(Në Shkëmbin e Shqiponjave në “Eagle Rock Reservation” NJ)

Nga Keze Kozeta Zylo

Në Atdheun tim të dytë në Amerikë kemi dekada që po e nderojmë këtë ditë nga më të çmuarat dhe më domethënëset në vendin më demokratik në botë.

Dita e Përkujtimit është në javën e fundit të Majit, është një festë federale në Shtetet e Bashkuara për nderimin dhe përkujtimin e luftëtarëve amerikanë që vdiqen gjatë shërbimit në Forcat e Armatosura të Shteteve të Bashkuara.

Jam rritur me bëmat e mëdha të heronjve të të gjitha epokave, jam rritur me Heroin e Popullit Asim Zeneli ndoshta se aty në tokën e Brahim Gjonit (Atit tim) u derdh gjaku lum, u derdh gjaku i Heroit Asim Zenelit kundër pushtuesve fashistë italianë në Luftën e Dytë Botërore. Kur ishja e vogël kjo tokë përbënte një çudi, një mister, fantazi…

Dhe ja me vite e larguar nga Atdheu im në Atdheun e dytë në Amerikë, ndjej dhe prek nga afër memorialet e ngritur në nderim të luftëtarëve të Lirisë së Amerikës që datojnë që para Pavarësisë së saj dhe deri më sot.

Këtë fund Maji ne ishim në Shkëmbin e Shqiponjave në “Eagle Rock Reservation” i qarkut Essex në New Jersey, pranë Murit të Kujtesës me 3000 emra të shënuar në këtë mur graniti.

Natyrisht nuk shkojmë vetëm për të shprehur mirënjohjen, por dhe udhëhiqemi nga vepra e tyre ashtu siç thotë President John F. Kennedy se: “As we express our gratitude, we must never forget that the highest appreciation is not to utter words but to live by them.” Që përkthehet: “Ndërsa shprehim mirënjohjen tonë, nuk duhet të harrojmë kurrë se vlerësimi më i lartë nuk është të thuash fjalë, por të jetosh sipas tyre.”

Në këtë vend të ngritur qindra metra mbi nivelin e detit në një hapësirë marramendëse ku mund të shohësh lehtas Manhattanin, Verrazano Bridge dhe New Jersey ndodhet Memoriali 9-11 i Eagle Rock Reservation i qarkut Essex që quhet Muri i Kujtesës.

Ky vend u zgjodh për memorialin, pasi në mbrëmjen e 11 shtatorit 2001, në ditën e terrorit të tmerrshëm mbi kullat binjake dhe më gjerë, shumë njerëz u dyndën në këmbë drejt pikës së lartë të favorshme për të parë kullat në Manhattan dhe për të ndarë bashke hidhërimin, pikëllimin dhe dhimbjen që pushtoi popullin amerikan dhe botën.

Në sheshin e memorialit është dukshëm libri prej bronzi ku tregon jetët e qarkut Essex të humbur në atë ditë të tmerrshme dhe pranë është një helmetë zjarrfikësi.

Në murin e Kujtesës, janë shkruajtur emrat e 3000 personave që humbën jetën në sulmet e 11 shtatorit në Kullat Binjake, Pentagoni, dhe katër fluturimet e linjave ajrore janë gdhendur në murin graniti 120 këmbë.

Në vitin 2011, në përvjetorin e 10-të të sulmeve, një copë çeliku dhe betoni 7,400 paund i Tregtisë Botërore është vendosur aty.

Një kapele oficeri policie është vendosur në një piedestal të shkurtër graniti në të djathtë

Të vajzës Gabriella. Është një kopje e kapeleve të NYPD me “911” gdhendur në gur ku lexohet: “Me mirënjohjen më të thellë nga njerëzit e Essex County, New Jersey, në kujtim të 37 Oficerëve te policisë së qytetit të Nju Jorkut, Autoriteti 37 i oficerëve të policisë së Nju Jorkut dhe Nju Xhersit, dhe Personeli i Shërbimeve të Emergjencave që sakrifikuan jetën në krye të detyrës, më 11 shtator 2001.

Në një pllakë bronzi njihet guximi i Urgjencës Mjekësore, Teknikët që u përgjigjën në Ground Zero dhe përtej lumit Hudson.

Libri monumental prej bronzi 4-këmbë nga 7-këmbë liston emrat e 58 njerëzve nga Essex County që humbën jetën. Shqiponja 8-këmbëshe, bronzi, me përmasa reale ka krahët e saj përhapur në fluturim të plotë dhe qëndron me një pamje drejt Manhatan-it dhe ish vendit te Kullave Binjake.

