Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Sot ndryshoi ora, pse ndodh kjo?

by

Nga Rafael Floqi/

Me përfundimin të kësaj të diele, është koha për ta kthyer orën mbrapsht. Ndërsa ne do të fitojmë një orë gjumë, perëndimi i diellit do të vijë një orë më herët.

Ju pëlqen apo jo, është koha për t’u kthyer përsëri. Shumica e Shteteve të Bashkuara dhe Kanadasë janë gati të kalojnë në orën standarde, duke lëvizur orët një orë mbrapa të dielën në mëngjes. Ndryshimi zyrtar i orës erdhi në orën 2 të mëngjesit, kur orët “rikthehen” në 1 të mëngjesit. Kjo do të thotë që ju do të flini një orë shtesë – por punëtorët gjatë natës do të kenë një orë të caktuar në turnet e tyre. Lindja e diellit do të vijë një orë më parë; ashtu do të jenë perëndimet e diellit. Perëndimet më të hershme të vitit do të ndodhin gjatë gjashtë javëve të ardhshme.

Dëshironi të dini se si veprimet tuaja mund të ndihmojnë në ndryshimin për planetin tonë? Pajisjet e automatizuara dhe elektronike, në shumicën e rasteve, duhet të ndryshojnë automatikisht kohën. Por do t’ju duhet ende të rregulloni manualisht kohën në pajisjet e vjetra, si dhe në mikrovalët, sobat dhe në disa automjete. (Sa për mua, unë ende nuk e kam rregulluar sobën time, e cila ka pulsuar një herë të gabuar që nga një ndërprerje e energjisë elektrike në korrik).

Kur filloi ora e ditës ?

Ideja e orës së diellit ka ekzistuar që nga viti 1784, kur Benjamin Franklin e propozoi atë si shaka. Ai i kishte shkruar një letër satirike redaktorit të Gazetës së Parisit duke llogaritur shumën që parizienët mund të kursenin në qirinj nëse ndryshonin oraret e tyre gjatë dimrit.

Gjermania zbatoi orarin e ditës në vitin 1916, dhe Shtetet e Bashkuara e bënë këtë në 1918. Fillimisht nuk ishte e pëlqyer nga fermerët, sepse ata kishin më pak kohë për të korrur dhe përgatitur mallrat në mëngjes përpara se të hapeshin tregjet. Vetëm në vitin 1966 hynë në fuqi ligjet për kohën e kursimit në mbarë vendin. Gjatë viteve 1940 dhe 1950, shtetet, qarqet dhe madje edhe qytetet morën vendimet e tyre. Kjo doli veçanërisht konfuze për industrinë e transportit.

Akti Uniform Time i vitit 1966, i cili u vu në praktikë vitin e vijues, caktoi datat gjatë të cilave koha e kursimit të ditës do të hynte në fuqi çdo vit. Shtetet u lejuan të tërhiqeshin – për sa kohë që kohët ishin të qëndrueshme në mbarë vendin. Është interesante se Departamenti i Transportit kishte për detyrë të zbatonte legjislacionin.

Në ditët e sotme, shumica e Shteteve të Bashkuara janë në të njëjtën rregull kur bëhet fjalë për “kthimin prapa” të dielën e parë të nëntorit. Sidoqoftë, ka përjashtime të dukshme: Arizona, Haëaii, Samoa Amerikane, Guam, Ishujt Mariana Veriore, Porto Riko dhe Ishujt e Virgjër të SHBA. (Arizona është një rast interesant: Kombi Navajo, i cili përfaqëson një të katërtën e tokës në Arizona, e mbajti përsëri. Pjesa tjetër e Arizonës hoqi kohën e ditës në vitin 1968 dhe mbeti ë përgjithmonë në orën standarde.)

A do të ndalojmë ndonjëherë ndryshimin e orës?

Nëse nuk ju pëlqen “të ktheheni prapa”, ky është në rregull – shumica e njerëzve nuk e bëjnë këtë. Në fakt, ka pasur disa përpjekje në Kongres për t’i dhënë fund praktikës. Shumica kanë dështuar.

Ka edhe disa vende në verilindje që mendojnë se vende të tilla si Providence, Rhode Island; Hartford, Konektikat; dhe Bostoni duhet të jetë në një zonë kohore të ndryshme nga pjesa tjetër e homologëve të tyre kohorë lindorë. Ka pasur propozime për të zhvendosur Neë England në kohën e Atlantikut, që do të thotë se Bostoni dhe Nova Scotia, për shembull, do të ishin në të njëjtën zonë kohore. Një propozim në vitin 2016 fitoi tërheqje, me shpresat për të eliminuar perëndimin e diellit para orës 16:30. (Perëndimet më të hershme të diellit në Boston ndodhin në orën 16:11 gjatë javës së parë të dhjetorit, edhe pse lindja e diellit zvarritet para orës 7 të mëngjesit.)

Por merrni parasysh këtë: në qytetin më verior të vendit – Utqiagvik, Alaska – dielli nuk do të lindë për 62 ditë. Dhe asnjë ndryshim i orës nuk do ta ndryshojë këtë.

