Dr. Dorian Koçi/

Mikhail Gobaçov përpos gjithë funksioneve të tjera që njihet gjerësisht në botë si udhëheqës komunist , anëtar i byrosë politike të PKBS dhe në fund në vitin 1985, i emëruar si pasardhësi i trashëgimisë komuniste sovjetike, prej kohësh i ishin atribuuar edhe funksione të tjera të fshehta dhe okulte si “arkitekti i ndërrimit të sistemeve”, “hartuesi i variantit të Katovicës”, “mjeshtri i madh që tërhiqte gjithë fijet e politikës post sovjetike në ish republikat” etj. Këto emërime të fundit përpos që i jepnin një aeurolë disi mistike , në fakt ndihmojnë që të hedhësh më shumë dritë në marrëdhëniet e pushtetit të dikurshëm me shoqërinë e sotme në Evropën Lindore dhe të shikosh më thellë në tunelin e një epoke që me vdekjen e Mikhail Gorbaçovit merr fund për shoqërinë e Evropës Lindore.

Tranzicioni në Europën Qendrore dhe Lindore (përfshirë dhe Shqipërinë) në nivel politik ka përparuar në mënyrë tejet të ndryshme nga ajo që na lë të kuptojmë modeli klasik i tranzicionit, nëse do ta krahasonim me demokratizimin e shoqërive perëndimore, në periudhën 1860-1920. Ky model ka të bëjë me zgjerim në rritje të zbatimit të praktikave demokratike, pasi eksperienca e Europës Qendrore dhe Lindore pasqyron ndryshime pjesërisht të papritura me këtë dukuri. “Në Europën Perëndimore, demokratizimi u krye në favor të klasave të caktuara, ndërsa në ato Qendrore dhe Lindore ndodhi e kundërta: nga ndryshimet e kryera përgjatë tranzicionit përfitoi apo po përfiton një elitë e caktuar” (Tranzicioni politik në Europën Qendrore dhe Lindore, E. Tafili Hyskaj). Kjo elitë nuk është vetëm politike dhe ekonomike, por edhe kulturore.

Në tekstet zyrtare të shkollave, historitë e arti dhe kulturës shqiptare përfaqësuesit më të denjë vazhdojnë të jenë elita kulturore e formuar në socializëm. Nëse në fillim të viteve ’90 përfaqësuesit më të denjë të kësaj elite arritën që nëpërmjet mistifikimit të lirisë personale të përgatisnin terrenin për një tranzicion të mundshëm të shoqërisë shqiptare nga socializmi e totalitarizmi drejt ekonomisë së tregut dhe individualizmit të spikatur të vlerave, tashmë nuk mund të mbajnë më mbi supe procesin ende të paformuar të një etike të re kulturore. “Boshllëku që lë modeli i etikës marksiste ka krijuar elementet paraprake për një model të etikës ulitariste në variantin e theksuar të edonizmit, sepse për të pasur një model tjetër etik (për shembull etikës personale) shërben një përgatitje kulturore shumë e gjatë dhe një kulturë e promovimit të dinjitetit njerëzor, që sot mungon” (Njeriu i ri shqiptar. Ndërmjet moralit komunist dhe krizës së tranzicionit, A.P. Nikolla).

Mungesa e kësaj kulture dominuese për të inspiruar dhe përfaqësuar brezat e rinj të Evropës Lindore është vërtet dëshpëruese dhe ka lënë një boshllëk të madh, aq sa në ligjërimin publik, madje dhe në nivel të lartë të administratës shtetërore, përdoren ende simbole dhe personazhe kulturore të së shkuarës. Për fat të keq, mungojnë analiza të plota dhe shteruese për të parë efektet e sistemit totalitar komunist mbi qytetarët e Evropës Lindore. “Diktatura e partisë-shtet dhe ekonomia e planifikuar nuk duhen harruar, ashtu si nuk duhet lënë në harresë fakti që komunizmi ka ndikuar tejmase në praktikat shoqërore, duke skematizuar mënyrën e të vepruarit, çka do të thotë që transformimet shoqërore në Europën Qendrore dhe lindore varen jo vetëm nga përmbushja e objektivave të marrë përsipër për të realizuar, por në të njëjtën kohë edhe nga ndryshimi i botëkuptimit” (Tranzicioni politik në Europën Qendrore dhe Lindore, E. Tafili Hyskaj).

