Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Dy botë

by

Astrit Lulushi/

Qëllimi është një, rrugët për arritjen e tij janë të ndryshme. Kjo është idea. Mitet synojnë t’i fusin popujt e ndryshëm në rrugë të ndryshme drejt një synimi.

Në mitologjinë hitite, ekziston: “Në qiej, një mbret sundoi për nëntë vjet rresht dhe u rrëzua nga i biri. Në betejën e perëndive, Kumarbi, i biri i perëndisë Anu, kafshoi nga organet gjenitale të të atit. Sperma e zotit ra në tokë ku lindi dy fëmijë, lumenjtë Eufrat dhe Tigër”.

Ky mit është pothuajse identik me atë të rrëzimit të perëndisë Uran nga froni nga djali i tij Kronus. Në mitin grek, Cronus preu organet gjenitale të babait të tij, duke marrë kështu pushtetin. Nga gjaku që ra në tokë, lindën disa hyjni, më kryesorja perëndesha Afërdita. Nuk është e lehtë të zbulosh se cilët njerëz e kanë huazuar mitin, edhe pse gjithmonë ekziston rasti i një origjine të përbashkët.

Në mitologjinë japoneze është historia e perëndisë Izanagi që donte të shihte sërish motrën e tij, e cila ndodhej në botën e nëndheshme:

“Ai i kërkoi asaj të kthehej me të në botën e perëndive sepse krijimi nuk kishte përfunduar ende. Por ajo u përgjigj se kishte ngrënë tashmë nga ushqimet e errësirës dhe për këtë arsye nuk ishte në gjendje të kthehej në botën e perëndive”. Në mitologjinë greke, Zeusi urdhëron Plutonin t’ia kthejë Persefonin nënës së saj, Demeter, të cilën Plutoni e kishte vjedhur dhe e kishte sjellë në Hades si gruan e tij. Por Plutoni u përgjigj se kjo nuk ishte e mundur, pasi Persefona kishte ngrënë një kokërr shegë ndërsa ishte nëntokë”.

Fiset Korekore të Zimbabvesë në Afrikë kanë mitin në lidhje me perëndeshën e tokës Givanguru:

“Ajo ishte e veshur me një lëkurë dhie. Perëndesha kishte gjithashtu një bri që i jepte pasuri dhe bollëk”.

Leximi i këtij miti e bën të pamundur të mos mendosh për Bririn e Amaltheas, një dhi – dhe nga briri i saj Zeusi ushqehej gjatë foshnjërisë. Që atëherë, briri i ‘dhisë së malit’ ka qenë simboli i bollëkut.

Në mitologjinë greke, çifti i parë hyjnor është Urani (qielli) dhe Gaia (dheu-toka). Nga bashkimi i tyre lindën të gjithë perënditë e tjera si dhe çdo gjallesë n Tokë. Sipas sumerëve:

“Qielli u bashkua me Dheun. Më pas (Toka) mbeti shtatzënë. Urani mbolli tek ajo farën e heronjve, pemët dhe kallamishtet”. Të njëjtat ide i gjejmë në mitet afrikane: “Toka ka një bukuri të rrallë. Zoti i qiellit e fekondoi me bubullima dhe shi, dhe ajo lindi një jetë të re”.

Edhe më larg, në Oqeanin Paqësor, fiset Maori kanë një mit të ngjashëm krijimit: “Zoti i qiellit dhe perëndesha e tokës ishin prindër të shumë perëndive”.

Janë edhe mitet e indianëve të Amerikës:

“Qielli plehron Tokën”.

Pas shumë kohësh, njeriu u rebelua. Prej tij lindi shkenca qe thotë se gjithçka u krijua nga një “big bang” dhe njeriu nga një bakter i vetëm.

Si njiheshin njerëzit?

by

Astrit Lulushi/

Duka është mbiemër shumë i vjetër. Etimologjikisht, vjen nga latinishtja dux (duçe) “udhëheqës”. Gjatë Republikës Romake (p.e.s.), të gjithë udhëheqësit ushtarakë të lartë, romakë dhe “barbarë”, quheshin duçe – ishte një emërtim jozyrtar.

Termi mori një kuptim teknik gjatë epokës perandorake (e.s.) dhe nën Dioklecianin u përdor për komandantët e njësive kufitare që ishin vendosur brenda një province romake. Gradualisht, ‘dukët’ fituan më shumë detyra ushtarake dhe në disa provinca ata madje mbajtën pushtetin politik, pavarësisht ndarjes midis autoritetit civil dhe atij ushtarak të krijuar nga Diokleciani dhe Konstandini.

