Evropë, ndërgjegjësohu dhe lëri farsat e vjetra politike

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla Berisha

(Analizë akademike sipas së drejtës ndërkombëtare publike)

Viti 2026 po hapet në një klimë të thellë pasigurie politike dhe juridike në raportet ndërmjet Bashkimit Evropian dhe Ballkanit Perëndimor. Deklarata e përfaqësuesit evropian Sørensen, se “uron që viti 2026 të japë atë që nuk e dha viti i shkuar”, nuk përbën thjesht një shprehje shprese diplomatike, por një pranim implicit të dështimit normativ dhe praktik të Bashkimit Evropian në zbatimin konsekuent të parimeve themelore të së drejtës ndërkombëtare, veçanërisht ndaj Republikës së Kosovës.

Ky shkrim synon të analizojë këtë realitet përmes prizmit të sovranitetit shtetëror, barazisë juridike të shteteve dhe detyrimit ndërkombëtar për veprim në mirëbesim (good faith).

1. Parimet themelore të së drejtës ndërkombëtare dhe përgjegjësia evropiane

Sipas Kartës së Kombeve të Bashkuara, veçanërisht neneve 1 dhe 2, rendi juridik ndërkombëtar mbështetet mbi disa parime themelore: barazinë sovrane të shteteve,mosndërhyrjen në punët e brendshme,respektimin e integritetit territorial,dhe detyrimin për zgjidhjen paqësore të mosmarrëveshjeve.

Në raport me Republikën e Kosovës, Bashkimi Evropian ka devijuar shpesh nga këto parime duke aplikuar qasje politike oportuniste, në vend të standardeve juridike objektive. Si pasojë, është krijuar një precedent i rrezikshëm, ku një shtet i njohur ndërkombëtarisht trajtohet si subjekt me sovranitet të kushtëzuar, çka bie ndesh me vetë thelbin e së drejtës ndërkombëtare publike.

2. Dialogu Kosovë–Serbi në dritën e së drejtës ndërkombëtare

Dialogu Kosovë–Serbi, i lehtësuar nga Bashkimi Evropian, paraqet mangësi serioze kur analizohet nga perspektiva juridike ndërkombëtare. Ai karakterizohet nga:mungesa e parimit të barazisë së palëve,tolerimi i shkeljeve të vazhdueshme nga Serbia ndaj nenit 2(4) të Kartës së OKB-së, që ndalon kërcënimin ndaj integritetit territorial të një shteti,mungesa e sanksioneve efektive për pengimin sistematik të subjektivitetit ndërkombëtar të Kosovës.

Në të drejtën ndërkombëtare, mosnjohja nuk përbën të drejtë absolute, sidomos kur instrumentalizohet për qëllime destabilizuese. Serbia, duke penguar anëtarësimin e Kosovës në organizata ndërkombëtare, shkel parimin e bashkëpunimit ndërkombëtar dhe detyrimin për veprim në mirëbesim.

3. Standardet e dyfishta dhe erozioni i rendit juridik evropian

Bashkimi Evropian shpesh paraqitet si komunitet vlerash juridike dhe normative. Megjithatë, rasti i Kosovës dëshmon një diskrepancë të thellë ndërmjet normës dhe praktikës. Ndërhyrjet selektive në proceset e brendshme kushtetuese të Kosovës, presioni politik jashtë kornizës së traktateve dhe heshtja ndaj shkeljeve të hapura nga aktorë destabilizues rajonalë, përbëjnë cenim serioz të parimit pacta sunt servanda dhe të besueshmërisë normative të vetë Bashkimit Evropian.

4. Viti 2026 si moment prove juridike dhe morale

Nga perspektiva e së drejtës ndërkombëtare publike, viti 2026 duhet të shënojë:rikthimin e respektit të plotë për sovranitetin e Republikës së Kosovës,trajtim të barabartë në proceset politike dhe juridike ndërkombëtare,dhe vendosjen e përgjegjësisë juridike për sjelljet destabilizuese.

Pa njohjen e qartë dhe të pakushtëzuar të subjektivitetit të plotë ndërkombëtar të Kosovës, çdo proces dialogu mbetet juridikisht i mangët dhe politikisht i paqëndrueshëm.

