdha u bindën për saktësinë e akuzave që qeveria e Tiranës kishte ngritur herë pas here kundër qeverisë së Beogradit. Veprimet aventureske të Jugosllavisë vunë në shqetësim edhe miqtë e saj. Britania e Madhe e informuar me saktësi mbi çfarë po ndodhte në Dibër u shqetësua jo aq për fatin e Shqipërisë se sa për atë të Jugosllavisë. Kjo për arsye se Jugosllavia po e çonte vendin e saj në një konflikt me shqiptarët e egërsuar, nga i cili ajo mund të kishte pasoja të rënda. Për të evituar këto pasoja të rënda, të cilat qeveritarët nacionalistë të Beogradit nuk donin t’i merrnin parasysh, kryeministri britanik, Llojd Xhorxh, i drejtoi Lidhjes së Kombeve , më 7 nëntor 1921, një telegram me një ton tepër idhnak e tepër të prerë. “Përparimi i vazhdueshëm i trupave jugosllave në Shqipëri – thuhej në telegram – duke qenë nga ato veprime që turbullojnë paqen ndërkombëtare, po e shtyn qeverinë britanike që të tërheqë vëmendjen e Këshillit të Kombeve mbi këtë ngjarje dhe ju lutet që të merrni menjëherë masa për të thirrur mbledhjen e Këshillit me qëllim që të studiojë situatën dhe të bjerë në ujdi mbi masat që duhen marrë në bazë të artikullit 16 në rast se qeveria jugosllave do të refuzojë ose do të vonojë zbatimin e detyrimeve që i ngarkon statuti i Lidhjes së Kombeve. Konferenca e Ambasadorëve – thuhej më tej, – i ka caktuar kufijtë e Shqipërisë. Vendimi i saj do t’u njoftohet shumë shpejt palëve të interesuara. – Llojd Xhorxh”
          Në bazë të nenit 16, Jugosllavia akuzohej kështu si shtet agresor kundër Shqipërisë dhe paralajmërohej se po të mos tërhiqte trupat e veta nga treva dibrane do të përjashtohej nga Lidhja e Kombeve. Në të njëjtën kohë u shpall se po nisej për në Shqipëri një komision ndërkombëtar për të vërtetuar në terren zbatimin e vendimit që mori Këshilli i Lidhjes së Kombeve më 9 nëntor 1921, për largimin e menjëhershëm të ushtrive agresore jugosllave nga Shqipëria. Megjithatë, qeveria e Beogradit i vazhdoi provokacionet për të shkaktuar trazira në Shqipëri, përpara se të vinte në kufi komisioni ndërkombëtar i caktuar për të vëzhguar zbatimin e vendimit të Lidhjes së Kombeve.
          Në fakt, këtë radhë, qeveria e Beogradit nuk pati më mundësi t’u bënte bisht akteve ndërkombëtare. Ajo mori menjëherë masa për të tërhequr ushtritë nga trualli shqiptar para se të arrinin në Dibër anëtarët e Komisionit Ndërkombëtar. Kështu, kur komisioni i përbërë nga një finlandez (J.J.Sederholm), një njorvegjez (J. Meinich) dhe një luksemburgas (Ch.Schaefer), pqasi kaloi përmes Lumës arriti në Arras më 11 dhjetor 1921, ushtritë jugosllave ishin larguar përtej kufirit 24 orë më parë. Disa ditë më vonë, ata i raportuan Këshillit të Lidhjes së Kombeve, ndër të tjera:
          “Të gjitha fshatrat që ndodhen në fushën e Drinit, kanë vuajtur barbarisht nga serbët; në pjesën më të madhe të këtyre fshatrave, shumica e shtëpive janë rrënuar. Megjithatë duket se këto rrënime u takojnë okupacioneve serbe të viteve 1913 dhe 1920, por ka mundësi që ndonjëra prej tyre të jetë rrënuar këtë vit”.
            Vendimi që mori Këshilli i Lidhjes së Kombeve më 9 nëntor 1921 për largimin e menjëhershëm të ushtrive agresore jugoslllave nga Shqipëria, ishte një fitore e madhe që korri Shqipëria në arenën ndërkombëtare, të cilën popullsia patriote e Dibrës e pagoi duke i dhënë atdheut me qindra dëshmorë. Se ç’vlerë pati kjo fitore shqiptare për palën jugosllave , do t’ia lëmë të na e thotë një studiues serb, Dragutin Nikoliqi, doktor i shkencave në fushën  e së drejtës ndërkombëtare, i cili ka shkruar ndër të tjera: “Kudo u formua bindja se Jugosllavia kishte synime agresive ndaj Shqipërisë. Ja përse qeveria jugosllave doli nga kjo grindje jo vetëm e poshtëruar, por njëkohësisht e mundur sepse kjo qeveri, në këto rrethana nuk mundi të bënte asgjë tjetër veçse të nënshtrohej përpara vendimit të 9 nëntorit 1921, kundër të cilit do të ngrihet gjithë opinioni publik i vendit” Kristo Frashëri, Historia e Dibrës, faqe 365-367. 