KOSOVA AND THE AMERICAN ELECTIONS

by

The future of the Republic of Kosova must and can only be determined by the majority of its people

Agim Aliçkaj

The American elections this year began in the very cold weather of the state of Iowa. These elections are showing to be very difficult and strange, democratic but not quite normal. America is the land of wonders, where everything is possible. No one knows who will win this time. The Democratic Party, after President Biden withdrew from the race due to serious age problems, has nominated Vice President Kamala Harris as its candidate for President. She is a minority female, relatively unknown compared to Trump, and considered very liberal.

The candidate of the Republican party, former President Trump, almost 80 years old, convicted of 34 criminal offenses, is complicated and unpredictable. He refused to accept the lost 2020 election, which prompted his supporters to attack the Temple of democracy – Capitol Hill. The American democratic system prevailed.

There are several issues that influence the decision of American citizens on who they will vote for, such as the economic situation, immigration, reproductive rights, foreign relations, etc. But this time it seems that the voters will decide more against than for the candidate. Empty promises, lies and lack of courtesy are worrying. The division and hatred for political opponents has reached its peak.

Supporters of candidate Trump think that the policies of the Biden administration, especially out-of-control immigration, are destroying America. Those of Mrs. Harris considers Mr. Trump as mentally unstable and dangerous with dictatorial tendencies, who could destroy American democracy.

Vice President Harris’s strongest supporters are women, some minorities and Republicans unhappy with former President Trump’s behavior. Whereas, the greatest support for Trump comes from nationalists, extreme conservatives, isolationists and men, especially those of a younger age who believe that dictatorship offers strength and security.

Principled Republicans, former Vice President Mike Pence, Liz Cheney, Mitt Romney and hundreds of others are especially important. They are offended by former President Trump’s behavior, blame him for inciting the January 6 attack on Capitol Hill, and consider him a danger to their party and American democracy. They hope that Trump’s defeat will lead the Republican party to the path of the famous former president Ronald Reagan.

The American elections are of special importance for Kosova and the Albanian nation. America has helped the creation of the state of Kosova and is interested in protecting it as a historic humanitarian and strategic project. However, American support for Kosova may change in intensity and form, depending on world problems and the geopolitical interests of the current administration.

The administration of former President Donald Trump did nothing essential for Kosova, except for the recognition of independence from Israel for its own and Israel’s interests. The emissary Richard Grenell was completely corrupted by the Serbian fascist regime and tried together with the opposition to destroy Kosova’s democracy, to divide or bring Kosova under the control of Serbia through the Economic Normalization Agreement.

Neither the administration of President Biden had any success in resolving the conflict with Serbia. This comes as a surprise, because he is personally considered a great supporter of Kosova and a harsh critic of the Serbian genocide in Bosnia and Kosova.

The main mistake was because, occupied with major world problems, his administration left Kosova issue to European ruthlessness and injustice. The unilateral European policy of appeasing the Serbian aggressor and subjugating the victimized people of Kosova failed. The American policy also failed.

The question arises, which side should the Albanian-American community support and vote for?

The reality is that the Albanian-American community is divided on both sides. Action and cooperation with both major parties has been very successful for the last four decades. An example for this is the Albanian-American Civic League led by the legends of lobbying in Washington Joe DioGuardi and Shirley Cloyes DioGuardi.

This time, after a deep consideration and assessment of many facts, even Joe Dioguardi, who is a conservative Republican, came out in support of Mrs. Kamala Harris. Shirley and the majority of the AACL Board share the same position. We think Trump is unpredictable and has the potential to make drastic harmful decisions. With President Harris, the worst that can happen is that the status quo continues for a while longer.

We do not judge those compatriots and activists of our community, who for their own reasons support candidate Trump. However, we expect them to use their contacts with his headquarters to ensure support for the interests of Kosova and the Albanian nation, and not take photo-ops and tasks to put pressure on the government of Kosova.

And let’s not forget that the Serbian-American chauvinist community mostly supports Trump and has created a special relationship with the emissary Grenell who is fully at the service of Serbian interests.

It just became known that Vice President Harris addressed the Albanian-American community with a letter thanking them for their contribution and inviting them to participate in American democracy. This should make it easier for us to vote for her.

Regardless of who wins these elections, our work in Washington in the interest of Kosova and the national cause must continue. Exercising influence in any administration through the US Congress brings favorable results.

Kosova must ensure American support by strengthening democracy, the economy and the rule of law of the state, not by making concessions to the destructive Serbian and unjust European demands. The Serbian association without the recognition of independence from Serbia and the entry of Kosova into NATO means suicide.

The people of Kosova have in their hands that in the elections of February 9, the governing of the country to be trusted for another term to the trio of hope, ability and security, President Vjosa Osmani, PM Albin Kurti and Speaker Glauk Konjufca. They should be careful not to be divided in these decisive moments for Kosova. Kosova and the entire Albanian nation still needs them united.

Strong, uncorrupt and democratic leaders, supported by the majority of the people, are a guarantee for the state of Kosova.

The opposition is still totally confused, it is not clear to them that in order to win the elections they need to apologize for the mistakes of the past and become better than the position. Cursing, unnecessary criticism, slander and attitudes similar to those of the Belgrade fascists do not work. Albania’s PM Edi Rama is preoccupied with the rehabilitation of Serbia and corrupt actions in Albania.