5. Nga deklaratat në detyrimet juridike

Deklarata e përfaqësuesit evropian Sørensen nuk duhet të mbetet një shprehje diplomatike pa efekt juridik. Në të drejtën ndërkombëtare, deklaratat politike krijojnë pritje legjitime (legitimate expectations). Mosrealizimi i tyre dëmton rëndë parimin e besimit të ndërsjellë ndërmjet subjekteve ndërkombëtare dhe e gërryen autoritetin normativ të aktorit që i artikulon ato.

Thirrja “Evropë, ndërgjegjësohu dhe lëri farsat e vjetra politike” nuk është akt polemik, por thirrje për rikthim te rendi juridik ndërkombëtar. Nëse Bashkimi Evropian synon të mbetet aktor normativ global, ai duhet të dëshmojë se parimet e së drejtës ndërkombëtare nuk zbatohen në mënyrë selektive, por universale.

Kosova nuk kërkon trajtim preferencial. Ajo kërkon vetëm respektimin e plotë të së drejtës që i takon si shtet sovran dhe subjekt i barabartë i rendit juridik ndërkombëtar.

Viti 2026 nuk guxon të jetë një përsëritje e dështimeve të vitit që lamë pas – sepse këtë herë, përgjegjësia nuk do të jetë vetëm politike, por historike.

Ermal Hasimja/

Kur Rama i tregon SHBA-ve se mund ta zëvendësojë me Kinën në rast se vazhdon ta rrezikojë ai nuk është duke përdorur si mjet trysnie pronën e vet. Po përdor Shqipërinë. Nuk e di si e ka menduar ai vetë qëndrueshmërinë e kësaj trysnie.

Së pari, unë nuk mbaj mend që dikush të ketë detyruar SHBA-të përmes instrumentit të shantazhit. Shqipëria nuk është Venezuela natyrisht, por as arrestimi i Maduros nuk është e vetmja formë e veprimit ndalues që SHBA-të kanë në dispozicion. Ndoshta mund ta bësh Amerikën të mendohet dy herë kur ke armë bërthamore, por kur je kryeministri i vendit më të varfër të Evropës …

Së dyti, Shqipëria nuk paraqet asnjë interes ekonomik për SHBA-të për shkak të përmasave liliputiane të ekonomisë sonë. Një universitet i mirë privat në SHBA e ka buxhetin sa PBB-ja Shqipërisë. Disa sa dyfishi.

Së treti, konflikti aktual me SHBA-të nuk vjen për arsye ekonomike, por sepse krimi i organizuar shqiptar është një nga burimet kryesore që furnizon tregun e SHBA-ve me drogë latinoamerikane. Edhe nëse Rama e bën Shqipërinë lagje të Pekinit, problemin e drogës do të vazhdojë ta ketë me SHBA-të.

Së katërti, nuk njoh shqiptarë që të duan të zëvendësojnë SHBA-të me Kinën. Amerika ka qenë shumë më tepër se aleat, sepse aleat konsiderohet dikush që ka peshë të ngjashme me tënden. Amerika ka qenë sponsori madhor i pavarësisë së Shqipërisë dhe Kosovës. Në ditët më të errëta të komunizmit ne dëgjonim fshehurazi Zërin e Amerikës. Shpresa bazike e çdo shqiptari sa herë përballemi me të këqija të mëdha që nuk i zgjidhim dot vetë është “ishalla na shpëton Amerika”.

Kinezët mund të depërtojnë relativisht në vende me frymë neutrale ose antiamerikane, por ekspansioni i tyre nuk ka hapësirë në një vend ku pothuajse çdo familje, përfshirë edhe autorin e këtij statusi, ka minimalisht një person të familjes në SHBA (unë vetë nja 15). Është detyra jonë si shqiptarë, në detyrim të mirënjohjes historike dhe mbi të gjitha të interesit madhor kombëtar, të mos tolerojmë që “kërcënime” të tilla të bëhen në emrin tonë.

Rama nuk flet në emrin tim!

