ESSE – Page 517 – Dielli

Vetësakrilegji deri në absurd i një atdhetari të shquar….

January 18, 2015 by dgreca

-Ndryshe Shtjefën Ivezaj, rilindasi shqiptar i kohës moderne/
NGA KADRI UJKAJ/*
Kujtdo që i ka takuar të vizitojë Muzeun etnografik në lagjen Lekaj , Tuz, Mali i Zi, është befasuar nga një punë jo e zakonshme e një njeriu të thjeshtë, rreth të 80-tave, Shtjefën Ivezajt . Falë këtij investimi , së paku, prej 12 vitesh drejtori i këtij muzeu, z. Shtjefën Ivezaj nderohet në një mënyrë krejt të veçantë nga vizitorë të ndryshëm dhe mbarë Malesia përballë shpërfilljes, së plotë, deri në absurd ndaj veprës së tij, nga qeverisja lokale dhe qendrore në Mal të Zi, mjerisht edhe aty ku “qeverisin”shqiptarët.
Qytetërimet, që në gjenezën e tyre, kanë nderuar investimet cilësiore, në dobi të emancipimit të vet, kurse nderimi në fjalë, vjen disi ndryshe, sui-generis, jo thjesht, për ato që përmban, por, shumë më tepër se kaq, për motivin që e ka sjellur në jetë një vepër të tillë, si i pari i këtij lloji në tërë hapësirën natyrore të Malësisë së Madhe”Nderi i kombit”.E, pra, aspak, thjesht për atë që na ofron si vlerë dhe pasuri me ineteres kombëtar, ajo thelbësorja, ardhja e tij në jetë, në kontekstin e një vetësakrilegji deri në absurd, falë shpirtit të madh prej atdhetari, ndryshe sjelljes prej patrioti iluminist në postiluminizëm , të arkitektit dhe menaxherit të kësaj pasurie sa lokale, po aq kombëtare, Shtjefën Ivezajt, sot kemi këtë arritje brilante, Muzeun etnografik në trevën tonë,në Malësi të Madhe.
Kaq ,natyrisht, do të ishte e pamjaftueshme për të deshifruar vlerat dhe motivin e një përkushtimi të tillë, precedent në Shqipëri dhe shumë më gjërë nga z.Ivezaj, pa një shpalosje dhe njohje, larg frymës së provincializmit banal apo sentimentalizmit të sëmurë , të jetës së tij. Si mbaron shkollën fillore dhe atë 7- vjeçare në lagjen e tij , Lekaj , të Tuzit, Shtjefni i ri vazhdon shkollën profesionale 3- vjeçare, për tornitor, në kryeqytetin malazez, Podgoricë. Nga viti 1954 ushtron profesionin e bukur të fotografit, si amator, duke arritur të anëtarësohet në klubin e fotografëve dhe kinoamatorëve të Malit të Zi. Spiralaja e suksesit tek ky djalosh nuk do të mjaftohej me kaq.
Si përfundon suksesshëm provimin para komisionit të ngritur nga Komuna e Podgoricës, arrin të marre licensën për hapjen e dyqanit, si fotograf, në Tuz afro 49 vite më parë.
Në vitin 1969 kalon suksesshëm provimin diferencial për fotograf, me rezultatin shkëlqyeshëm , në Podgoricë. Falë pasionit dhe përkushtimit profesional ndaj fiksimit në celuloid, artit të mrekullueshëm të fotografisë, fotgrafi i parë malësor në M.Madhe,në Mal të Zi, në vitin 1970 përgatit kartolinën e parë, brendësinë e së cilës do ta përbënin: Portreti i Flamurit tonë Kombëtar, portreti i Heroit tonë Kombëtar, Gjergj Kastrioti-Skënderbeut, si dhe portreti i “Heroit të Popullit”Ded’ Gjo’Luli.
Këto kartolina u shpërndanë në tërë botën shqiptare, çka nga UDB-ja jugosllave u përjetua si një kërcënim serioz i “Vëllazërim-Bashkimit”, kësaj farse politike kobzezë, të mirënjohur nga shqiptarët, duke sjellë paraburgimin e Ivezajt, gjithë vullnet dhe ëndrra të shëndetshme për të iluminuar dhe trashëguar vlerat tona kombëtare, pa i hyrë në hak askujt në pjesën e tij të diellit…
Fati sjell që kjo situatë paraburgimi të ketë një fund të shpejtë, falë faktit që asokohe në Beograd ishte botuar , në gjuhën shqipe, libri i Nolit, kushtuar Skënderbeut. Reagimi intelegjent dhe fatlum i Ivezajt në qelitë e UDB-së ”Unë nuk e kam ditur që Skënderbeu është i ndaluar në gjuhën shqipe”, bëri që i ndaluari të lirohet nga paraburgosja, pasi ‘‘sqarohet” se Dedë Gjo’Luli është i ndaluar, por kartolina e tij, që sot ruhet në Muzeun Etnografik, pranë “Marubëve”, do të “sistemohej” në fondin e librave të zinj të UDB-së, shërbimit të fshehtë jugosllav.
”Në këtë kontekst dhimbjeje, survejimi dhe persekutimi, i detyruar të mbijetoj, shpeshherë më ka qëlluar të nxjerrë jashtë ekzistencës tituj librash shumë të rëndësishëm, në emër të mbijetesës sa ekonomike, sa fizike”, – mësojmë nga Ivezaj. Nga sa përcollëm më lart nuk është e vështrë të lexohet se rruga e këtij investimi shembullor prej atdhetari dhe intelektuali do të ishte një rrugë tejet e mundimshme: Përndjekje, përbuzje, diferencim diskriminues në të gjithna format nga politika zyrtare, antishqiptare, ndryshe sulme që do ta ndjeknin kudo, aq keqas sa do ta detyronin të shesë, me gjithë tokën, dyqanin e tij dhe ç’kish për të mbijetuar si familje dhe ruajtur, si të shenjta, vlerat muzeale kombëtare, të mbledhura me aq mundim, në një mjedis ku identiteti ynë kombëtar rrezikohej rëndëshëm. Dhe ,padyshim, në rrugëtimin e çdo arritjeje, do të thonin psikologët, patjetër që duhet lexuar edhe ajo , e padukshmja, influenca e instinkteve të fjetura:
