Kapja oligarkike, instrumentalizimi i marrëveshjeve themelore, fragmentimi i përfaqësimit politik shqiptar dhe relativizimi i arritjeve kushtetuese formojnë një zinxhir të pandërprerë që synon të mbajë drejtësinë larg dhe integrimin evropian në nivel retorik. Mesazhi është i qartë dhe i pashmangshëm: ose sundimi i ligjit bëhet i panegociueshëm dhe shteti çlirohet nga frika e drejtësisë, ose Maqedonia e Veriut do të mbetet peng i një oligarkie që prodhon kriza.

Nga Prof.dr Skender ASANI

Në historinë e çdo shteti ekzistojnë momente kur krizat nuk mbeten më sinjale paralajmëruese, por shndërrohen në prova përfundimtare të një rendi që ka hyrë në fazën e tij mbrojtëse. Vitet 2024 dhe 2025 për Maqedoninë e Veriut përfaqësojnë pikërisht një udhëkryq të tillë. Para syve të publikut dhe partnerëve ndërkombëtarë shpaloset jo një përplasje politike e zakonshme, por një reagim i strukturuar dhe i koordinuar i oligarkisë ndaj rrezikut ekzistencial që përfaqëson drejtësia dhe integrimi evropian. Ky vit ka ekspozuar më qartë se kurrë hendekun midis retorikës dhe veprimit, midis premtimeve të mëdha dhe paaftësisë për t’i bërë ato realitet. Nuk është thjesht një vit tjetër tranzicioni; është një vit që ekspozon dobësitë sistematike, shkatërron besimin qytetar dhe risjell në pah rrezikun e konsolidimit të tranzicionit të pafund.

Për herë të parë pas tre dekadash tranzicioni të zgjatur, oligarkia maqedonase del hapur nga prapaskenat, duke përdorur të gjitha instrumentet e saj për të mbajtur nën kontroll proceset shtetërore. Politika, ekonomia,media dhe institucionet janë vënë në funksion të një qëllimi të vetëm: pengimin e reformave që mund ta çojnë vendin drejt një procesi të pakthyeshëm të sundimit të ligjit. Ky mobilizim nuk buron nga ideologjia, por nga paniku, paniku i një elite që e di se integrimi evropian nuk toleron pandëshkueshmërinë.

Thellësia e këtij shqetësimi bëhet e qartë kur analizohet krahasimi rajonal: Mali i Zi dhe Shqipëria kanë demonstruar se anëtarësimi në Bashkimin Evropian nuk është më një ushtrim formal diplomatik, por një mekanizëm i drejtpërdrejtë i drejtësisë. Burgosja e figurave të larta politike dhe ekonomike nuk ishte devijim, por kusht i domosdoshëm. Kroacia përjetoi integrimin përmes ndjekjeve penale ndaj elitave që cenonin interesin shtetëror, ndërsa Shqipëria provoi se SPAK-u nuk është instrument formal, por mjet për thyerjen e epokës së pandëshkueshmërisë. Në kontrast, Maqedonia e Veriut, duke e asgjësuar Prokurorinë Speciale, ka lënë shtetin pa mekanizmin e vet të vetëpastrimit, duke i hapur rrugë konsolidimit të pandëshkueshmërisë.

Kaosi politik dhe ekonomik nuk është rezultat i paaftësisë, por produkt i një strategjie të vetëdijshme. Krizat prodhohen për të fituar kohë, relativizuar kushtëzimin evropian dhe imponuar narrativën e rreme se stabiliteti duhet të paraprijë drejtësinë. Beteja nuk zhvillohet më midis qeverisë dhe opozitës, por midis sundimit të ligjit dhe mbijetesës së oligarkisë. Instrumentalizimi i procesit të ndryshimeve kushtetuese dhe marrëveshjeve ndërkombëtare, përfshirë kornizën maqedono-bullgare, pasqyron të njëjtën logjikë bllokuese. Marrëveshjet themelore, si ajo e Ohrit dhe e Prespës, përdoren më shumë si mjete presioni dhe monedha këmbimi për interesa të ngushta.