The most important thing is that the existence of the Republic of Kosova cannot depend exclusively on anyone and on any American or European administration. The future of the Republic of Kosova must and can only be determined by the majority of its people, no one else.

Although not perfect, the US is still the strongest, most democratic and best country in the world. America is home to people of many backgrounds and ethnicities from all over the world. Kosova is the youngest country in the world, while the Albanian people are among the oldest and most peaceful in Europe.

Therefore, the American people and the Albanian people are protected by God himself.

Congratulations and good luck in the elections on November 5, our dear America!

Zgjedhjet 2024 në SHBA dhe Kosova: Çfarë Duhet të Dijmë!

by

Faton Bislimi/

Me afrimin e zgjedhjeve të nëntorit në SHBA, të gjithë sytë janë të kthyer nga gara presidenciale mes Kamala Harris dhe Donald Trump. Përveç garës për president, një tjetër çështje vendimtare është se cila parti do të marrë shumicën në Kongres – në Senat dhe në Dhomën e Përfaqësuesve. Kjo do të ketë ndikim të thellë për shqiptarët dhe, veçanërisht, për Kosovën. Gjerësa stabiliteti i Ballkanit vazhdon të jetë i brishtë, rezultati i këtyre zgjedhjeve do të përcaktojë orientimin dhe intensitetin e mbështetjes amerikane për Kosovën dhe të ardhmen e marrëdhënieve SHBA-Kosovë.

Kamala Harris dhe Trashëgimia e Mbështetjes Amerikane për Kosovën

Nëse Kamala Harris zgjidhet presidente, shqiptarët e Kosovës mund të presin që mbështetja e SHBA-së për vendin të vazhdojë dhe të përforcohet, duke pasur një administratë që e sheh Kosovën si një aleat strategjik në rajon. Kamala Harris përfaqëson vlera të përbashkëta me ato të Joe Biden, i cili ka pasur një rol të veçantë dhe të pandërprerë në mbrojtjen e interesave të Kosovës në Washington që nga ditët e tij si senator. Harris do të përpiqet të forcojë procesin e integrimit të Kosovës në strukturat ndërkombëtare, duke siguruar që Kosova të mbetet një partner i besueshëm dhe i mbrojtur nga rreziku i destabilizimit rajonal.

Donald Trump dhe Marrëveshja e Washingtonit e Shtatorit 2020

Në shtator të vitit 2020, administrata Trump ndërmjetësoi Marrëveshjen e Washingtonit midis Kosovës dhe Serbisë, e cila përqendrohej në normalizimin ekonomik midis dy vendeve. Ndërkohë që kjo marrëveshje kishte synim krijimin e mundësive ekonomike, ajo nuk trajtoi çështjet politike dhe të sigurisë që janë në themel të marrëdhënieve problematike midis Kosovës dhe Serbisë, duke mos përfshirë njohjen e ndërsjellë dhe çështjet e të drejtave të njeriut. Një fitore e mundshme e Trump do të sillte një qasje më të distancuar ndaj stabilitetit afatgjatë të Kosovës dhe Ballkanit, duke e zhvendosur fokusin në interesat ekonomike, por duke lënë pas dore nevojën për mbrojtjen e sovranitetit të Kosovës. Trashëgëmia e administrates Trump, sidoqoftë, nuk ishte pa gjurmë pozitive për Kosovën: ajo mundësoi themelimin e ushtrisë së Kosovës, si dhe solli njohjen shumë domethënëse nga Izraeli.

Rëndësia e Shumicës në Kongres për Kosovën dhe Shqiptarët

Nëse Demokratët arrijnë të ruajnë ose të fitojnë shumicën në të dyja dhomat e Kongresit, shqiptarët dhe Kosova do të përfitojnë një mbështetje më të qëndrueshme dhe më të plotë. Demokratët tradicionalisht kanë qenë të angazhuar për promovimin e të drejtave të njeriut dhe demokracisë në mbarë botën, dhe kanë treguar një përkushtim të qëndrueshëm ndaj Kosovës. Me shumicën e tyre në Senat dhe Dhomën e Përfaqësuesve, politikat që mbrojnë sovranitetin e Kosovës do të kishin më shumë mundësi të kalojnë, dhe përpjekjet për njohjen ndërkombëtare të Kosovës do të forcoheshin. Një Kongres nën udhëheqjen e Demokratëve do të mundësonte gjithashtu që mbështetja financiare dhe diplomatike për Kosovën të ruhej dhe të rritej.

Nga ana tjetër, nëse Republikanët fitojnë shumicën në një ose të dyja dhomat e Kongresit, mbështetja për Kosovën do të përqendrohej më shumë në marrëveshjet ekonomike dhe më pak në çështjet e të drejtave të njeriut dhe sovranitetit. Ndonëse disa Republikanë kanë treguar mbështetje për Kosovën, politika e përgjithshme e partisë për Ballkanin gjatë administratës Trump ka qenë më e paqëndrueshme dhe më e fokusuar në marrëveshje pragmatike, ku mund të mungojë mbështetja afatgjatë dhe e palëkundur që Kosova ka kërkuar nga SHBA.