Sfida më e madhe e kulturës së vendeve të Evropës Lindore mbetet pikërisht në ndryshimin e këtij botëkuptimi, sigurisht jo duke krijuar në vend të njeriut të ri, njeriun pragmatik, i aftë për të kryer kompromiset më të mëdha dhe për të përftuar më shumë në kurriz të shoqërisë, por të nxisë hierarkinë e vlerave kulturore të nevojshme për të krijuar një etikë morale integruese me kombet e tjera në Europë.

Prof. Dr. Romeo Gurakuqi

Percaktimi i kritereve te ndarjes se re territoriale e Shqiperise nuk do te duhet te jete ne tager te vleresimit te deputeteve te Parlamentit te Shqiperise, per shkak te mungeses se dukshme te kompetences dhe nga sa kuptohet prej disa deklaratave te tyre qe permbajne numra pa lidhje logjike, edhe te arsimimit te papershtatshem dhe te paplote.

Projekti i ndarjes se re territoriale te Shqiperise do te duhet te hartohet prej nje ekipi specialistesh te historise, antropologjise kulturore, gjeografise se Shqiperise, te drejtes, te ekonomise, te pushtetit vendor, etj. Nuk eshte e nevojshme te ndertohen ekipe te medha, as te zhvillohen tryeza formale propagandistike me pjesemarres qe nuk kane lidhje me kete reformim. Do te mjaftonte emerimi i nje ekipi te vogel specialistesh te mirefillte dhe konsulenca me njohesit krahinore te etnografise, territorit dhe nevojave zhvillimore.

Shqiperia duhet te rivendoset ne balancen historike te filleses shteterore te epokes moderne, balance e dhunuar nga diktatorialet dhe e injoruar per inerci shume gjate nga tranzicionistet; te drejtat komunitare do te duhet te respektohen; kushtet per zhvillim te njesuar dhe simetrik do te duhet te krijohen; bazamenti juridik per perfaqesim elektoral te te gjitha krahinave ne Parlamentin e Shqiperise dhe te te gjitha komuniteteve ne parlamentet krahinore, duhet te ristabilizohen; e drejta e emigranteve per te votuar ne kolegjin elektoral te origjines nga kane ikur, duhet te garantohet.

Reforma Territoriale Administrative shkon e lidhur ngushte me Reformen Elektorale dhe Korigjimin strukturore te Ligjit mbi Partite Politike. Kryerja me drejtesi dhe kompetence e reformes se pare do te krijoje kushtet per rivendosjen e kufizave me te drejta per perfaqesine parlamentare. Por rezultati qe pret publiku nga dy reformat e para ne asnje rast nuk do te jete ai qe shpresohet, ne qofte se partite politike nuk do te shnderrohen ne organizata te mirefillta demokratike, elitare, te ndryshme nga njesite fondmbledhese ilegale, strukturat familjare dhe nepotike dhe vendet e grumbullimi te perfituesve te te gjitha llojeve.

Pyetja eshte kush mund ta udheheqe kete proces te nderlikuar dhe te ndervarur tre dimensional per te cilin eshte i interesuar publiku?

Sa eshte e interesuar qeveria dhe klasa politike ne teresi, per reformimin e njimendte te sistemit politik shqiptar, qe deri me tash dhe keshtu sic eshte, ka prodhuar ‘mbreter’ dhe besnike, korrupsion, perfaqesi te pilotuar, taraf, sundimin e oligarkise dhe zbrazje te vendit?

