ESSE – Page 438 – Dielli

Për ty atdhe, ma të bukurën këngë……

October 4, 2015 by dgreca

Pjeter Gaci…, instrumentisti virtuoz, krijuesi dhe burri që nuk mund të harrohet…/

Nga Pjeter Logoreci/

Ishin vitet e vështira të represionit komunist, kur njerzit kishin frikë „edhe me folë me vehte“. Ishte koha kur partia – shtet, mori rolin e “radiologut”, duke kaluar në rontgen e duke nxjerrë të prekur dhe me hije në biografi, me dhjetra viktima të pafajshme ndër atdhetar dhe intelektual. Ndër plenumet dhe kongreset e kohës, diktatori, porosiste që arti dhe kultura të ruheshin të paprekur “nga influencat borgjezo revizioniste” që kërkonin të corodisnin “kulturën tonë socialiste”. Nën zë, filluan tëqarkullonin fjalë për largimin nga Tirana,(kupto dëbimin) tëdisa personaliteteve të mirënjohur,për arsye të ndryshme ideologjike apo pse ishin të martuar me graruse që i njohën gjatë kohës së studimeve në Bashkimin Sovjetik.

Kujtoj që në këto rrethana, diku rreth vitit 1976, në qytetin e Shkodresra në sy prania e një cifti¸ i vecantë nga të tjerët. Kurioziteti i jetës monotone të periferisë u“ngacmua” nga dy figura për të cilat u fol shumë, nganjëherë me simpati (kush i njihte nga afër), por edhe me fjalë të ashpra e agresive nga njerëz qëjetonin me parimin e luftës sëklasave apo që ishin të porositur të flisin ashtu.Një burrë dhe një grua në moshë të mesme, të veshur thjeshtë, të shkurtë nga shtati, që rrezatonin kulturë e tolerancë, që kalonin të heshtur në itinerarin e përditëshëm që ishte “i percaktuar” nga vendi i punës deri në pallatin ku banonin.Ishteartisti shkodran Pjeter Gaci me gruan e tij ruse Tamara, te cilët “zgjodhën” qytetin e Shkodres për të (mbi)jetuar.

E kush nuk kishte dëgjuar për artistin Pjeter Gaci, i cili ishte pjesë e pandarë e jetës muzikore shqiptare?. Artist i kompletuar, me të gjitha premisat e një virtuozi – gjeniu, si instrumentist – solistnë violinë, kompozitor i një sërë veprash që mbetën trashigimi me vlerë në fondin e muzikës shqiptare. Kush nuk kishte dëgjuar për artistinqëe karakterizontendjenja e hollë kombëtare, burrin e vogël plot sharm e humor të kandshëm, zbuluesin dhe edukuesin e shumë talenteve me të cilët Shqipëria krenohej në botë?

Pjetri, ashtu si emri që mbante (Lat: Guri), ishte një gurë i fortë në tabanin kombëtar. Ai lindime 27 mars 1931, në një familje të thjeshtë nga fshati Shirq, por u rrit në Shirokë. Qysh fëmijë shfaqi shenjat e para të talentit si muzikant dhe instrumentist. Në familjen e tij, në cdo festë këndonin të gjithë dhe përdoreshin shumë vegla muzikore. Babai i tij Gaci, ishte rapsod i njohur. Ai i kompozonte, luante dhe këndonte vetë këngët e tija. Pjetri që mundohej të ishte si babai i tij, që fëmijë përdorte shumë vegla (kitarën, violinën, mandolinën, fisarmonikën), aq sa ra në sy të disa qytetarëve italian që atë kohë banonin tek Vila e Zogut, pranë shtëpisë së tyre në Shirokë. Italianët i patën kërkuar Gacit që ta dergonin në Itali djaloshin e talentuar, por i ati për arsye moshe nuk e lejoj.

Nëna e Pjetrit, Mrika, e cila ishte shtëpijake, pat tre femijë: Ndocin, Luken dhe Pjetrin. Prindërit¸ për të zhvilluar talentin e djalit, e dërguan atë në Kolegjin e Jezuiteve në Shkoder. Deri sa u hap konvikti shtetëror i shkollës 28 Nentori, ku u njoh edhe me mikun e tij Rifat Teqja, ai së bashku me shokun e fëmijërisë Ernest Volaj, rrugëtonin në këmbë cdo ditë nga Shiroka në Shkoder. Pas mbarimit të gjimnazit, Pjetri hyri në Liceun e kryeqytetit në degën e violinës ku falë talentit të tij si instrumentist ra në sy të artistëve rus të cilët e ndihmuan të shkonte në Konservatorin P.I. Tchaikowsky të Moskës.

Kur Pjetri u paraqit para komisionit të pranimit në konsevator, ka treguar ish studenti dhe kolegu Cesk Zadeja (i cili luante dhe rolin e përkthyesit për studentet e rinj në Konservator), teknika e egzekutimit të tij në violinë tërhoqi vemendjen e profesorit tënjohur Jan Polski i cili e dëgjoj rastësisht tek po kalonte atypari. Ai e quajti interpretimin e Pjetrit – BRILANT – dhe kërkoj ti shikonte dorën violinistit shqiptar. Më pas Polski i rekomandoj komisionit:…. pranimin e konkurentit dhe planifikimin në grupin e studentëve të tij.

Pjetri ishte një instrumentist i lindur. Natyra i kishte dhuruar atij një dorë të vecantë nga të tjerët, tek ai dy gishtat e mesëm të dorës kishin gjatësi të njëjtë, gjë që cuditi pa masë Prof. Polski-n, dhe që e favorizonte shumë violinistin Pjeter Gaci. Ai filloj studimet në vitin 1953 deri në fund të vitit studentor 1956. Më pas Pjetri kthehet në Shqipëri për pushime dhe nuk lejohet nga shteti komunist për tu kthyer mënë Moskë. Lidhja me Tamaren, vajzën nga Moska, nuk u pa me sy të mirë nga rregjimi i cili nëvazhdim nuk i aprovon Pjetrit kërkesen për të bërë specializimin një vjecar dhe mbrojtjen e diplomës.

Në Tiranë, punësohet si violinist i thjeshtë pranë orkestrës simfonike, ku ra në sy virtuoziteti i tij. Me kërkesen e diplomatëve të huaj të cilët e vlersonin për talentin e tij, ai ishte i pranishëm si solist nëshumëkoncerte prestigjiose. Po me këmbënguljen e ambasadorëve të huaj, Pjetrin e emruan udhëheqës artistik në estraden e shtetit (ku përfshihej Cirku e Teatri i Kukullave), ku qëndroj afro dy vite, për të punuar më passi pedagog në liceun artistik të Tiranës.Këtu, ai u mundua të stimulonte tek nxënësit e talentuar të liceut, që i zgjidhte vetë, mundësitë që regjimi komunist ja privoj atij.Pjetri nuk mjaftohej me elementët që vinin për të konkuruar në Lice, por dilte vetë ndër zona të ndryshme të atdheut për të kërkuar e zbuluar talente për shkollën. Mbas periudhës së Liceut 1959 deri 1976, ai u la në profesion të lirë ku u muar me kompozime të ndryshme, krijime këngësh për koncertet e majit dhe festivalet kombëtare, pjesësh muzikore për violinë, duke pasuruar kështu fondin kombëtar të RTSH-së.