Çfarë Do të Thotë për Kosovën Shumica e Kongresit?

Për shqiptarët në përgjithësi dhe për Kosovën në veçanti, një Kongres nën kontrollin e Demokratëve ofron shpresa për një angazhim më të madh të SHBA-së në Ballkan dhe për stabilitetin afatgjatë të Kosovës si shtet i pavarur. Me shumicën e Demokratëve, Kosova mund të presë një mbështetje më të fortë në përballjen me sfidat ndërkombëtare, duke përfshirë përpjekjet e Rusisë dhe të Serbisë për të ndikuar në rajon. Një Kongres i tillë do të përpiqet të rrisë bashkëpunimin ushtarak dhe ekonomik midis Kosovës dhe SHBA-së dhe të mbështesë Kosovën në përpjekjet e saj për anëtarësim në organizatat ndërkombëtare.

Nëse Republikanët fitojnë shumicën, politika për Kosovën mund të përqendrohet më shumë në marrëveshje pragmatike ekonomike dhe në qasje që minimizojnë angazhimet afatgjata në Ballkan. Një fitore e Republikanëve në Kongres do të mund të çonte drejt një rishikimi të përkrahjes strategjike, duke lënë hapësirë për lëshime të mundshme ndaj Serbisë dhe duke krijuar një presion më të madh mbi Kosovën për të bërë kompromis në çështje themelore të sovranitetit. Krejt kjo, nën supozimin se një Administratë Trump fokusin do e kishte tek Rusia dhe lufta me Ukraninën, respektivisht përfundimi i saj i menjëhershëm.

Harris v. Trump dhe Dialogu Kosovë-Serbi

Me specifikisht, casja e Washingtonit ndaj dialogut mund të ndryshojë nëse ka ndryshim në qeverisjen e SHBA-ve. Mos të harrojmë, demokratët janë multilateralistë, pra, duan të kryejnë punë duke provuar të kënaqin të gjithë, gjersa republikanët janë goxha unilateralistë, pra, nuk mërzitën fort për të tjerët por fokusohen në objektivat e tyre. Këto janë atribute ideologjike të dy taborreve kryesore politike ne SHBA.

Andaj, neve si klasë politike dhe shtet, duhet të jemi të gatshëm qe të vazhdojmë e ruajmë marrëdhënjen tonë me SHBA në cilindo variant. Dallime mund të kemi, por ato kurrë s’duhet të bëhen hendek në marrëdhenjet Kosovë-SHBA ngase edhe nëse ne kemi të drejtë, fatkeqësisht në kohën e zhvillimeve dinamike ndërkombëtare në të cilën jemi tash, pragmatizmi dhe interesat madhore gjeostrategjike te SHBA-ve marrin prioritet. Kosova asnjëherë s’duhet të dalë nga orbita e interesave gjeostrategjike amerikane ngase është pikerisht kjo orbite që na solli deri tek liria e pavarësia.

Shqiptarët dhe Kosova: Një Zgjedhje që Do të Prekë të Ardhmen

Rezultatet e zgjedhjeve të nëntorit në SHBA nuk janë vetëm një çështje për të ardhmen e Amerikës, por një vendim me ndikim të thellë për të ardhmen e Kosovës dhe të shqiptarëve në Ballkan. Duke u mbështetur tek mbështetja e SHBA-së për Kosovën si një aleat i besueshëm dhe i përhershëm, shqiptarët janë të vetëdijshëm se një administratë pro-Kosovës dhe një Kongres që ndan të njëjtat vlera do të përforcojnë qëndrueshmërinë dhe sigurinë e vendit në një rajon të paqëndrueshëm. Ndërsa amerikanët vendosin për presidentin dhe përbërjen e Kongresit të ardhshëm, shqiptarët e Kosovës dhe diaspora në Amerikë presin me shpresë që zgjedhjet e ardhshme të sigurojnë një partner të palëkundur për pavarësinë dhe të ardhmen e Kosovës.

Dr. Faton Bislimi është aktivist politik në SHBA dhe ish-Deputet i Kuvendit të Kosovës nga LDK.

SHKOLLA SHQIPE “ARDHMËRIA”, GJUHË DHE IDENTITET KOMBËTAR NË MËRGATËN SHQIPTARE TË ANGLISË

by

Aida Haziri, mësuese e shkollës shqipe “Ardhmëria” në Londër, Angli, rrëfen ekskluzivisht për gazetën “Dielli”, Organ i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës VATRA, New York, ruajtjen e gjuhës shqipe, identitetit kombëtar, historisë, kulturës dhe traditës shqiptare në Londër, Angli, nëpërmjet mësimit të gjuhës e kulturës shqipe dhe aktiviteteve edukative e patriotiko-kulturore. Me mësuesen Aida Haziri bisedoi Editori i “Diellit” Sokol Paja.