Nga IRENE SOAVE/

Ndoshta, në rënien e qeverisë së Dritan Abazoviçit, i mosbesuar nga 50 parlamentarë në 51, ka peshuar një kujtim i tashmë të harruarës valë të parë të Covidit. Mali i Zi kishte pushtuar faqe në të përditëshmet e gjithë botës për rekordin botëror të rasteve e vdekjeve në raport me popullsinë.

Skenat që arrinin nga Vëndi i vogël – vatër infektimi e shtrënguar mes Sërbisë, Bosnjës, Kosovës dhe Shqipërisë dukej se vinin nga shekujt më të errët. Podgorica, kryeqyteti i Malit të Zi, 20 nëndor 2020. Katedraleja ortodokse sërbe e mbushur plot e përplot: është funerali i arqipeshkvit ortodoks të ritit sërb Amfilohije Radoviç, mohues i Covidit (“kurohet me pelegrinazhe dhe ujë të bekuar”) kundër vaksinave, vdiq pikërisht nga Covidi. Në varrimin e Radoviçit, dalzotës  i Sërbisë së Madhe, i kujtuar si një shënjt nga ndjekësit e tij dhe si një prift  vetiak  i “kasapit” sërb Zeliko Arkan nga të tjerët, ishte mbledhur klasa drejtuese filoserbe e Vëndit, më shumë se njëmijë besimtarë. Pa maska; në rradhë për të puthur ballin dhe duart e të vdekurit. Shungullimë infektimesh. Ndër më të shkëlqyerit qe patriarku Irinej: autoriteti m’I lartë I Kishës ortodokse të Sërbisë, 90 vjeç, kishte puthur kufomën dhe ishte kthyer në Beograd, ku kishte vdekur i intubuar.

Skenat e parësisë filosërbe rreth arkëmortit të ipeshkvit kanë mbetur në kujtesën e malazezëve si një shfaqje e lidhjes ndërmjet Kishës, pushtetit të Beogradit (nga i cili Mali i Zi u shkëput me referendum, duke u futur më pas në NATO më 2017) dhe në përimtim të fundit Rusisë. Lidhje që ndoshta jo të gjithë malazezët i çmojnë: vetëm një e treta është e etnisë sërbe. Kështu, kur të shtunën Parlamenti u gjind para diskutimit të një dekreti të nënëshkruar nga kryeministri Abazoviç, që i jepte kishës ortodokse të Beogradit më shumë pushtete se sa të tjerë bashkësive fetare, dhe disa të drejta pronësish ndërtesash, deputetët votuan simbas ndërgjegjes, dhe i hoqën votbesimin qeverisë. Demokracitë, ashtu si Covidi, kanë vaksinat e tyre.

“Corriere della Sera”, 21 gusht 2022   Përktheu Eugjen Merlika

Nga ambasadori i SHBA-së në Kosovë, Xhefri M. Hovenier/

Data 24 gusht shënon 31 vjetorin e pavarësisë së Ukrainës. Për keqardhje, në këtë ditë gjithashtu bëhen gjashtë muaj prej kur qeveria ruse filloi pushtimin e paprovokuar dhe në shkallë të gjerë të Ukrainës, sulm ky kaq tronditës për bashkësinë ndërkombëtare sa u dënua plotësisht nga Asambleja e Përgjithshme e OKB-së dhe nxiti dy vende të reja të kërkojnë anëtarësim në aleancën e NATO-s.

Ukraina, e sulmuar nga Rusia që nga viti 2014, ka gjysmë viti që po iu reziston bombardimeve masive, rrethimeve të qyteteve dhe mizorive kundër popullit të saj. Ukraina po lufton për të mbrojtur jo vetëm demokracinë e saj, por edhe mbijetesën si shtet i pavarur.