Fragmentimi i qëllimshëm i subjektit politik shqiptar dhe likuidimi i atij subjekti që rridhte nga Marrëveshja e Ohrit nuk ishte spontan, por operacion i porositur nga oligarkia dhe realizuar përmes pushtetit ekzekutiv, me rolin qendror të kryeministrit. Qëllimi ishte çmontimi i një faktori politik që mbante lidhje organike me frymën konsensuale të shtetit multietnik dhe orientimi i spektrit shqiptar drejt skajeve ekstremë, për t’i përdorur më pas si faktor destabilizimi. Në fazën e dytë, këto skaje shërbejnë si alibi për fajësimin e shqiptarëve për stagnimin e shtetit dhe dështimet integruese. Dobësimi i statusit të gjuhës shqipe, relativizimi i të arriturave të Marrëveshjes së Ohrit dhe ekspozimi i çështjeve identitare në hapësirën publike janë pjesë e një agjende të mirëkalkuluar, ku oligarkia përdor shqiptarët si instrument për të ruajtur mbijetesën politike.

Deklaratat e BE-së mbi Ballkanin Perëndimor, si dhe aktet zyrtare të Shteteve të Bashkuara, adresojnë drejtpërdrejt këto devijime. Po aq domethënëse është hapja e vendit ndaj narrativave të “botës serbe” dhe rritja e ndikimit ruso-kinez gjatë dy viteve të fundit. Kur Perëndimi kërkon transparencë dhe llogaridhënie, oligarkia kërkon alternativa gjeopolitike ku pandëshkueshmëria nuk vihet në pikëpyetje dhe ku korrupsioni trajtohet si mjet qeverisjeje. Kjo strukturë nuk kufizohet më vetëm në sabotimin e heshtur; ajo prodhon tensione etnike, instrumentalizon ndasitë fetare dhe kultivon frikë kolektive për të zhvendosur debatin publik nga pyetja thelbësore: kush ka kapur shtetin dhe pse i frikësohet drejtësisë? Pengimi i reformave kushtetuese nuk është akt sovraniteti, por përpjekje për ta shndërruar kushtetutën në mburojë personale dhe për ta ngritur pandëshkueshmërinë në parim shtetëror.

Institucionet shtetërore tregojnë shenja të dobësisë së pashmangshme: politizim i thellë, lodhje administrative dhe paaftësi për të menaxhuar sfida afatgjata. Vendimet e vonuara dhe shpesh të nxitura nga interesa të ngushta partiake kanë krijuar një atmosferë cinizmi publik dhe mosbesimi sistemik. Reformimi i administratës, realizimi i projekteve infrastrukturore strategjike dhe përballimi i krizave ekonomike dhe sociale mbeten të pamjaftueshme. Ky boshllëk strategjik ushqen tensionet etnike dhe ndarjet qytetare, duke rrezikuar destabilizimin dhe reduktimin e kredibilitetit të shtetit në arenën ndërkombëtare.

Integrimi evropian, shpallur si orientim strategjik, gjatë këtij viti ka marrë një rol kryesisht retorik. Ai përdoret herë si instrument legjitimues i pushtetit ekzistues, herë si alibi për mosveprim dhe dështimet e brendshme. Ky përdorim i deformuar ka kthyer horizontin e integrimit evropian nga shpresë reale në simbol të pritjes së pafund, duke rrezikuar besimin publik dhe angazhimin qytetar për reforma reale. Nëse kjo dinamikë vazhdon, projekti evropian për Maqedoninë e Veriut mund të degradojë në një narrativë iluzore, duke e izoluara vendin në dimensionin politik, ekonomik dhe diplomatik.