HISTORIKU I SHKOLLËS SHQIPE “ARDHMËRIA”

Që në formimin e saj në vitin 2005, me drejtues Z. Lutfi Vata, Shoqata Ardhmëria është e vetmja shoqatë në Mbretërinë e Madhe, e fokusuar në mësimin e gjuhës shqipe, si gjuhë e dytë për fëmijët e lindur në Britani. Shoqata Ardhmëria ofron edukim të plotë të gjuhës dhe kulturës shqiptare për fëmijët dhe familjarët shqiptarë. Kemi klasa shqipe në dymbëdhjetë shkolla të ndryshme, në Londër dhe jashtë saj, për të gjithë femijët shqiptare, ku përfshihet mesimdhënia e gjuhës shqipe dhe aktivitete kulturore. (shkollat janë në Westminister, Croydon, Bromley, Bexleyheath, Catford, Palmers green, White City, Luton, Northampton, Oxford, Battersea, Reading). Ofrojmë aktivitete të ndryshme sportive dhe kulturore për fëmijët me qëllim që të jenë të shëndetshëm dhe të krijojnë dashuri për vendin dhe kulturën e tyre si vallet tradicionale shqiptare. Organizojmë aktivitete kulturore për të festuar festat kombëtare, me qëllim gjuha dhe traditat të jetojnë në të gjithë brezat.

Përpiqemi shumë që të rrisim dhe të përmirësojmë arritjet e tyre në fushën e edukimit. Një kontribut të madh e jep në përkrahjen e familjeve shqiptare për integrimin e tyre në jetën britanike. Është e rëndësishme për kolektivin e Shoqatës Ardhmëria të punojë shumë që të rrisë konfidencën secilit shqiptar që drejtohet për ndihmë tek ne dhe ti drejtojmë e orjentojmë ata që të marin të gjitha shërbimet që janë të mundura për to.

NË QENDËR TË VËMËNDJES KATËRKËNDËSHI: NXËNËS, PRINDËR, SHKOLLË, MËSUES

Jo vetëm ne, në shkollat shqipe të Ardhmërisë, por të gjitha shkollat shqipe në diasporë kemi në përdorim kurrikulën e miratuar nga të dyja Ministritë e Arsimit, të Shqipërisë dhe të Kosovës. Planet mësimore bëhen në bazë të materialeve që përdoren për çdo nivel. Vetë mësuesit janë të përgjegjshmëm të planifikojnë orët mësimore, lidhur me numrin e javëve që kemi në shkollë dhe me temat mësimore që do të zhvillohen në një klasë dhe për secilin nivel. Mos harrojmë që ne kemi dy apo tri vivele në një klasë, pra kemi klasa kolektive, sepse numri i nxënësve është i pamjaftueshëm për të pasur një klasë me nxënës të të njëjtës moshë. Kjo e vështirëson punën e një mësuesi në diasporë, aq më tepër që shumica e mësuesve janë vullnetarë.

Ne kemi gjithmonë në qendër të vëmëndjes katërkëndëshin, nxënës, prindër, shkollë, mësues. Bashkëpunimi me prindërit nuk ka munguar asnjëherë, por duhet të jemi të sinqertë që jo të gjithë prindërit shqiptarë janë të interesuar për t’i sjellë fëmijët e tyre në shkollat shqipe. Ata prindër që i sjellin fëmijët kanë një interes të madh, që fëmijët e tyre të mësojnë ta flasin, shkruajnë dhe lexojnë bukur gjuhën shqipe. Ata shpesh ndihmojnë në klasë, kur një mësuese ka nëvojë për ndihmës, ndihmojnë kur zhvillojmë aktivitete të ndryshme në shkollë dhe jasht saj.

MËSIMI I GJUHËS SHQIPE SI FORMË E RUAJTJES SË IDENTITETIT KOMBËTAR TË SHQIPTARËVE NË LONDËR

Shkollat shqipe të Ardhmërisë bëjnë dy ose tre orë në javë (kjo sipas kërkesave të prindërve), çdo të shtunë ose të dielë. Gjatë kohës së tyre në shkollë, fëmijët bëjnë lëndën e gjuhës shqipe, të shoqëruar më elementë të gramatikës, sipas niveleve të ndryshme, bëjnë lexim dhe shkrim, më pas mësim rreth kulturës dhe traditave shqiptare dhe në fund, për ta bërë sa më tërheqëse shkollën shqipe, bëjnë lojra të ndryshme, ose art, ku çdo temë ndërthuret me përdorimin e gjuhës shqipe.

Ne organizojmë shumë aktivitete madhështore gjatë një viti shkollor, ku përfshihen shkollat me nxënësit, prindërit, mësuesit dhe i gjithë komuniteti shqiptar. Aktivitete si Dita e Flamurit, Pavarësia e Kosovës, Dita e Mësuesit dhe Nënës, Dita e fëmijëve etj….

SHTETI BRITANIK TREGON VËMËNDJE NDAJ KOMUNITETEVE

Ne jemi me fat që jemi në Britaninë e Madhe, sepse këtu ka një rëndësi të madhe mësimi i gjuhëve të huaja dhe është në qendër të vëmëndjes mësimi i gjuhës së nënës. Shqiptarët janë një komunitet i ri në Britani (afër 30 vjeçar) dhe kemi bërë shumë për një kohë të shkurtër që jemi këtu, në krahasim me komunitetet e tjera. Shteti Britanik tregon vëmëndje ndaj komuniteteve sepse zhvillimi i një komuniteti në shoqërinë Angleze tregon qartë zhvillimin e vendit. Ne bëjmë aktivitete të përbashkëta me shoqata të tjera shqiptare dhe me komunitetet e tjera, ku marrin pjesë edhe anëtarë të Parlamentit Britanik.