Dëshiroj të theksoj që prishja e mardhënieve me BS-në, shkaktoj një termet ekonomiko – psikologjik edhe për violinistin më të famshëm të kombit tonë, Pjeter Gacin. Ai u bë viktimë e egërsisë, terrorit e hakmarrjes komuniste. I parë si “filo-rus”, pedagogu i Liceut Pjeter Gaci u dërgua dhunëshëm në Kavajë si ushtar i thjeshtë duke braktisur familjen, gruan dhe prindërit pleq që jetonin së bashku në Tiranë. Ishte zemërgjerësia, por edhe simpatia për kulturën dhe talentin e virtuozit “ushtar”, që e shtyu Gjeneralin Abaz Fejzo për ta ndihmuar në heshtje Pjetrin “për ti ruajtur duart e gishtat e artë që prodhonin muzikë” duke e vendosur atënë bibliotekën e shtëpisë së ushtarakëve në Durrës. Nën presionin e ngjarjeve të kohës dhe shtetit diktatorial, Tamara kërkon shtetësinë shqiptare. Me marrjen e shtetësisë, partia vendosë të kthejë Pjetrin në gjiun e familjes duke e liruar nga ushtria para kohe.

Pat edhe njerëz që na deshën dhe që u perpoqën të na ndihmonin (por duke na qëndruar larg), me tregon gjatë bisedës tonë gruaja e shumëvuajtur Tamara Gaci. Një herë një nënpunes i lartë në ministrinë e arsimit (Ma.Ba) e këshillon Pjetrin, fshehtas në një cep rruge, që të largohet nga Tirana, pasi është nëqendër tëvemendjessë ekzekutivit. Ndër kohë që presioni politik mbi artistin shtohej. Tamaren e largojnë nga puna nëradio Tirana dhe e dergojnë në repartin e sixhadeve të ndermarrjes Migjeni, ndërsa Pjetrin për ta pasur “nën kontroll”, e komandojnë në Vlorë. Edhe ndër këto momente frikë dhe denigrimi, humori i Pjetrit nuk u shterrua. Janë të njohura batutat me të cilat ai i pergjigjej ndonjë provokatori apo ndonjë miku që mundohej ta ngushëllonte. Kur kuadrot e partisë në Vlorë, ku Pjetri nuk ndjehej mirë, e këshillonin të mos largohej por të qëndrojë aty, Pjetri i pergjigjej me humorin e tij plot sharm…..Nuk kam si rri ktu! …A keni ndi ndoj herë qi ka ndonji lab nga Shkodra?

Shkodra ishte qyteti ku familja Gaci, në vitin 1976, vendos të transferohet për të(mbi)jetuar, mbasi ndjeheshin më mirë, ishin në mesin e njerzve që i njihnin dhe i vlerësonin, në mes të familjarve, që ja zbutnin sadopak dhimbjen shpirtërore bashkëshortëve. Megjithatëedhe këtu rrethi dhe takimet me njerzit ishintë kufizuar. Shpesh herë i duhej të bënte sikur nuk i shikonte shokët apo miqtë që i kalonin pranë. Një herë – tregon Tamara¸ u përballëm me Doktor Sandër Ashtën i cili po vinte perballë nesh bashkë me gruan e tij. Kur na pau, nga gëzimi, hapi krahët dhe me za të lartë e mall filloj të gëzohej për këtë takimin. Pjetri, i cili kishte verejt nga krahu tjetër i rrugës, një“tip partiak” nuk reagoj, por i kaloj afër duke i përshpëritur: ….largohu Sandër, kalo se nuk asht mire të më takosh, …sapo kam ra prej fikut….. e mund të jetë keq për ty….Doktori me shpirtmadhësinë që e karakterizonte, duke e marrë në krahë Pjetrin i thotë:….. ku e merr atë fat,……me na ra fiq puca si ti në Shkoder.

NëShkoder,Pjetri filloj të punonte si pedagog i violinës në shkollën e muzikës ndërsa Tamara si llogaritare në Befetrof-in (Shtëpia e foshnjës) e qytetit. Gjendja e rëndëshpirtërore e muzikantit nuk i linte hapsirë për frymëzimin e domosdoshëm për një kompozitor. Një ditë – kujton Tamara, ai erdhi shumë i tronditur nga rruga. Nuk e kuptova se cka kishte ngjarë, por mu drejtua me këto fjalë:…….Une jam gjallë, por Pjeter Gaci ka vdekë.….

Vështirësitë e mëdha ekonomike e izoluan artistin nga rrethet e larta të artit, ku homologet e tij, jo aq për merita se sa si servile të politikës së kohës, gëzonin favore të pamerituara. Edhe pse i varfër dhe i lënë në harresë, ai ishte kurdoherë dinjitoz dhe nuk pranoj kurrë të lëpijë kockat e diktaturës, që disa nga ish studentët e Moskës, i kishin gëdhtitur me kohë. Madhështia e veprave e puna e pashëmbullt e tij, penguan më të rëndën, burgun politik. Lufta e klasave, por më shumë keqdashja dhe ambicja në mes kolegësh, sollën shumë viktima¸ ndër to edhe burgosjen e supertalentit Luk Kaçaj. Për asnjë moment, Tamara, nuk vërejti tek Pjetri “lodhjen” apo “ftohjen” bashkëshortore, si rezultat i presionit e intrigave të klanit të muzikantëve të kuq.

Ndërrimi i sistemeve nuk solli ndonjë ndryshim të madh në jetën e artistit tonë. Puna me nxënësit mbetej kënaqësia e vetme e jetës artistike për Pjeter Gacin. Shpesh i thoshte shokëve ”.. do ti dërgoj Tiranës dy talente shpërthyes që do të zotërojnë skenën kombëtare…Lorenc Radovanin dhe Elisabeta Qyrsaqin Dodmasej… “

Ekonomikisht, Pjetri merrte një pension prej 8800 lekësh që nuk i plotësonte as nevojat për “cingare partizani”. Ai, për të plotësuar nevojat e familjes, u detyrua të shesë pianon, mjetin e vetëm të punës që ishte gjysma e shpirtit të tij. Për të mbijetuar përpiqej të bënte punë dytësore duke u aktivizuar në projekte të ndryshme artistike në qytet, por edhe kombëtare. Kohën e lirë e kalonte në natyrë ku gjente edhe burimin e frymëzimit. Peshkimi ishte hobby i tij, por edhe kontakti me shokë e miq. Kalonte shumë kohë me kallamin e tij së bashku me artistët Danish Jukni e Ferid Kola, ndër brigjet e Velipojës apo të liqenit. Tamara më tregon që:….nga dëshira për me pasë një mjet ma të sofistikuem në gjuetinë e peshkut, Pjetri kishte ndertue (projektue) vetë MAKINETEN të cilën ja realizuan miqtë e tij mekanikë në oficinën e NSHRAK-ut.

Fliste gjithnji me simpati për shokët e tij Rifat Teqja, Gjon Simoni, Gasper Curcia, Nikolla Zoraqi, Pavlin Shtjefnin e Zef Coben. Kujtonte shpesh me nostalgji miqësinë me piktorin Guri Madhi, dekanin e fakultetit të historisë Ali Ostrenin, tenorin Latif Hoxha, kompozitorin Tonin Harapi, piktorin Kel Kodheli. Me Kel Kodhelin që ishte komshi i tij (në Tiranë), Pjetri kishte shumë episode humori. Tregojnë qëKeli të gjithë bisedat i fillonte tuj permendë gruen e tij Rozen, gja qi e bezdiste shumëPjetrin:….Po lene Rozen, të paktën nji ditë, pa e permendë he burrë…!!! i lutej ai. Vjen rasti me ly apartamentin e Pjetri tuj kenë që ishte Dalton e nuk dallonte ngjyrat, i kërkon ndihmë Kelit që si piktor ti jepte nji ide bojaxhiut për ngjyrën e dhomës sëgjumit…. Keli që priste me u “hakmarrë” me Pjetrin që nuk mund të ja duronte Rozen e pranon kërkesën…

Kur vjen në shtëpi, Pjetri e gjen dhomën e ndejës të lyer me një ngjyrë rozë që nuk i pëlqeu. Po cka asht kjo marri mor Kel, as unë e as grueja nuk jena “tipa rozë” , a nuk kishte ndoj ngjyrë tjetër?

