Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

AMBASADORI WILLIAM WALKER: PUNONI PËR KAUZËN QË BASHKON TË GJITHË SHQIPTARËT

by

Nga Frank Shkreli

May be an image of 1 person and standingJavën që kaloi pata nderin të merrja pjesë si i ftuar në aktivitetin e “Akademisë përkujtimore në 66 Vjetorin e Ditëlindjes së Komandantit Legjendar, Heroit të Kombit, Adem Jashari dhe 109 Vjetorin e Pavaresisë së Shqipërisë.”  Ky aktivitet u organizua nga Shoqata Shqiparo- Amerikane “Skenderbej” Inc., dhe Shkolla Shqipe “Alba Life”, të dyja me qëndër në Nju Jork, si dhe në Online. I ftuar i posaçëm në këtë tubim ishte edhe ish-Ambasadori i Shteteve të Bashkuara, William Walker — ish-shefi i Misionit verifikues të OSBE-së në Kosovë, i cili erdhi enkas nga Washingtoni për të marrë pjesë në këtë aktivitet dhe për të përshëndetur, me këtë rast, komunitetin shqiptaro-amerikan në sallën “Illyria” të siguruar nga politikani shqiptaro-amerikan, Mark Gjonaj, pikërisht për aktivitete të tilla dhe të tjera, në lagjën Bronx, New York.

Ambasadori Walker, si mik amerikan i dalluar i Kombit shqiptar, vazhdimisht dhe shpesh merr pjesë në organizime të ndryshme të komunitetit tonë këtu në Shtetet e Bashkuara , ndërsa ndjekë me kujdes edhe ngjarjet politike në Kosovë, Shqipëri dhe anë e mbanë trojeve shqiptare në Ballkanin Përendimor.  Thonë se miku i mirë dallohet në ditë të vështirë. Për shqiptarët e Kosovës, nuk kishte më mik të mirë atë ditë të vështirë të Janarit, 1999, se Ambasadorin William Walker i vendosur në atë kohë në Prishtinë, në krye të Misionit verifikues të OSBE-së në Kosovë.  Zot ruajna të kishte qenë ndonjë tjetër shef i këtij misioni, nga ndonjë vend tjetër anëtar i OSBE-së në atë detyrë kritike për atë kohë në Kosovë – si shef i Misionit Verifikues të OSBE-së. Por ishte amerikani William Walker, të cilit nuk i trembej syri as nuk kishte frikë nga kriminelët e Millosheviçit.  Me të dëgjuar se diçka e tmershme kishte ndodhur në Reçak, me 22 Janar 1999 – në një ditë e ftohtë e dimrit në Kosovë — ai niset nga Prishtina për të parë dhe për të qenë vet dëshmitar i asaj masakre në Reçak.  Me të këthyer në Prishtinë, Ambasadori Walker i njoftoi botës të vërtetën mbi masakrën e Reçakut dhe për krimet që po bënte regjimi kriminal i Serbisë kundër shqiptarëve të Kosovës. Ishte ky një alarm i Z. Walker që më në fund bindi edhe ata skeptikë ndërkombëtarë të cilët minimizonin krimet e terroriste serbe në Kosovë, se çfarë po ndodhte, vërtetë, në atë vend. Ambasadori Walker vazhdoi të shërbente si dëshmitar duke folur të Vërtetën e krimeve që po ndodhnin në Kosovë – një dëshmi që më në fund bindi botën se diçka duhej bërë për të ndaluar – para se të ishte tepër vonë — një gjenocid të vërtetë në Kosovë nga forcat terroriste të policisë dhe ushtrisë serbe kundër popullësisë së pafajshme dhe të pa armatosur shqiptare.  Në të vërtetë, apeli i tij tronditës pas masakrës që kishte parë, ishte një thirrje drejtuar botës për një ndërhyrje ushtarake të fortë kundër Serbisë, me qëllim për të shpëtuar nga zhdukja një popull të vogël dhe të pambrojtur.