Dobësimi i kapacitetit shtetëror, fragmentimi politik dhe etnik, konsolidimi i tranzicionit të pafund, humbja e besimit qytetar dhe dobësimi i perspektivës evropiane janë kërcënime reale dhe të prekshme. Mosveprimi ka pasoja të drejtpërdrejta: rrit varfërinë, nxjerr jashtë vendit kapitalin njerëzor dhe intelektual, redukton investimet e huaja dhe përkeqëson pozicionin e vendit në dialogun ndërkombëtar. Historia ka treguar se bllokimi i proceseve zgjedhore, mosrealizimi i reformave gjyqësore dhe menaxhimi i dobët i krizave sociale dhe ekonomike çojnë në rritje të tensioneve dhe destabilizim politik, duke dobësuar kredibilitetin e shtetit dhe besimin publik. Pa veprim urgjent, Maqedonia e Veriut rrezikon të hyjë në një fazë afatgjatë të destabilizimit.

Rikthimi i unitetit politik shqiptar është i domosdoshëm për të vendosur interesin shtetformues mbi fragmentimin partiak dhe për të forcuar kapacitetin për ndikim real. Depolitizimi i institucioneve kyçe dhe konsolidimi i mekanizmave të transparencës, llogaridhënies dhe profesionalizmit janë të domosdoshme për vendime afatgjata dhe efektive. Integrimi evropian duhet të shndërrohet nga narrativë retorike në projekt real reformues, me matje të qarta të progresit dhe monitorim të vazhdueshëm. Zbatimi i Marrëveshjes së Ohrit dhe garantimi i standardeve të barazisë janë jetikë për të reduktuar tensionet dhe për të siguruar stabilitet institucional.

Hartimi i një narrative shtetformuese gjithëpërfshirëse që harmonizon interesat etnike, qytetare dhe integruese është i domosdoshëm për të ndërtuar besim publik dhe vizion afatgjatë. Veprim urgjent është i domosdoshëm; çdo vonesë mund të shkaktojë krizë të menjëhershme dhe pasoja të pakthyeshme për stabilitetin politik, ekonomik dhe social të vendit.

Maqedonia e Veriut ndodhet në një udhëkryq historik;pa unitet politik, institucione funksionale dhe orientimi strategjik ndaj integrimit evropian, vendi rrezikon të mbetet peng i tranzicionit të pafund, i fragmentimit politik dhe i paaftësisë institucionale.

Ky realitet nuk përbën thjesht një krizë qeverisjeje, por një provë morale dhe strategjike për karakterin e shtetit. Kapja oligarkike, instrumentalizimi i marrëveshjeve themelore, fragmentimi i përfaqësimit politik shqiptar dhe relativizimi i arritjeve kushtetuese formojnë një zinxhir të pandërprerë që synon të mbajë drejtësinë larg dhe integrimin evropian në nivel retorik. Mesazhi është i qartë dhe i pashmangshëm: ose sundimi i ligjit bëhet i panegociueshëm dhe shteti çlirohet nga frika e drejtësisë, ose Maqedonia e Veriut do të mbetet peng i një oligarkie që prodhon kriza për të shtyrë llogaridhënien. Integrimi evropian nuk është më çështje kapitujsh apo afatesh teknike, por zgjedhje thelbësore midis shtetit si komunitet qytetarësh të barabartë dhe shtetit si strehë e pandëshkueshmërisë. Vetëm aty ku askush nuk është mbi ligjin, Evropa pushon së qeni premtim politik dhe shndërrohet në realitet historik.

By Ramiz Tafilaj

Houston, Texas/

On the eve of the parliamentary elections, Kosovo is experiencing one of the harshest, noisiest, and most disheartening campaigns of the postwar period. Three days before the vote, political discourse has sunk into a vortex of verbal violence, slander, blackmail, and empty promises, pushing citizens ever further away from the belief that politics is a tool for improving their lives.