Keli: … provoje edhe ti se cka don me thanë me ndejë tanë kohën vetem me Rozen….

Nuk mund të la pa treguar historinë e këngës PER TY ATDHE. …kishim dalë për nji udhëtim pune ndër malet Kacinarit në Pukë ku malesorët me nderim e respekt po na pregaditshin ca gatime tradicionale që më mrekulluan, tregon Tamara Gaci. Pjetri kishte hypë mbi një shkëmb të naltë ku shihej krejt lugina dhe po shijonte pamjen madhështore që i hapej përpara. ….Eja i thashë, se dona me hanger drekën. Knaqnju ju tuj hangër speca të mbushun, se unë e kam gjetë vendin me u knaqë. Prej ktu ku jam shoh tanë Shqipninë. Unë me të tjerët u ulem në tryezën e shtruar për drekë, ndërsa Pjetri mbasi ndenji një copë herë i fiksuar nga pamja mahnitëse, u zhduk në dhomën e hotelit për 4 orë rresht. Unë e dija,ai po shkruante dicka. Mëvonë, ai doli nga dhoma duke tundur në duar shënimet e kompozimit të këngës Për Ty Atdhe e duke më thënëi gzuem:….ky do të jetë hymni që i kam kushtue atdheut¸ ka për të pasë jetën gjatë….

Mjeshtri Pjeter Gaci, i la kombit te vet një trashëgimi të madhe. Rreth 500 krijime, 45 vepra muzikore, koncerte për violinë apo tabllo koreografike, romanca, disa opera nga të cilat 7 u vlerësuan me cmime, rreth 175 këngëndër to 45 fituan cmime. Ishte laurant i cmimit Naim Frasheri kl I, cmimit Flamuri i kuq i punës kl. II, titujve:Artist i Merituar, Artist i Popullit, Cmimit të Republikës kl. I, Nderimit …Krenaria e Dajcit. Edhe pse pat një aktivitet të gjatë e të suksesshëm, ai vdiq i varfër aq sa edhe për shpenzimet e varrimit ndihmuan miqtë e tij, jashtë kujdesit të një shteti që i mori cdo gjë.

Në të vërtetë ai me muziken e tij hymnizoj jo vetëm atdheun, por edhe dashurinë për gruan e tij Tamaren, e cila për Pjetrin kishte të njëjtën madhështi. Qëndresa e Tamares ndaj vështirësive, diskriminimit, përndjekjes, sjelljes arrogante të shtetit; mëndyra se si ajo grua nuk lëshoj asnjë fjalë ankese që ti prishë frymëzimin apo gjendjen shpirtërore bashkëshortit, i ngjan shumë atdheut tonë Shqiptar. Ajo qëndroj si vigane dhe e papërkulur në rrëbeshet e jetës që kaloj, pa humbur asnjë cast dashurinë për familjen e saj.

Rastësisht në rrugë

October 4, 2015 by dgreca

Nga Ilir LEVONJA/

Kohë më parë …/

Ajo i tha përmes telefonit se do e priste në dritare, por nga mbrapa pallatit. Nuk i besohej. Vështroi receptorin por që andej erdhi ai tingulli i mospërfilljes së aparatit kur nga ana tjetër nuk të pret askush. Vërtet i tha eja? Pse habitej? Ndofta nga që u bënë vite që i lutet ta pranojë. Vite përgjërimesh. Ndaj vrapoi përjashta.

Ajo paradite vjeshte e kulluar mes stërkalash dielli dhe zhaurima njerëzore, sikur u harmonizua si me dorë. Edhe zemra brenda gjoksit, rregulloi pampamet. Ndryshe nga përpara pallatit, ku rruga e Ypsilonit vlonte nga lëvizjet. Mbrapa, prehej një qetësi lagjeje. Rrethina e tërë pushonte nën një qiell blu. Aq sa të krijohej përshtypja sikur natyra, bota, njerëzimi, patën rezervuar edhe rastin tënd.

-Dhe sa do vazhdosh të më ndjekësh? – e pyeti ajo.

Ai u hutua. Iu kthjelluan sytë e kaltër deri në një pasiguri këmbësh. Vuri dorën tek muri me tulla.

-Këtë e di ti, jo unë. Varet gjithçka nga ty. Më thuaj po, tani, dhe kaq. Të tjerat janë punë e jonë, e përbashkët. Më kupton. E ardhmja është e të dyve, nuk është më vetëm e imja apo e jotja, – tha ai me qetësi por me rend fjalësh që i dolën vetiu prej anës më të mirë të qënies së tij.

Ajo qeshi.

-Pastaj ata të dy ikin diku siç ikin zogjtë, -vazhdoi ai.

Dhe ajo ia priti…,

-Prandaj edhe ti nuk ke ikur?

Ai iu përgjigj.

-Sa të mbarosh ti shkollën. Të ikim të dy.

Qe koha e ikjeve të para. Natyra në qytet qe e mbarsur me ethet e saj, sikur kishte rënë epidemia e ikjeve. Ikja nuk kishte moshë. Po ndërsa të martuarit kishin hallin e familjeve, të dashuruarit, sidomos djemtë e rinj, të vajzave që donin.

Ajo vetëm sa çoi buzën në gaz. Në qiell për rastësi kaloi një avion. Edhe pse larg, dukej si një krijesë e bardhë. Gati lodër, gati një pëllumb nga ato që varim për zbukurim në pemën e vitit të ri. Lëshonte nga pas një vazhdë të bardhë e cila dikur bëhej fashë e udhtë.

-Ja sikur na i bën për zili, -tha ai.

Ajo çoi sytë nga qielli dhe vetëm sa u tulat në krahët e saj. Ndodhej diçka lart. Qe dritare nga ato ku të duhet të kolovitesh. Çfarë dëshirë e madhe. Vetëm ta puthte pak. Sytë e saj në bojën e mjaltit. Mjaltit të zënë, nga ai i i luleve të drurëve shekullorë. Kishte mbledhur flokët mbrapa, i dukej qafa, nofullat, veshët. Çfarë mrekullie. Sikur ta prekte pak. Por mes tyre ishin hekurat, lartësia. Frika se mos po vinte ndonjë nga fqinjët. Megjithëse ishte qetësi. Ora duhej të ishte njëmbëdhjetë e paradites. Nuk donte ta bënte me fjalë. Por nuk mundi. U ngjit. U kacavier.

-U çmende, – ia priti ajo dhe i përplasi kanatin e dritares, midis një trembje të lehtë dhe një kënaqësie që fytyra e djalit mbarte nervin e burrit.

Ai pa përreth. Qetësi. Megjithëse krrima e kanatës akoma jehonte. Seç qe aty mbrapa një shtëpi me mure guri të lartë. Ku në verandë një grua e moshuar ushqente macen. Plaka nuk ishte asgjëkundi edhe pse dukej sikur po e shikonte.