Një skulpturë bronzi me përmasa reale e një vajze të re me emrin Gabriela që mban një

Arushe pelushi përfaqëson më shumë se 1000 fëmijë që humbën një prind, vëlla, motër, gjysh apo gjyshe pjesëtar tjetër të familjes në këto tragjedi. Ajo kujton se është për të ndihmuar në rindërtimin e jetës së këtyre fëmijëve dhe për të bërë gjithçka që ne mund të përmbushim shpresat dhe ëndrrat e atyre që i kishin humbur.

Statuja e Qenit besnik në nderim të 350 qenve të shpëtimit

Një pllakë pranë statujës fillon me një citim të poetit anglez të shekullit të 18-të, Alexander Pope: “Historitë janë më të mbushura me shembuj të besnikërisë së qenve sesa të miqve.”

Më shumë se 350 qen kërkim-shpëtim u thirrën në aksion, më 11 shtator 2001. Ata u përleshën mbi mbeturinat e djegura të Kullave Binjake, duke përdorur të gjitha shqisat e tyre për të gjetur të mbijetuarit – pa dobi. Nga Daschunds te Golden Retrievers, qentë dhe pronarët e tyre, të gjithë të trajnuar mirë për misionin, u mahnitën nga paaftësia e tyre për të gjetur një shpirt të gjallë. Ata bënë më të mirën e tyre edhe në vendin e Pentagonit. Ndërsa realiteti i situatës u bë plotësisht i dukshëm, depresioni arriti tek ata që u përgjigjën të parët, pronarët dhe kafshët e tyre, dhe së shpejti, qentë filluan të luanin një rol tjetër – atë të ngushëlluesit. Ata u përkulën pranë punëtorëve duke marrë një moment pushim nga punët e tyre rraskapitëse, mbështetën një kokë mbi gju, burrat dhe gratë ngushëlloheshin nga prekja e ngrohtë e kafshës – dhe qeni shpërblehej me ledhatime dhe fjalë të buta. Qentë e kërkim-shpëtimit kanë shërbyer gjatë ngjarjeve traumatike në të gjithë botën, nga Oklahoma City në Haiti, duke na kujtuar vazhdimisht lidhjet e pathyeshme që ne ndajmë si njerëz me ta.”

Një figurë prej bronzi me fener te ndriçuar ngjall ndjenja kujtimi, vigjilencën dhe dëshirën për të rindërtuar dhe rinovuar besimin në veten tonë dhe në mënyrën tonë të jetesës amerikane.

Duke u ndodhur pranë këtij Muri të Kujtesës me vete paqësisht bën një betim solemn që Heronjtë jo vetëm nuk duhet të harrohen, por del detyrë immediate t’jua mësosh brezave që të nderohen dhe të bëhen frymëzim për vepra më të mira dhe më të bukura për të ardhmen.

Përkujtimi i 11 Shtatorit të Eagle Rock të Qarkut Essex u kushtua në tetor 2002, pak më shumë se një vit pas sulmeve. Elementët e tij të shumtë jane në nderim të burrave dhe grave, oficerëve të policisë, zjarrfikësve dhe reaguesve të tjerë të parë që humbën jetën në Qendrën Botërore të Tregtisë, Pentagon, në Pensilvani dhe në bordin e katër aeroplanëve që u rrëzuan atë ditë. Ishte i vetmi memorial i 11 shtatorit që renditi të gjithë 3000 emrat e viktimave deri në vitin 2011, kur u kushtua Memoriali i Qendrës Botërore të Tregtisë. Në vitin 2009, Memoriali i Qarkut Essex 9/11 u zgjerua për të përfshirë një monument që nderon 33 anëtarët e ekuipazhit të fluturimit në bordin e katër aeroplanëve që u rrëzuan. Në vitin 2011, një artefakt prej 7400 paundësh prej çeliku dhe betoni nga themelimi i Qendrës Botërore të Tregtisë u instalua në vend dhe një pllakë bronzi iu kushtua për të nderuar teknikët e urgjencës mjekësore që iu përgjigjën Ground Zero dhe atyre që ofruan ndihmë për njerëzit që ktheheshin nga Nju Jorku përtej lumit Hudson.

Pak histori të kaluar

Gjatë Luftës së Parë Botërore, Thomas Edison, i cili jetonte në parkun Llewellyn aty pranë dhe kishte një laborator në West Orange, përdori kazinonë Eagle Rock, tani Pavioni i Highlawn, për të kryer eksperimente për ushtrinë. Thomas Edison gjithashtu filmoi një pjesë të një prej filmave të parë “The Great Train Robbery at Eagle Rock” në 1903.