Instead of a competition of ideas, programs, and concrete visions for economic development, social justice, and state-building, political parties have plunged into a witch hunt, where accusations of “treason,” “collaboration with Serbia,” and “espionage” have become electoral currency. Serbia remains at the center of the campaign not as a state challenge requiring wise strategy and political unity, but as a weapon for mutual blackmail, in the hope that fear mobilizes more effectively than reason.

Amid this controlled noise, citizens forget—or are deliberately pushed to forget—the fact that these same parties left Kosovo without a functional government for nearly ten months. And the risk that this scenario will be repeated is real.

The problem lies not only with the parties, but also with the electoral system. Kosovo, as a single electoral district, deprives citizens of genuine representation. Candidates unknown to entire communities secure mandates in areas with which they have no social, cultural, or economic ties. Deputies who come from modest backgrounds display staggering wealth within a few months, without any convincing transparency.

There are deputies who, after the elections, no longer visit their hometowns, but live between Pristina and European capitals, giving the impression that they are disconnected from the reality of the citizens who voted for them. This is not representation—this is the appropriation of power.

Past governments, without exception, have had officials accused of corruption. Ironically, each of them declared a war on corruption, while in practice it only deepened. The great hope that the Vetëvendosje Movement would bring stability and radical change quickly faded. Instead of deep reform, polarization increased, hate speech intensified, and an exclusionary culture emerged that treated criticism as hostility.

The PDK and the LDK, each in their respective periods, did not show sufficient courage to genuinely break away from corruption and clientelism. AAK and NISMA, although with less weight, failed to offer a convincing systemic alternative.

Nevertheless, it is important to state clearly: no party is monolithic. Within each there are honest, professional, and dedicated individuals who would deserve the citizens’ vote.

The problem is that the current system makes it impossible to freely vote for a preferred individual beyond party boundaries.

Another illness of our political scene is the extreme personalization of power. Movements that function more as projects of a single leader than as democratic institutions endanger parliamentary democracy itself. In functional states, the leader has limited importance; decisions are made in parliament through debate, compromise, and a free vote.

When a party becomes synonymous with a single name, dissent is suppressed and criticism is excluded. This is not reform—it is regression.

And yet, despite the failures of political parties, Kosovo does not fail. The state will continue to exist, because for the first time it clearly finds itself in the same hemisphere of interests as its strategic allies, especially the United States of America.

This is a historic opportunity that should not be squandered by small, day-to-day politics.

Elections should not be a victory for one party, but a victory for the citizens. The next government, whoever it may be, must be equal toward all municipalities and citizens, without partisan distinctions.

In the end, the greatest responsibility rests with voters in Kosovo and in the diaspora: to vote with a clear mind, not with fear, not with hatred, but with the hope that their vote will not be stolen or misused.

Democracy is not perfect, but it is stronger when citizens do not give up.

May the elections of 28 December 2025 be a step toward a fairer, more representative, and more dignified Kosovo—a democratic and functional state.

Hisen Berisha/

Miratimi dhe nënshkrimi nga Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, i Ligjit për Autorizimin e Mbrojtjes Kombëtare (NDAA) me një buxhet mbi 901 miliardë dollarë për programet e mbrojtjes, përbën jo vetëm një vendim financiar, por një dokument strategjik me peshë gjeopolitike globale. Përfshirja eksplicite e Kosovës në këtë ligj është sinjal i qartë politik dhe i sigurisë, me rëndësi të shumëfishtë për shtetin e Kosovës.

NDAA nuk është vetëm ligj thjesht buxhetor që ndan mjete financiare për ushtrinë amerikane por është një dokument strategjik, që përcakton prioritetet strategjike, aleancat, partneritetet dhe vijat e kuqe të politikës së sigurisë së SHBA-ve. Çdo vend i përmendur në këtë ligj trajtohet si pjesë e interesit strategjik amerikan. Në këtë kontekst, përfshirja e Kosovës e vendos atë qartë në hartën e interesave të sigurisë së SHBA-së.