Iku me kokën ulur. Nga një dritare tjetër u përhap një këngë nga programet e mërzitshme të paraditeve televizive. Nga ato populloret ku përzihen si zhaurimë xhinglash instrumentet muzikore. ”E imja moj/ do të jesh përjetë.” Përbri i kaloi një burrë me biçikletë. Kërrujti fytin dhe aq. Djalëria është kuriozitet. Ndaj atij iu duk sikur burri e kishte me ‘të. Nxitoi. Në atë lagje qyteti ai qe një i huaj. I panjohur. Aq me tepër me ato flokë të gjatë. Me xhiboks bluxhins ku fekste një noçkë kau. Vajza në fjalë nuk i ndaloi më. Sikur panikosej prej tij. Kaluan dy muaj. Por hiç. Madje kur dilte nga shkolla, ecte në krah të katër vajzave. Mes të qeshurave të tyre. As që e shikonte. Ai kullohej tek druri i ekualiptit. Shikonte qoshen e rrugës Ypsilon ku ajo do të kthente. Njerëzit që nxitonin me çantat plot. Zilet e biçikletave që kumbonin hera-herës si të çjerra bagëtish të imta.

-Qënke bërë i tmerrshëm, – tha një nga shokët, në kuptimin që ajo zuri të kthehej në shtëpi e shoqëruar. Pati domethënien që ai nuk duhej ta ndalte më. Ose ta linte rehat. Kurse ai tha shokut se, nuk e mendonte ashtu. Mirëpo një ditë më pas ato, vajzat qëndruan aty pari. Afër tyre. Ata ishin tre djem. Kurse ato katër. Shoku i qeshi me naivitet. E shikoi gjatë dhe zë ulët i tha se ato as që druheshin më fare prej tyre.

-E pastaj, -ia ktheu ai.

-Kur nuk të ka një çikë frikë, ka domethënien që nuk e pjerth fare për ty, -ia ktheu tjetri.

Atë kohë vajza e tij u shkëput nga shoqet duke u përshëndetur dhe nxituar e vetme. Nuk i hodhi sytë fare nga ai. Ai u mendua. ”Çfarë po ndodh? Iku vetëm për të më sfiduar? Apo kërkon ta ndjek nga pas?”. U mendua. Shoku e vështronte po njësoj. me pak ironi. Megjithatë, ai nuk e ndoqi. Dhe, gjysmë ore më vonë, do i dhimbte, do e torturonte, aty e përjetësisht…, ai ngurim, ajo ngathtësi, ajo stepje për të mos i shkuar nga pas. Ajo stepje për të mos këmbëngulur.

Ndërkaq, treshja e vajzave u kthye mbrapsht dhe u shkoi djemve mu tek hundët. Qeshën. Ai vetë nuk i vështroi, veçse në grimë çasti aty afër u ndjeu erën. Parfumin e mishit që i ngjan freskut të luleve.

-Mbaroi nuk ia ndjen më për ty, biles na shpërfillin edhe ne që vimë me ty. Nuk e shikon, kaluan këtu para nesh sikur të mos ekzistojmë fare, -tha i njëjti shok.

-Po ti çfarë pret, përse nuk i shkove nga pas. Ajo për ty u nda nga shoqet, – i tha tjetri shok.

Ai heshti. Pa nga vajza, shpina e saj u tret përetej. Tek qoshku i rrugës Ypsilon, tek pallati me granil të bardhë. Nga ana tjetër vështroi shoqet e saja. Ato sërish qeshnin teksa shkonin trotuarit që ata kishin vite që e ruanin. Nuk i urreu. Qe një lloj lufte nervash nga mendjet njerëzore. Megjithatë ai besoi se i dha kuptim orëve. Dikur edhe shokët e tij ikën. Mbeti vetëm fare. Kujtoi atë ditë kur guxoi e u ngjit tek kangjellat e dritares për ta puthur. Nuk ndodhi. Pastaj kujtoi ca vargje.

Puthja është zanat i së përditshmes,

gabimi që do e bëjmë përjetësisht.

Qeshi hidhur, kështu shkruante në poezitë e tija një shoku i vet. Pastaj prapë asgjë. Vetmi në anë të rrugës. Të ndahesh nuk do të thotë të kesh domosdo arsye të forta.Rruga mbeti ashtu me lëvizje. Mirëpo atij nuk i ikej. U ul në ato telishta hekuri, pranë kaçubave kuadrate prej ligustrash dhe dëshiroi që jeta të ndalte aty. Jo për të mbaruar, jo për t’u ngrirë, jo për t’u fiksuar e mos feksuar më, por thjesht për të patur një pritje tërësisht të përjetshme. Me diferencën në duar, mes një dite me pritje dhe një dite pa pritje. Aty do rrinte. Për të mos e besuar asnjëherë se ashtu mbaroi e gjitha ajo lojë e bukur ndër ato vite pritjesh e përcjelljesh. Për të mos jetuar me mendimin se plaga mbyllet, por nuk ikën. Eshtë aty. Vetëm sa zë kore. Por edhe kur korja bie, mbetet një njollë.

***

Kohë më pas …Fill mbas shtatë vitesh, ndërsa i jepte mjetit të tij një calibra e silvërt, në rrugët e një qyteti bregdetar, plot me palma nga të dya anët. Afër një stacioni treni. Ku ca më tutje ndiheshin dhe dukeshin qiellit feçkat e vinçave të portit. Shfryma e kripës…, në një pas dreke të vakët. Aq sa ata që ishin me ‘të, kolegë të katërt, dy çifte, edhe pse gjysmë të përgjumur nga dreka e bollshme, zunë të diskutonin për plagët e dashurive të para.

-Çfarë bisedash që bëjmë edhe ne, – tha njëri.

-Pas një dreke si kjo po nuk fole të zë gjumi, -ia priti tjetra.

Atij iu kujtua nga koha e largët dielli i rrugës Ypsilon. Binte ashtu deri sa perëndonte. Dhe njerëzit dukeshin si silueta. Vetëm ajo dukej e brajtë, e prushtë madje verdikt i diellit si mbetje në tokë. Qeshi…

-Po ti në timon pse vazhdon të qeshësh? – e pyeti kolegia nga mbrapa.

-Kot, – ia ktheu ai.

Ajo e pëlqente. Edhe ai, madje kishin filluar të dilnin bashkë.

-Ku ishe tani me mëndje. Hë na i thuaj edhe ne, – iu lut ajo.

Por asesi nuk e tha, nuk e tregoi. E ruante si diellin e tij të vogël, të avullt që kushedi se ku ajo ngrohte botën me krela lulesh në këndin e një burri tjetër.

Pikërisht atë çast, nga e majta një grua e re, me fustan të kuq tentoi të kalojë rrugën. Ai frenoi i trembur. U nguros tërësisht, kur pa se ishte pikërisht ajo, vajza e rrugës Ypsilon. I rrahu zemra aq fort, aq me kumbim njësoj si atëhere. Gruaja e re kaloi qetësisht duke shikuar se mos po vinte ndonjë tjetër makinë. Pasi kjo që ndaloi iu bind vështrimit të saj. Bulevardi qe i gjerë. Dhe ajo as që ia hodhi sytë se cili qe njeriu në timon. Ai u gëzua si fëmijë. Dhe nuk i erdhi aspak keq. Aspak. U shplodh që e pa dhe që ajo ishte akoma po njësoj aq e bukur.

-Çu hutove o njëri, po jepi të ikim, – i tha kolegu përbri.

Por ai priti. Duke harruar njerëzishëm koleget mbrapa që po e vështronin me habi. Sidomos ajo me të cilën sapo kishin filluar të dilnin bashkë. Mbajti këmbën lehtë mbi pedalin e gazit deri kur gruaja e rrugës kaloi në anën tjetër, duke i shkelur vizat e bardha, sikur të ecte mbi një tastierë pianoje. Zemra hovte si flutur lëndinash. Gjithçka iu bë e purpurt, rruga e ligustrave, Ypsiloni, hija pas pallatit, shtëpia e plakës, burri me biçikletë etj.