Pas rënies së sistemit të vjetër administrativ romak, termi dux u përdor për komandantët e forcave ushtarake, nën gjeneralët, të cilët ishin edhe qeveritarët e temave të sapoformuara. Deri atëherë, greqishtja kishte zëvendësuar kryesisht latinishten si gjuhë shtetërore (gjithmonë kishte qenë lingua franca), por një pjesë e madhe e nomenklaturës politike dhe ushtarake ishte ende latine – në fakt, latinishtja dux u bë dukë në greqisht.

Nga fundi i shekullit të 10-të, guvernatorët dhe komandantët ushtarakë të provincave më të mëdha dhe më të militarizuara (zakonisht në kufi) quheshin dukë, dhe posti ishte më i larti ndër tre të mbajtur nga guvernatorët provincialë: dukë, katepano, gjeneral (strategos). Shefi i ushtrisë nganjëherë quhej edhe doux, dhe shefi i marinës njihej si “grand dux”. Përfundimisht, termi ra në shekullin e 12-të.

Një numër titujsh dhe zyrash evropiane rrjedhin nga latinishtja dux. Dozhi venecian, duka anglez, madje edhe titulli il Duce i Musolinit – të gjithë vijnë nga e njëjta rrënjë.

Në periudhën e mesme dhe të vonë bizantine, termi doux, në formën e tij më demotike dukas përdorej si emër familjar. Familja më e rëndësishme me këtë emër ishin Dukai që fituan fronin perandorak në mesin e shekullit të 11-të me Konstandinin X. Fillimisht një klan aristokratësh ushtarakë të pasur dhe të fuqishëm nga Azia e Vogël, fituan mbështetjen e aristokracisë qytetare të Kostandinopojës, por përfundimisht u mënjanuan nga Komnenianët. Nga shekulli i 12-të, Dukai nuk ishte një familje e pavarur, por mbiemri i tyre do të përdorej ende nga të afërmit e tyre deri në fund të perandorisë.

Degët dhe familjet e kadetëve që kishin ndonjë lidhje të drejtpërdrejtë ose të tërthortë me Dukain, morën emra duke përdorur prapashtesa të ndryshme, dhe të tjerët pasuan. Në ditët e sotme ka emra Dukagjin – “gjini, fisi, familja e Dukës”. Lek Dukagjini ishte një prej tyre. Dukakis, fillimisht ishte një zvogëluese. Prandaj, Dukakis do të thotë “Duka i vogël”.

A nuk ju skuqet faqja?

by

Lek Mirakaj/

E kam fjalën për ata analistë, opinonbërës, politikanë, që pa u bërë gara, pa u shpalosur platformat e kandidatëve e kanë dhënë verdiktin e tyre solomonjan: garë fallco, garë e paracaktuar. Nuk i vë shumë faj se realisht me përjashtim të një rasti në PS ku pati garë, asnjëherë tjetër nuk ka pasur garë, vetëm shfaqje të shëmtuara, kopje të garave dhe zgjedhjeve që bëheshin te partia punës. Këtë lloj shfaqje e kemi parë edhe në dy garat e fundit të zhvilluara në PD, njëra në Korrik të 2021 dhe tjetra në zgjedhjet e foltores. E shtrova pyetjen a kanë turp? se asnjëri nga ata që japin gjykime, nuk e njeh realisht jetën dhe historinë e Gjergj Hanit. Nëse do ishin interesu për të mos u bërë qesharakë, do kishin mësuar se ky Gjergji që sipas tyre, ka hyrë si partner në ring për të plotësuar skenarin, në moshën 16 vjeçare, ka pasë guximin të sfidojë regjimin komunist, duke kërkuar atë që i mungonte, lirinë. Sa shumë njerëz sot, do kishin dashtë të kishin kurajon dhe guximin e atij fëmijë që për lirinë sakrifikoi, vuri në pikëpyetje jetën që akoma nuk e kishte filluar. Si mos të mjaftonte kjo, ai “kalamani” Gjergji që na e sollën në burgun famëkeq të Qafë Barit, e përballoi dhunën, provokimet, privimet me dinjitet, gjë që i lejon sot të kërkojë që të udhëheqë PD drejt rimëkëmbjes, drejt fitores. Nëse ai gjatë vuajtjes së dënimit do ishte thyer, sot nuk do kishte kurajon të dilte dhe të konkuronte për kreun e PD. Një kleçkë të vogël po ti gjenin hijenat e politikës do e kishin shqyer, nuk do përpiqeshin ta injoronin. Unë nuk e mbaj mend në kohën e vujtjes së dënimit, një fëmijë 16 vjeçar nuk mund të ishte në rrethin e miqësive apo marrëdhënieve personale. Po mua me mjafton fakti që Gjergji ka guxim, që është trim, që nuk është thyer në birucat e Sigurimit. Që ka ide, që është i përgatitur, dhe ka kurajën të sfidojë një politikan të kalibrit Basha, për të mos folur për kurajon për ti dalë përballë një dinosauri të politikës si Berisha, më bën ta kosideroj të denjë dhe të përgatitur, për të marrë në dorë fatet e PD. Une nuk e di se si do i përgjigjen demokratët fenomenit “Hani”, shpesh kërkohet një elitë e re, Gjergji përfaqëson atë që i ka munguar politikës shqiptare, të rënë demokratike dhe konservatore. Nëse Lulzim Basha do e konsiderojë Gjergjin kafshatë të lehtë për t’u kapërdirë, i them gabohesh. Njerez si Gjergji nuk jane kukulla për të zbukuru dekore, janë kocka të forta për tu përtypur.