Sot, 22 vjetë më vonë, miku i shqiptarëve — i Kosovës dhe i Shqipërisë – dekada pas shembjes së komunizmit dhe pavarësisë së Kosovës – Ambasadori William Walker ka një shqetësim dhe një thirrje tjetër për fatin e shqiptarëve. Por kësaj radhe, mesazhi i tij nuk i drejtohet botës së huaj për të shpëtuar shqiptarët nga ndonjë gjenocid i mundëshëm, por u bën thirrje vetë shqiptarëve dhe liderve të tyre që të kujdesën, mbi të gjitha, për interesin kombëtar.  Kësaj klase politike, deri më sot, siç e kam thënë shpesh është, kryesisht, e dështuar anë e mbanë trojeve arbërore — e cila me sjelljet e saja po çuditë botën dhe po zhgënjen shqiptarët me keq-qeverisjen, korrupsionin e thellë dhe mungesën e shtetit ligjor – duke i detyruar shqiptarët të braktisin trojet e veta, në kërkim të një jete më të mirë dhe më të drejtë.  Ambasadori Walker u tha të pranishëmve në tubimin e Nju Jorkut se ndihej shumë i kënaqur që sheh aq shumë shqiptarë, nga të gjitha trojet të mbledhur së bashku “për kauzën shqiptare…jo për kauzën e Shqipërisë, jo për kauzën e Kosovës, por për kauzën që unë mendoj se bashkon të gjithë shqiptarët”, theksoi ish-didplomati amerikan.  Ambasadori Walker tha se ka probleme anë e mbanë trojeve shqiptare, të cilat sipas tij, “mund të përkeqësohen, para se të përmirësohen”. Shqipëria ka probleme, Kosova ka probleme, shqiptarët e Maqedonisë përballen me probleme. Problemet, shtoi Ambasadori Walker, janë të natyrës politike, breznishë, që përçajnë popullin, probleme të llojlojshme që ndajnë e pëçajnë trojet shqiptare, e si përfundim edhe diasporën.  “Është diskurajues fakti”, tha ai, “që Kosova nuk është e bashkuar ashtuqë (aktorët politikë) të mund të bisedojnë së bashku për të zgjidhur ndryshimet që ekzistojnë midis tyre”.  E njëjta gjë ndodhë edhe në diasporë, shtoi Z. Walker. “Unë njoh shqiptarë që unë i respektoj”, shtoi ai, “e të cilët mbështesin Edi Ramën, Sali Berishën ose ndonjë tjetër parti politike. Dhe përsa i përket Kosovës, kur takoj shqiptarë nga Kosova, nuk më duhet më shumë se një minutë për të zbuluar se cilës parti i përkasin, LDK-së, PDK-së, AAK-së.  Këto gjëra”, tha Ambasadori Walker, “tentojnë të ndajnë e përçajnë edhe diasporën aq sa përçajnë edhe trojet shqiptare.  Z. Walker tha se ka shpresë se diaspora do të mund të japë një kontribut më të madh për të ndihmuar, eventualisht në zgjidhjen e disa prej këtyre problemeve. “Përçarjet janë aq të thella, problemet janë aq të mëdha, sa që unë nuk shoh asnjë person dhe asnjë parti politike në asnjë prej trojeve shqiptare që mund të përballet me problemet ekzistuese, në përpjekje për t’i zgjidhur ato. Por nga ana tjetër, theksoi ai, “Diaspora e cila posedon talente dhe breze të reja që kanë mundësi arsimi, që prindërit e tyre nuk i kanë pasur, nëqoftse ata bashkojnë forcat do mund të shihni marrëdhënie më të mira midis diasporës dhe trojeve shqiptare, si dhe përpparim drejtë realizimit të objektivave që kanë të gjitha ato troje” për të ardhmen e tyre. Ai i bëri thirrje diasporës që të punojë për “kauzën e përgjithëshme shqiptare”, jo për një parti politike ose një lider politik.

Siç duket, Ambasadori William Walker e ndjekë për së afërmi situatën dhe zhvillimet politike në Shqipëri dhe në Kosovë dhe si rrjedhim – është, ashtu siç jemi shumë prej nesh — përfshir edhe autorin e këtyre rreshtave modestë — tepër i shqetësuar, për të mos thënë të alarmuar me situatën aktuale konfliktuale politike dhe krejtësisht shpërfillëse ndaj rreziqeve politike, ekonomike dhe kombëtare në përgjithësi, përball të cilave gjënden sot shqiptarët, anë e mbanë trojeve arbërore.