HISTORIANI ZEF UJKAJ I BASHKOHET FAMILJARISHT FEDERATËS VATRA

by

Dielli

Historiani Zef Ujkaj nga Tuzi i Malësisë së Madhe familjarisht iu bashkua Federatës Panshqiptare të Amerikës Vatra. Ai së bashku me bashkëshorten Helena dhe djalin Glauk erdhën plot gëzim e krenari për tu bashkuar me Vatrën, familjen më të madhe patriotike në diasporën shqiptare. Familja Ujkaj u prit nga Editori i Diellit Sokol Paja i cili u shpjegoi imtësisht rolin dhe etapat në të cilat ka kaluar Dielli dhe Vatra që nga krijimi e deri në ditët e sotme. Historiani Zef Ujkaj shkollimin fillestar dhe të mesëm e ka kryer në vendlindje. Shkollen e lartë për Histori pranë Universitetit “Luigj Gurakuqi” në Shkodër ndërsa ato pasuniversitare në Institutin e Historisë, Qendra e Studimeve Albanologjike. Zef Ujkaj ka qenë pjesëmarrës në disa konferenca shkencore kombëtare dhe ndërkombëtare dhe po ashtu artikullshkrues i parë dhe në bashkëpunim në disa raste. Për një periudhë pothuajse 10 vjeçare është marrë me aktivitet politik në Mal të Zi, duke dhënë kontribut të konsiderueshëm në luftën për të drejtat e shqiptarëve në Mal të Zi. Për 1 vit punoi si mësimdhënës në Tuz dhe më pas u transferua për të jetuar e punuar në New York. Bashkëshortja e Zefit Helena studimet e larta i ka kryer pranë Universitetit të Janinës, në degën Filologji, specializuar në Gjuhën bizantine dhe moderne greke. Studimet pasuniversitare i ka kryer pranë Qendrës së Studimeve Albanologjike, në degën Gjuhësi. Vatra dhe Dielli i shprehin mirënjohje familjes Ujkaj për angazhimin në Vatër dhe i falenderojnë për mbështetjen e pakufijshme.  

AUTONOMIA STRATEGJIKE, NËSE EVROPA DO TË BËHET E RRITUR

by

Nga FRANCESCA BASSO

“Corriere della Sera”, 29 shtator 2021   Përktheu: Eugjen Merlika

Autonomia strategjike. Është hyrja në moshën e pjekur të Bashkimit evropian, ka të bëjë me përmasën e tij gjeopolitike. Ai që i zgjoi Vëndet e BE qe Donald Trump që, si president i Shteteve të Bashkuara, me “America first” të tijin ka shtrënguar bashkimin të përsijasë se si duhet t’i mbrojë interesat e tij edhe pa çadrën amerikane: Kina, Rusia, Hindia, por edhe SHBA janë të gjithë shemër në fushën financiare, industriale dhe teknologjike.

Autonomi strategjike do të thotë për 27 Shtetet antare, që të ecin së bashku mbi terrene që deri tani nuk ka qënë e mundur të përshkohen, si ai i mbrojtjes së përbashkët. Në mënyrë paradoksale, qe pikërisht presidenti i ri i Shteteve të Bashkuara Joe Biden, që e shpejtoi me mënyrën se si drejtoi tërheqjen nga Afganistani dhe çështjen Aukus, marrëveshjen mbi sigurinë të nënëshkruar nga SHBA, Mbretëria e Bashkuar dhe Australia në padijen nga Brukseli e në kurriz të Francës e të bastit të saj miliardar mbi nëndetëset.

Një aksident diplomatik që krijoi tension ndërmjet dy brigjeve të Atllantikut, në prag të Këshillit Tregëti e Teknollogji, të ideuar nga Washingtoni dhe Brukseli pikërisht për të përtërirë aleancën. Biseda telefonike e butë ndërmjet Biden-it dhe Macron-it e zhbllokoi gjëndjen (mbledhja ishte e ngrirë) e dje u mbajt takimi i parë në Pittsburgh. Mbi tryezë ishte bashkëpunimi në pesë zona strategjike në kah kundër kinez, edhe se në dokumentin përfundimtar Kina nuk u përmënd kurrë: kontroll mbi eksportin e materialeve të ndjeshme, mbikqyrje mbi investimet e jashtëme, zgjuarsia artificiale, zhvillimi i zinxhirit të furnizimit të gjysëmpërçuesve, sfida tregtare globale kundër praktikave të tregut.

Në përfundimet Franca kërkoi ndryshime, ndërmjet të cilëve autonominë e BE në gjysëmpërçuesit. Një ngulmim që i bezdisi Vëndet e tjera. Frika është se Parisi do të kërkojë t’a ndërpretojë autonominë strategjike evropiane në kah thjesht francez.   

“Corriere della Sera”, 29 shtator 2021   Përktheu Eugjen Merlika