Pa mëdyshje, besoj se me 29 korrik, do kemi një garë të vërtetë, ku njëri nga dy kandidaturat, të dyja të denja për kreun e PD, do marrë një PD të etur për ta qeverisur Shqipërinë në drejtimin e duhur.105000 vota pro dhe 300000 vota abstenuse, mezi po presin që PD t’i kthehet idealeve për të cilat u kriju dhe t’i kthejë shpresën popullit, se një epoke e re po vjen, se tranzicioni i tejzgjatur artificialisht në mënyrë të qëllimshme i përket historisë. Klloun të paguar, bëni gadi skenarin numër 2, jeni të stazhonuar në ndryshim ngjyrash as edhe kameleoni ju a ka zili, PD po vjen, me Gjergjin apo Lulin demokratet do vendosin, jo ju të dalë bojet. Ju bën nder të tregoni pak respekt për historinë e Gjergjit dhe atë që ai përfaqëson, pastaj po të jeni demokratë votoni për të mirën e PD-së.

Hështja e Putinit shpërfaq paknaqësinë e tij në frontet e luftës

by

Nga XHAVIT ÇITAKU/

Kundërofensiva e ukrainase është ende në fazën fillestare, ndërkaq sfida është përpjekje për të thyer linjat e thella të mbrojtjes ruse. Ekziston mundësia, edhe pse ajo është e vogël, që lufta të fitohet këtë vit dhe të ketë një armëpushim, thonë njohësit e kësaj fushe. Ndërtimi i linjave të mbrojtjes nga Rusia ka vazhduar prej muajsh. Linjat janë të thella, të fortifikuara dhe përmbajnë fusha të minuara. Ato përbëjnë një mbrojtje të qëndrueshme që e bën të vështirë për Ukrainën, vëren Joakim Paasikivi, nënkolonel, i cili mëson strategjinë ushtarake në Akademinë Norvegjeze të Mbrojtjes. Sipas një raporti të institutit amerikan CSIS, bëhet fjalë për rreth 100 kilometra në tokën ukrainase ku janë vendosur llogore, fusha të minuara, tela me gjemba, argjinatura dheu dhe pengesa automjetesh.

Linja e gjatë e frontit është gjithashtu një problem për Rusinë. Ai hap pika të dobëta ku Ukraina mund të vendosë përpjekjet e saj. “Ju nuk keni mundësinë të mbuloni të gjithë këtë front me personel që supozohet të mbrojë gjithçka.” Pra, ka pika më të dobëta dhe kjo është ajo që ukrainasit kërkojnë tani – ose do të krijojnë, thotë Joakim Paasikivi.

Ofensiva në një nyje 

Për momentin ai vlerëson se ofensiva është në një kryqëzim mes fazës fillestare – ku ndër të tjera ka nisur granatimet me artileri të objektivave të rëndësishëm – dhe fazës tjetër ku vendosen brigada të rënda pas gjetjes së lokacioneve të përshtatshme për to. Ai thekson se planifikimi i Ukrainës për ofensivën nuk është bërë publik për arsye natyrore, por se zhvillimet e deritanishme janë brenda asaj që mund të pritet. Megjithatë, pritjet janë rritur kur media raportoi gjerësisht mbi rëndësinë e suksesit dhe konsideratat politike të mbështetjes perëndimore. — “Nëse e shikoni ushtarakisht mungesën e informacionit, zhvillimet atje nuk janë për t’u befasuar. Do të ishte mirë nëse do të kishte shkuar më shpejt, por gjithashtu nuk do të ishte e çuditshme nëse do të kishte shkuar më ngadalë”. Kjo, megjithatë, është brenda qëllimit të një rezultati të imagjinuar, thonë ekspertet në fushën e mbrojtjes dhe të sigurisë si dhe strategjisë luftarake, që po e përcjellin grabitjen imperialiste të Rusisë në Ukrainë.