Në fjalën e tij para 250-300 shqiptaro-amerikanëve të cilët ishin mbledhur fund javën e kaluar në sallën e re “Illyria” në Nju Jork – ku pata nderin dhe privilegjin t’isha i ftuar edhe unë — për të kujtuar Heroin Legjendar Adem Jashari në 66-vjetorin e ditëlindjes së tij dhe për të festuar 109-vjetorin e shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë – Ambasadori Walker u bëri thirrje shqiptarëve kudo gjënden – dhe sidomos liderëve politikë shqiptarë – që të vendosin mbi gjithçka tjetër, interesat kombëtare. Apeli i drejtë për drejtë i një miku të Shqiptarëve, i cili ia do të mirën Kombit shqiptar – jo vetëm në një ditë të vështirë – por gjithmonë, u bëri thirrje shqiptarëve dhe liderve shqiptarë duke iu drejtuar, pak a shumë,me këto fjalë:  Vendosni kombin tuaj mbi egot tuaja, mbi interesat politike, mbi liderët politikë. Promovoni interesin dhe komunitetin shqiptar kudo në botë. Unë sot jam këtu për ta bërë këtë, tha Z Walker.

Për ata që kanë veshë për të dëgjuar dhe sy për të parë, duke marrë parasysh gjëndjen aktuale brenda dy shteteve shqiptare si dhe marrëdhëniet ndërshtetërore Shqipëri-Kosovë, nuk besoj se ka këshillë më të mirë për klasën politike konfliktuale shqiptare, anë e mbanë trojeve arbërore, sidomos në këtë javë të pavarësisë së Shqipërisë, nga një mik i madh i Kombit Shqiptar, siç është Ambasadori William Walker. I cili po të mos kishte pasur guximin të shkonte në Reçak at ditë të Janarit 1999, nuk di si të qëndronin punët sot me Kosovën dhe me të drejtat e shqiptarëve në trojet dardane, në përgjithësi.  

Të shtunën që kaloi, Ambasadori William Walker nuk foli për ndonjë rrezik që u kërcënohet sot shqiptarëve nga të huajt, por si një vërejtës i gjëndjes aktuale politike në Shqipëri dhe në Kosovë – m’u duk sikurë ai paralajmëroi shqiptarët që të kenë kujdes nga rreziku i përbrendëshëm – nga konfliktet dhe grindjet politike ndër-partiake dhe mosmarrveshjet ndër-shtetërore Shqipëri-Kosovë dhe midis liderve të tyre. Është ky një paralajmërim që, At Gjergj Fishta pothuaj 100-vjet më parë, ia ka drejtuar klasës së atëherëshme politike shqiptare, mbi rrezikun e përbrendshëm, që sipas tij i kanosej Shqipërisë dhe shqiptarve. Paralajmërimi i Fishtës — thënë me fjalë tjera nga Ambasadori William Walker, për të përshkruar aktualitetin e sotëm politikë në botën shqiptare — është aktual për politikën e sotme dhe përball rreziqeve me të cilat po përballen sot Shqipëria dhe Kosova. “Rreziku i përbrendshëm”, në kohën e Fishtës ishin “vagabondët, sallahanët, të shiturit”, ndërsa sot, jo fort ndryshe nga atëherë, janë liderët autoritarë modernë, pretendues të pushtetit,  të korruptuarit, përfshir politikanët në nivelet më të larta, trafikantët, dhe pazarxhinjtë e trojeve. “Kombi s’do rrejtë! Kombit i duhen çelë sytë!”

Ambasadori William Walker për shumicën e shqiptarëve kudo, ka lenë gjurmë të thella dhe vulë të pashlyeshme në historinë e Kosovës dhe dhe të mbarë Kombit shqiptar, prandaj fjalëve të tija duhet t’u vihet vesh.  Interesat kombëtare mbi të gjitha, porositi ai, në këtë javë të pavarësisë së Shqipërisë dhe të shqiptarëve! Porositi miku i shqiptarëve, në një tubim të shqiptaro-amerikanëve në Nju Jork, në kujtim të Adem Jasharit dhe të Pavarësisë së Shqipërisë. Të atij Adem Jasharit i cili vendosi mbi të gjitha — interesat kombëtare të Shqiptarisë dhe të Kosovës — duke sakrifikuar to çdo gjë të shënjët në jetën e tij, përfshir familjen. Nepërmjet fjalëve të William Walker drejtuar shqiptarëve të Nju Jork-ut të shtunën që kaloi, edhe Komandanti legjendar Adem Jashari u bëri thirrje shqiptarëve kudo dhe sidomos liderve të tyre aktualë, që të nderojnë, të respektojnë dhe të kujtojnë sakrificat e tija, të familjes Jashari dhe të gjithë deshmorëve të renë për liri e demokraci, duke vendosur kombin mbi egot tuaja, mbi interesat politike dhe mbi liderët tuaj aktualë politikë, sidomos, në këtë kohë mjaft kritike për mbarë Kombin shqiptar. 