Kështu nëna e tij, Drane Turmalaj nga Vrithi, Shkrel-Malësi eMadhe, do të shquhej si koleksioniste e sapunit, e pullave të xhaketave dhe të këmishave, veprimtari që trashëgohet edhe nga djali dhe vajza e Ivezajt, Martini dhe Drita, të dy banues aktualisht në SHBA, koleksione që sot ruhen pranë muzeut. Ndryshimet Demokratike , si tek cilido mes nesh sollën shpresën e një të ardhmeje plot zgjidhje në kontekstin demokratik sa lokal, sa kombëtar, të shqetësimeve prej atdhetari dhe intelektuali të Ivezajt, njëherazi anëtar i Lidhjen Demokratike në Malësi, me kryetar z.Nikollë Camaj, që në 1989-ën. . Forumi i Intelektualëve në Ulqin, me kryetar Bahri Briskun, me kërkesën e e Forumit intelektual shqiptar,Tiranë, në vitin 2011, mbi bazën e propozimit të Klubit të Shkrimtarëve në Ulqin,me kryetar z.Nail Draga , e nderon me titullin”Ambasador i paqës i Koresë së Jugut”, verifikuar nga ana e koreanëve jugorë. Në muajin maj të 2002-it , kur bindet se, jo vetëm qeverisja qëndrore në Podgoricë, por as partitë politike shqiptare nuk po e ngrinin zërin, përjashtuar ndonjë sponsorizim modest, me efekt elektoral, pra jo me gjoks, as mes vedi, në mbështetje të një vlerë të tillë kombëtare si Muzeu etnografik,”shembulli i shkëlqyer i një rilindasi në kohën tonë”, i inicuar që në moshën 12 vjeçare, me koleksionimin e pullave postale, Ivezaj vendos të sakrifikojë banesën e tij, shtëpinë.
Gjithç’kishte, mobilje, orendi i largoi duke i zëvendësuar me mobilje në funksion të muzeut. 4 dhomat , korridori dhe ballkoni impromvizohen enkas për sistemimin e materialit muzeal.Nga fosili i kërmillit të gurëzuar, kosat ilire, shpatat, gurët e gjakut, veshjet e ndryshme për burra e gra, etj.etj përbëjnë atë pasuri që, normalisht, do të kërkonte një sipërfaqe prej 10.000 metra katrorë, ‘’normalizohen’’ nga ana Ivezaj në shtëpinë e tij; Sakrilegj deri në absurd i një atdhetari të vërtetë.
E vetmja mbështetje e përhershme dhe e sinqertë e tij qe bashkëshortja 76 vjeçare, invalide, pa pension, pa asistencë, kurse i vetmi stimulim moral “ Për ruajtjen e trashëgimisë kulturore shqiptare” qe nga ish-kryetari i komunës urbane të Tuzit, zoti Maliq Çun Mulaj. Përballë kësaj gjendjeje Ivezaj pronari,
drejtori dhe roja 24 orëshe e këtij objekti , kundrejt një pensioni prej 96 evrosh, kur një pension nacional , minimal, në Mal të Zi paguhet me 800 evro në muaj.
Më 24.03.2014 Shoqata patriotike”Malësia e Madhe”Nderi i kombit”, përmes kryetarit të saj z.Sytki Ndreca , në rrjetin social facebook, iu drejtua me një letër sensibilizuese Presidentit tonë të Republikës, z.Nishani, Kryeparlamentarit z.Meta , Kryeministrit z.Rama si dhe Ministrit të Jashtëm z.Bushati lidhur me këtë status absurd të drejtorit të Muzeut etnografik të Malësisë, z. Shtjefën Ivezaj, megjithatë, deri tani, asnjë reagim. Dhe ky trajtim vazhdon, edhe pse nga z.Ivezaj, si atdhetar i klasit të parë, në një kontekst sakrilegji deri në absurd, ndryshe me një përkushtim iluminist në postiluminizëm, sukseset e këtij muzeu janë të habitshme.Filatelia me 35000 pulla postale, fototeka me filmat,negativët e 40 viteve, si dhe biblioteka me 3800 tituj ku ka edhe shumë libra muzealë në 4 gjuhë: shqip, serbisht,anglisht dhe gjermanisht, krahas vlerave dominuese etnografike, shënojnë një pasuri të shtuar kombëtare.Falë një sakrilegji të llojit të vet, sa personal, sa familjar duke na bërë krenarë për substancën tonë atdhetare, kur nën ethet e kultpragmatizmit të egër, po harrojmë, jo rrrallëherë të shkuarën tonë të vyer, hipotezën e së ardhmes sonë dinjitoze. Me statusin e kryetarit të Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Malësisë së Madhe”Nderi I kombit” personalisht, precedentin e krijuar me Muzeun etnografik shqiptar , më 13.01.2015 e kam rIngritur si problem serioz edhe pranë Ministrisë sonë të Kulturës, tek z.Zef Çuni, Zëvendëministri i Kulturës, njëherësh edhe deputet i qarkut të Shkodrës mora premtimin se, në bashkërendim veprimesh me faktorin shqiptar dhe qeverinë malazeze, homologët tanë , do të investohemi seriozisht për zgjidhjen e kësaj situate absurde, një precedent që kompromenton edhe seriozitetin e angazhimeve integruese në BE të vetë Malit të Zi, çka nënkupton, mes tjerash, respektimin e trashëgimisë kulturore të pakicave. Një shpërfillje e tillë, e pafalshme, ndaj trashëgimisë kulturore shqiptare në Mal të Zi, bëhet akoma më absurde , përballë heshtjes sistematike, në të gjitha nivelet e pushtetit , kur, atje funksionon edhe një ministri e pakicave e drejtuar gjithnjë nga shqiptarët, krahas përfaqësuesve shqiptarë në parlamentin malazez, apo atë lokal në Tuz dhe Ulqin.
Koha e kësaj zgjidhjeje, koha e braktisjes së kësaj shpërfilljeje absurde ka ardhur, nëse si komb, konceptin rilindje, sikur atë të integrimit së pari brenda vetes, ne dhe fqinj ynë i parë, Mali I Zi e kemi secili nesh seriozisht me vetveten.Pikërisht këtij misioni, rivlerësimit dhe mbështetjes reale, si një vlerë kombëtare e shtuar, të Muzeut etnografik në Malësi, Mali i Zi ,kam bindje se do t’i shërbejë edhe vizita që së shpejti pritet të zhvillojë në Tuz Zëvendësministri i Kulturës z.Zef Çuni.
Le të shpresojmë se dikur dhe dikush ,vërtet, do të vërë dorë përballë kësaj shpërfilljeje zyrtare ndaj Muzeut etnografik shqiptar në Malësi,Tuz, Mali i Zi duke hijeshuar staturën e vetvetes sonë të munguar si komb, në mirëruajtjen dhe funksionimin normal të kësaj pasurie kombëtare, në trojet tona, me koshiencën se të gjitha lëvizjet tona politike do të kthehen në iluzione të rreme brenda vetvetes, nëse nuk arrijmë të kuptojmë se integrimi real në Bashkimin Evopian, aq më pak bashkimi ynë kombëtar, nuk mund të arrihen pa bashkimin tonë shpirtëror, në funksion të të cilit vihen me aq shumë dinjitet dhe efiçiencë vepra të tilla si Muzeu etnografik në fjalë.