Nga Cafo Boga/

Sot po dëgjoja një intervistë në MCN TV ku ishte i ftuar Auron Tare, një mik imi dhe një figurë e njohur në Shqipëri në fushën e turizmit dhe trashëgimisë kulturore. Tema e diskutimit ishte Singapori si model për Shqipërinë, gjë që më tërhoqi menjëherë vëmendjen. Me sa duket, kjo nuk ishte hera e parë që ai fliste për këtë temë, prandaj sugjerimi i tij është marrë nga disa si model në kuptimin e plotë të fjalës. Z. Tare u përpoq të shpjegonte se si Singapori, në vetëm 50 vjet, u shndërrua në një nga vendet më të zhvilluara në botë, sidomos duke pasur parasysh kufizimet e tij në burime natyrore. Ndërsa disa realitete në Singapor janë të diskutueshme, ka shumë aspekte që mund të shërbejnë si shembull për Shqipërinë. Analiza e z. Tare mbi çështjet politike dhe ekonomike shqiptare ishte e goditur. Megjithatë, nuk jam i sigurt nëse ai arriti t’i bindë dëgjuesit se, edhe pse Shqipëria mund të mësojë nga Singapori, sugjerimet e tij nuk duhet të merren si një model i gatshëm për Shqipërinë.

Në këtë kontekst, dua të shtoj se prej vitesh shqiptarët kanë kërkuar modelin e përsosur të zhvillimit. Ndërsa Auroni e sheh Singaporin si provë se një vend i varfër pa burime mund të bëhet i pasur dhe i mirëorganizuar, të tjerë shohin jashtë vendit për frymëzim dhe ëndërrojnë stabilitet, prosperitet dhe institucione të forta. Këta shembuj janë të vlefshëm — por mund të jenë edhe të rrezikshëm nëse merren si projekte të gatshme për Shqipërinë.

Shqipëria nuk mund të bëhet Singapor.

Por mund — dhe duhet — të mësojë prej tij.

Më e rëndësishmja, Shqipëria duhet të shikojë drejt një modeli shumë më të afërt me realitetin e saj historik dhe politik: shtetet baltike.

Suksesi i Singaporit u ndërtua në një kontekst shumë specifik. Ai është një shtet-qytet me një kulturë politike unike, e formësuar nga autoriteti i fortë qendror dhe disiplina e rreptë shoqërore. Kjo formulë nuk përkthehet lehtë në një demokraci ballkanike të karakterizuar nga pluralizmi politik, fragmentarizimi dhe një tranzicion i vështirë postkomunist. Të admirosh Singaporin është e shëndetshme. Të përpiqesh ta kopjosh verbërisht nuk është.

Nëse Shqipëria kërkon një krahasim realist, ajo nuk duhet të shikojë drejt mrekullive të largëta, por drejt vendeve që u përballën me të njëjtat sfida në të njëjtin moment historik: Estoninë, Letoninë dhe Lituaninë.

Shtetet baltike dolën nga komunizmi pothuajse në të njëjtën kohë me Shqipërinë. Ato ishin të varfra, të brishta institucionalisht dhe të ekspozuara gjeopolitikisht. U përballën me emigrim masiv, tregje të vogla të brendshme dhe presion të jashtëzakonshëm për reforma. Pika e tyre e nisjes nuk ishte shumë larg asaj të Shqipërisë.

Megjithatë, pas tre dekadash, kontrasti është i madh.

Të tre janë anëtare të BE-së dhe NATO-s.

Të tre janë demokraci të qëndrueshme.

Estonia është lidere globale në qeverisjen digjitale.

Lituania është shndërruar në një qendër prodhimi dhe inovacioni.

Letonia shërben si nyje logjistike dhe financiare.

Ata nuk e arritën këtë përmes mrekullive — por përmes zgjedhjeve.

Së pari, ndërtuan shtetin para se të luftonin për politikën. Gjykatat, sistemi tatimor, policia dhe shërbimi civil u bënë themel, jo mendim i vonuar.

Së dyti, e trajtuan korrupsionin si kërcënim për sigurinë kombëtare, jo si zakon kulturor.

Së treti, bënë një zgjedhje gjeopolitike të qartë: Perëndimin.

Së katërti, përdorën teknologjinë për të kapërcyer burokracinë, duke ulur korrupsionin jo me fjalime, por me sistem.

Shqipëria, përkundrazi, u përpoq të ndërtonte demokracinë para se të ndërtonte institucionet. Liria erdhi para rendit. Politika para drejtësisë. Rezultati ka qenë shpesh pluralizëm pa përgjegjësi — zgjedhje pa besim.

Fuqia Ekonomike e Pashfrytëzuar e Shqipërisë

Ndryshe nga Singapori apo edhe nga shtetet baltike, Shqipëria nuk vuan nga mungesa e avantazheve natyrore. Përkundrazi, ajo zotëron atë që shumë vende të suksesshme vetëm mund ta ëndërrojnë: tokë bujqësore pjellore, klimë mesdhetare, burime të pasura ujore, minerale me vlerë, një vijë të gjatë bregdetare me plazhe ende të paprekura dhe male ideale për turizëm gjatë gjithë vitit.