Të nesërmen kolegia që kishte në makinë, ajo që pëlqeheshin, i tha midis të tjerave se nuk ia vlente më lidhja që kishin. Ai u mërzit. Dhe nga darka ktheu një dopio fërrnet. Aty në banak, pinte dhe dikush tjetër në këmbë. Burri, për çfarë nuk i foli. Madje i afruan nëri-tjetrit nga një gotë më shumë.

Dikur ai tjetri i tha me pikëllim:

-E vërteta e dashurive të para i ngjan ekzistencës së dy ishujve që vetëm sa i bëjnë hije njëri-tjetrit. Kur ka erë, i çojnë mesazhe të ujshme. Kur ka shi, bëjnë sikur nuk shikohen. Kur moti është i kthjellët, argalisen për zili të njëri-tjetrit. Vetëm kur i shkund ndonjë tërmet, kur i zhvendos akoma më larg aq sa nuk shihen, vetëm atëhere e kuptojnë se përse u bën ishuj.

Ai fshiu sytë në supet, si një foshnje që shikon diku dhe askund. Një ishull që priste nën shoqërinë e një fari vetmitar. Dhe pritja nuk kishte mbaruar asnjëherë.

Lamtumirë Nënë!

October 4, 2015 by dgreca

Nga Luan Topulli*

Pak ditë më parë u nda nga jeta Lumturi Dajçi, e ëma e gazetares e veprimtares së njohur në Shqipëri e SHBA – Mimoza Dajçi. Në përkujtim të saj familjarët shtruan një drekë në “Whitby Castle” buzë ujrave të Rye-it.Në ambjentet e këndshme rrethuar me lule të Kështjellës “Whitby” disinjuar në vitin 1852 nga Alexander Jackson Davis nderuan me pjesëmarjen e tyre familjarë, miq e dashamirës të familjes si dhe personalitete të njohura të artit, gazetarisë e shoqërisë civile në New York e më gjerë.

Në emër të familjes falenderojmë Z. Kenny Agosto Zëdhënes i Zyrës së Senatores Ruth Hasell Thompson, Kryetarin e Vatrës Z. Gjon Buçaj së bashku me Znj. Nikoleta Buçaj, Liderin e komunitetit amerikan për Zoning 49 Bronx Z. Joseph Thompsom, stafin mjekësorë të Montefiore Hospital Bronx, ku punojnë Mimoza dhe Merlini, të cilët i kanë shërbyer me devotshmëri të ndjerës, Zv. Kryetarin e Vatrës Z. Asllan Bushati me bashkëshorten Znj. Lume Bushati, anëtarët e Kryesisë së Vatrës Z. Marjan Cubi dhe Z. Zef Përndocaj, ish i dënuari i politik nëpër burgjet shqiptare dhe anëtar i Kryesisë së Vatrës Z. Lek Mirakaj së bashku me bashkëshorten Loli Mirakaj, Kryeredaktori i Gazetës “Dielli” Z. Dalip Greca së bashku me bashkëshorten Znj. Xhemile Greca, Producentin e TV Kultura Shqiptare Z. Adem Belliu me bashkëshorten Znj. Moza Belliu, aktivistët e njohur të komunitetit shqiptar në Amerikë zonjat Rita Saliu, Merita Shkupi, Mjafturie Daci, Adem Saliu, Violeta Mirakaj, Dava Mirakaj, Lena Leka, Dita Lekaj, Halit Daci, Aleks Nilaj, Toni Musaj, Pjerin Tahiri, e shumë te tjerë si dhe mbesat e Lumturisë inxhinieren kimiste Luljeta Alite me të birin inxhinierin kompjuterist Erjon Alite, prokuroren Zamira Mulosmani, etj.

Ceremoninë përkujtimore e hapi nipi i familjes Erion Alite, më pas përshëndetën Kryetari i Federatës Panshqiptare “Vatra” Dr. Gjon Buçaj, Nk/ Vatrës Z. Asllan Bushati, Z. Joseph Thompson, Znj. Rita Saliu si dhe infermierja e “Montefiore” Hospital në Bronx Znj. Lulete Johnson.

Lumturi Dajçi lindi në Gjirokastër me 18 gusht 1929, u nda nga jeta më 27 shtator 2015 në “Montefiore Hospital” në Bronx, ajo rridhte nga një familje patriote e njerëz të pushkës, mbesë nga dera e madhe e heroit tonë kombëtar Çerçiz Topulli. Me ardhjen në Tiranë njihet e martohet me të riun Enver Dajçi, i cili edhe ky vinte nga Mitrovica e Kosovës me një histori të mbartur plot heroizma e sakrifica për kombin e popullin shqiptar, nip i Heroit tonë kombëtar Isa Boletini. Biri i Nënë Hajries, heroinës shqiptare, e cila edhe e vetme në Kullë luftoi kundër pushtuesit me armë në dorë duke bërë rezistencë në të gjitha dritaret e Kullës për ti lenë përshtypje armikut se djemtë e Boletinit edhe pas vrasjes barbare të Isës akoma ishin gjallë.

Lumturi Dajçi kjo zonjë e heshtur e qetë, e punëtore, pasi lidhi jetën e saj me familjen Dajçi, ku kunati – vëllai i bashkëshortit Rasim Dajci ishte pushkatuar nga Shqefqet Peci në Prizren ne vitin 1943 ne bashkëpunim me forcat sllavo – komuniste si antikomunist, për çështje biografie e largojnë nga puna si edukatore nga një kopësht në Tiranë, punësohet si punëtore krahu në një punishte të vogël duhani afër Lumit të Tiranës.

Pas arrestimit të të shoqit Enver Dajçi për agjitacion e propagandë kundra pushtetit popullor, nga tronditja e madhe Lumturia sëmuret rëndë e për gati një vit qëndron e paralizuar në shtrat. Për të u kujdesën vetëm vajzat e saj, në atë kohë 12 e 13 vjeçare Frida e Mimoza, as mjekët nuk i shkonin për vizitë në shtëpi.

Më pas nëna e katër fëmijëve që i rriti me mund të madh, punësohet në një fabrikë ku montoheshin abozhure. Edhe aty puna me normë e helme, ku i duhej të pastronte ndryshkun nga metali që më pas ai te pregatitej për tu bërë paisje e një mjeti ndriçues. Shumë i pëlqente drita nënë Lumes, shumë e donte jetën e paqen në familjen e saj, e në çdo familje shqiptare. Edhe pse në kushte të rënda ekonomike, ndërkohë që i shoqi vunate dënimim në burg politik, Lumturia e mbrojti familjen me dinjitet e u kujdes për atë e fëmijët e saj. Kësaj gruaje nikoqire dhe shembull për rritjen e edukimin e fëmijëve të saj sot urojmë që shpirti ti prehet në parajsë.

Puna e rëndë me helme akumuluar në mushkëritë e saj bëri që ti rëndohej situata shëndetësore. Çdo punë që ka bërë në jetën e saj thanë mjekët si në kultivimin e duhanit dhe në pastrimin e ndryshkut tek metalet ka lënë gjurmë për keq në mushkëritë e saj, e sot thanë ata kjo është duke jetuar ditët e saj të fundit. Por edhe pse rëndë e në shtrat për një periudhë jo të vogël kohe Mimoza e mbesa e saj Merlini i qëndruan tek koka, i shërbyen ditë e natë me mish e me shpirt që asaj ti lehtësohej dhimbja e të mos vuante nga mos prania e fëmijëve, siç kemi parë e dëgjuar ku disa prindër në Shqipëri po vdesin e lëngojnë në shtrat duke mos patur fëmijët pranë. Dikush i ka në emigracion dikush nga fëmijët do të shijojë jetën e tij larg halleve e kusureve të prindërve, ndonjë nuse e djalit nuk e do vjehrrin e vjehrrën, e kështu me rradhë.