Frank Shkreli

May be an image of 3 people, people standing, fruit and text
May be an image of 13 people, people standing and indoor
May be an image of 7 people and people standing
May be an image of 2 people and people standing

            Z. Qemal Zylo duke i dorëzuar Amb. Walker Çmimin e Mirënjohjes

Presidentja Osmani takohet me kryeministrin kanadez Justin Trudeau

by


Presidentja e Republikës së Kosovës, Vjosa Osmani ka takuar kryeministrin e Kanadasë, Justin Trudeau, me të cilin ka biseduar për thellimin e bashkëpunimit ndërshtetëror. Kryeministri Trudeau ka përgëzuar Presidenten Osmani për mandatin që ka për të shtyer përpara shumë nga vlerat që kanë rëndësi për Kanadanë. Tutje, ai theksoi se qëndrimi i vendosur i Presidentes për demokracinë dhe kundër korrupsionit, pikëpamjet progresive qoftë për mjedisin apo për fuqizimin e grave, janë fusha në të cilat Kanada pret të punojë me Kosovën.Presidentja Osmani ka potencuar shumë fusha në të cilat mund të hapen kapituj të ri të bashkëpunimit me Kanadanë, nga fusha e mbrojtjes e diplomacisë e deri tek tregtia e arsimi. Sipas saj, Kosova mund të përfitojë nga përvoja kanadeze, posaçërisht sa i përket përfshirjes së grave në vendimmarrje. Gjatë takimit, Presidentja Osmani ka falënderuar kryeministrin Trudeau për mbështetjen e Kanadasë ndaj Kosovës në periudha të ndryshme kohore. Në këtë kontekst, Presidentja Osmani i ka vlerësuar si të shkëlqyeshme marrëdhëniet me Kanadanë dhe ka përmendur se në këtë frymë gjatë kësaj vizite ka dekoruar Forcat e Armatosura të Kanadasë me Medaljen Presidenciale Ushtarake për kontributin e tyre në kuadër të forcave të NATO-s, gjatë intervenimit në Kosovë, më 1999 si dhe për shërbimin e tyre në Kosovë mbi dy dekada. Presidentja Osmani mori mbështetjen e kryeministrin kanadez për përpjekjet e Kosovës për anëtarësim në organizata ndërkombëtare dhe për procesin e njohjeve, duke theksuar se synimi i Kosovës është integrimi në strukturat euro-atlantike. Presidentja Osmani ka theksuar se Kosova po zbaton reforma gjithpërfshirëse, të cilat synojnë forcimin e rendit dhe ligjit, por edhe krijimin e një mjedisi të favorshëm për investime të huaja dhe për krijimin e vendeve të reja të punës. Duke folur për gjendjen aktuale në rajon, Presidentja Osmani ka theksuar se diskursi nxitës nga Serbia i mbështetur edhe nga shtrirja e ndikimit rus në rajon, paraqesin rrezik potencial për destabilizim të rajonit dhe janë në kundërshtim me vlerat euroatlantike.

SHKOLLA E GJUHËS SHQIPE NË BOLONJA, KULTURA DHE IDENTITETI KOMBËTAR I SHQIPTARËVE NË ITALI

by

Valbona Toçi nga “Shkolla Shqipe Bolonja” në Itali rrëfen për “Diellin” e Vatrës në New York historinë e themelimit të shkollës, organizimin e mësimit shqip në Bolonja, bashkëpunimin prindër-nxënës, ndikimin e pandemisë në mësimin shqip, dhe sfidën për të ruajtur gjuhën, traditën dhe kulturën kombëtare shqiptare në Itali. Me Valbona Toçin bisedoi Editori i Diellit Sokol PAJA.