Vitin e kaluar në Mars, 2023, unë isha e ftuar në Parlamentin Britanik me rastin e Festës së Mësuesit, 7 Marsin, ku fola për përvojën time në mësimdhënie në shtetin Anglez, dhe kjo gjithmonë e lidhur me punën dhe kontributin që unë kam dhënë në ndihmë të komunitetit shqiptar në Angli. Ishte hera e parë që Festa e Mësuesit festohej në Parlamentin Britanik dhe gjithashtu një eksperiencë e paharrueshme për mua.

MËSIMDHËNIE PËRMES TEKNOLOGJISË, VËSHTIRËSITË NË MËSIMDHËNIE ME FËMIJËT ME DY GJUHËSI

Mjetet kryesore që ne kemi në përdorim të mësimit të gjuhës shqipe, janë librat, kompletet “Gjuha Shqipe” , të niveleve 1,2 dhe 3, të cilat vinë nga bashkëpunimi i dy vedeve tona, Shqipëria dhe Kosova. Mësimi për shumicën e shkollave shqipe, zhvillohet në ambientet e shkollave angleze, ku ne paguajmë qeranë me çmimin që caktohet nga drejtoria e çdo shkolle. Edhe pse teknologjia në këto shkolla është shumë e avancuar, në shumicën e tyre ne nuk kemi qasje në teknologji, nuk lejohemi të përdorim projektorët, kompjuterat apo mjete të tjera në klasë. Ne lejohemi të përdorim vetëm klasën, dërrasën e bardhë, tavolinat dhe karriget.

Kuptohet që ka edhe vështirësi, siç e përmenda edhe më lart për nivelet e ndryshme në një klasë dhe sfidat që kanë mësuesit në këtë rast. Por një vështirësi tjetër është edhe kur fëmijët vinë në klasë pa ditur asnjë fjalë të gjuhës shqipe dhe kjo është si rezultat i mospërdorimit të gjuhës shqipe në familje dhe i martesave më kombësi të ndryshme. Zakonisht kur nëna është shqiptare dhe babai i huaj fëmijët ka raste që edhe flasin pak shqip, por kur është e kundërta, fëmijët pothuajse nuk flasin asnjë fjalë shqip.

EFEKTI QË KA PASUR TE FËMIJËT NË RRITJEN E NDJENJËS PATRIOTIKE MËSIMI I GJUHËS SHQIPE

Në shkollat shqipe të Ardhmërisë, krahas gjuhës shqipe, ne i kushtojmë shumë kujdes edhe historisë, gjeografisë, zakoneve dhe traditave të kombit tonë. Të gjitha këto janë pjesë e programit tonë vjetor, ku fëmijët mësojnë shumë për vendet tona, heronjtë tanë, njerëzit e njohur që na kanë përfaqësuar në botë me aftësitë e tyre në fusha të ndryshme. Ne gjithashtu i kushtojmë shumë kujdes temave të ndryshme shoqërore si “Të drejtat e fëmijëve”, “Bulizmi” ose “Ngacmimet” në shkollë dhe jashtë saj. Bëjmë eskursione të organizuara në vende historike dhe në Muzetë Britanike, ku fëmijët bashkë me familjet e tyre të njihen më kulturën Britanike dhe të vedeve të tjera në Botë.

KUSH ËSHTË MËSUESJA AIDA HAZIRI?

Unë jam Aida Haziri. Kam 26 vite që jetoj në Londër. Në vitin 1988 mbarova studimet e larta për Gjuhë-Letërsi dhe më emëruan mësuese të gjuhë-letërsisë në një fshat të largët të rrethit të Elbasanit. Këtu përjetova shumë experienca të vështira dhe të bukura dhe hodha bazat në profesionin tim si mësuese. Kështu iu shtua edhe një mësuese tjetër numrit të mësuesve në familjen time të madhe( 17-të mësues). Punova 7 vjet si mësuese në fshat në shkolla tetëvjeçare dhe të mesme. Më pas u transferova në qytet ku punova si mësuese e anglishtes në gjimnaz. (Anglishten e dija shumë mirë dhe e kisha të mbrojtur). Në vitin 1998 u largova nga Shqipëria dhe erdha në Angli, në Londër. Menjëherë fillova punë në një restorant grek, ku punova për 8 muaj. Pastaj fillova punë në një kopësht fëmijësh, privat. Këtu mu dha mundësia të shkoj në kolegj dhe të mbaroj të gjitha nivelet e gjuhës angleze. Në kolegj studjova edhe për “Child care education” NVQ Level 2 dhe 3.