Koplik, më 14 janar 2015
*Kadri Ujkaj, studiues/ ”Mirënjohja e M. Madhe“Nderi i kombit”, kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve -M.Madhe.

JETA- NJË PIKË LOTI

January 17, 2015 by dgreca

-Për BETIM MUCON-/
NGA VAID HYZOTI/
Vetëm një pikë loti, që e ruajmë, e fshehim, e mbajmë të vagullt në vetvete. Kaq dhe vetëm kaq qënka jeta. Se të ishte ndryshe, ti s’duhej të ikje.Të ishte ndryshe, do më përgjigjeshe në telefon. Po ti, Betim i shtrenjtë e hodhe pikën e lotit, e nxore nga vetja duke na mbushur ne me pikëllim të pamatë. Kur them “ne”, e di që s’jam i vetëm. Ndonëse miq prej afro 40 vitesh-se ti dije t’i mbaje gjatë miqtë me mirësinë e pazakontë që kishe-nuk jam i vetmi që mbart këtë pikëllim, që pësoj këtë tronditje. Dhe është hera e parë në të gjithë këto vite që më vjen të qortoj. Të qortoj unë që të nderoja, të adhuroja. Është hera e parë në gjithë këto mote shoqëri që ti nuk je korrekt me mua dhe me shokët e tu. Nuk je i përpiktë me familjen tënde, që na preve në besë.Na tradhtove deri aty ku nuk mban më.Na tradhtove me vdekje…
Nuk mund dhe nuk dua të ta falim. Se nuk mund të të percjellim. Duam të të mbajmë. Dua unë dhe të gjithë ata që të kanë njohur sadopak. Sot bisedova me Martën, gruan dhe shoqën tende. S’e di se c’thamë mes gulceve të dhimbjes. Me Martën që krenoheshe se ajo është e fortë, e zonja. Por e pashë se as unë dhe as ajo nuk kishim më kurajo që t’ ia përcillnim njëritjetrit. Kanë ardhur të gjithë fëmijët në shtëpi. Erdhi Sagita, gëzimi dhe modeli yt, që s’ankohet kurrë, që ia del vetë jetës, Fedora-dhimbja jote, Zinardi, që aq shumë është burrëruar dhe ka hap të sigurtë në ditët e tij. E ti s’e ndjen atë gëzim të punës tënde. Se ti e nxore lotin e jetës , që na mban të gjallë. E nxore atë lot të ftohët dhe të na përvëlosh të gjithëve.
Nuk e di si do të ndërroj të përjavshmen e pikëpjekjeve tona. Edhe pse larg, një telefonatë, një e-mail ishte biseda jonë. Më thoje c’po shkruaje. Kishe etje përherë të lëvizje nga një vend në tjetrin. O kishe kuriozitet të njihje dhe oborret e cdo fshati të botës në rendjen tënde të pambarimtë. Pas kaq kohësh më erdhe të më piqje në Neë York 10 ditë më parë. Ishe me Martën në “Neë Yorker” hotel në 8 avenue.”Merr gruan se ju ftojmë për darkë”. Më ftoje në shtëpinë time të darkonim. E ti nuk lëvizje, s’ishe fare tolerant nganjëherë. Nuk e di si shkuan ato 4 orë që kaluam bashkë. Nuk u ngopëm dhe e lamë të pinim kafe të nesërmen me Roland Gjozën. Dhe erdhe përsëri. Ishe i veshur bukur, si prej argjendi, me atë mjekrrën e hijshme, me atë trup atleti që kishe fituar nga gym-i e lëvizjet e shumta. Folëm për letërsi e shkrimtarë e më pas u nise për në Ëashington D.C. Të përcollëm me sy. Dhe më pas…Më thanë se dje në mëngjes nuk u zgjove nga gjumi. Me thanë se nuk do të zgjoheshe më kurrë. Unë po ha veten me dhëmbë se mos të morëm me sysh. Se takimet tona më lënë dhe më linin gjithnjë një mbresë të vecantë. Se janë të paktë ku mirësia dhe pastërtia shoqërore shtrihen e zotërojnë tërë qënien tonë.Tani…të kam në libra. Në librat e përkthyera prej teje që m’i dhe herën e fundit, si dhe në vëllimin anglisht “The lost kites” (Balonat e humbura)…Përse i vurë këtë titull. Prapë me qiejt. Jo, vetëm ti s’mund të jesh i humbur . Janë të shumtë ata që të mbajnë me penjëzat e zemrës, mik i shtrenjtë Betim ! Në një varg tëndin në librin”Karusel” thua se “Bota-një pikël uji”. Ndërsa jeta qënka një pikë loti, që ne e mbajmë të ngrohtë. Ah, Betim, -Pse e hodhe atë lot kaq shpejt?
Vaid Hyzoti
Shkrimtar
Neë York