Kosova ka reaguar shpejt duke dënuar pushtimin e paprovokuar dhe të pajustifikuar nga ana e Rusisë dhe duke shprehur solidaritet të plotë me popullin e Ukrainës. Kosova u rreshtua menjëherë me sanksionet e SHBA-ve dhe BE-së në mbështetje të Ukrainës. Kosova tregoi zemërgjerësinë dhe përkushtimin e saj ndaj demokracisë duke ua hapur dyert ukrainasve që kishin nevojë për strehim, përfshirë edhe gazetarëve, që ata të mund të vazhdonin të përmbushnin rolin e tyre jetik për të mbajtur shtypin e Ukrainës të lirë dhe të pavarur.

Duhet të qëndrojmë të bashkuar në mbështetjen për sovranitetin, demokracinë dhe aspiratat evropiane të Ukrainës. Agresioni i Rusisë kundër Ukrainës është ndër ngjarjet më të rëndësishme për Evropën që nga Lufta e Dytë Botërore. Forcat ruse kanë kryer krime lufte dhe mizori dhe lufta e tyre në Ukrainë do të ketë pasoja negative në pasigurinë ushqimore në nivel botëror dhe ekonominë botërore për vite me radhë.

Reagimi mbarë-botëror ndaj luftës kundër Ukrainës ka qenë aq i thellë dhe i ka prekur aq shumë njerëz sepse në vazhdën e kësaj lufte, pothuajse çdo ditë kemi parë dëshmi të dhunës, shkatërrimit, rrënimit dhe vdekjes.

Njerëzit me të drejtë i kanë pritur me zemërim raportet që zyrtarët rusë po i mbikëqyrin të ashtuquajturat operacione të „filtrimit”, së bashku me provat se këto forca kanë marrë në pyetje, ndaluar, zhvendosur ose dëbuar me forcë miliona qytetarë ukrainas, përfshirë fëmijë.

Të gjithë i kemi parë pamjet e pasojave të bombave ruse duke i goditur civilët e strehuar në shkolla, teatro dhe spitale. Në qytetet si Bucha dhe Irpin, mediat ndërkombëtare dhe organizatat humanitare kanë dokumentuar ekzekutime, torturimin e personelit në uniformë dhe civilëve, kurse në qytete të tëra si Mariupoli kanë parë shkëputjen e shërbimeve elementare përderisa po përballeshin me pushtim shkatërrues dhe brutal.

Gjithashtu, ka prova se Rusia synon të përpiqet të aneksojë me forcë territor shtesë të Ukrainës, duke shpalosur një variant të „doracakut të aneksimit” që e kemi parë në vitin 2014, duke vendosur përfaqësues të paligjshëm për të aranzhuar referendum të kurdisur për t’ju bashkuar Rusisë. Aneksimi me forcë do të përbënte shkelje të rëndë të Kartës së OKB-së dhe ne nuk do të lejojmë që kjo të kalojë pa u sfiduar apo pa kosto.

Në mes të gjithë kësaj vdekjeje dhe shkatërrimi, ukrainasit kanë gjetur strehim në bunkerët nëntokësorë, duke rrezikuar jetën për të mbledhur prova të mizorive dhe kanë luftuar, nganjëherë nga një rrugë në tjetrën, për të mbajtur gjallë popullin, gjuhën, lirinë dhe identitetin e tyre. Qëndrueshmëria dhe vendosmëria e popullit të Ukrainës e kanë frymëzuar botën për të mbështetur luftën e tij për liri. Forcat e armatosura të Ukrainës kanë luftuar trimërisht për të mbrojtur vlerat që të gjithë i kemi për zemër.

Shtetet e Bashkuara po mbështesin një varg hetimesh ndërkombëtare për mizoritë e kryera në Ukrainë. Kjo përfshin hetimet nga Gjykata Ndërkombëtare Penale, Kombet e Bashkuara dhe Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë. Shtetet e Bashkuara janë të gatshme për të mbështetur gjykatat vendore nëpër tërë botën që kanë juridiksion mbi individët e akuzuar për kryerjen e krimeve ndërkombëtare. Gjithashtu, do të vazhdojmë të punojmë me bashkësinë ndërkombëtare për të ndihmuar rindërtimin e Ukrainës.