Dispozitat e NDAA-së, riafirmojnë mbështetjen për sovranitetin dhe integritetin territorial të Republikës së Kosovës, kundërshtimin e qartë të ndarjeve territoriale apo ndryshimit të kufijve, dhe refuzimin e çdo zgjidhjeje që cenon rendin kushtetues të Kosovës. Kjo është veçanërisht e rëndësishme në një kohë kur ide të rrezikshme për “korrigjime kufijsh” apo “zgjidhje kreative” rikthehen periodikisht në diskursin politik rajonal dhe çarqe të caktuara brenda kombëtare.

NDAA e pozicionon dialogun Kosovë-Serbi brenda një kornize të qartë amerikane, si

dialogim i bazuar në njohje reciproke, dhe jo në zgjidhje të përkohshme apo kompromis të njëanshëm në dëm të Kosovës. Kjo është një mesazh i drejtpërdrejtë edhe për Beogradin, por edhe për faktorë ndërkombëtarë që kanë toleruar paqartësi strategjike në proces.

Në kontekstin e tensioneve të vazhdueshme në veri të Kosovës, ky ligj përbën mesazh sigurie si, garanci politike dhe strategjike për Kosovës dhe sigurinë e sajë, paralajmërim për aktorët destabilizues dhe sponsorët e tyre, dhe sinjal se SHBA-të e shohin Kosovën si faktor stabiliteti dhe jo si problem sigurie.

Në një mjedis global të pasigurt, ku Ballkani Perëndimor mbetet zonë e ndjeshme për ndërhyrje hibride, ky pozicionim amerikan është faktor kyç parandalues. Riafirmimi i mbështetjes amerikane nuk është çek i bardhë por ërgjegjësi shtesë për institucionet e Kosovës. Ai vjen me pritshmëri të qarta, për konsolidim të shtetit ligjor, koordinim të ngushtë me SHBA-në dhe NATO-n, shmangie të veprimeve të njëanshme që dëmtojnë aleancën strategjike, dhe ndërtim serioz të kapaciteteve të sigurisë dhe mbrojtjes.

Kosova duhet ta lexojë NDAA-në jo vetëm si mbështetje, por si udhërrëfyes strategjik. Me mbi 901 miliardë dollarë dhe përfshirjen e Kosovës në të, është një konfirmim i fuqishëm se Kosova mbetet projekt strategjik i SHBA-së në Ballkan. Ai e forcon pozicionin ndërkombëtar të Kosovës, e mbron sovranitetin e saj dhe e lidh qartë të ardhmen e saj me arkitekturën euro-atlantike të sigurisë.

Në një kohë pasigurie globale, ky është një mesazh i qartë: Kosova nuk është e vetme, por duhet të sillet si aleate serioze dhe shtet i përgjegjshëm.

Nga Cafo Boga/

Në çdo shtet ligjor, mënyra se si është ndërtuar dhe si funksionon sistemi juridik përbën themelin e besimit publik, stabilitetit institucional dhe zhvillimit demokratik. Shqipëria sot ka një arkitekturë juridike që, në letër, i ngjan sistemeve europiane, por në praktikë vazhdon të prodhojë vonesa, pasiguri dhe zhgënjim qytetar. Ky kontrast mes formës dhe realitetit ka krijuar një hendek të thellë mes pritshmërive të qytetarëve dhe përvojës së tyre konkrete me drejtësinë. Për ta kuptuar pse ndodh kjo, është e domosdoshme të shohim fillimisht hierarkinë e sistemit juridik shqiptar dhe më pas mënyrën se si ai funksionon realisht.

Hierarkia e sistemit juridik shqiptar

Në krye të sistemit juridik qëndron Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, akti më i lartë normativ, ndaj të cilit duhet të përputhen të gjitha ligjet, vendimet dhe veprimet e institucioneve shtetërore. Kushtetuta përcakton ndarjen e pushteteve, garanton të drejtat dhe liritë themelore të qytetarëve dhe sanksionon pavarësinë e pushtetit gjyqësor.