SHKOLLA E GJUHËS SHQIPE NË BOLONJA TË ITALISË

Historia dhe lindja e Shkollës se gjuhës Shqipe në Bolonja të Italisë i ka fillimet në vitin 2019. Lënda “Gjuha Shqipe” si fillim dhe shkolla filloi me një numër të reduktuar nxënësish dhe me një tekst libri të blerë privatisht në Shqipëri në verën e vitit 2018. Sigurisht dihen vështirësitë për hapjen e një shkolle të gjuhës mëmë në vend të huaj s’është aspak e lehtë pasi nuk ke mbështetje nga vendi jot dhe s’mund të presim nga shteti ku ne kërkojmë mëkëmbjen e gjuhës tonë të ëmbël. Personalisht ideja e hapjes së një klase të gjuhës shqipe ishte pasi punoj si ndërmjetëse me fëmijë jo të shoqëruar nga prindërit në Itali, si ndihmëse e gjuhës Italiane. Më lindi ideja “Po fëmijët tanë përse mos të mësojnë gjuhën Shqipe”? u interesova për te bashkëpunuar me presidenten e “lidhjes se Mësuesve ne Itali ” zonjën Ariana Kosova dhe vet presidentja me regjistroi në database të Lidhjes se mësuesve. Pastaj bëra të mundur përdorimin e zyrës së ndërmarrjes ku unë punoj si ndihmëse e plotësimit të dokumenteve të ndermarrjeve shqiptare me banim ne Bolonja dhe pronari i ndërmarrjes na dha mundësinë që mësimin ta zhvillonim në prezencë një herë në javë, çdo të shtunë nga ora 15.00 deri në orën 17.00 dhe përdorimin e mjeteve teknologjikë të zyrës ishte një ndihmë e madhe për ne.

VËSHTIRËSITË E SHKOLLËS SHQIPE GJATË PANDEMISË

Siç e kemi të qartë të gjithë për motivin e pandemisë mësimi u ndërpre në shkurt të vitit 2020. Në tetor të vitit 2020 rifilloi mësimi duke u regjistruar me shumë se 13 fëmijë, falë angazhimeve tona numri i fëmijëve u shtua, pra një rol të rëndësishëm luajtën prindërit dhe fëmijët dhe kjo na bëri të ndjehemi më pozitivë dhe më të kënaqur pasi ndoshta kishim gjetur çelësin e duhur meqë ishin prindërit që ishin të interesuar dhe kërkonin vetë ata regjistrimin e fëmijëve për ndjekjen e mësimit shqip. Menjëherë pas dorëzimit të librave mësimi filloi në modelin online megjithatë viti 2020-2021 edhe pse në kushte të vështira ishte një vit shumë frytdhënës duke marrë parasysh rrethanat e ambientit mësimi në prezencë nuk ishte i mundur por rritja e interesit të prindërve dhe fëmijëve ishte ndoshta për ne një shtytje, një realizim i arritur i objektivit të shkollës tonë në vazhdim, që të arrijmë një sukses ne të gjithë se bashku për vazhdimin e ruajtje së gjuhës shqipe në Diasporë. Duke ditur që prindi ka rolin më të rëndësishëm në këtë proçes. Është ai i cili duhet t’ia ushqejë fëmijës dashurinë për rrënjët nga vijnë, t’i flasë në shqip, t’i japë kohë fëmijës që të dëgjojë, të mësojë dhe të flasë shqip kur ata janë gati. Pra, mbill sot, korr mot. Vetëm atëherë nxënësi është i përgjegjshëm dhe ka dëshirë të mësojë më tepër gjuhën shqipe. Gjithashtu ne si shkollë na u mundësua dhurimi i teksteve dy gjuhëshe Shqip-Italisht të mësimit për dy nivelet 1 -2 pasi mosha e fëmijëve vijon nga 6 – 14 vjeç.

NDIHMA E MEDIAS DHE TEKNOLOGJISË

Po të njëjtin vit shkollor me ndihmën e Zonjës Iris Gjinovci, dhe lidhjes se mësuesve u bë i mundur një program mësimor shumë tërheqës, me një përmbledhje nga lëndë të ndryshme siç është historia, gjuha, leximi, gjeografia, muzika etj, dhe shumë ndihmës në shpjegimin e argumenteve dhe një gërshetim në lidhje me tekstet që ne kemi në dispozicion duke e bërë më të këndshme dhe më tërheqëse orën e mësimit. Sigurisht në organizmin e shkollës unë nuk kam punuar asnjëherë vetëm pasi kam pasur ndihma edhe nga dy pjesëmarrës të tjerë në mënyrë vullnetare të cilët janë Geraldina Topalli që ka mbaruar gjuhët e huaja në Shqipëri, e cila më mbështet gjatë gjithë orëve të mësimit qofte onlinë apo në prezencë. Ndërsa Artur Toci me ndihmën e regjistrimeve, formimin e linkut e gjatë përgatitjeve të koncerteve që së bashku me nxënësit dhe ndihmën e prindërve kemi prezantuar përgjatë këtyre dy viteve. Do të veçoja dy prezantimet në TV Shqiptarë falë gazetarit Artur Bejzade i cili i kushton një rëndësi të madhe mësimdhënies dhe ruajtjes së gjuhës shqipe në Diasporë si dhe në seminarin e datës 7 nëntor ku falënderojmë për mirënjohjen e punën kryetaren e lidhjes se mësuesve që këtë vit zgjodhi “Shkolla e gjuhës Shqipe të Bolonjës” në prezantimin e seminarit ku ishin të ftuar autoritete e Komunës së Bolonjës e ftuar nga shkolla jonë dhe na nderuan me pjesëmarrjen e tyre për të njohur komunitetin shqiptar. Në qytetin e Bolonjas banojnë mbi 8 mijë banorë me origjinë nga Shqipëria, një pakicë nga Kosova dhe Maqedonia. Në pjesëmarrjen e konferencës sigurisht nuk mungonin dhe personalitete të ambasadave shqiptare dhe të Kosovës si dhe mësues nga Rajoni Emilia Romagna pa harruar dhe prezencën e prindërve dhe mbi 20 fëmijë që me theksin dy gjuhësh duke marrë parasysh vështirësitë e shqiptimit të bashkëtingëlloreve apo theksin e ngjashmërisë të disa shkronjave siç është Z me S në gjuhen Italiane. Nxënësit shkëlqyen dhe recituan, kërcyen, kënduan duke përcjellë emocione të paharrueshme dhe na bënë të ndjehemi krenar ku e gjithë salla i shoqëroi me duartokitje që s’kishin të mbaruar.