Garat dhe pushimet me karroca në Eagle Rock Hill Club janë një kujtim shumë i largët tashmë për Eagle Rock Reservation, por pikat e papërlyera të favorshme mbeten ende. Shumë njerëz dynden në këtë vend me automjetet e tyre dhe jo me karroca për të marrë atë që ofron horizonti. Eagle Rock ka tavolina të shumta pikniku, barbekju dhe hapësira të hapura për tubime shoqërore dhe festa. Belvederi i stilit viktorian është i pozicionuar në mënyrë të përkryer për pamje të horizontit dhe një hapësirë fantastike për foto.

Rezervimi u projektua nga arkitekti i njohur Frederick Law Olmsted Sr., i cili gjithashtu projektoi Central Park në New York City dhe Capitol Grounds në Uashington, D.C. Karakteristikat e dukshme të arkitektit brenda parkut janë rrugët dredha-dredha, rrugët ujore të përziera natyrore, fushat e hapura, dhe pamjet, të cilat kombinohen për të tërhequr mijëra vizitorë çdo vit. Eagle Rock Reservation eksploron shumë fakte interesante dhe pak të njohura rreth parkut. Lexuesit njihen me Llewellyn Haskell, themeluesin e parkut Llewellyn aty pranë, i cili së pari bleu tokë në Eagle Rock. Shihet karroca që dikur i shërbente Eagle Rock pasi u shfaq si një zonë turistike popullore. Të përfshira janë pamja e parkut të horizontit të qytetit të Nju Jorkut dhe Hundred Steps to Eagle Rock, të njëjtat shkallë që u ngjitën nga vizitorët gati njëqind vjet më parë. Gjithashtu shihet një shënim laboratori i pabotuar më parë i shkruar nga Thomas Edison, duke dokumentuar eksperimentet e Luftës së Parë Botërore që ai kreu për Marinën e SHBA në Eagle Rock.

Ky vend, vetëm rreth 618 metra mbi nivelin e detit, ka një pamje mahnitëse të horizontit të Manhatanit dhe nga Lugina Orange e Qarkut Essex. Pavioni Highlawn, i vendosur këtu në një ndërtesë historike shekullore, shërben për ngrënie të shijshme dhe është një vend i shkëlqyer për dasma dhe festa. Eagle Rock Reservation ka gjithashtu tavolina pikniku, një memorial të 11 shtatorit, një fushë bejsbolli, një belveder piktoresk të stilit viktorian dhe shtigje të shumta për ecje, çiklizëm, vrapim dhe kalërim.

Rezervimi Eagle Rock ndodhet në Malin Portokalli, një pjesë e maleve Watchung. Vendi është emëruar për Eagle Rock, një shkëmb i zhveshur që shikon poshtë malit dhe shërben si një shënues kufitar midis Montclair dhe West Orange.

27 Maj, 2024

Eagle Rock, New Jersey

Prof. Asoc. Dr. Zaho GOLEMI & Kujtim BISHAJ

Në ditën symbol të 80 vjetorit të Kongresit të Përmetit, më 24 Maj 2024 u përurua në Komisariatin e Policisë Rrugore në Kinostudjo, Njësia Administrative Nr.4, busti i Dëshmorit të Atdheut Allaman Dervishi. Organizimi i ceremonisë u bë nga Ministria e Brendshme dhe Policia e Shtetit. Ky përurim ishte në vijim të veprimtarive përkujtimore që po zhvillohen në mbarë vendin në kuadër të “Vitit Mbarëkombëtar të 80 vjetorit të Çlrimit”. Rasti i dëshmorit të Policisë Rrugore lidhej me 20 vjetorin e rënies në krye të detyrës të Allaman Dervishit, deshmor i atdheut dhe ish punonjës i Policisë së Shtetit, në Komisariatin e Policisë Rrugore Tiranë, ku ai ishte punonjës policie. Busti u vendosur në oborrin e këtij Komisariati në nderim të tij, në prani të organizatorëve të shumtë të Policisë së Shtetit, Policisë Rrugore, komisariatit të policisë rrugore si dhe Ministrisë së Brendshme. Busti është vepër e artistit nga Puka Ardian Pepa, i cili me veprën tij e ka kthyer si të gjallë Allaman Dervishin. Dëshmori i policisë rrugore është i jetësuar në pavdekësi pranë nesh, por veçanërisht pranë punonjësve të Policisë Rrugore, të cilët duket sigur i vëzhgon dhe i këshillon se si duhet të përmbushin më mirë misionin e tyre fisnik pa rrezikuar jetën e tyre, kur ata nisen për në detyrë.