Problemi i Shqipërisë nuk ka qenë kurrë mungesa e pasurive. Ka qenë mungesa e strategjisë për t’i shndërruar këto pasuri në mirëqenie të qëndrueshme.

Një ekonomi e fortë mund të ndërtohet mbi tre shtylla:

bujqësi moderne dhe eksporte ushqimore,

turizëm me vlerë të lartë dhe jo turizëm masiv,

dhe menaxhim të përgjegjshëm të energjisë dhe burimeve natyrore nën sundimin e rreptë të ligjit.

Të kombinuara me institucione të besueshme, rregulla të parashikueshme dhe investime serioze në infrastrukturë dhe arsim, këta sektorë mund të krijojnë vende pune të qëndrueshme në vend. Kështu Shqipëria mund ta ngadalësojë — dhe më pas ta ndalë — ciklin e emigrimit: jo përmes sloganeve apo nostalgjisë, por duke krijuar mundësi reale që e bëjnë qëndrimin një zgjedhje të arsyeshme, jo një sakrificë.

Një Mundësi e Humbur — dhe një Mësim

Në vitet ’90, kur industria globale e IT-së po hynte në fazën e saj më dinamike, Shqipëria kishte një mundësi reale të pozicionohej si qendër teknologjike “near-shore” për kompanitë evropiane dhe amerikane. Në atë kohë, kryetari i i-Flex Solutions — më vonë Oracle Financial Services — dhe unë përgatitëm, në mënyrë vullnetare, një dokument strategjik me tre shtylla për ta shndërruar Shqipërinë në një qendër rajonale të IT-së. Madje ishim gati të përfshinim konglomeratin indian TATA për mbështetje në zbatim dhe trajnim.

Propozimi iu paraqit kryeministrit të atëhershëm, Sali Berisha, i cili e priti me interes dhe inkurajim të sinqertë. Por, siç ndodhi shpesh në ato vite, iniciativa nuk shkoi përtej diskutimeve.

Kjo nuk ishte thjesht një mundësi biznesi e humbur. Ishte një moment zhvillimi i humbur — një kujtesë se humbjet më të mëdha të Shqipërisë nuk kanë ardhur nga mungesa e ideve apo partnerëve, por nga paaftësia për ta kthyer vizionin në politikë të qëndrueshme.

Mësimi nuk është se Shqipëria dështoi.

Mësimi është se zhvillimi ndjek logjikën, jo sloganet.

Singapori na mëson disiplinën.

Por shtetet baltike na mësojnë tranzicionin.

Ato tregojnë se si një vend postkomunist mund të kalojë nga kaosi te besueshmëria — jo duke ëndërruar përsosmërinë, por duke ndërtuar funksionalitetin hap pas hapi.

Zhvillimi në shekullin XXI nuk ka të bëjë me kopjimin e modeleve.

Ka të bëjë me zgjedhjen e parimeve dhe zbatimin e tyre me mençuri.

Shqipërisë nuk i duhet sistemi politik i Singaporit.

I duhet mentaliteti baltik: të ndërtojë së pari institucionet, të luftojë korrupsionin pa kompromis, të zgjedhë aleancat qartë dhe të modernizohet me guxim.

Sepse kombet nuk ngrihen kur pyesin:

“Kush është fajtor?”

Ato ngrihen kur pyesin:

“Çfarë duhet të ndërtojmë — dhe kush duhet të bëhemi për ta ndërtuar?”

Kjo është zgjedhja e vërtetë përpara Shqipërisë sot.

Analizë nga Rafael Floqi 

Debati për strehimin në Shtetet e Bashkuara është kthyer në një nga çështjet më të ndjeshme sociale dhe politike të këtyre viteve. Kriza e përballueshmërisë së banesave, rënia e numrit të blerësve të rinj, mungesa strukturore e inventarit dhe roli gjithnjë e më i madh i aktorëve financiarë në tregun e shtëpive një familjare kanë krijuar një situatë që prek drejtpërdrejt ëndrrën amerikane të zotërimit të shtëpisë. Në këtë sfond, deklarata e presidentit Donald Trump se do të ndërmarrë hapa për të ndaluar investitorët institucionalë nga blerja e shtëpive njëfamiljare përbën një lëvizje të fortë politike, ekonomike dhe simbolike.