GJUHA ËSHTË IDENTITETI I NJË KOMBI

Neve si brezi i parë i emigrimit nëse nuk vendosim rrënjët dhe bazat tek fëmijët tanë, pra brezi i dytë është humbja e një populli, humbje identiteti, humbja e një Kombi dhe kjo s’duhet të ndodhë, duhet të kontribuojmë, të motivojmë fëmijët që ata të flasin shqip, duhet të mbjellim sot që të korrim nesër, pra e ardhmja e një kombi janë këta fëmijë të apasionuar dhe përkushtuar pas mësimit shqip . Ne emigrantët e 30 viteve deri diku e kemi mohuar identitetin tonë për tu integruar në vendin që na dha mundësinë e punësimit, “mohim jo me zemër dhe i përhershëm por i përkohshëm” jo sepse nuk duam të jemi Shqiptar, por nevoja e gjuhës së dytë, mënyra e integrimit në shtetin fqinje e motive të tjera na detyronin të neglizhonim identitetin. Pra duhet që ne të vendosim “themelet“ dhe gurë – gurë bëhet mur“ bëhet mure, që në të ardhmen fëmijët tanë ose brezi i dytë siç mundet të quhen, do të jenë Identiteti i një kombi, të jenë kureshtarë që të kërkojnë rrënjët e tyre e pse jo mbase dhe të kthehen e të punojnë të investojnë për vendin tonë që në pamundësi prindërit e tyre kanë braktisur. Kudo që ndodhemi në emigrim një rëndësi të veçante është bashkëpunimi mes emigranteve dhe ne si shkollë kemi një bashkëpunim shumë të mirë me prindërit e nxënësve pasi njihemi nga afër; tashmë për disa prindër është viti i tretë i mësimit, dhe në çdo koncerte që kemi realizuar ishte mbështetja dinjitarë e këtyre prindërve pa llogaritur kohën apo distancën nga një qytet në tjetrin siç ishte vitin e kaluar me festen e një qershorit në bashkëpunim me mësuesen e qytetit të Ferrarës me të cilën bashkëpunuam dhe realizuam koncertin e mbylljes së vitit shkollor duke festuar 1 Qershorin të gjithë së bashku.