1945 – 2015- 70 VJET SHQIPTARËT NËN “PERKRENARE” BETONI

January 16, 2015 by dgreca

Nga Fritz RADOVANI/
17 Janar …/
■Plot 70 vjetë që u dhunue Atdheu dhe Flamuri i Gjergj Kastriotit…
Një za ushtoi pranë kompanjelit ku partizanët vune Flamurin e Shqipnisë me yllin e kuq.
Ishte… At Gjergj Fishta…
ÇOHI, TË VDEKUN !
Shqiptarë, a ndiet ? Evropa, mrrutë e ndytë,
Shkerdhye me Evrej t’ Parisit e t’ Londonit,
(Se cilës dreqi ia plasi të dy sytë
E marren ma s’ e sheh, njitash n’ e s’ vonit)
E bani gjyq, qi t’ nipat e Kastriotit
Shkjeve t’ Balkanit urë t’u rrijnë mbas sotit.
Po; per Shqiptarë pleqnue e ka Evropa,
Qi shi njatyne urë t’u rrijnë perdhé,
Të cilët Kishat rrënue ua kanë me topa
E n’ djep foshnjet e njoma ua kàn pré:
Qi t’ ndertat vasha u kanë koritë përdhuni
E rrugash bamë i kanë me vdekë ûni.
E mbas sotit Shqiptarët n’ gjuhë t’ huej do t’ flasin;
E gjakësve t’ vet do t’ bajnë këta t’u ngjatët jeta?
Hajnat lapera zotni do t’ thërrasin,
E t’ pa rodit do t’ i apin pagë e t’ dheta;
Me armë shqiptare, n’ za gjithmonë e n’ namë,
Sogje Shqiptari shkjaut do t’ rrijë sot n’ kambë.
Ah vaj! Ah kob! A ka ma zi n’ ketë jetë?
A ka si i bahet kujt ma tepër dhúnë?…
Ehu! Shka do t’ bajnë, thue, tash Shqiptarët e shkretë:
Ata, qi m’ vedi pasë e kanë kanunë:
Ata, qi n’ dej kanë gjak të Skenderbeut:
Qi shekulli mbajtë i ka per burra t’ dheut? –

***
Urra! Po, djelm! Shqiptar kushdo ka lé,
N’ mos mujtë Shqiptar me mbetë, Shqiptar t’ hijë n’ dhé!
E n’ kjoftë se lypet prej s’ hyjnueshmes Mëni,
Qi flijë t’ bahet ndo ‘i Shqiptar m’ therore,
Qé, mue tek m’ keni, merrni e m’ bani fli
Per Shqiptari, me shue çdo mëni mizore. –
Oh! Edhe pa mue Shqipnia kjoftë e rrnoftë
E nami i sajë per jetë u trashigoftë!
Po: Rrnoftë Shqipnia! E porsi krypa n’ Dri
E porsi krandja e thatë n’ nji flakadâ,
U shoftë me arë, me farë me mal me vërri
Kushdo Shqiptar, qi s’ brohoritë me zâ,
Kushdo Shqiptar, qi s’ brohoritë me uzdajë
Oh! Rrnoftë Shqipnia! Rrnoftë Flamuri i Saj!
(Marrë nga Lirikat: “Surgite mortui!”)
***
■Nëse në vitin 1913 kishte mbetë një “copë” Shqipni, po i themi…
Në vitin 1945, Aleatët e robnojnë Shqipninë e Gjergj Kastriotit, nën zgjedhen e eger të shovenistëve sllavokomunistë të Titos… Qeveria kukull e Tiranës, i dorzohet një tirani sa anadollak aq tradhëtar dhe i pabesë, që për kolltuk të vet vret e therë edhe kunatin…
At Gjergj Fishta vertetë se u “perjashtue” nga shkollat Shqiptare… Pse, vepra e Tij asht e papersëritëshme dhe e panjohun nga brezat pasuese… Ai parandjente:
Qé, mue tek m’ keni, merrni e m’ bani fli
Per Shqiptari, me shue çdo mëni mizore. –
– Po, a u shue deri sot ajo mëni mizore? – Urrejtja ndaj Tij…nuk shuhet!
Lè të flasin zani i vertetë i Historisë së Pergjakëshme 47 vjeçare të Popullit Shqiptar…
Lè të flasin varrezat nën “Perkrenaren” e betonit…
Ata, qi n’ dej kanë gjak të Skanderbeut:
Qi shekulli mbajtë i ka per burra t’ dheut? –
E nuk janë aq pak sa kujtojnë… Po, janë mbi 50.000 viktima të kësaj robnije 47 vjeçare…
Melbourne, Janar 2015.