Dhe “Bilingual teacher assistance” Këto kurse më mundësuan të filloj punë në shkollë fillore si TA, ndihmës mësuese. Në vitin 2003 fillova punë në Sutton ( në jug të Londrës), ku punova për Komunitetin Shqiptar në atë zonë dhe jepja mësimin e gjuhës Shqipe. Me të gjithë vështirësitë që kishim ateherë, ku klasa kishte 51 fëmijë të moshave të ndryshme (5-15 vjeç) dhe unë isha e vetmja mësuese, për të mos i kthyer fëmijët në shtëpi, i ndaja në dy grupe dhe bëja 5 orë mësim çdo të shtunë. Materialet për mësimin e gjuhës shqipe i bëja vetë, sepse në atë kohë nuk kishim asnjë libër në shqip, veç dy abetareve. Një experience e shkëlqyer dhe e paharrueshme.

Ne vitin 2009 fillova të punoj në shoqatën Ardhmëria, në fillim si mësuese dhe shumë shpejt si coordinatore dhe supervisor e shkollave të Shoqatës. Detyrë të cilën e bëj edhe tani. Në vitin 2010 fillova përsëri studimet në Open University (part time) ku studjova gjuhën Angleze dhe Letërsinë Boterore. Gjatë kësaj kohe mu dha mundësia të punoj në British Museum si përfaqësuese e Komunitetit Shqiptar në Londër. Isha anëtare e një grup pune, që organizonim shumë aktivitete për fëmijët e komuniteteve të ndryshme. Kjo punë më dha mundësinë të njihem me shumë njerëz dhe ta bëj kombin Shqiptar, Shqipërinë, Kosovën, traditat dhe zakonet tona, më shumë të njohura. Kjo u përjetua shumë, sidomos me aktivitetet që arrita të bëj çdo muaj Nëntor me rastin e festës së flamurit dhe Pavarësisë së Shqipërisë. Parada e veshjeve tradicionale shqiptare ka lënë të mahnitur shumë vizitorë të Muzeumit Britanik për vite me rradhë.

Kam punuar shumë vite si përkthyese ku në shumicën e rasteve me binte të bëja dy punë në ditë dhe kjo për të ndihmuar sa më shumë bashkatdhetarët në nevojë.Në Mars të vitit 2015 fillova punë në FCDO ( Në Ministrinë e jashtme të Britanisë së Madhe) si Professional language trainer. Ku u mësoj gjuhën shqipe të gjithë dipllomatëve britanikë, që emërohen si Ambasador apo zëvëndës Ambasador në vendet shqipfolëse. Me shumë pasion vazhdoj të punoj edhe tani, dhe kjo punë më jep shumë kënaqësi. Nuk ka gjë më të bukur kur gjatë javës ke punuar për t’jua mësuar gjuhën shqipe të rriturve dhe të shtunën je në mes të fëmijëve shqiptarë, për t’jua mësuar edhe atyre gjuhën tonë të bukur. Kam organizuar shumë seminare, konfereca dhe aktivitete të ndryshme në bashkëpunim me organizata të tjera.

Kohët e fundit në bashkëpunim me Anglo-Albanian Assossiation dhe Ambasadën e Shqipërisë në Londër organizova eventin “Marubi në Londër”, një event shumë i suksesshëm. Tani kam themeluar edhe Organizatën e Gruas Britanike-Shqiptare. British-Albanian Women Assossiation (BAWA). E cila ka për qëllim të ndihmojë shumë gra, për çdo gjë që ato të kenë nevojë, si për edukimin, informimin, fuqizimin, përfshirjen dhe promovimin e tyre.

Letërkëmbimi i Vasil Germenjit dhe faqja tjetër e historisë

by

Instituti Albanologjik i Prishtinës,

Prof. Dr. Emin Kabashi

Këshilltar shkencor

(Fjalë për veprën e Elez Osmanit kushtuar Vasil Germenjit)

Përkufizimi

Jeta historike e popullit shqiptar, herë ka pasur vetëm njërën anë të ndriçuar, herë tjetër ka mbetur nëpër arkivat e botës, kurse të shumtën e herëve është mohuar ndriçimi i tërësishëm i periudhave historike, i ngjarjeve që janë zhvilluar, andaj edhe shumë veprimtarë të çështjes kombëtare kanë mbetur ose të panjohur, ose janë njohur pjesërisht. Një fat të këtillë e ka pasur edhe figurua shumë planesh e atdhetarit me traditë, Vasil Germenjit. Ishte nip i Themistokli Germenjit, andaj ngjarjen e parë që e kishte vëzhguar nga afër në shtëpinë e tij, ishte Kongresi i Manastirit, i vitit 1908, që kishte zhvillua punimet në hotelin e familjes së tij. Po ashtu, siç del edhe nga letërkëmbimi që ka studiuar Elez Osmani, prof. Ai ishte njohës i mirë i të gjitha rrethanave që kishin ndodhur në Shqipëri, që para dhe gjatë Luftës së Dytë Botërore, si dhe rrethanat që ishin krijuar pas ardhjes në pushtet të sistemit komunist shqiptar.