Ndërtimi i bustit të dëshmorit u mundësua nga kontributi i shoqatës Shqiptaro Amerikane të Zbatimit të Ligjit me president zotin Elton Shametaj dhe disa miqve të familjes Dervishi, që me fisnikërinë e tyre nderuan dëshmorin e atdheut dhe OKDA-në që është struktura solide e mbrojtjes së gjakut të dëshmorëve në Shqipëri. Me këtë rast fjalën e rastit e mbajti shefi i Komisariatit të Policisë Rrugore Tiranë kryekomisar Besmir Qibini, që kishte në prezencë gjithë stafin e Komisariatit dhe që u angazhuan maksimalisht në ngritjen e bustit, organizimin e ceremonisë dhe mikpritjen e mysafirëve në ditën e aktivitetit. Prezenca e punonjësve të MB-së ja shtoi vlerat për mbarëvajtjen e aktivitetit, por edhe nga drejtoria e Përgjithëshme e Policisë së Shtetit dhe drejtoria e Policisë Tiranë, përfaqësues të lartë të të cilave morën pjesë dhe përshendetën aktivitetin.

Akti sublim i Dëshmorit të Policisë Allaman Dervishi dhe figura e tij janë lartësuar edhe në librin “Flutura Shpirti i Allamanit” i autorit Sefer Pasha. Detaje mbi jetën, cilësitë dhe virtytet që mbartte Allaman Dervishi janë përshkruar në libër. Të pranishëm në këtë ceremoni sinjifikative ishin familjarë të Dëshmorit të Atdheut, Zv/ministrja e Brendshme, znj. Romina Kuko, e cila edhe përshëndeti në këtë ceremony në emër të Ministërit të Brendshëm; Zv/drejtori i Përgjithshëm i Policisë së Shtetit, drejtues i lartë Sokol Bizhga; zv/drejtori i Policisë së Tiranës, drejtues Luigj Vathi, Drejtori i Policisë Rrugore Altin Qato dhe shefi i Komisariatit të Policisë Rrugore Tiranë, kryekomisar Besmir Qibini, të cilët përkujtuan dhe vlerësuan figurën e kolegut të tyre. Merrte pjesë edhe kryetari i OKDA-së të Njësisë Administrative nr.3 zoti Kujtim Bishaj, i ftuar në mënyrë të posacme nga vetë familjarët e dëshmorit Allaman Dervishi.

Allaman Dervishi ishte lindur më 20 shtator 1969, në Kryezi të Pukës, ka qenë i martuar dhe ka aktualisht një djalë të rritur. Allamani Dervishi kishte filluar punë në strukturat e Policisë së Shtetit në vitin 1997, në kohën kur rendi e siguria në Shqipëri ishin të tronditura. Ai ishte përfshirë fillimisht në Komisariatin e Policisë së Pukës, për të vazhduar më tej në Durrës e Tiranë. Në shtator të vitit 2003 kur kishte vetëm 6 vite kontribut në radhët e policisë ishte emëruar kontrollor linje në Komisariatin e Policisë Rrugore Tiranë, ku shërbeu deri në ditën e rënies në krye të detyrës. Më datë 24 maj 2004, duke qenë në shërbim së bashku me kolegun e tij Resmi Hasanpapaj, në hyrje të qytetit të Tiranës, në Laprakë vritet në krye të detyrës gjatë kohës që po tentonin të ndalonin një mjet të dyshuar, ndërkohë kolegu i tij mbeti i plagosur rëndë. Fakt është se Allaman Dervishi edhe pse ishte në momentet më decizive të jetës me ndjenjën e lartë për detyrën në të shuar e sipër në dorën e tij shënoi targën e makinës së dy kriminelëve që qëlluan policët në krye të detyrës. Falë këtij veprimi policia gjeti në një kohë të shkurtër vrasësit që miorën dënimin e merituar sipas ligjeve të shtetit. Detaje mbi jetën, cilësitë dhe virtytet që mbartte Allaman Dervishi, si dhe kujtime sollën në këtë ceremoni edhe vëllai i tij Bilbil Dervishi, i cili e lidhi rënien e të vëllait me gjakun e derdhur nga 288 punonjës të policisë së shtetit (në tre dekada) dhe që të gjithë kanë bërë sakrificën më sublime për një Shqipëri më të sigurt. Allaman Dervishi gjatë gjithë kohës është shquar për devotshmëri, profesionalizëm e korrektësi në përmbushjen e detyrës dhe në marrëdhëniet me kolegët e qytetarët, të cilëve u shërbeu me përkushtim të rrallë. Gjaku i punonjësve të policisë që kanë dhënë jetën në detyrë e për shkak të detyrës është gjaku i shtetit. Kujtimi dhe respekti ndaj tyre na bën që ta vlersojmë e ta mbrojmë jetën po aq sa detyrën. Kujtimi i Allaman Dervishit në përvjetorin e 20-të vjetorit të rënies, është mesazh për të gjith punonjësit e policisë, të bëjnë detyrën sipas ligjit, për ata që e mbrojtën jetën me jetën e tyre, si dhe me jetën e shumë kolegëve. Krimi dhe kriminelët kanë goditur dhe vijojnë të godasin me ashpërsi, nuk kursejnë as jetët e punonjësve të policisë, duke ngritur dorën kundër shtetit. Policia e Shtetit vijon të jetë në gatishmëri dhe ti përgjigjet veprimtarisë kriminale në të gjitha rrethanat me të njëjtën ashpërsi në mbrojte të rendit e të siguris publike në Shqipëri. Nderim dhe mirënjohje në përjetësi dëshmorit të Atdheut Allaman Dervishi dhe dëshmorëve të tjerë të Policisë së Shtetit.