Interpretuesi përfundimtar i Kushtetutës është Gjykata Kushtetuese. Kjo gjykatë nuk shqyrton fakte konkrete apo prova penale, por vlerëson nëse ligjet, aktet normative apo veprimet e institucioneve publike janë në përputhje me Kushtetutën. Vendimet e saj janë përfundimtare dhe detyruese për të gjitha organet e shtetit, duke e bërë atë gurin themelor të rendit kushtetues.

Nën këtë nivel funksionon sistemi gjyqësor i zakonshëm, i organizuar në tre shkallë. Gjykatat e Shkallës së Parë janë pika e nisjes së çdo çështjeje civile, penale apo administrative. Vendimet e tyre mund të ankimohen në Gjykatat e Apelit, të cilat shqyrtojnë si aspektet procedurale ashtu edhe, në raste të caktuara, thelbin e çështjes. Në krye të këtij sistemi qëndron Gjykata e Lartë, instanca më e lartë gjyqësore, me një rol kyç në unifikimin e praktikës gjyqësore dhe interpretimin e ligjit në mënyrë të njëtrajtshme në të gjithë vendin.

Në krah të gjykatave qëndron Prokuroria, si organ i akuzës, me në krye Prokurorinë e Përgjithshme. Pas Reformës në Drejtësi u krijua edhe struktura e posaçme SPAK, e fokusuar në hetimin dhe ndjekjen penale të korrupsionit të nivelit të lartë dhe krimit të organizuar. Po ashtu, reformës iu shtuan institucionet e vettingut: Komisioni i Pavarur i Kualifikimit (KPK) dhe Kolegji i Posaçëm i Apelimit (KPA), ky i fundit me kompetencë përfundimtare dhe pa të drejtë ankimi.

Në letër, kjo hierarki përfaqëson një model europian të qartë dhe të strukturuar. Problemi lind kur kjo arkitekturë formale përballet me realitetin e zbatimit praktik.

Funksionimi real dhe problemet strukturore

Problemi kryesor i sistemit juridik shqiptar nuk është mungesa e ligjeve apo institucioneve, por mungesa e funksionalitetit real. Procesi i vettingut ishte i domosdoshëm për pastrimin e sistemit nga korrupsioni dhe abuzimet e akumuluara ndër vite. Megjithatë, mënyra dhe ritmi i zbatimit të tij krijuan vakume serioze në gjykata dhe prokurori, duke sjellë vonesa të gjata në gjykime dhe një mbingarkesë të madhe çështjesh të pazgjidhura.

Një problem tjetër i theksuar është formalizmi ekstrem. Vendimmarrja gjyqësore shpesh fokusohet më shumë në aspektet teknike dhe proceduriale sesa në thelbin e drejtësisë. Qytetari përballet me vendime të ndërlikuara, të vështira për t’u kuptuar dhe, jo rrallë, kontradiktore. Ndërkohë, roli unifikues i Gjykatës së Lartë mbetet i dobësuar, duke krijuar pasiguri juridike dhe mungesë koherence në zbatimin e ligjit.

Përqendrimi i fuqisë vendimmarrëse në disa institucione kyçe, veçanërisht në KPA dhe SPAK, ka ngritur shqetësime serioze për mungesë balancash institucionale. Vendime përfundimtare pa mekanizma korrigjues krijojnë rrezikun që gabimet të mbeten të pakthyeshme, duke minuar parimin e shtetit të së drejtës dhe besimin publik te drejtësia.

Nga struktura institucionale te ndikimi i pushtetit politik

Në këtë kontekst lind natyrshëm pyetja nëse pushteti politik ka arritur të ndikojë mbi sistemin juridik. Në aspektin formal, institucionet e drejtësisë janë të pavarura dhe nuk ekzistojnë prova për ndërhyrje të drejtpërdrejta politike në vendimmarrje. Megjithatë, realiteti nuk është bardh e zi.