Trump e artikuloi mesazhin e tij thjesht dhe goditshëm: “Njerëzit jetojnë në shtëpi, jo korporatat.” Me këtë fjali, ai përpiqet të prekë një nerv të thellë publik – ndjenjën e zhgënjimit të miliona amerikanëve që shohin çmimet e banesave të rriten, ndërsa pagat nuk e ndjekin të njëjtin ritëm dhe interesat e kredive hipotekare mbeten të larta. Realiteti është i ashpër: më shumë se 75% e shtëpive në SHBA konsiderohen të papërballueshme për shumicën e amerikanëve, ndërsa vetëm 24% e blerësve në vitin 2024 ishin blerës të parë, krahasuar me 50% në vitin 2010. Tregu po mbyllet pikërisht për ata që më parë konsideroheshin zemra e tij – familjet e reja, punëtorët me të ardhura mesatare, qytetarët që kërkojnë stabilitet.

Në këtë kontekst, vendosja e fajit te investitorët institucionalë duket e natyrshme dhe politikisht tërheqëse. Ka pamje të dukshme: kompani gjigante, fonde investimi, trasta financiare që blejnë blloqe të tëra pronash dhe i kthejnë në portofol me qira, duke e vënë familjen e thjeshtë në pozitën e qiramarrëses së përhershme. 

Reagimi i tregut financiar ndaj deklaratës së Trump-it ishte i menjëhershëm: aksionet e kompanive kryesore të menaxhimit të shtëpive ranë ndjeshëm, me Invitation Homes që humbi mbi 7% dhe American Homes 4 Rent mbi 6%. Ky reagim tregon se njoftimi nuk është thjesht retorikë; ai prek interesa të mëdha ekonomike dhe perceptohet si kërcënim real për modelin aktual të biznesit.

Megjithatë, pyetja thelbësore është: a është ky veprim zgjidhje reale për krizën e strehimit, apo thjesht një gjest populist që shënjestron një armik të përshtatshëm politik?

Së pari, duhet vënë në dukje se investitorët institucionalë zotërojnë rreth 1% të totalit të strehimit njëfamiljar në nivel kombëtar. Në disa tregje si Atlanta, Dallas apo Houston përqindjet janë më të larta, por sërish larg dominimit masiv. Kjo nënkupton se fajësimi ekskluziv i tyre për rritjen dramatike të çmimeve të banesave është i tepruar.

 Shkaqet janë më strukturore: mungesa kronike e ndërtimit të banesave të reja, kufizimet urbanistike, burokracitë e lejeve, rritja e kostove të materialeve të ndërtimit dhe interesat e larta të kredive. 

Goldman Sachs ka vlerësuar se SHBA ka nevojë për 3 deri në 4 milionë shtëpi shtesë mbi ritmin normal të ndërtimit për të ulur presionin mbi çmimet. Pra, problemi kryesor është oferta e pamjaftueshme, jo thjesht kërkesa nga investitorët.

Nga ana tjetër, është e vërtetë se në zonat ku investitorët institucionalë janë të përqendruar, ata mund të ndikojnë në rritjen e qirave dhe çmimeve të banesave. Raportet e Zyrës së Përgjegjësisë Qeveritare në 2024 treguan se në tregje të caktuara efektet janë reale dhe të dhimbshme për konsumatorin. Për një familje që humbet një shtëpi përballë një fondi investimi që blen me para në dorë dhe e nxjerr menjëherë me qira, diferenca midis statistikës dhe përvojës personale është e madhe. Ndaj reagimi emocional ndaj nismës së Trump është i kuptueshëm: shumë e shohin atë si përpjekje për ta kthyer tregun nga logjika e Wall Street-it te nevojat e Main Street-it.

Por ekspertë si Edward Pinto paralajmërojnë për pasojat e padëshiruara. Investitorët institucionalë shpesh blejnë dhe rinovojnë shtëpi të amortizuara, duke i kthyer në banesa funksionale dhe duke kontribuar, në një formë, në rritjen e ofertës cilësore. Ndalimi i tyre mund të ngadalësojë qarkullimin e pronave, t’i nxisë t’i mbajnë asetet ekzistuese dhe të reduktojë investimet në rinovim. Për më tepër, kufizimet drastike në një segment të tregut mund të deformojnë dinamika të tjera dhe të krijojnë hapësira për abuzime ose për zëvendësim nga aktorë më pak të rregulluar.