Ajet Delaj/

Maturimi apo zhvillimi i një shoqërie ka marrë e do marrë kohën e vet ashtu siç historikisht ka ndodhur me kombet e kësaj bote pa përjashtuar edhe regresin që realisht ka ndodhur edhe ky fenomen megjithëse fatmirësisht diçka më rrallë. Përgjatë historisë popuj të themi më mirë se kombet janë krijuar me vonë janë zhdukur e po ashtu nuk kanë arritur të konturohen si kombe apo te krijojnë shtetin e tyre për shumë popuj të botës. Për fatin e mire populli shqiptar nuk është zhdukur megjithëse nuk ka arritur të krijojë kombin e tij referuar vijave etnike të tij por ka arritur të ngjizë kombin e tij e fatkeqësisht akoma më të vogël shtetet e tij pa përmendur komunitetet e tij të shumta ku padyshim më i madhi është në Turqi, që shkon deri në gjashtë milionë.

Thashë shtetet pasi lavdi Zotit e Amerikës shqiptaret kanë dy shtete tashmë në Ballkanin Perëndimor apo më mirë të themi në Gadishullin Ilirik.

Unë personalisht i përmbahem parimit kristian të shprehur në predikim “për fajin tim, për fajin tim për më të madhin fajin tim”. Pra ato çfarë kemi përjetuar si popull e si komb Përgjatë historisë e padyshim edhe ato që do përjetojmë janë e do të jenë për fajin tonë.

E them këtë pasi si shqiptar kemi qenë për shumë kohë bashkësundues me romakët e me ndikim të madh në Perandorinë Osmane e më shumë se një shekull të lirë në Shqipëri e çerek shekulli ne Kosovë e nuk kemi ditur të administrojmë lirinë tonë . “Sulltanati” në Turqi e kulti i individit në Evropën e lindjes është lënë pas që në fillimet e gjysmën e shekullit të kaluar por për fatkeqësinë tonë kombëtare e shoqërore, ne si shqiptarë nuk kemi arritur ti kapërcejmë këto metoda të organizimit shoqëror arkaik edhe sot e kësaj dite ndërkohë që Perëndimi ka kohë që ka kaluar në demokraci e vetë mbretëritë janë shndërruar në konstitucionale.

I bashkova këto dy mënyra të organizimit shoqëror pasi “sulltanati” me diktaturat komuniste ndyshojnë vetëm në formë pasi në përmbajtje janë e njëjta gjë.

Shqiptarët si popull i vonuar nuk kanë bërë përpjekjen më të vogël për të bërë update mënyrën e organizimit të tyre shoqëror por kanë vazhduar si “sulltanat” pavarësisht emrit që i kanë vendosur sundimtarit të ri që njëlloj si sulltanati funksionon mbi fuqinë e njëshit e të rushfetit duke ndikuar drejtpërsëdrejti në shkombëtarizimin e Atdheut në këto kohë të internetit e zhvillimit të teknologjisë e shoqërive në përgjithësi.

Shikoni me vëmendje pushtetin post komunist në Shqipëri që megjithëse në Kushtetutë janë sanksionuar liritë e të drejtat themelore të njeriut, sulltani i radhës e ka kthyer Shqipërinë në çifligun e tij. Madje sulltanet e pas 90-tës janë edhe më të pandershëm se Enveri që i kishte marrë shqiptarëve gjithçka duke ju numëruar edhe pulat te shtëpia.

Thashë se janë më të pandershëm pasi ligjet i kanë bërë si Evropa natyrisht nën presionin e Perëndimit se mbetëm pa bukë në 90-tën por sundojnë si “Sulltanët” në kohën e tyre duke bërë dritën e errësirën ujin e buken për shqiptarët, duke shpërndarë prona për besnikët e tyre e kërkojnë ryshfet për sherbime që i kanë detyrim kushtetues duke e shndërruar Shqipërinë në vendin më të korruptuar të Europës e shkombëtarizuar vendin në mënyrë të frikshme.