Letërkëmbim që dëshmon rrugën historike të popullit shqiptar

Çka dëshmon letërkëmbimi i Vasil Germenjit? Cila ishte gjendja e mërgatës shqiptare, sipas këtij letërkëmbimi? A kishte mundësi që shqiptarët të merreshin vesh për të ardhmen e atdheut? Dua të besoj se këto janë dilemat kryesore të tërësisë së shpëtuar të letërkëmbimit të Vasil Germenjit, me të cilin është marrë Elez Osmani. Po ashtu, në shumësinë e interesimeve të Vaasil Germenjit, përherë dhe kudo, siç thuhej, me bukë, apo pa të, përherë në vend të parë ishte çështja e Shqipërisë etnike, ashtu siç e kishte mësuar nga i ungji dhe babai, por edhe nga tërë Rilindja jonë kombëtare. Kudo që shqiptarët, me veprimin e tyre, me punën dhe angazhimin e tyre, bënin diçka të mirë për atdheun e tyre, Vasil Germenji ishte ai që i inkurajonte, ai që gëzohej për secilën fletushkë, gazetë, apo revistë që dilte në gjuhën shqipe. Në shtrirjen e përgjithshme të interesimeve të tij, siç del nga ky letërkëmbim me të cilin është marrë Elez Osmani, Vasil Germenji me vetëdijen më të lartë kombëtare, gjithë veprimtarinë e tij, gjithë angazhimin e tij intelektual, gjithë veprimtarinë në institucione të ndryshme ndërkombëtare, ia kishte kushtuar lirisë së Shqipërisë, duke kërkuar nga mërgata shqiptare, kudo që ishte ajo, që të mos lodhej asnjëherë për të qenë në shërbim të atdheut. Qoftë edhe vetëm për këtë aspekt të vepre së tij madhore, ajo ka merituar kaherë të njihej nga shqiptarët, ka merituar të jetë botuar deri tashti, siç edhe do të duhej të ishte pjesë e edukimit të gazetarëve shqiptarë nëpër të gjitha këto periudha kohore. Kësisoj, do të shlyhej një obligim i madh kulturor ndaj veprës së Vasil germenjit, por edhe ndaj mërgatës shqiptare në përgjithësi.

Kërkesat e Vasil Germenjit për mundësinë që shqiptarët të merren vesh në mes vete

Lexuesi i këtij letërkëmbimi që e ka sistemuar dhe e ka përgatitur me përkushtim dhe njohuri, Elez Osmani, përveç aq shumë angazhimeve të Vasil Germenjit për të ndriçuar aspekte të jetës historike të popullit shqiptar, janë edhe kërkesat e tij, për mënyrën dhe mundësitë e pajtimit të shqiptarëve për të ndihmuar atdheun si të bashkuar. Në letërkëmbimin e Vasil Germenjit shumë shpesh gjendet edhe një kërkesë, që mund të përmblidhet në synimin e tij për të pajtuar anët e politikës shqiptare në shërbim të atdheut. Si e ka konceptuar Germenji këtë kërkesë, sipas gjasësh, për pushtetin aktual të Shqipërisë së asaj kohe, por edhe për mendimin e shumë partive politike të mërgatës shqiptare, ishte e pazbatueshme. Ishte e tillë për faktin, se Germenji kërkonte të hiqeshin nga përdorimi nga dorë ligjesh të shtetit, të liroheshin të gjithë të burgosurit politikë, të mundësohej kthimi i mërgimtarëve në atdhe, si dhe të krijoheshin marrëdhënie të mira me SHBA. Marrë të tërësi, letërkëmbimi i Vasil Germenjit shtrihet në të gjitha anët e jetës shoqërore që zhvillohej në atdhe, por edhe në të gjitha vendet ku ishte vendosur mërgata shqiptare. Kurdo që ka rastin të ketë në dorë ndonjë botim të kësaj mërgate, Vasil Germenji e përgëzon me aq përkushtim, sa përkufizohet me gjuhën e rilindësve tanë, kur bëhej një shërbim në të mirë të atdheut. Puna që ka bërë Elez Osmani në mbledhjen, sistemimin, fillimisht në ruajtjen e këtij letërkëmbimi është me vlerë të paçmueshme, qoftë edhe për faktin se e gjithë veprimtaria e tij është pjesë e historisë së mërgatës shqiptare, rrjedhimisht është pjesë e historisë sonë kombëtare.

Përfundim

Duke shfletuar me kujdes punën e Elez Osmanit në përgatitjen dhe shqyrtimin e letërkëmbimit të Vasil Germenjit, na vjen në mendje mësimi i lashtësisë shqiptare, se kushdo që vë një gur në kalanë atdheut, kryen një obligim moral ndaj tij, por mbi të gjitha bëhet shkollë për të ardhmen e mendësisë së shqiptarëve, se secila punë në shërbim të atdheut, vlerësohet nga brezat që vijnë. Letërkëmbimi i Vasil Germenjit e dëshmon në tërësi këtë kërkesë, sepse na mëson edhe anën tjetër të historie shqiptare, e cila pa marrë parasysh paragjykimet e mundshme, është në shërbim të lirie së atdheut, është në shërbim të çështjes së madhe kombëtare, e cila nuk është e plotë pa Kosovën dhe viset e tjera që janë lënë jashtë gjeografie së atdheut nga Fuqitë e Mëdha të kohës. Qoftë, edhe vetëm për këtë porosi të madhe që del nga letërkëmbimi i Vasil Germenjit, meriton shqyrtim, studim, analizë dhe mbështetje të përhershme.