Kur dy pika lotë i rrëshqitën të sëmurës, e sytë ju mbyllën përgjithmonë, Mimoza e puthi lehtë në faqen e ngrohtë e me zë të mekur i tha – Lamtumirë Nënë!…

Dhimbja ishte e madhe. Vdekja gjithashtu…

Shërbimi e sakrificat qe i kanë dhënë nënës së dashur Mimoza e Merlini gjyshes së saj janë vërtetë për tu admiruar nga familjet tona, ndërkohë që kudo ngrihet me të madhe mos braktisja e prindërve, sepse disa prej tyre ndarja nga jeta u mësohet vetëm pas dekompozimit.

Mimoza e donte shumë nënën e saj, prandaj bëri edhe të pamundurën që ta kishte pranë e të kujdesej vetë për atë. Ashtu si çdo fëmijë i mirë e i mbarë që do me zemër e shpirt prindët e tij/ saj.

“Kujdes e shërbim fenomenal – thanë mjekët për Mimozën – ka treguar për nënën e saj. E pakoncepueshme është – thanë ata – që kjo paciente ka jetuar kaq gjatë falë kujdesit të Mimozës”. Dhe ashtu ka ndodhur vërtetë, Mimoza e vajza e saj nuk kursyen asgjë që nëna e tyre të jetonte gjatë rrethuar me dashurinë e fëmijëve. Mimoza punonte natën, turni i tretë në spital, vetëm e vetëm që gjatë ditës të kujdesej për prindët e saj tashmë të moshuar e të munduar nga jeta e rregjimi i kohës së shkuar, e kurrë nuk u ankua për lodhje e pagjumësi, përkundrazi ndihej e lumtur që i kishte prindët çdo ditë në sy.

Deri aty arriti Mimoza sa i tha mjekëve: “Jepini gjak nënës time nga gjaku im, vetëm mamaja të më shpëtojë”. Por çdo gjë kishte mbaruar, sëmundja e pashërueshme kishte avancuar tek mushkëritë e saj e ishte agravuar së tepërmi.

Lotët në sytë e Mimozës sigurisht nuk kanë për të rreshtur kurrë për Nënën e saj të shtrenjtë, por ndihet krenare dhe e qetë që nëna e saj u nda nga jeta në duart e saj, pranisë së të shoqit, mbesës së saj të dashur Merlinit e mjekëve të mrekullueshëm të spitalit “Montefiore” në Bronx.

Lumturia shumë e donte Zotin, besim të madh kishte tek ai. Dom Nikolin Përgjini e kishte vizituar në shtëpi, disa herë edhe në spital. Ndërsa Dom Pjetër Popaj mbajti një Meshë në emër të saj në Kishën Katolike “Zoja e Shkodrës”në Harsdalle New York. Ajo ishte një nënë e mrekullueshme, unë si nip i saj jam i bindur se do ti mungojë të gjithëve.

Me shumë pompozitet e mbështetje shkoi për në banesën e fundit Lumturi Dajçi. Shumë dashuri e ngrohtësi i dhuroi asaj edhe komuniteti shqiptar në SHBA, ku për ti dhënë Lamtumirën valëvitën për nder të saj në makinat shoqëruese Flamujt Shqiptar e Amerikan që ajo i donte aq shumë.

* Autori i shkrimit, juristi Luan Topulli , eshte nipi i Lumturi Dajcit

New York, 3 Tetor 2015

FEJZO LEPENICA SHËRBËTOR I ÇËSHTJES KOMBËTARE

October 3, 2015 by dgreca

Në errësirë edhe pak dritë vlen e premton shumë.-Frang BARDHI, 1635/

Nga Prof. Dr. Bardhosh Gaçe/ Mjeshtër i Madh/

Në vargun e botimeve historiografike bashkëkohore, studiuesi dhe publicisti Enver Lepenica ka dhënë një kontribut të çmuar në nxjerrjen në dritë të mjaft ngjarjeve e figurave të shquara të Vlorës dhe të Labërisë, të cilat kamë lënë gjurmë në historinë tonë mbarëkombëtare.

Në botime të tilla, si monografia historike për Luftën epope të Vlorës 1920, Prefektët dhe kryetarët e Bashkisë së Vlorës (1900 – 1990), ato kushtuar Hysni Lepenicës dhe Ahmet Lepenicës, si dhe mjaft studime e shkrime të tjera publicistike për fenomene e personalitete të shquara të jetës shqiptare në rrjedhën e kohërave dhe dy dekadat e fundit, ku shpërfaqen mjaft çështje të mprehta social – shoqërore, historike dhe politike të tranzicionit të gjatë shqiptar dhe konsolidimit të demokracisë së brishtë, historiani Enver Memishaj ka krijuar individualitete të vërteta e dokumente të gjalla historike, me dëshmi e kronika, që rizgjojnë shpirtin e madh kombëtar të Vlorës e Labërisë, Himarës e Kurveleshit, si pjesë e përbashkët e kulturës dhe historisë shqiptare.

Në studimet dhe botimet historiografike e publicistike të studiuesit Enver Memishaj, lehtësisht vihet re prirja e tij e theksuar, për të ndriçuar mjaft aspekte të mjegullta e të mbuluara të jetës shqiptare. Në librin e tij monografik për Luftën epope të Vlorës 1920, dokumente e dëshmi të ndryshme ringjallin në sytë e lexuesit bashkëkohor aspekte të gjera të Kuvendit të Baçallasë, mbledhjes së Beunit dhe organizimit luftarak të kësaj epopeje, e cila shfrytëzoi tërë arsenalin e ushtarakëve dhe prijësve popullorë, të formuar dhe të sprovuar në luftërat për lirinë dhe pavarësinë e Atdheut qysh nga Lidhja Shqiptare e Prizrenit e deri në Shpalljen e Pavarësisë Kombëtare.

Në faqet e këtyre botimeve historike e publicistike të Enver Memishajt nxjerrin krye figura zëmëdha të luftërave dhe përpjekjeve për të vendosur fatin e shqiptarëve si: Ahmet Lepenica, komandanti i përgjithshëm i Luftës së Vlorës, udhëheqësi shpirtëror i saj, Osman Haxhiu, kryetari i Komitetit “Mbrojtja Kombëtare”, si dhe mjaft prijës të tjerë popullorë si: Halim Xhelo, Qazim Kokoshi, Qazim Koculi, Myqerem Hamzaraj, Ali Beqiri, Hamit Selmani, Sali Bedini, Hazbi Çano Rrapo Çelo e mjaft të tjerë, të nderuar e të pavlerësuar sa duhet.

* * *

Në këtë hulli të punës së tij të palodhur, historiani Enver Memishaj na sjell një botim të ri, monografinë komplekse dhe të gjerë “Fejzo Lepenica – jetoi dhe vdiq për Shqipërinë”. Është një figurë mjaft e dashur atdhetare dhe intelektuale në tërë Labërinë, që për dekada të tëra e kishte mbuluar pluhuri i harresës. Por studiuesi ynë sqimatar, duke e ndier nga afër shpirtin popullor që këtë figurë të çmuar e mban gjallë në ndërgjegjen e vet kombëtare, sa kohë u rropat nëpër arkiva, shtypin e kohës dhe në shtegtimin e jetës dhe të veprimtarisë së tij kombëtare për të na dhënë portretin e tij të gjallë e konkret.