Pasojat e luftës së Rusisë nuk kufizohen vetëm në Ukrainë. Agresioni i Rusisë ka përmbysur tregtinë globale të grurit, duke rrezikuar sigurinë ushqimore për shumë popuj. Kriza e tanishme gjithashtu ka përshpejtuar inflacionin dhe ka rritur çmimet me pakicë anembanë botës.

Ukraina është përballur me sulme shkatërruese në tokën bujqësore, infrastrukturën transportuese dhe depot, duke penguar aftësinë e saj për të ushqyer qytetarët e saj dhe shumë të tjerë anembanë botës. Në shumë raste, forcat ruse thjesht i kanë djegur arat ukrainase. Bujqit ukrainas, që dikur shpresonin të kishin rekord të korrjeve të verës, tani përpiqen të zëvendësojnë pajisjet e vjedhura dhe të dëmtuara dhe luftojnë për të mbajtur gjallë familjet dhe komunitetet e tyre.

Shtetet e Bashkuara vazhdojnë të mbështesin të gjitha përpjekjet për të siguruar që prodhimet ushqimore ukrainase arrijnë në tregjet botërore. Do të vazhdojmë të shfrytëzojmë forumet si G20 për të shtyrë Rusinë të respektojë ujdinë e arritur rishtazi për të lejuar kalimin e dërgesave me mallra ushqimore nga portet e Ukrainës në Detin e Zi. Me sulmin e pacipë të Rusisë në portin e Odesës vetëm 24 orë pas arritjes së kësaj ujdie, bashkë me sulmet e vazhdueshme ndaj infrastrukturës transportuese dhe bujqësore, presioni ndërkombëtar për të zhbllokuar eksportet e mallrave ushqimore ukrainase do të vazhdojë të jetë thelbësor.

Pavarësisht kostos së madhe që Vladimir Putin i ka shkaktuar Ukrainës dhe botës, sanksionet e vëna nga Shtetet e Bashkuara dhe partnerët e aleatët tanë kanë për qëllim që të detyrojnë Kremlinin të ndërpresë dhunën dhe po e dëmtojnë ekonominë e Rusisë, për çka është nevojitur ndërhyrja e paprecedentë (dhe e paqëndrueshme) e Kremlinit për të parandaluar dëme të konsiderueshme.

Ekonomistët parashikojnë se, në afat më të gjatë, përderisa sanksionet zgjerohen dhe ashpërsohen, qeverisë ruse do t’i mbarojnë taktikat e zvarritjes dhe populli rus do ta përjetojë në lëkurë të vet koston e vërtetë të veprimeve të saj.

Provat tashmë mund të shihen nga të gjithë. Për muaj me radhë, Kremlini nuk i raportuar metrikat makroekonomike. Përkundër pretendimeve të Putinit se Rusia është në gjendje më të mirë se BE-ja, shifrat e vërteta tregojnë të kundërtën, meqenëse ekonomia e Rusisë është zvogëluar për katër për qind në tremujorin e dytë të vitit 2022, kurse ekonomia e BE-së është rritur për të njëjtën marzhë. Rusia tashmë nuk ka arritur të paguajë dy këste të borxhit dhe për herë të parë në më shumë se një shekull nuk ka arritur të paguajë borxhin në valutë të huaj.

Sanksionet e bashkërenditura kanë ngrirë më shumë se gjysmën e rezervave të Bankës Qendrore ruse, para këto që përndryshe Kremlini do t’i përdorte për financimin e makinerisë së tij të luftës. Mungesa e qasjes në mallra të importuara dhe të gatshme, veçanërisht mallrat me teknologji të sofistikuar të integruar, ka krijuar pengesa dhe, me kalimin e kohës, do të dëmtojë më shumë prodhimin, transportin dhe tregtinë, dhe më e rëndësishmja, prodhimin dhe mirëmbajtjen e pajisjeve ushtarake.

Përderisa sanksionet vazhdojnë të zvogëlojnë aftësitë luftuese të Putinit, forcat ukrainase me sukses po e mbrojnë vendin e tyre dhe populli ukrainas është më i bashkuar se kurrë më parë.