Ndikimi sot nuk ushtrohet përmes urdhrave apo telefonatave, por përmes strukturës së vetë sistemit. Përqendrimi i kompetencave, mungesa e ankimit dhe pesha e perceptimit publik krijojnë një klimë vetëcensure institucionale. Në një sistem ku gabimet nuk korrigjohen dhe vendimet janë përfundimtare, presioni nuk ka nevojë të shprehet hapur; ai vepron në mënyrë të heshtur, por efektive.

Kësaj klime i shtohet edhe presioni publik dhe mediatik, shpesh i politizuar. Çdo kritikë ndaj Reformës në Drejtësi apo institucioneve të saj etiketohet lehtësisht si sulm ndaj drejtësisë, duke kufizuar hapësirën për debat profesional dhe përmirësim të brendshëm të sistemit.

Drejtësia selektive dhe rasti Balluku

Ky realitet shpjegon edhe perceptimin e përhapur të drejtësisë selektive. Publiku sheh se gjyqtarë dhe prokurorë largohen nga sistemi për shkelje formale ose mospërputhje administrative, ndërsa figura të larta politike, pavarësisht akuzave dhe denoncimeve publike, vazhdojnë të ushtrojnë funksionet e tyre.

Rasti i zëvendëskryeministres Belinda Balluku është ilustrues për këtë hendek. Ajo është përmendur dhe akuzuar publikisht për çështje korrupsioni në diskursin politik dhe mediatik, por nga pikëpamja juridike nuk ekziston një masë sigurie penale, një aktakuzë e konfirmuar apo një vendim gjyqësor që ta ndalojë ushtrimin e funksionit të saj. Sipas parimit kushtetues të prezumimit të pafajësisë, hetimi apo denoncimi publik nuk barazohet me fajësi penale dhe, ligjërisht, vazhdimi i funksionit është i lejuar.

Problemi këtu nuk është domosdoshmërisht shkelja e ligjit, por hendeku midis përgjegjësisë penale dhe asaj politike. Në demokracitë e konsoliduara, dyshimi serioz prodhon pasoja politike, përfshirë dorëheqjen ose pezullimin e funksionit, edhe përpara një vendimi gjyqësor përfundimtar. Në Shqipëri, mungesa e kësaj kulture politike ushqen bindjen se ligji zbatohet me standarde të ndryshme për aktorë të ndryshëm. Një nga boshllëqet kryesore që thellon këtë konfuzion është mungesa e një mekanizmi ndërmjetës, transparent dhe institucional, që të përcaktojë ekzistencën e një baze të arsyeshme ligjore (probable cause) përpara se një zyrtar i lartë të përballet me akuza formale ose të vazhdojë ushtrimin e funksionit. Në sisteme si ai amerikan, procedura si Grand Jury ose Preliminary Hearing shërbejnë pikërisht për këtë filtër: ato mbrojnë individin nga politizimi i drejtësisë dhe njëkohësisht i japin publikut sigurinë se ekziston bazë reale juridike për ndjekje penale. Në mungesë të një mekanizmi të tillë në Shqipëri, akuzat mbeten në sferën e debatit publik pa një vlerësim institucional paraprak, duke ushqyer perceptimin e drejtësisë selektive dhe duke dëmtuar besimin publik në institucionet shtetërore.

Përfundim

Në fund, problemi i drejtësisë shqiptare sot nuk qëndron vetëm te pavarësia formale e institucioneve, por te mungesa e balancave, proporcionalitetit dhe ndarjes së qartë mes ligjit dhe etikës publike. Shqipëria nuk ka nevojë për një reformë të re spektakolare në drejtësi, por për një korrigjim të thellë të mënyrës se si ajo funksionon në praktikë.

Drejtësia nuk është thjesht një çështje institucionesh; ajo është kontrata morale mes shtetit dhe qytetarit. Pa e rikthyer këtë kontratë, as shteti ligjor dhe as demokracia nuk mund të funksionojnë plotësisht.