ÇATIA E BRESHKAVE

January 15, 2015 by dgreca

EGLANTINA MANDIA*/
Im atë trishtohej më shumë nga heshtja ime e thellë, se sa nga çapkënëritë dhe rrengjet që s’ia kurseja askujt. Si përgjigje, më erdhi edhe nofka “Egërsirë e vogël”, që siç dukej, s’do më shqitej lehtë.
Ndoshta, të huajt e kishin të vështirë ta shpjegonin zemërimin tim për padrejtësinë që më kish ndodhur. Brenda një çasti, jeta ime e njomë qe plakur e qe mpakur njëherësh. Kisha humbur rrezatimin e ngrohjen e diellit, me humbjen e mamit tim të bukur. Sapo i pata kapërcyer katër vitet e para të jetës sime.
Qe e pamundur, ta kuptoja nocionin VDEKJE.
Aq më tepër, stihia e papritur e zisë, që pllakosi shtëpinë tonë, rrokullisi gjithçka si një ortek. Që të më largonin nga kujet e grave, xhaxhai im më rrëmbeu nga krevati ashtu siç isha e përgjumur, e më degdisi tek e fejuara e tij, që ishte mike e ngushtë e mamit tim.
Ishte duke gdhirë dita e hidhur e 14 prillit…
Unë dridhesha nga të ftohtit. Këmbët i kisha akull. Që t’i ngrohja i fusja në xhepat e palltos se xhaxhait. E gjithë qenia ime frugullonte, si një trumcak me krahë të prerë, që ish rrëzuar nga foleja. Nuk qaja sigurisht, po kisha një ankth të pa rrëfyer në shpirt. Motra ime e vogël s’kuptoi gjë prej gjëje, se qe vetëm një vjeç e gjysmë, ende e pa ngritur në këmbë.
E vluara e xhaxhait më mori në krahë dhe i tha të fejuarit, të mos bëhej fare merak, se ne do të loznim të dyja, ashtu siç bënim gjithnjë, kur mami më linte nën kujdesin e saj. Ajo ishte një vajzë e re, zeshkane që ende s`e kish mbaruar shkollën për mësuese dhe kur vishej me uniformën e shkollës “Nana Mbretëreshë”, mami im e quante “xhandar”, një farë roje personale dhe ato qeshnin e qeshnin me këtë…
Ajo qe një çupë shumë e mirë e gazmore, që më futi në krevatin e saj e më bëri një çaj të ngrohtë. Mua nuk më ndaleshin të dridhurat.
– Hajde të flemë edhe pak të dyja, se nesër do të kemi shumë punë, – më tha ajo.
Unë u mblodha në gjirin e saj të ngrohtë e më zuri gjumi. Nuk e di sa kohë kam fjetur, por kur u zgjova, qe përsëri natë. Një qukapik trokiste pa reshtur në dritare.
Mbas kësaj, unë hyra në grupin e fëmijëve të vështirë, kryeneçë e të pabindur. Me një fjalë, kokë me vete. I vetmi njeri që mund të më zbuste disi, qe vetëm im atë. Nuk bëja kurrë pyetje për mamin. Të gjithë çuditeshin me heshtjen time absolute, veçanërisht, me dëshirën time për të mos u ndodhur në shtëpi, por në rrugë me rrugaçët e lagjes, të gjithë çuna.Vraponim si të çakërdisur, nga rruga e Zajmit, ku banonim në Tiranë, tek Varret e Bamit. Unë nuk e dija ku qe varrosur mami im, po në varreza shkoja për të, me një shpresë të pashpresë, që të mund ta shihja gjëkundi…
Kështu, prita një vit të tërë. Im atë u transferua në Roskovec. Atëherë, u mbylla fare në vetvete dhe fillova të qëndroja pothuajse gjithë ditën, nën hijen e një molle, që ishte në oborrin tonë, me një biçak, me sy krejtësisht të çmeritur dhe me një inat të pashpjegueshëm, u shkulja çatinë nga kurrizi breshkave të vogla.
Që të më shkëpuste nga ky fiksim, im atë iu lut mikut të tij, Hekuran Zhitit, mësues i shkollës fillore, të më mbante në klasë për disa orë si dëgjuese, derisa të mbushja moshën për t`u regjistruar në klasën e parë.
Më në fund, edhe unë u vesha me një fustan të ri jeshil, me jakë të bardhë. Mësuesi punonte me klasa kolektive, pra në katër rreshta bankash në një klasë të madhe dhe në fund të çdo rreshti, shkruhej: Klasa e Parë, Klasa e Dytë, Klasa e Tretë dhe Klasa e Katërt. Ai gjeti edhe një bankë për mua dhe për një djalë tjetër më të heshtur se unë, e na nxori në fillim të rreshtit të klasës së parë.
Mësuesi ynë ishte një burrë i pashëm, flokëkaçurrel, shpatullgjerë dhe shumë i qeshur. Ishte i qetë. Ai nuk e ngrinte zërin kurrë dhe kishte gjetur një mënyrë të veçantë për të punuar me çdo nxënës veç e veç, ndaj në klasë kishte një qetësi absolute. Nxënësit bënin detyrat që ai i përgatiste për secilin, që më parë, në shtëpinë e vet.
Me mua dhe djaloshin flokëverdhë, shokun tim të bankës, Rikun, fliste me zë të butë, gati me pëshpërimë. Më solli një fletore vizatimi dhe plot lapsa me bojëra. Më tha të vizatoja çfarë të kisha qejf. Pastaj, i solli flokëverdhit një vjershë për ta mësuar dhe i tha se në pushimin e madh, kur nxënësit të dilnin jashtë, do e këndonin së bashku vjershën. Të them të drejtën, nuk po e kuptoja fare ç’po thoshte mësuesi im, po unë e desha menjëherë atë njeri me vështrimin e butë dhe zërin e ngrohtë, që ma ngrohu edhe mua zemrën time të akulluar.
Unë që nuk kisha bërë asnjë vizë në jetën time, për çudi vizatova mollën zemërmirë…
Mësuesi më pyeti, se përse e quaja mollën “zemërmirë”.
Dhe unë iu përgjigja se ashtu ishte vërtet. Ajo nuk më qortonte asnjëherë, çfarëdo që të bëja dhe më mbronte nga çdo e keqe që mund të na vinte, si mua ashtu dhe motrës sime të vockël.
Ajo vinte herë pas here e çuditej me biçakun tim dhe me duart e mija të gjakosura dhe shkonte me vrap në shtëpi të thërriste hallën, që kish ardhur të ndihmonte vëllanë e saj, në ditët e tij më të vështira. Halla vinte buzagaz, më merrte biçakun dhe thoshte se duhej të bëja pushim, se edhe nëna – breshkë po qante për beben e saj dhe çupat e mira, duhet të hanë bukë dhe duhet të flenë.
Edhe pse isha e inatosur shumë, nuk ja prishja hallës time, që të gjithë e quanin “Engjëll i Perëndisë”. Ajo përpiqej të më largonte një orë e më parë nga masakrimi i breshkave.
Po siç dukej dhe mësuesi im i dashur, e kuptoi menjëherë se “ku pikonte çatia ime”.
Kur nxënësit dilnin në pushimin e madh dhe oborri i shkollës gumëzhinte, mësuesi këndonte me Rikun e ndrojtur këngët me vargjet, që ai i mësonte përmendësh me një mundim të jashtëzakonshëm, meqenëse i merrej shumë goja dhe shokët i thërrisnin “gega gagaç”.
Kur e pyeta mësuesin se çdo të thotë fjala “gega”, ai qeshi e m’u përgjigj se gegë ishin shqiptarët nga viset e Fishtës.
Fishtën, Naimin dhe Skënderbeun, i kishim në fotografi.
Pra, ata ishin miqtë tanë që do na mëkonin mirësinë dhe diturinë. Dhe mësues Hekurani në programin e tij të larmishëm jashtëshkollor, u mësoi poezi të tyre të katër klasave edhe mua, që ca i merrja vesh e ca s`i kuptoja, por më ndihmonte kujtesa ime, e recitoja bashkë me të tjerët:

“GJUHA SHQYPE

Porsi kanga e zogut t’verës,
Qi vallzon n’blerim të prillit;
Porsi i ambli flladi i erës,
Qi lmon` gjit` e drandofillit;
Porsi vala e bregut t’detit,
Porsi gjama e rrfes` zhgjetare,
Porsi ushtima e nji tërmetit,
Ngjashtu a’ gjuha e jonë shqyptare.