Prej shkurtit, kur Rusia filloi pushtimin në shkallë të gjerë, më shumë se 50 shtete i janë bashkuar Shteteve të Bashkuara për t’i dërguar Ukrainës ndihmë në aspektin e sigurisë. Bashkërisht, po përshpejtojmë dërgesën e më shumë armëve, të cilat Ukraina po i përdor me aq efikasitet për tu mbrojtur.

Shtetet e Bashkuara i kanë zotuar pothuajse 10 miliardë dollarë në ndihmë për siguri prej 24 shkurtit kur Rusia filloi luftën e paramenduar, të paprovokuar dhe brutale kundër Ukrainës. Kjo përfshin sisteme dhe municion artilerie, automjete të blinduara dhe sisteme të avancuara të mbrojtjes ajrore për Ukrainën.
Si rezultat i rezistencës së Ukrainës, më shumë se 2.6 milionë të zhvendosur janë kthyer në Ukrainë – më shumë se një e treta e atyre që ikën fillimisht.

Shoqëria civile ukrainase i ka zgjeruar përpjekjet për reagim humanitar, duke organizuar ndarjen e ndihmës dhe rindërtimin e komuniteteve. Punëtorët humanitarë, shumica e të cilëve janë ukrainas, po veprojnë në të gjitha 24 qarqet, duke i ndihmuar pothuajse 12 milionë njerëz. Shtetet e Bashkuara janë krenare për mbështetjen e këtyre përpjekjeve që vetëm gjatë këtij viti kanë arritur shumën prej pothuajse 1.2 miliardë dollarë për ndihmë humanitare.

Nga Rruga Kryesore e Majdani në Kapitol Hill e deri te Konsiliumi i BE-së, mbështetja e gjerë për Ukrainën ka treguar se sulmet e paprovokuara në shtetet sovrane e të pavarura nuk do të kalojnë pa reagim dhe do të kenë çmim tepër të lartë. Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e partnerët e saj nëpër tërë botën, përfshirë popullin e Kosovës, janë më të bashkuar se kurrë.

Do të vazhdojmë të qëndrojmë krah Ukrainës dhe të përkrahim luftën e saj për mbijetesë përderisa njëkohësisht do të punojmë në forcimin e sigurisë dhe vlerave demokratike të Evropës. Qëndrojmë krah Ukrainës sepse kufijtë dhe furnizimet me mall ushqimor nuk janë mundësi për pazar. Qëndrojmë krah Ukrainës sepse të drejtat e njeriut janë të pakundërshtueshme. Qëndrojmë krah Ukrainës sepse është gjëja e duhur për ta bërë.

Diplomacia e BE-së po tregohet e pafuqishme për të imponuar një dinamikë dhe autoritet më të madh në bisedimet në mes të Kosovës dhe Serbië, prandaj me të drejtë po kërkohet edhe një angazhim shtesë i amerikanëve në këtë proces.

Shkruan Mehmet PRISHTINA

Më 18 gusht në Bruksel u mbajtën dy raunde bisedimesh në mes të përfaqësuesve më të lartë të Kosovës dhe Serbisë. Vëmendja e mediave botërore si dhe diplomatëve të huaj u mundua të fokusohet në brendinë e bisedimeve në mes të Kryeministrit të Kosovës Albin Kurti dhe Presidentit të Serbisë Aleksandar Vuçiq, por në fund doli se nuk kishte ndonjë lajm që do ta ndryshonte rutinën e këtyre takimeve në Brukel.

Ajo çka vlerësohet si pozitive deri më tani është fakti se, megjithatë, Kurti dhe Vuçiqi po takohen dhe kjo është me rëndësi, ndonëse këto takime po përfundojnë pa ndonjë marrëveshje konkrete, ndërkohë që shefi i diplomacisë evropiane, Josep Borrell paralajmëroi se bisedimet do të vazhdojnë, duke shtuar se “unë nuk do të dorëzohem”.