Mund të jetë vendimtar

 Nëse Ukraina dështon në ofensivën e saj, nëse vendi ngec dhe nuk thyen linjat e mbrojtjes ruse, pritet një luftë e zgjatur e shkatërrimit. Por ofensiva ka potencialin të jetë vendimtare për të gjithë luftën, thekson Paaskivi – “Unë besoj se lufta mund të fitohet këtë vit në atë masë që situata të ndryshohet në atë mënyrë që rusët të kuptojnë qartë se “operacioni i tyre special ushtarak” nuk do të ketë kurrë sukses. Mund të detyrojë një fitore të Ukrainës, që ose do të thotë se rusët do të arrijnë në përfundimin se duhet të tërhiqen, ose se Ukraina ka një pikënisje të mirë për vitin e ardhshëm, thotë ai. — Mund të ndodhë që në retrospektivë mund të shohim se ishte kjo ofensivë që fitoi luftën.

Sulmet e natës më të efektshme

Kundërofensiva e Ukrainës po zhvillohet kryesisht nën mbulesën e errësirës, ​​raportojnë disa media. Një komandant ukrainas thotë se planet kundërofensive duhet të rregullohen. Sipas grupit të ekspertëve ISW Kundërofensiva e Ukrainës vazhdoi të përparojë në të paktën në tre drejtime. Oleksandr Syrskyi, komandanti i forcave tokësore të Ukrainës, thotë, sipas al-Jazeera, se situata është e tensionuar dhe se planet për kundërsulm duhet të rregullohen. “Megjithëse forcat tona po përparojnë në jug dhe armiku po humb territor dhe vendbanime në atë drejtim, armiku vazhdon të lëvizë disa nga njësitë e tij më të afta luftarake drejt Bachmutit dhe ta kombinojë atë me zjarr të rëndë artilerie dhe sulme ajrore kundër forcave tona”. pozicionet”, thotë ai. Sipas Forbes, sulmet ukrainase po ndodhin gjithnjë e më shumë gjatë natës. Nën mbulesën e errësirës, ​​forcat ukrainase që përparojnë janë më pak të dukshme për helikopterët, avionët dhe dronët rusë. Forcat ukrainase janë pajisur edhe me sisteme moderne të armëve perëndimore, për të cilat thuhet se kanë optikë nate më të mirë se ato ruse, nga të cilat ukrainasit po përpiqen të përfitojnë. “Pajisjet e importuara kanë optikë të shkëlqyer të natës. Ata mund të zbulojnë, synojnë dhe kontrollojnë saktësinë e zjarrit të tyre. Prandaj, armiku zgjedh natën”, shkruan një bloger ushtarak rus, sipas Forbes. SHBA-ja ka furnizuar ushtrinë ukrainase me pajisje për shikimin e natës që të paktën që nga viti 2018. Për më tepër, automjete të tilla si tanket Leopard dhe automjete të tjera të blinduara kanë optikë të avancuar. Vetë ukrainasit heshtin për taktikat e tyre, përkundrazi është pala kundërshtare ajo që konfirmon sulmet e natës. “Arsyeja kryesore është zvogëlimi i efektivitetit të aviacionit; e dyta është zvogëlimi i humbjeve nga goditjet e sakta të dronëve kamikaze të divizionit tonë të 42-të; e treta është të përfitojmë nga avantazhet e pajisjeve të furnizuara nga perëndimi”, shkruan Vladimir Rogov. një udhëheqës i informuar nga Rusia i pjesëve të okupuara të Zaporizhzhya, në Telegram, sipas CNN.

Përse ndodhi vizita e disa udhëheqësve të shteteve afrikane në Ukranë?