***
Në gjuhë shqype nanat tona
Qi prej djepit na kanë thanun,
Se asht një Zot, qi do ta dona;
Nj`atë, qi jetën na ka dhanun;
Edhe shqyp na thanë se Zoti
Për shqyptarë Shqypninë e fali,
Se sa t’enden stina e moti,
Do ta gzojn` kta djalë mbas djali”.
………………

Këto vargje të Fishtës, ishin talismanët, që mësuesi na i la në shpirtrat tanë, për të gjithë jetën.
GJUHA dhe ATDHEU! Këto fjalë qëndronin me germa të mëdha, në të dy anët e fotografisë së At Gjergj Fishtës.
“ATDHEUT
Edhe dielli do t’ ket pa,
Se përqark ksaj rrokullije,
Si Shqypnija vend nuk ka !
Nën nji qiell përherë t’ kullueme,
N’ rreze e n’ dritë përshkue unjí,
Bjeshkë e male të blerueme
Si vigaj shtiellen n’ ajrí.
Ke ato bjeshkë e ke ato male
Kroje t’ kjarta e t’ cemta gurra,

***
Atje lejn, po Toskë e Gegë,
Si dy rreze n’ flakë t’ nji dielli:
Si dy rrfe, qi shkojn tue djegë,
Kúr shkrepë reja nalt prej qielli.
Oh! Po, e din i prujtë anmiku,
Se asht rrfé zogu i Shqyptarit,
Rijtun gjakut kah çeliku

***
Dridhet toka e gjimon deti,
Ndezen malet flakë e shkndija,
Ka’ i frigueshëm, si tërmeti,
Atje rrmben ku e thrret Liria…

Mësuesi thoshte: “Mbreti Gjergj Kastrioti, luftoi me shpatë, ndërsa vjershëtorët luftuan me penë”. Me klasat e katërta, mësuesi bëri një pjesë teatrale nga “Lahuta e Malcisë”, me disa personazhe si Marash Uci dhe Uk Mehmeti, që: “anekënd i kish ra detit!”

MIRËSIA
(N.Frashëri)
Mërgohu nga ligësitë
Mirësin’e mba si burrë
Mirësia është një dritë,
Që nuk shuhet kurrë,

Mirësia s’ësht’e shkretë
Është drit’e Perëndisë,
Drit’e Zotit të vërtetë
Është drit’e gjithësisë.”

-Thuaje edhe njëherë me zë, sikurse e kënduam biri im. Ti je një fëmijë i bukur dhe shumë i zgjuar, derisa kur këndon, nuk të merret fare goja. Ne të dy do ta mundim këtë të metë dhe ti do të jesh si të gjithë shokët e tu të klasës.
Flokëverdhi, gati mbetej pa frymë. Edhe unë që e kisha shpirtin gur, u mallëngjeva dhe herën e tretë, këndova bashkë me ta.
– Oh, – tha mësuesi, – Nuk e dija që ti vogëlushe këndoje kaq bukur.
– Mami im këndonte gjithnjë, – i thashë e ia krisa të qarës me të madhe.
-Ti e di që mami po të dëgjon dhe po gëzohet që po këndon përsëri?
-Vërtet?
– Duhet ta dish, – tha mësuesi,- Njerëzit nuk ikin asnjëherë shumë larg nesh. Ata jetojnë së bashku me ne dhe shohin çdo gjë që ne bëjmë këtu.
– Po ne, përse nuk i shohim? – e pyeta, – Mua më ka marrë malli shumë, shumë.
-E di, – tha mësuesi, e ma vuri dorën në zemër, – Mamin e ke këtu sa të jetë jeta, bija ime, të kyçur me çelës. Kish zë të bukur the?
– Po. Ajo edhe kërcente me mua.
– E sheh, sot të ndihmoi të këndosh me ne dhe do të të ndihmojë, që të bëhesh e para e shkollës, megjithëse je më e vogla nga të gjithë.
Pas ca ditësh, mësuesi më mësoi si rastësisht, këtë vjershë:

“ZOGU DHE DJALI
(N.Frashëri)
Një zog të bukur zuri një djalë
Ay po dridhej, dhe i thosh ca fjalë;
Nukë të vjen keq që jam i mitur
Si ti i vogël,e s’jam dhe rritur?
Jam bir i vetëm e mëma më pret,
E kam lënë keq brenda në folet
Dheu me dëborë gjith’u mbulua
Më s’ka dhe gjëkunt po thua!
Vuaj i gjori dit’ edhe natë,
E s’gjej dot as një drudhe të thatë!
………………
Ah! Kjo e keqe këtu më pruri
E gracka jote ra e më zuri!
Më pret im mëmë, si ty jot ëmë
Të mos t’i vete, ç’bëhet prëmë?
Të zesthitë na! Përse na ngini?
Më punët tënë përse s’na lini?
Kam edhe unë shpirt dhe dua të rronj.
Të lëçinj, të breth, të los, të këndoj,
………………
Mua të lirë më bëri zoti,
Përse me bën rop?Nga unë ç’do ti?
Fjalët e zogut djali i dëgjoi
Qau dh’e puthi, pastaj e lëshoi.”

Shkolla nuk qe shumë larg shtëpisë. Halla me motrën time të vogël vinin të më merrnin. Prisnin te gardhi dhe unë vrapoja drejt tyre, çdo ditë, më pak e egërsuar… Siç dukej, “bisha e vogël”, po zbutej.
Kështu, unë e Riku u bëmë shokë. Mësonim dhe këndonim para klasës dhe çdo pushim, merrnim duartrokitje.
Ajo kohë, kur isha aq e vockël, zemërake dhe e paditur, quhej “Koha e Italisë”. Po mësuesi ynë, kishte programin e tij të veçantë jo vetëm me mësimet didaktike individuale, por ai synonte të na nguliste në kokë edhe poetët e mëdhenj të kohës, të na mësonte historinë dhe lavdinë e Shqipërisë së bashku:

“Kruj’o qytet i bekuar!
prite, prite Skënderbenë
Po vjen si pëllumb i shkruar
Të shpëtojë mëmëdhenë;
Shqipëtarë t’i shpëtonjë
Nga xgjedh’e keq’e Turqisë
Edhe ty të të nderonjë
Që je krej’i Shqipërisë.