Por kur jemi te marrëveshjet , gati të gjitha kancelaritë evropiane, përfshi edhe Washingtonin zyrtar, ishin të një zërit se marrëveshjet që tashmë janë arritur duhet të zbatohen.

Ministria e Punëve të Jashtme e Francës, të premtën, një ditë pas takimit, tha se “ne u bëjmë thirrje dy palëve që të vazhdojnë diskutimet e tyre në ditët në vijim në frymën e kompromisit, të zbatojnë marrëveshjet që tashmë janë arritur dhe të përmbahen nga marrja e çdo mase të njëanshme që mund të nxisë tensionet”, thuhet në një komunikatë të MPJ-së franceze.

Në një linjë të njejtë është edhe Departamenti Amerikan i Shtetit, i cili po ashtu kërkon implementimin e marrëveshjeve

“Jemi të lumtur që liderët e Kosovës dhe Serbisë do të takohen nesër në Bruksel, në dialogun e ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian. Ne e mbështetim plotësisht dialogun. Është e rëndësishme që ne besojmë që dy palët ta përdorin këtë mundësi që t’i avancojnë diskutimet e tyre për normalizim. Është prioritet i yni. Ne duam të shohim progres dhe impementim të marrëveshjeve të kaluara”, u shpreh zëdhënësi i Departamentit të Shtetit, Ned Price.

Ai foli për dialogun edhe pas takimit Kurti-Vuçiq. Price tha se për këtë proces, po angazhohet drejtpërdrejt edhe sekretari i Shtetit, Antony Blinken.

“Janë një mori zyrtarësh të lartë që po e vëzhgojnë këtë çështje nga afër. E kemi një zyrtar të lartë që është në Bruksel, duke vëzhguar nga afër këto bisedime. Ju siguroj që këto bisedime e kanë vëmendjen e zyrtarëve të lartë amerikanë. Ambasadori ynë në BE është një nga zyrtarët që po e vëzhgon këtë nga afër. Por, ka zyrtarë të lartë që edhe këtu në Uashington po e bëjnë të njëjtën. Kjo është një çështje me të cilën vetë Sekretari Blinken është angazhuar personalisht prej një kohe të gjatë. Ky është një prioritet që përfshinë gjithë organizatën tonë, në terren dhe këtu në SHBA”, tha ndër të tjerash Price.

Ditë më parë i dërguari i Posaçëm i Shteteve të Bashkuara për Ballkanin Perëndimor, Gabriel Escobar, gjatë një bashkëbisedimi me gazetarë në internet, disa ditë pasi që tensionet shpërthyen në veriun e Kosovës për shkak të vendimit të qeverisë për zbatimin e masave të reciprocitetit me Serbinë, tha se Kosova dhe Serbia duhet të zbatojnë të gjitha marrëveshjet e arritura në bisedimet e ndërmjetësuara nga Bashkimi Evropian.

Sipas vendimit të qeverisë makinat që kanë targa të lëshuara nga Serbia duhet të pajisen me targa të Kosovës dhe personat që hyjnë në Kosovë me dokumente serbe t’i zëvendësojnë ato me një dokument të përkohshëm, njësoj sikundër veprohet në Serbi me qytetarët e Kosovës.

Gjithashtu Shtetet e Bashkuara thonë se vendimet e qeverisë janë në harmoni me marrëveshjet e Brukselit

Në këtë paraqitje Escobar tha se të gjitha marrëveshjet e arritura në bisedimet Kosovë-Serbi, duhet të zbatohen përfshirë edhe atë për Asociacionin e komunave me shumicë serbe dhe një gjë e tille tha ai është diskutuar edhe në takimin e presidentes dhe kryeministrit të Kosovës me Sekretarin e Shtetit Antony Blinkën.