Udhëheqësit e Afrikës së Jugut, Senegalit, Zambisë dhe Bashkimit Afrikan, si dhe përfaqësues të Ugandës, Egjiptit dhe Kongos-Brazzaville vizituan Ukrainën të premten e shkuar me qëllim që të jenë në gjendje të prodhojnë një plan paqeje. Por analisti i Sky News Sean Bell shkruan se paqja në Ukrainë është ende një synim i largët. Megjithatë, ai shkruan se është “pa dyshim” se lufta një ditë do të përfundojë në të vërtetë dhe se atëherë do të jetë e mundur të vërtetohet se pushtimi ishte një dështim rus. “Do të jetë një mësim i rëndësishëm për vendet e tjera me ambicie të ngjashme, dhe lufta mund të kontribuojë për një botë më të qëndrueshme në terma afatgjatë,” përfundon ai. Korrespondenti i lajmeve “Ekot” për Afrikën, Richard Myrenberg thotë se delegacioni afrikan i paqës  nuk është vetëm në kërkim të paqes. Sipas tij, takimi ka të bëjë po aq me sigurimin e eksporteve të grurit rus dhe ukrainas në kontinent. Përveç kësaj, ai beson se udhëheqësi i delegacionit, Cyril Ramaphosa i Afrikës së Jugut, e sheh udhëtimin si një mundësi për të përmirësuar pikëpamjen e Perëndimit për Afrikën e Jugut, e cila është akuzuar se është afër Moskës.

Në disa artikuj të agjencive të njohura është spikatur edhe heshtja e presidentit rus Putin, i cili këtë po e bënë për të vetmën arsye se nuk i ka punët mirë në frontet e luftës pushtuese në Ukrainë. Ai, pra, para opinionit rus, por edhe ndërkombëtar, mundohet që të gënjejë hapur se si sankcionet e shteteve perendimore nuk po kanë efekt në ekonominë e këtij shteti, ndërkaq në anën tjetër thekson se në mungesë të parasë duhet ndërmarrë masa të veçanta.

“AVDYL GJOCAJ, MËSUES DHE LUFTËTAR” SI DËSHMI E LUFTËS SË LAVDISHME TË UÇK PËR LIRINË DHE PAVARËSINË E KOSOVËS

by

Sokol Paja/

Libri “Avdyl Gjocaj, mësues dhe luftëtar” i shkruar nga Prof.Besim Muhadri është një dëshmi e gjallë e luftës së lavdishme dhe sakrificave heroike për lirinë dhe pavarësinë e Kosovës. Luftëtari dhe mësuesi Avdyl Gjocaj është një dëshmitar i çmuar i përpjekjeve të lavdishme dhe heroike dhe sakrificave familjare në shërbim të lirisë së atdheut. Libri “Avdyl Gjocaj, mësues dhe luftëtar” ka vlera historike dhe studimore të veçanta pasi rrëfen betejat ky Avdyl Gjocaj ishte pjesëmarrës, përshkruhen me detaje aspekte të panjohura të luftimeve në zonën e Junikut, Kosharës e zonave përreth, paraqet dimensionin e një luftëtari dhe edukatori në kushte të jashtëzakonshme që kalonte Kosova e kombi shqiptar në përballje me regjimin gjenocidal serb.
Sakrifica e familjes Gjocaj për çlirimin e Kosovës përbën një faqe të ndritur, krenare dhe të lavdishme në historinë e luftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.
Rrëfimet e kujtimet e familjes, miqve, bashkëluftëtarëve e patriotëve për Avdyl Gjocajn përbëjnë një kontribut të çmuar në memuaristikën dhe historinë moderne të shtetit të Kosovës në luftën për lirinë dhe pavarësinë e Kosovës. Libri “Avdyl Gjocaj, mësues dhe luftëtar” i shkruar nga Profesor Besim Muhadri është një libër që i shërben çdo Instituti Historik, Katedrave Universitare, shkollave e qëndrave të edukimit pasi shpaloset më së miri virtytet dhe vlerat më të larta të shqiptarit trim, patriot. Luftëtar e burrit të mirë siç ishte Avdyl Gjocaj.
Ky libër na njeh me shumë personazhe të lirisë së Kosovës që nëpërmjet kujtimeve përjetësohen në memorien e çdo shqiptari. Patriotizmi, forca, besimi, qëndresa, trimëria, bujaria ishin vlera që Avdyl Gjocaj i transmetoi edhe të bashkëluftëtarët e tjerë, duke qenë një pikë kyçe e mbështetjes së luftës për liri e pavarësi ku me trimërinë e tij, me urtësinë e tij, vendosmërinë e tij dhe dinjitetin e tij, bashkë me trimat e luftëtarët i dhanë lirinë Kosovës. Rroftë përjetë e mot Ushtria Çlirimtare e Kosovës, nderim dhe mirënjohje përgjithmonë luftëtarëve, çlirimtarëve dhe heronjve të lirisë së Kosovës.