Meqe tani ka shumë shqiptarë ne vende të ndryshme te botës cili nga ju mund të përkthejë fjalën “legalizim” pra të bëjë të paligjshmen të ligjshme e në cilin vend të botës demokratike kryeministri i vendit shpërndanë tituj pronësie?

Nuk kanë legalizuar akoma vrasjen pasi marketin e lirë e konkurues të vrasjes së shqiptarëve e kanë ngritur tashmë duke klasifikuar mafien shqiptare ndër më të rrezikshmet në Europë.

Me thënë të drejtën shoqëria shqiptare ka bërë përparim këto 34 vitet e fundit pasi nëse largohesh ngaatdheu nuk të rrasin plumbin ballit si dikur por thjeshtë pakësohen skllevërit për Sulltanin e rrallës.

Megjithatë trashëgimia e tyre komuniste i ka ndihmuar shumë për të kuptuar globalizmin e për të luftuar shkombëtarizimin kanë hequr vizat me Indinë që është 1.4 miliardë e Bangladeshi 160 milionë popullsi.

Shqiptarë duhet të kuptoni se Kombi Shqiptar po shuhet nëse sundimtarët tuaj do të vazhdojnë të sundojnë me metodat arkaike të sulltanatit e praktikat e filozofinë komuniste duke ju përjashtuar nga e drejta e pronës dhe e votës, megjithëse të drejta të sanksionuara në Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë por që kanë mbetur dhe janë në dëshirën e sulltanit të rrallës si shumë gjëra të tjera.

Në cilin vend të botës demokratike pushteti nuk zbaton vendimet e Gjykatës Kushtetuese e opozita proteston si në kohën e Haxhi Qamilit “Duam Baben”?

Në cilin vend të Perëndimit të civilizuar opozita bashkëpunon me pushtetin për të grabitur e tjetërsuar pronën e qytetarëve shqiptarë duke i futur shqiptarët në një vëllavrasje shfarosëse e bëjnë amnisti për të nxjerrë kriminelët e hajnat nga burgu për ti mbajtur shqiptarët në terror përmanent e sfiduar hapur sistemin e ri të drejtësisë të ngritur e sponsorizuar nga Perëndimi. Të gjithë mashtrojnë e askush nuk thotë se si është e mundur që vendi më i pasur e i bukur i botës për njësi të sipërfaqes është vendi më i varfër e i korruptuar i Evropës e shqiptarët e braktisin Atdheun sikur të kish rënë kolera. A ka dhe a merr kush përgjegjësi për këtë gjendje? Askush. Kombet dhe popujt që nuk luftojnë për lirinë e prosperitetin e tyre janë të destinuar të përsërisin historinë e tyre e këtu padyshim nuk bëjnë përjashtim as shqiptarët.

Nga ERNESTO GALLI DELLA LOGGIA – “Corriere della Sera”, 17 maj 2024 – Përktheu Eugjen Merlika/

Ka një pa-arsyeshmëri të tërbuar në manifestimet me të cilët nga San Françisko në Paris mijra të rinj perëndimorë po pushtojnë universitetet e sheshet për të vërtetuar mbështetjen e tyre për çështjen palestineze. Është e njëjta që, pjesërisht, po shohim në “Intifadën studentore” edhe n’Itali. Është një pa-arsyeshmëri e vendosur të mos i japë as më të voglin kujdes arsyeve të Izraelit. Për ta bota fillon sot: ndodhitë historike – që nga protektorati britanik deri në vendimin e OKB të vitit 1947 mbi lindjen e dy Shteteve, nga refuzimi i menjëhershëm i këtij vendimi nga ana e arabëve deri në serinë e gjatë të luftërave të njëpasnjëshme – gjithshka është injoruar,  gjykuar e parëndësishme  mjaft që të shprehej vetëm e sidoqoftë ajo që është e ngutëshme në shpirtërat e atyre të rinjve: nevoja për të përbindëshuar Izraelin e për t’u vërsulur kundër tij duke e shënuar me gisht si një përqëndresë  shpirtligësish.

Por nëse synimi i vërtetë mos të jetë në të vërtetë ai që çirret në kupë të qiellit, nëse nuk do t’ishte Izraeli, por një tjetër? 