***

O Shqipërizë! Gëzohu!
Se të erdhi prapë dita,
Lulëzohu, zbukurohu.
Të zbriti nga Zoti drita.
Edhe juve, o të vdekur!
Merrni nga ky gas pjesë
Që shkuatë buzëpjekur,
Nd’atë jetë, paçi ndjesë.

O moj vash’e Shqipërisë
Që më rri duke mejtuar
Pa i zhvish rrobat’e zisë
Arriti dit’e uruar.
Zbardhi fusha, ndriti mali
Nga armët’ e trimërisë,
Hingëllint` e s’mbahej kali
Që sill mbren’e Shqipërisë.”

I mësova një për një të gjitha germat alfabetit dhe historitë e abetareve të para të gjuhës sonë, për të cilën qenkëshin vrarë e helmuar nga keqdashësit e mëmëdheut, shumë mësues trima, që na qenkëshin dëshmorë të atdheut, si Petro Nini Luarasi.
Kështu na e mësonte historinë, mësuesi ynë i shtrenjtë, të cilin e adhuronim të gjithë, të mëdhenj e të vegjël. Ishte një artist i vërtetë, Hekuran Zhiti!
Ai, mbeti i paharruar për ne, që nga ajo kohë aq e largët e Italisë, po që për ne të vegjlit, mbeti koha e: SKËNDERBEUT, FISHTËS dhe NAIM FRASHËRIT.
Mjaftonin këta emra, që i skaliti përjetësisht në shpirtrat tanë të njomë, mjafton që ne i recitonim në kor së bashku me të, apo veç e veç.
I këndonim, që të mos kujtonim fare, fare, se na paskësh qenë edhe një “Kohë e Italisë”, brenda Shqipërisë sonë të vogël.

EPILOG.

… Ditët e Roskovecit mbetën pas. Nuk e pashë më kurrë mësuesin tim, pasi familja ime u kthye në Tiranë. Sa për veten time, mund të them se hoqa dorë një herë e përgjithmonë, nga “lufta me çatitë e breshkave” dhe u bëra një recituese e vërtetë. U mblodhën përsëri çamarrokët e lagjes së Zajmit, po kësaj here, unë luaja rolin e mësueses dhe u mësoja vjershën “Fjalët e qiririt”:

Në mes tuaj kam qëndruar
E jam duke përvëluar,
Që t’u ap pakëz dritë
Natën t’ua bënj ditë…
Pastaj, në krye të rrugicës, ishte hapur dyqani i nebleblive dhe tullumbaceve, që i frynim dhe i lëshonim lart, në qiellin blu kryeqytetas. Motërza ime e vogël ishte rritur pak dhe i kishte qejf si të gjithë vogëlushët, tullumbacet e kuqe.
Oborri i shtëpisë sonë ishte lidhur me një deriçkë me oborrin e Ijes, një grua tiranase, zemërbardhë, shtëpia e së cilës, gumëzhinte nga kalamajtë.
Ija kishte plot gjashtë fëmijë: katër djem e dy goca, këto të fundit, ishin moshataret e mia.
Një kushëri i babait tim, sapo kishte blerë kinemanë “Kosova” e kështu, ne shkuam atje, të shihnim filmin “Zëri në shtrëngatë”.
Ishte hera e parë, që po shkoja në kinema, ndaj isha shumë kurioze dhe e lumtur njëkohësisht, meqenëse babi më mbante lart mbi supe, që të çanim kallaballëkun.
Kushëriri na shpuri në lozhë. Sapo filloi filmi, thirra:
– Babi shiko! Mësues Hekurani qenka në film!
Im atë qeshi me të madhe dhe më tha:
-Vërtet, i ngjaka shumë si të qenë binjakë, po ai është një artist anglez. Lorenc Oliver, e ka emrin.
Mua m`u mblodh një lëmsh në grykë nga malli e nga dashuria, për mësuesin tim të shtrenjtë.
*HOMAZH PER FAMILJEN ZHITI,TRE BREZA TE NDERUAR, MBI ME TE NDERUARIT MEMEDHETARE!