Invitation Homes, që është qiradhënësi më i madh i shtëpive njëfamiljare në vend, ra me 6%. Aksionet e Blackstone, një kompani investimi që zotëron dhe jep me qira shtëpi njëfamiljare, ranë mbi 5%. Edhe firma e kapitalit privat Apollo Global Management u ul me mbi 5%. Çmimi mesatar kombëtar i shtëpive ekzistuese njëfamiljare ishte 426,800 dollarë në tremujorin e tretë të vitit 2025, pasi arriti një rekord prej 435,300 dollarësh në verë, sipas Shoqatës Kombëtare të Agjentëve të Pasurive të Paluajtshme. Norma mesatare e hipotekës 30-vjeçare me interes fiks është aktualisht 6.19%, sipas Mortgage News Daily. Trump nuk dha detaje se si do të zbatohej një ndalim i tillë. Ai tha se planifikon të paraqesë propozime shtesë për strehimin dhe përballueshmërinë gjatë një fjalimi në Forumin Ekonomik Botëror në Davos pas dy javësh.

Senatori Tim Scott, kryetar i komisionit që mbikëqyr strehimin në Senat, tha se ndërsa e mirëpret nismën e Trump për përballueshmëri, mënyra më e mirë për të ecur përpara do të ishte projektligji i tij dypartiak “ROAD to Housing”. “Viti 2026 duhet të jetë viti kur ta zgjidhim siç duhet përballueshmërinë e strehimit për familjet punëtore. Mirëpres dëshirën e Presidentit Trump për të kërkuar mënyra për të krijuar më shumë pronarë shtëpish, veçanërisht pronarë për herë të parë,” tha Scott në një deklaratë për CNBC.

Zgjidhjet e mundshme afatgjata nuk qëndrojnë vetëm te ndalimet. Pikërisht këtu qëndron dilema: politika ndëshkuese kundrejt politikave nxitëse. Pinto sugjeron masa si lehtësimi i tatimit për qiratë brenda shtëpisë dhe inkurajimi i shteteve për të ndërtuar më shumë banesa. Po ashtu, reformimi i rregullave urbanistike, lejet më të shpejta të ndërtimit, stimulimi i ndërtimit të banesave të përballueshme dhe mbështetja e blerësve të parë me politika fiskale efektive mund të kenë ndikim më të drejtpërdrejtë sesa thjesht ndalimi i një grupi aktorësh tregu.

Megjithatë, nuk mund të injorohet dimensioni moral dhe simbolik i nismës së Trump. Në një kohë kur për shumë njerëz shtëpia është shndërruar nga hapësirë familjare në instrument financiar, sloganin 

“Njerëzit jetojnë në shtëpi, jo korporatat” e lexojnë si rikthim të një vlerë të humbur. Ndalimi i blerjeve masive nga fondet e mëdha përçon mesazhin se politika po i vë kufi financiarizimit ekstrem të jetës së përditshme. Ajo mobilizon mbështetjen e pronarëve potencialë, organizatave të mbrojtjes së pronarëve dhe segmenteve të gjera të klasës së mesme të presionuar.

Në fund, vlerësimi realist kërkon të pranojmë dy të vërteta të njëkohshme: po, investitorët institucionalë mund të përkeqësojnë problemet e përballueshmërisë në zona të caktuara; por po, ndalimi i tyre nuk mjafton për të zgjidhur krizën strukturore të strehimit. Ky është një problem që kërkon politikë të shumëanshme, ku ndërtimi, planifikimi urban, kreditimi, taksimi dhe roli i aktorëve financiarë duhen parë në paketë.

Nëse nisma e Trump mbetet thjesht instrument retorik për Davos apo shndërrohet në legjislacion konkret, mbetet për t’u parë. Por ajo tashmë ka bërë një gjë të rëndësishme: e ka vënë strehimin në qendër të debatit publik dhe e ka detyruar politikën t’i përgjigjet pyetjes së madhe të kësaj dekade – kush do të jetojë në Amerikë: pronarët e shtëpive apo qiramarrësit e përhershëm?

Nëse përgjigjja do të japë më shumë shpresë apo vetëm më shumë premtime, kjo do të varet nga guximi për të shkuar përtej gjesteve simbolike dhe për të prekur rrënjët e vërteta të problemit.