Fejzo Lepenica, ashtu si disa atdhetarë të tjerë të Labërisë, u përfshi në lëvizjen kombëtare të kohës fort i ri, i lindur më 1902 dhe i rritur në një familje me tradita të zjarrta atdhetare, nën kujdesin e xhaxhait të tij, major Ahmet Lepenica dhe tërë vatrës familjare, që kishte marrë pjesë në kryengritjet, luftërat dhe përpjekjet e Lumit të Vlorës kundër hordhive otomane e shovinistëve grekë. Mësimet e para Fejzo Tafili i mori në fshatin Drashovicë, ndërsa shkollën plotore në qytetin e Vlorës, në shkollën e njohur për traditat e saj arsimore e kulturore Muradie.

Gjurmë të thella në jetën e tij lanë vitet shkollore në kolegjin e Shën Mitër të Koronës në Kalabri, në atë shkollë të themeluar nga poeti unë i madh kombëtar Jeronim de Rada, mes arbëreshëve dhe sivëllezërve të tij nga vise të ndryshme të vendit. Mori pjesë gjallërisht në Luftën epope të Vlorës 1920, ku në llogoret e saj pa me sytë e tij trimërinë dhe heroikën e luftëtarëve popullorë, për të bashkuar Vlorën me pjesën tjetër të mëmëdheut.

Por formimi i tij intelektual e demokratik u shfaq sidomos në vitet 1920-1924, me pjesëmarrjen e tij në lëvizjen demokratike të kohës në krah të Halim Xhelos e Avni Rustemit, Ali Çakërrit, Ibrahim Shytit, Abdul Kuçit e Ibrahim Abdullait, Muço DelosRrapo Çelos e Gani Alikos.

Duke iu përgjigjur thirrjes së qeverisë së Sulejman Delvinës qysh në vitin 1920, Fejzo Lepenica shërbeu si ushtarak në xhandarmërinë shqiptare në qarkun Gjirokastrës.

Ai, si anëtar i shquar i Shoqërisë “Bashkimi”, përkrahu qeverinë e Fan S. Nolit me shpresën e madhe, se ky njeri i ditur dhe ata që e rrethonin do t’i sillnin vendit përparimin dhe qytetarinë, siç ishin edhe “shtetet e tjera të Evropit”, për të zhdukur anarkinë dhe prapambetjen shekullore në qytete, fshatra e krahina. Por rënia e qeverisë së Fan S. Nolit dhe hipja në fronin e Shqipërisë të Ahmet Zogut, ashtu si atdhetarë të tjerë e zhgënjeu edhe Fejzo Tafilin, ndaj ai mori rrugën e mërgimit në Greqi më 1925.

Edhe pse u vendos në Janinë, së bashku me emigrantë të tjerë si Naxhi Libohova etj., autoritetet greke fillimisht e izoluan në ishullin Qefaloni, duke i mbajtur në vëzhgim të rreptë. Ashtu si emigrantët e tjerë të Evropës, edhe Fejzo Lepenica në Janinë ishte nën vëzhgimet e konsullatës shqiptare.

Në vitet 1925-1932, Fejzo Lepenica na shfaqet në shtypin shqiptar edhe si një publicist i mprehtë dhe i rrallë nën pseudonimin “Krivova”, që është toponim në fshatin e tij të lindjes. Artikujt e tij shpreheshin në mbrojtje të çështjes kombëtare çame, i pronave të tyre të grabitura nga grekët, kundër veprimtarisë së sillogove greke të Vorio Epirit, që propagandonin kundër Shqipërisë etj.

Artikulli i gazetës “Ora” në Tiranë, korrik 1931, na bën me dije se Fejzo Lepenica ishte i internuar në Prevezë e më pas në Patër e Zaqintho nga autoritetet greke, pasi akuzohej si “propagandist kundër sillogove të Vorio Epirit”, se “gjoja ka atakuar Qeverinë Greke me biseda me anë të shtypit për sjelljen e saj barbare në Çamëri”.

Pas internimit, në vitin 1931 Fejzo Tafili kthehet në vendlindje, në Shqipëri, ku u përfshi në lëvizjen antizogiste, në Organizatën e Fshehtë të Vlorës. Ishte koha kur Mbreti Ahmet Zogu kishte nënshkruar marrëveshjet me Italinë fashiste për skllavërimin e Shqipërisë. Nën ndikimin e miqve të tij atdhetarë Qazim Kokoshi, Seit Qemali, Myqerem Hamzaraj, Hysni Lepenica e Ahmet Demi, si dhe pas takimeve me Halim Xhelon, i cili kishte ardhur ilegalisht nga Franca në Labëri, Fejzo Tafili, si antizogist u përfshi në këtë lëvizje të kohës me prirje republikane.

Zbulimi Organizatës së Fshehtë të Vlorës bëri që qeveria zogiste të jepte dënime të rënda për organizatorët, por në gjyqin e zhvilluar më 16 shtator 1932 Fejzo Lepenica u shpall i pafajshëm. Në këto kushte, ai u largua përsëri në emigracion, në Janinë, ku nisi të bashkëpunojë ngushtë me mjaft atdhetarë të Çamërisë si Ahmet Demi, Musa Demi, Haki Çami etj. në mbrojtje të të drejtave kombëtare të Çamërisë.

Autori i librit, Enver Lepenica, na ka dhënë të plotë kontribin e vyer të atdhetarit dhe intelektualit Fejzo Lepenica në fushën e publicistikës. Nëpërmjet artikujve të botuar në shtypin e kohës prej tij, ndën siglën K. dhe pseudonimin “Krivova”, botuar në gazetat “Telegraf”, “Demokratia”, “Ora”, “Shqipëria e Re”, “Gazeta e Korçës”, “Shqipnia”, shpalos me mprehtësi gjendjen e shqiptarëve në Çamëri dhe mizoritë e kryera nga shteti grek ndaj tyre.

Diku midis tjerash, në gazetën “Telegraf” të vitit 1927, ai do të shkruante: “Si venë punët sot në Çamëri, s’ka më dyshim që popullata e saj shqiptare është e dënuar për shfarosje dhe kjo gjë është kryer sistematikisht gjer tani dhe përpara këtij gjenocidi Qeveria Shqiptare fle gjumë”. Zëri i tij atdhetar i protestës, polemikat dhe demaskimi i politikës greke ndaj popullsisë martire të Çamërisë, kishin tërhequr edhe vëmendjen e ambasadës shqiptare në Athinë, e cila në një varg relacionesh ndjek nga afër veprimtarinë publicisistike të Fejzo Lepenicës.

Mjaft artikuj të tjerë si: “Çamërit janë të dënuar për shfarosje nga ana e grekëve”, “Marrëdhëniet shqiptaro – greke dhe gjendja e Çamërisë”, “Gardhiqi dhe Dhragomia”, “Çamëria nën sundimin grek”, “Vuajtjet e Çamërisë, “Pasuritë e patundshme të shqiptarëve të Çamërisë”, “Greqia dhe Çamëria” apo “Çamërit po shuhen”, janë një klithje e shpirtit të tij atdhetar në qiellin e Europës, në mbrojtje të të drejtave kombëtare shqiptare. Në këto artikuj e letërkëmbime të tjera gjenden edhe mjaft të dhëna interesante etnografike, historike e etnike, që dëshmojnë për kulturën e thellë që zotëronte Fejzo Lepenica.

Fejzo Lepenica u shua larg atdheut të tij të dashur, Shqipërisë, në Janinë më 1936, por jeta dhe veprimtaria e tij atdhetare dhe publicistike nëpërmjet monografisë së studiuesit Enver Memishaj (Lepenica) merr një shkëlqim të ri duke u dritësuar nga mesazhet e saj demokratike e kombëtare, në shërbim të kohëve tona moderne.

Fejzo Tafil Lepenica, oficer.