Lëvizjet e të rinjve  gjithmonë, në fund janë të drejtuar kundër babait. Kundër komandës së tij që detyron bindjen ndaj normave e roleve të shoqërisë, që paraqitet detyrimisht si një lloj tredhjeje të dëshirës seksuale ose të plotfuqisë së bijve. 68-ta mëson. Por me përjashtim të pak grupeve, bijtë kryengritës të atëhershëm  frymëzoheshin sigurisht nga ide, libra, miklime. Megjithëse vendoseshin në kundërshti të rendit qenësor, ishin pjesë integrale e pasurisë kulturore ideologjike të botës së etërve. Marksi, Frojdi, Marcuse, Foucault, Laing, Niçe, Lévi-Strauss mund të viheshin më së miri n’atë që mbas njëzetë vitesh Allan Bloom do t’a quante “Kanuni perëndimor”. E njëjta gjë, në një farë mënyre mund të thuhej edhe për Leninin, madje edhe për Stalinin.

Ndërsa ai që është e ri dhe i jashtzakonshëm është fakti – në mënyrë shëmbullore i dukshëm në universitetet amerikane – që kryengritja rinore kundërizraeliane e sotme jo vetëm nuk shkërben asnjë lloj norme kulturore, aq më pak perëndimore, asnjë tekst, asnjë libër, por prapatoka e saj qëndron e gjitha në një fushë programatikisht e rrënjësisht armiqësore ndaj Perëndimit si i tillë. Në thelb protagonistët e saj e përdorin Izraelin thjesht si një simbol, si një dash për kurban. Sulmojnë Izraelin për të shprehur mospranimin e tyre kundrejt Perëndimit, historisë së tij, vlerave të tij, themeleve të antropologjisë së tij – që nga rendi i dyshgjinisë tek prindëria e themeluar mbi praninë e një burri e të një gruaje.Për secilën nga këto gjëra vihet nën padi karakteri i pandehur gënjeshtar, shtypës.

Në të vërtetë, pra, ajo që lajmërojnë manifestimet e gjithë këtyre muajve, “Inttifada studentore” e afërt, mijra thirrjet “ Palestine will be free from the river to the sea”, është një ndarje e mundëshme e Perëndimit nga bijtë e tij. 

Por nëse ata nuk arrij t’i njoh më, faji nuk është vetëm i tyre. Ndoshta është  edhe i faktit se prej kohësh  në një lloj dëshire vetëshkatërrimi, Perëndimi ka shkuar duke humbur kuptimin e historisë së tij, pra  edhe identitetit të tij. Sepse Perëndimi ka arritur në një pikë në të cilën nuk qëndron më në asgjë. Të gjithë nyjet e lidhura në dhjetëvjeçarë të gjatë po ngecin në krëhër: arsimi dalëngadalë copë copë është tashmë pothuajse i paqënë, zhdukja pasuese e traditës kulturore, ngërdheshja që shoqëron çdo propozim konservator, i barazuar në dy këmbë si një propozim reaksionar; mënjanimi i bashkuar me dënimin e çdo trajte antropologjike të së shkuarës si “e kaluar” e anasjelltas përkrahjen e çdo gjëje të re sepse është e re, edhe se të papërdorur, të çuditëshme, ”eksperimentale”: pastaj fundi i çfarëdo edukimi sentimental të njerëzve, pakuptimësia thelbësore shoqërore e marrëdhënies burrë grua, brejtja e kuptimit të atësisë e të mëmësisë, shthurja e lidhjeve familjare e të bashkësisë, rënia e çfarëdo institucioni, ideje ose politike që synon të projektojë personin  në një përmasë përmbi individuale. A nuk duket në këtë dritë sot Perëndimi? Sigurisht ; edhe shumë të drejta e një mirëqënie e mjaftueshme. Por çfarë tjetër përtej kësaj? E megjithatë përse Izraeli  atëherë? Përse hebrejtë? Përse të kemi inatin me ta? Sepse në skutat më të fshehura të psikës njihet se si janë gjërat. Sepse hebraizmi rikujton menjëherë një zanafillë: zanafillën. Është prej aty që në një farë mënyre vijmë edhe ne, është aty në një farë mënyre edhe zanafilla e jonë, ajo e Perëndimit. “Shpirtërisht ne jemi semitë”: mund t’a përsërisim edhe neve atë që tha një papë, kur bëhej fjalë për t’i u kundërvënë zotërijve të kryqit të thyer, urrejtës të qytetërimit perëndimor të cilët, jo rastësisht, shihnin tek hebrejtë, pikërisht për këtë, armikun kryesor për të asgjësuar. Bijtë e Perëndimit që për fajet tona nuk duan të njihen më në të që nga çasti që shohin në të vetëm të keqen, e që rebelohen duke dshur t’a shkatërrojnë, edhe ata , megjithë mangësinë që i karakterizon  e nuhasin si janë gjërat. Nuhasin se nëse duhet vërtetë të shpërbëhet Perëndimi, siç duan të bëjnë ata të rinj, duke larguar peshën e një atësie të gjykuar të padurueshme, atëherë ajo atësi duhet goditur në zemër, në burimin e saj. Pikërisht duke u çjerrur vdekje Izraelit, vdekje sionistëve…..