Prof. Dr. Muhamet Racaj

Universiteti “Nënë Tereza”, Shkup/

Operacioni amerikan në Venezuelë nuk përfaqëson një akt arbitrar force, por vazhdimësi të një doktrine të provuar historikisht: ndërhyrja vendimtare për të ndalur regjime të kapura nga krimi, represioni dhe destabilizimi rajonal. Ky veprim duhet parë në të njëjtin kontekst strategjik dhe moral me ndërhyrjen e NATO-s të udhëhequr nga SHBA-ja në vitin 1999 kundër Serbisë, kur u ndal spastrimi etnik, vrasjet masive dhe shkatërrimi sistematik i popullsisë civile në Kosovë.

Ashtu si atëherë, edhe sot, Shtetet e Bashkuara veprojnë mbi parimin se sovraniteti nuk mund të shërbejë si mburojë për krimin shtetëror. Kapja e Nicolás Maduro dhe transferimi i tij për gjykim nuk është shkelje e rendit ndërkombëtar, por rikthim i përgjegjësisë personale për liderët që e kanë shndërruar shtetin në instrument të karteleve dhe represionit.

Precedenti i vitit 1999: kur forca ndaloi gjenocidin

Historia e Kosovës e dëshmon qartë se veprimet e SHBA-së nuk kanë qenë as aventurë politike, as dominim imperial, por ndërhyrje shpëtuese. Në vitin 1999, pa leje nga Këshilli i Sigurimit, por me legjitimitet moral dhe historik, NATO ndali spastrimin etnik dhe vrasjet masive të shqiptarëve të Kosovës. Pa atë ndërhyrje, Ballkani sot do të kishte një realitet krejt tjetër, shumë më të errët.

Ky precedent është thelbësor për të kuptuar Venezuelën: kur mekanizmat ndërkombëtarë bllokohen dhe kur krimi institucional bëhet kërcënim rajonal dhe global, veprimi amerikan shndërrohet në faktor stabiliteti.

Energjia, siguria dhe përgjegjësia globale

Është e vërtetë që Venezuela ka rezerva kolosale të naftës, por reduktimi i ndërhyrjes amerikane vetëm në aspektin energjetik është analizë sipërfaqësore. Në një botë të përballur me krim transnacional, narkotrafik dhe financim të destabilizimit përmes shteteve të dështuara, kontrolli mbi regjime kriminale është pjesë e sigurisë globale. Administrata amerikane, ashtu si në vitin 1999, nuk e fshehu vendosmërinë e saj. Mesazhi ishte i qartë: shtetet që shndërrohen në platforma të krimit ndërkombëtar nuk mund të mbrohen pas parullës së sovranitetit.

Mesazh për Ballkanin: sovraniteti nuk është alibi

Prononcimet analitike të kohëve të fundit e lexojnë rastin e Venezuelës si paralajmërim edhe për hapësira të tjera problematike, përfshirë Ballkanin. Kjo nuk është kërcënim për shtetet demokratike, por sinjal për regjimet që burojnë nga zgjedhje të manipuluara dhe që mbijetojnë përmes lidhjeve me krimin dhe propagandës pseudo-sovraniste.

Në Ballkan, tentativa për të mbrojtur struktura të komprometuara duke përdorur narrativën e “ndërhyrjes së huaj” bie ndesh me përvojën historike të Kosovës. Pikërisht ndërhyrja amerikane ishte ajo që shpëtoi popullin shqiptar dhe krijoi bazën për stabilitet afatgjatë.

Fuqia amerikane si garanci e rendit të ri

Rendi ndërkombëtar nuk ka rënë; ai është riformatuar. SHBA-ja vazhdon të jetë faktori kyç që vendos vijat e kuqe ndaj krimit shtetëror, qoftë në Evropë, Amerikën Latine apo gjetkë. Në këtë kuptim, veprimet amerikane nuk minojnë stabilitetin global, por e ruajnë atë.

Përfundim

Nga Kosova e vitit 1999 te Venezuela e sotme, veprimet e Shteteve të Bashkuara tregojnë një vijë të qartë: kur diplomacia dështon dhe krimi shtetëror kërcënon jetën e njerëzve dhe stabilitetin rajonal, forca bëhet mjet i domosdoshëm për mbrojtjen e paqes. Për shtetet e vogla, përfshirë ato të Ballkanit, mesazhi është i qartë: aleanca me SHBA-në nuk është rrezik për sovranitetin, por garanci për mbijetesë, siguri dhe stabilitet.