KOSOVO: A COUNTRY IN TRANSITION

October 2, 2015 by dgreca

PRESIDENT’S SPEECH AT COLUMBIA UNIVERSITY WORLD LEADERS FORUM/

Dear Mr. Dean,/

Distinguished guests,/

Ladies and Gentlemen,’

I am honored to return to Columbia University, to the World Leaders Forum series, to speak about the struggles of building a sustainable peace but to also remind you of the enthusiasm, the strength and hope that carry us through in these times of transition.

I, too, like most of my fellow citizens, have lived through the repression and war. I lost friends and loved ones to a terrible conflict.

And I often wonder what inspires whole societies to move forward. How do they find the strength, the resilience?

For many today in the audience the Kosovo’s war of 1998 and NATO’s humanitarian intervention that stopped Serbia’s genocide against Kosovo Albanians in 1999 is a distant past.

Yet, this past is not that distant even for you. What the people of Kosovo and the international community have done and are still doing is relevant ever here and today for the future of intervention and state-building.

It offers important lessons of how to move post-conflict forward, which is what I want to talk to you about today.

Twenty years ago we could not work, we could not go to school, and we could not walk in the streets, without being harassed by Serbian police. We were very poor, we could not vote, we were vulnerable to rape and killing. Literally, we could not live. Today we are still a poor country, struggling like other developing countries, but we are alive and free.We have turned ourselves around from a people that did not dare to dream to a nation with many dreams.As we quickly understood after the war in Kosovo, when the conflict ends, survival is not the only worry. There is so much loss to mourn. There are many – too many – graves to dig. The worst is that there are so many missing even today, the people who disappeared, for whom we cannot dig any grave.

And then there are homes to rebuild, there are the challenges of getting electricity and running water restored.A whole school system to get back on track. A depleted economy to revive. , There are relationships to be restored, tensions to be managed, power to be negotiated. There are too many competing priorities. In fact, there is so much to do and everything becomes a priority.We have come far from the emergency.

Kosovo is no longer a war-torn place. And since 2008 is an independent state, Europe’s youngest state.In the past seven years,, we have strengthened our sovereignty. Our democratic institutions are representative of the Parliamentary democracy that we have built.

We have learned that democracy is complex. That building an inclusive society will always be an ambition, a work in progress.We can and should always do better. We are learning again how to live together and to find strength in our ethnical and religious diversity.We still struggle to create an open economy, with fair competition and free of corruption.Some have become jaded as we are still short of fulfilling the promises of prosperity, of social and economic mobility.We want Kosovo’s younger generation to stay in Kosovo and build their country, not to leave in search for opportunities abroad.These are some of the visible, immediate consequences of the war and reconstruction. But then, there is more than meets the eye.Not so long ago, in the beginning of my tenure as the President of Kosovo, I was invited to speak at a conference on the empowerment of women.With a woman as the President for the first time in the history of the modern Balkans, Kosovo had attracted much attention. Within Kosovo and abroad this was seen as a chance for women for more inclusion in decision-making. At the conference, we talked about the big picture,. We spent much time talking about equality in the workplace, equal opportunities and property rights for women.We worried whether the thirty percent quota for women in Kosovo’s institutions would be fair.Whether such measures would ever be self-sustained. Whether there was a reason to believe, and the experiences to assure us, that the quota would be effective and not only for women.

We felt engaged – a part of the important global debate on gender inequality.

We felt that our debate was so timely, advanced, in par with the current global trends.

We felt that although we had just come out of a war, our issues were no different from those of other countries.

But what a handful of women sitting quietly in a corner of that conference room showed to me that day would changed me, and how I thought about these issues, forever.

They were survivors of sexual violence, some of the estimated thousands of women who still bear the scars, the physical and psychological scars of this form of torture – rape as a tool of war.

One of them told me she was raped in front of her family as Serb forces came to kick them out as part of their ethnic cleansing campaign.

Another spoke of groups of women held captive and raped for weeks. This was the first time they shared their stories with anyone outside of a tight circle of survivors.

As a Kosovo Albanian and later as a police officer, who helped build the Kosovo Police force, I knew of these horrific crimes committed against women in Kosovo.

I had read of a mother who could not bear to tell anyone that her daughter was raped long after she was found drowned in the family well.

With a systematic campaign of rape unleashed during Kosovo’s war, the Serbian security forces intended to continue the war long after it ended.

To leave behind a society scared, scarred, ashamed, and deeply broken.A society unable to speak about what happened to its women,I also knew of the tireless efforts of women activists who had dedicated their lives to helping survivors of rape however they chose to deal with their trauma. These activists were the pillars on which the survivors of sexual violence leaned for over a decade.The rest of the society was too busy rebuilding houses, and building the heroic narratives that normally follow a liberation war, to pay attention to survivors of rape. In the chaotic aftermath of the war, and in the absence of justice for survivors, most of them opted for complete silence.

Some who decided to come forward to their family members were abandoned by them due to the stigma that rape carries in Kosovo, though Kosovo is not unique in this.

International prosecutors have documented the war crimes and crimes against humanities committed by Serbian forces in Kosovo. They have tried the perpetrators.But there has been no trial for perpetrators of rape, not at the Hague, not in Kosovo, even though Kosovo was administered by the United Nations.Survivors rarely came forward to speak of the horror exercised on them.And Kosovo’s society would just not talk about it, in part because for many years we did not know how to handle it.When courts, local and international, failed to secure justice for fifteen years, I made the pledge that the country we created, for which they had suffered so much, would no longer fail them.Appalled by the economic hardship, social exclusion and further victimization of survivors of rape, in 2012, I decided to commit to their cause.I started to campaign on their behalf, I supported their legal status as civilian victims of war.Our peace would not feel complete without them finding peace.I built on the knowledge and expertise of the different women’s networks that have helped the survivors of wartime rape.And last year I created the National Council on the Survivors of Sexual Violence in War, taking the issue to the country’s top office and putting it on the top of my agenda.

The Council gathers different entities, from Ministries and Parliamentary committees to women’s NGOs, to comprehensively deal with the relevant legislative and policy issues

So far, we have managed to enact a law that offers them reparations, one of the few laws of this type in the world We have created secondary legislation to improve the status of survivors.We have led awareness raising campaigns.We have fund-raised for different employment opportunities.Above all, we have given voice to survivors and we have restored their dignity.And this year, on Kosovo’s liberation day, June 12, the art installation Thinking of You became our society’s rallying call to support survivors.At the initiative of the Kosovo-born artist Alketa Xhafa and New York producer Anna Di Lellio and with the backing of my office, five thousands skirts were displayed in the football stadium of Pristina in honor of the thousands of survivors of wartime rape.Those skirts came from the people of Kosovo. For a month, women and men throughout the country donated skirts in solidarity with the survivors.

Many people, including survivors, shared dresses they wore on special occasions.A skirt worn at a brother’s wedding.

A dress a Member of Parliament wore the day she signed the independence declaration.There were also dresses of sad occasions: a gown of a marriage that fell apart because of the rape.They were hung on the capital’s football stadium to show the magnitude of this form of torture and to recognize that the shame did not fall upon the victims but the perpetrators of this horrendous crime.They also symbolically blurred the line. Rape could have happened to any of us during the war.Former fighters, singers, members of the parliament, ministers and thousands of ordinary people joined to symbolically tell them that they were not alone.That they would be embraced and no longer abandoned.

Ladies and Gentlemen:

There is so much hope for societies that embraces everyone. And without embracing women, especially those who are most forgotten, no society has embraced everyone.

We still have to build the kind of country we promised our predecessors we would build, when as refugees we hastily returned home.And like in every beginning, there are setbacks. Transitions are long.But there is also so much hope — hope to change, hope to engage and make an impact, hope to become better.It is this hope that has helped Kosovo keep moving forward.Thank you!