SHKOLLA SHQIPE DHE BINJAKËZIMI ME SHQIPËRINË, KOSOVËN DHE MAQEDONINË

Por kjo është pak në krahasim me çfarë kemi dëshirë të realizojmë; kemi dëshire që me nxënësit të bëjmë një binjakëzim në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni të paktën për një javë duke ndjekur nga afër ndonjë orë mësimi në ndonjë shkollë apo duke vizituar ABC në Korçë, Manastirin, Prishtinën, Tiranën etj. Sigurisht për të arritur këtë objektiv duhet një Buxhet që ne si shkollë nuk e kemi në dispozicion. Por mos harrojmë sepse të tilla mundësi janë një shtytje me optimiste për nxënësit duke e pasur një shpresë, një motivim PëR Të ARDHMEN…”të japish mësim nxënësve nuk do të thotë të mbushesh një shishe me ujë, por të ndihmosh ata që të rriten si një lule duke e vaditur çdo ditë”. Një nga nxënësit e klasës nuk ka qenë asnjëherë në Kosovë, pra në vendlindjen e prindërve, dhe do të ishte me të vërtet një mrekulli, siç me tha babai i saj, që ta dërgojë të bijën Kosovë që të njohë të afërmit e saj por s’kemi mundësi.Mbështetja e institucioneve është mënyra më frytdhënëse le të themi modeli kyç jo vetëm për bashkëpunimin por edhe në mbështetjen ekonomike, trajnimin e mësuesve me teknologjitë dhe përdorimin e tyre. Çdo mësueses duhet ti ishte bërë e mundur një kurs për përdorimin e teknologjive të reja duke ecur me hapat e kohës sepse edhe edukimi ndryshon me kohën. Dikur mjaftonte një laps, një libër dhe një fletore por tashmë nuk është i njëjti mjet që mundet të japë rezultatin e duhur për të arritur suksesin e kërkuar. Unë personalisht pata fatin që nga universiteti që vazhdoj më mundësuan ndjekjen e kursit për përdorimin e Google Meet, Zoom, azhurnimin e kalendarit duke regjistruar ditarin e ditës etj. Kjo metodë që unë përdor në praktikën me shoqërinë “SAVE THE CHILDREN” më shërben si një pasuri edhe për zhvillimin e mësimit të gjuhës sonë amtare. Me sakrifica dhe me energji të pashterrshme, ky është viti i tretë që me përpjekjet tona unë së bashku me dy ndihmësit në shkollën tonë vazhdojmë të japim kontributin vullnetar në shërbim të komunitetit shqiptar në zhvillimin dhe ruajtjen e gjuhës amtare pasi në Bolonja është e vetmja shkollë e gjuhës shqipe.

BASHKËPUNIM INSTITUCIONAL PËR FORCIMIN E MËSIMIT SHQIP

Duhet akoma shumë punë pasi kërkesat e interesimit të gjuhës janë në rritje dhe kjo shihet qartë nga interesi i prindërve për të regjistruar fëmijët në shkollë. Në të ardhmen neve kërkojmë bashkëpunim me institucione përkatese për zhvillimin e mësimit në ambiente shkollore me një klasë dinjitoze, shpresojmë që shumë shpejt do ta realizojmë kërkesën e bërë nëpër shollat e Bolonjës që gjuha jonë të njihet në CV shkollore duke njohur dhe vlerësuar punën tonë, me ndonjë program bashkëpunimi mes institucioneve Shqipëri-Itali-Kosovë dhe duke bërë thirrje prindërve me banim në qytetin e bolonjës dhe në periferi që të gjithë së bashku të kontribuojmë “Për të njohur kulturën, historinë dhe vlerat e Shqipërisë si dhe të mos shuhet interesi por duhet t’ia përcjellim gjuhën amtare të trashëguar brez pas brezi, fëmijëve tanë. Gjuha, kultura, identiteti ynë janë ata që bashkojnë origjinën, gjakun tone jashtë atdheut. Nuk janë vetëm thirrjet që duhet të ngrejë zërin por edhe një falenderim special për juve dhe gazetën tuaj për përkushtimin, kohën dhe rëndësinë që i kushtoni jo vetëm popullatës shqiptare në Amerikë që gjeje rastin ta përshëndes përzemërsisht por të gjithë popullin me origjinë shqiptare kudo që ndodhen në diasporë. “Gjaku s’bëhet ujë”, meqë jemi në pragun e festave të nëntorit ju uroj të gjithë kombit Shqiptar pa përjashtim gegë e toskë malësi jalli, jemi një komb: Gëzuar festat e Nëntorit.

VALBONA TOÇI NË SHËRBIM TË FËMIJËVE

Valbona Toçi ka lindur në Dibër, në 1998 u regjistrua në universitetin Aleksandër Xhuvani në Elbasan në degën cikli i ulet. Në vitin 2011 u diplomua në Ekonomin aziendale dhe filloi punë në një zyrë të përberë nga profesionistë të ndryshëm që punonin me ndërmarrjet shqiptare. Në vitin 2015 mbaroi disa prej kurseve që kishin një kohëzgjatje prej 2/3 vitesh. Vazhdonte të punonte me komunitetin Shqiptar nga Shqipëria e Kosova, dhe Maqedonia. Më pas në vitin 2019 filloi të punojë me fëmijë shqiptarë, e maqedonas jo të shoqëruar nga prindërit për ti integruar në shkolle dhe duke i ndihmuar me detyrat, si dhe vendosje në kurse kualifikimi. Po në vitin 2019 filloi Universitetin për Edukatore dhe Formatore ku ende vazhdon studimet. Ndërsa ne vitin 2020 mbaroi kursin si ndërmjetëse e gjuhës me nxënësit duke u specializuar me moshat shkollore nga 6-18 vjeçare. Vazhdon të punojë me fëmijët e shkollës fillore dhe tetëvjeçare me shoqërinë “Save The Children” dhe si ndërmjetëse e gjuhës Itali/shqiptare në shërbimin social e sanitare.