“Corriere della Sera”, 17 maj 2024 – Përktheu Eugjen Merlika.    

ASHAK/

Kolec Topalli ka lindur në Shkodër më 1938, shkollimin fillor e mori në vendlindje dhe në Berat, pastaj në Tepelenë e më tej në Portopalermo. Më 1955 mbaroi shkollimin e mesëm pedagogjik në Shkodër, ku nisi edhe punën si mësues në fshatrat e Kukësit, pastaj të Lezhës. Pa u shkëputur nga puna, mbaroi studimet për gjuhë-histori në Institutin e Lartë Pedagogjik të Shkodrës dhe pastaj për gjuhë-letërsi në Universitetin e Tiranës (1964). U diplomua, por për arsye biografie në rrethin e Lezhës u pushuan nga puna. Më vonë e emëruan arsimtar në fshatrat e Gramshit, ku qëndroi 7 vjet. Më 1971 e transferuan në fshatin Nikël të rrethit të Krujës, ku punoi deri më 1991. Edhe pse për një kohë nuk e gëzonte as të drejtën e botimit, ai i vijoi studimet me durim duke marrë gradën “kandidat i shkencave” më 1987, ndërsa gradën doktor i shkencave më 1992. Nga viti 1991 u përfshi në zhvillimet e gjithmbarshme të vendit dhe shumë shpejt u emërua Sekretär i Përgjithshëm i President it të Republikës, ku qëndroi disa vjet. Më 2006 qe emëruar këshilltar diplomat në Ambasadën shqiptare në Romë, por në krye të një viti iu kthye sërish punës shkencore. Nga viti 1994 deri më 2009 ka dhënë leksione të fonetikës historike në Fakultetin e Filologjisë të Universitetit të Tiranës. Nga 1997 filloi punën në Institutin e Gjuhësisë në sektorin e Historisë së gjuhës, ndërsa nga 2008 është koordinator shkencor në Qendrën e Studimeve Albanologjike. Si studiues K. Topalli ka marrë pjesë aktive me ligjërata, konferenca shkencore e veprimtari të tjera në kongrese e konferenca kombëtare e ndërkombëtare në qendra dhe me raste të ndryshme të Europës, përfshirë dhe veprimtaritë në Prishtinë. Për kontributin e tij në fushën c arsimit më 1993 është nderuar me titullin “Mësues i Popullit”, ndërsa për merita në fushën e shkencës më 1994 i është dhënë titulli “Drejtues kërkimesh”. Anëtar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë është zgjedhur në vitin 2008. Akademik Kolec Topalli ka botuar 17 vepra studimore-monografike, prej të cilave 10 në fushën e fonetikës historike (një e përkthyer italisht); këtë seri studimesh në fushën e fonetikës historike ai e ka përmbyllur në veprën sintezë “Fonetika historike e gjuhës shqipe” (2007). Më pas vijnë veprat: “Theksi në gjuhën shqipe” (1995), “Për historinë e hundorësisë së zanoreve” (1996), “Zhvillimi historik i diftongjeve në gjuhën shqipe” (1998), “Shndërrime historike në sistemin zanor të gjuhës shqipe“ (2000) “Sonantet e gjuhës shqipe” (2001) “Mbylltoret e gjuhës shqipe“ (2002) „Fërkimoret e afrikatet e gjuhës shqipe“ (2003) dhe “Dukuritë fonetike të sistemit bashkëtingëllor” (2004). Vepra “Fonetika historike e gjuhës shqipe” (2007) paraqet një përmbledhje të të gjitha monografive të mëparme, ndërsa “Ricerehe sulla storia dciraccento in albanese” Cosenza 2007, është një përkthim i së njëjtës vepër të botuar shqip më parë. Në fushën e gramatikës historike ai ka botuar katër vepra monografike, për ta përmbledhur gjithë këtë punë me veprën sintetizuese “Gramatikë historike e gjuhës shqipe”. K. Topalli ka botuar dy tekste universitäre në fushën e historisë së gjuhës, ndërsa ka botuar edhe “Fjalorin etimologjik të gjuhës shqipe”. Në shkencën dhe kulturën shqiptare akademik Kolec Topalli tashmë ka krijuar figurën e një personaliteti që ia ka dalë të krijojë vepër me vlera të rralla shkencore. Vdiq në Shkodër në vitin 2018.