“Megjithatë, Asociacioni nuk duhet të ndërhyjë, nuk duhet të bjerë në kundërshtim me Kushtetutën e Kosovës, nuk duhet të krijojë probleme në funksionalitetin e Kosovës dhe nuk duhet të jetë shtet brenda një shteti”, tha Escobar, sipas të cilit ka modele të shumta evropiane, sipas të cilave pakicat mund të mbrojnë trashëgiminë e tyre kulturore dhe gjuhën amtare, por pa shkelur kuadrin kushtetues të vendit ku jetojnë.

“Për ne, çështja e Kosovës nuk është një çështje e hapur. Ne e njohim plotësisht Kosovën si vend të pavarur, sovran dhe partner të ngushtë. Aspiratat tona për Kosovën janë po ato që janë të popullit të saj, që ajo të jetë e njohur nga të gjitha vendet e Bashkimit Evropian, të ketë liberalizimin e vizave menjëherë dhe qe dera të jetë e hapur në të gjitha organizatat ndërkombëtare”, tha zoti Escobar.

Nga ana tjetër, Serbia ngulë këmbë në themelimin e asociacionit për të cilin udhëheqësit politikë e institucional në Kosovë thonë se bie ndesh me Kushtetutën e vendit dhe Serbia përmes tij synon të dëmtojë shtetësinë e Kosovës, që nuk e njeh. Është paradoksal ky qëndrim i Beogradit, sepse në njërën anë proklamon se Kosova është pjesë e Serbisë, kure në anën tjetër insiston të formojë një Asociacion për serbët në një “shtet që nuk e njeh” (!)

Siç mund të vërehet kemi dy narrativa mbi raportet Kosovë-Serbi. Njëri (bashkësia ndërkombëtare) që insiston në zbatimin e të gjitha marrëveshjeve të dakorduara në Bruksel, përfshi edhe formimin e Asociacionit, dhe tjetri (Serbia) e cila nuk ka vullnet për zbatimin e kurrfarë marrëveshjeje, përpos asaj që ka të bëjë me Asociacionin.

Kosova është në përparësi të dukshme kundrejt Serbisë sa i përket zbatimit të marrëveshjeve dhe deri më tani askush nga diplomatët e rëndësishëm ndërkombëtarë nuk e ka kritikuar Qeverinë e Kosovës sa i përket këtyre marrëveshjeve. E vetmja vërejtje që i bëhet tani për tani Kosovës, është hezitimi për të formuar Asociacionin e komunave me shumicë serbe.

Por ky hezitim i Kosovës një ditë duhet të merr fund, sepse pajtim afatgjatë me Serbinë nuk mund të ketë pa zbatimin e marrëveshjes për Asociacionin.

Ajo çka bluhet në kokat e çdo politikani të arsyeshëm dhe të mbarë qytetarëve të Kosovës, ka të bëjë me formatin e këtij Asociacioni. Çfarë duhet të jetë ai? Cilat kompetenca duhet t‘i ketë?

Në një vendim të Gjykatës Kushtetuese të Kosovës të gjitha këto dilema janë qartësuar, pasi që formimi i Asociacionit të komunave me shumicë serbe mund të bëhet vetëm duke u harmonizuar me normat kushtetuese të Kosovës.

Deri më tani një qëndrim të njejtë po mban edhe Washingtoni zyrtar dhe ky është një favor i madh për Kosovën. Mirëpo kjo nuk mjafton nëse në procein e dialogut të Brukselit nuk përfshihen drejtpërdrejt edhe përfaqësuesit amerikan. Kjo zatën u kërkua edhe nga shumë eksponentë të opozitës dhe të shoqërisë civile në Kosovë, të cilët ishin të një mendimi se diplomacia e BE-së po tregohet e pafuqishme dhe inerte për të imponuar një dinamikë dhe autoritet më të madh në bisedimet në mes të Kosovës dhe Serbisë, prandaj me të drejtë po kërkohet edhe një angazhim shtesë i amerikanëve në këtë proces. Kjo i bie që pa SHBA-të nuk ka marrëveshje finale me Serbinë.

Prishtinë, 20 gusht 2022