DITELINDJA E HEROIT KOMBETAR

January 15, 2015 by dgreca

Në pritje të 610 vjetorit të lindjes së Heroit Kombtar Gjergj Kastriot Skënderbeut (1405- 2015)/
“Fama e dhëndërrit (Skënderbeut) zbehu madhështinë e vjehrri(Gjergj Arianiti”/
Nga Vilhelme Vranari/
Gjatë këtij viti mbushen 610 vjet nga dita e lindjes së heroit tonë kombëtar, Gjergj Kastriot Skënderbeut, të cilin e kujtojmë me veneracion, pasi i siguroi vendit lirinë për një çerek shekulli dhe ndaloi dyndjen e islamizmit në Evropën kristiane. Ndaj, kur flitet për këtë hero në mjediset e Evropës Perëndimore, edhe ata krenohen me të duke e quajtur heroin e tyre. Ndoshta duke nisur që nga vitet 30 të shekullit XV , me fitoret e njëpasnjëshme të Gjergj Arianitit, dhe deri në vdekjen e Skënderbeut, ka qenë një nga periudhat më të ndritura historike të Shqipërisë për të cilën ia vlen të mburremi para botës.
Gjergj Kastrioti i biri i princ Gjonit Kastriotit, zot i Krujës dhe Matit, lindi më 1405. Ishte koha kur Perandoria Osmane zgjeroi pushtimet e veta në Ballkan dhe Europë, duke i këthyer në vasalë gjithë princërit që i nënshtroheshin. Gjergji, pinjoll i një familjeje të madhe feudale, ishte djali i vogël mes 4 djemëve të Gjon Kastriotit. Për fat të keq, nuk ka të dhëna të sakta pët fëmijërinë dhe rininë e tij. Historia e tij është bazuar te Marin Barleti. Po me kohë figura e tij është plotësuar nga biblioteka e Stambollit dhe më pas nga historiografia botërore, sidomos nga arkivat e Vatikanit. Gjithmonë sipas Barletit, i ati duke qënë vasal i Portës së Lartë, sulltani ia mori peng djemtë. Fillimisht nën kujdesin e Sulltan Mehmetit të – I-rë dhe më pas Muratit të- II-të, Gjergji hyri dhe u edukua në radhët e “Iç-Ogllanëve”, i cili qysh në moshë të re u shqua për aftësi të rralla luftarake në beteja të ndryshme. Duke përvetësuar mësimet e Islamit ai u quajt “Skënderbej”, emër të cilin e mbajti gjithë jetën dhe me të u bë i njohur në botë. Por i edukuar nga vëllezërit më të mëdhenj me dashurinë për vendlindjen, ai mësoi gjuhën shqipe dhe nuk e harroi kurrë atdheun e tij. Gjeti kohën dhe shfrytëzoi betejën me Janosh Huniadin e Hungarisë, ku duke ia lënë fitoren atij, Skënderbeu me 300 luftëtarë shqiptar, pa përjashtim pengje të Turqisë, u kthye në Shqipëri. Pas fitoreve të para të viteve 1443-44, me thirrjen e Kuvendit të Lezhës më 2/3/1444, i mbështetur nga Gjergj Arianiti dhe princërit e tjerë, u krijua ushtria me në krye Skënderbeun. U aprovua një platformë lufte e cila pati sukses. Skënderbeu u dallua si strateg i zoti . Kjo gjë bëri që me një ushtri të vogël duke përdorur taktikën e befasinë në mësymje, ndaj një ushtrie të madhe në numër dhe të armatosur rëndë, i siguroi
vendit fitoren për 25 vjet radhë. Një influencë të madhe në këtë drejtim pati martesa e tij me të bijën e Gjergj Arianitit, Donikën, e cila u shqua për maturi dhe si një këshilltare e zonja. Aftësitë dhe taktika luftarake që përdori bëri që kështjellat shqiptare njëra pas tjetrës të bien në duart e uahtrisë së Skënderbeut. Fama e tij i kaloi kufijtë e atdheut. Pati përkrahjen e Papës së Romës, Napolit, Raguzës. Megjithë intrigat e Republikës së Venedikut dhe Serbisë, ai përsëri korri fitore. Kjo e bëri që ai ta kthejë atë në “Mit” dhe bëmat e tij në “Legjenda”. Skënderbeu ka vlera të mëdha kombëtare. Është heroi që i siguroi vendit lirinë për çerek shekulli dhe shpëtoi krishtërimin europian nga asimilimi islamik, duke i treguar botës se ishte krenar për gjakun e tij shqiptar. Pikërisht për këtë duke filluar që nga kronikani turk, Evlia Çelebiu, kronikani shqiptar Marin Barleti, Rilindasi Naim Frashëri, Fan Noli, që janë pasuar nga autorë apo studiues të mirfilltë francezë, italianë, gjermanë, austriak dhe sa e sa të tjerë, këtij miti, këtij heroi me përmasa kontinentale, iu kushtuan shumë vepra( rreth 1500 vepra i kushtohen trimërisë së Gjergj Kastriotit), si në poezi dhe në prozë duke e kthyer atë në një nga figurat më të ndritura të Europës për kohën. Bustet e tij i gjen në Shqipëri, në Kosovë, në Romë, Kalabri etje. Armët e Skënderbeut i gjejmë aty ku mbahen reliket më të vyera të Europës, në muzeun historik, në Belvedere të Vienës. Në Romë pallati ku ka pasur rezidencën Skënderbeu gjatë kohës që ishte në Itali, është shndërruar në muze. Aq jehonë patën fitoret e tij sa vetëm pas 11 vjetësh turqit ripushtuan të fundit kështjellën e Shkodrës(më 1479). Studiuesit janë shprehur: “ Fama e dhëndërrit , zbehu madhështinë e vjehrrit. Skënderbeu vdiq në moshën 63 vjeçare më 17 janar 1468, në Lezhë, në kohën kur kishte thirrur kuvendin e dytë të
shqiptarëve , që kishte si qëllim çlirimin e plotë të trojeve shqiptare.
Ku konsistojnë vlerat e tij?
*Pas mbretërisë së Arbërit, Skënderbeu njihet si burri i vendosur që krijoi shtetin e parë dhe bashkoi shqiptarët e përçarë.
*Gjatë sundimit të tij u shuan mosmarrëvesjet dhe përçarjet e principatave shqiptare nga jugu në veri.
*Për herë të parë Shqipëria mbrohet si një komb( sepse e njohur ishte bërë me luftrat romake më pas me Rugjina Balshën, me Kryengritjet e famshme të Gjergj Arianiatit, që për famën e tyre, e quajtën “Madhështori”
*Fitoret e Skënderbeut treguan se Shqipëria ka pasur zot dhe përherë ka mbrojtur të drejtat e saj kombëtare për liri.
*Një vlerë kontinentale është quajtur suksesi i luftës së Gjegj Kastriotit, pasi ndaloi islamizmin e Evropës kristiane. Duke kujtuar me nderim këta burra të shquar, si Skënderbeun dhe I. Qemalin dhe gra të shquara si Rugjina Balsha, Donika Kastrioti, Nënë Tereza etje…, politika e sotme shqiptare, e majtë apo e djathtë, duhet të ketë parasysh, se bashkimi kombëtar bëhet kur i lë pas mëritë, mllefet dhe hakmarrjet. Kur sajohen pretekste të kota, që pengojnë zhvillimin dhe integrimin e tij në familjen e madhe europiane, është e kotë që përmënden këto figura të ndritura të kombit, pasi u hidhet baltë dhe nëpërklmben vlerat e tyre kombëtare të pallogaritura. Grindjet dhe pengesat për të ecur përpara kombi ynë i vuajtur, janë turp dhe fyerje për këta njerëz të shquar që përdorën mençurinë, forcën e gykimit , madje edhe jetën për Shqipërinë, kundër të huajve. Përderisa ky komb u mbijetoi kohërave, tregon se ne kemi forca për të qenë pjesë e pandashme e familjes europiane me të drejta të barabarta, gjë që varet nga vullneti i politikës shqiptare, synimet dhe bashkëveprimet ndërpartiake, të cilat janë me bollëk në Shqipëri.