KRYETARI I VATRËS KËRKON TAKIM MES LIDERSHIPIT SHQIPTARO-AMERIKAN DHE PRESIDENTIT BIDEN

by

Dielli/

Kryetari i Federatës Panshqiptare të Amerikës Vatra z.Elmi Berisha i ka kërkuar kongresistes demokrate Carolyn B. Meloney që të mundësohet një takim mes lidershipit shqiptaro-amerikan dhe presidentit amerikan Joe Biden takime dhe bisedime të udhëhequra nga Vatra për çështjet të cilat shqetësojnë komunitetin shqiptar në Kosovë, trojet shqipfolëse dhe miqtë ndërkombëtarë të Kosovës si SHBA-të dhe Perëndimin. Kryetari i Vatrës z.Elmi Berisha u bëri thirrje shqiptaro-amerikanëve për të mbështetur rikandidimin e kongresistes demokrate Carolyn B. Meloney. Në fjalën e saj përshëndetëse Carolyn Maloney falenderoi organizatorët dhe u ndal në rëndësinë e aprovimit të paketës 1 trilon dollarë të Infrastrukturës nga Kongresi Amerikan. Kryetari i Vatrës z.Berisha diskutoi rreth situates në Kosovë duke deklaruar se: “Bisedimet Kosovë-Serbi duhet të bëhen nën udhëheqjen dhe përkujdesjen absolute të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Situata për shqiptarët në Ballkan është shqetësuese. Zhvillimet në aspektin e sigurisë në veri të Mitrovicës dhe përplasjet për kufirin mes Serbisë dhe Kosovës, janë moment të vështira për shtetin e Kosovës dhe sigurinë kombëtare të shtetit. Është jashtëzakonisht shqetësuese dhe rrezik në rritje për shqiptarët prezenca e Beogradit, ushtrisë serbe dhe ndikimi e intervenimi rus në raportet dhe tensionet mes Kosovës dhe Serbisë. Ne kërkojmë me çdo kusht që Serbia të marrë dënimin dhe ndëshkimin e merituar për genocidin dhe krimet e kryera në Kosovë” tha ndër të tjera kryetari i Vatrës z.Berisha. Darka e patriotëve shqiptaro-amerikanë në mbështetje të kongresistes Carolyn Maloney u mbajt në restorantin “Allora”, të patriotit shqiptar Halil Ahmetaj në Manhattan nën organizimin e z.Vehbi Bajrami. Carolyn Maloney është anëtare e Kongresit që prej vitit 1993 dhe është kryetare e Komitetit të Mbikqyrjes dhe Reformës në Dhomën e Përfaqësuesve, Komitet që heton shkeljet, korrupsionin, dhe abuzimet e zyrtarëve më të lartë amerikanë në të gjitha institucionet më të larta të shtetit Amerikan.

ISMAIL QEMAL BEJ VLORA SIPAS AUTORËVE TË HUAJ DERI NË KOHËN E LIDHJES SHQIPTARE TË PRIZRENIT MË 1878

by

AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 103
AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 104
AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 105
AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 106
AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 107
AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 108
AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 109
AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 110
AQSH. F. 441, D, 846. Kujtime të Thoma Papapanos, f. 111

Studimet kritike, monograftië e specializuara, botimet burimologjike me dokumente autentike kontribuojnë në pasqyrime të mirfillta shkencore për ngjarje apo personalitete të kohës së tyre. Për personalitetin, figurën dhe veprën e Ismail Qemal bej Vlorësështë shkruar shumë, nga pozita e këndvështrime të ndryshme nga autorë shqiptarë e të huaj. Në këtë përvjetor ne u morëm me shkrimet dhe studimet e autorëve të huaj, për fillimet e karrierës politike të Ismail Qemalit deri në kohën e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, duke i ballafaquar ato me shkrimet e autorëve shqiptar. Burimet, literatura dhe fondet më të rëndësishme arkivore të konsultuara për këtë studim tonin i kemi vendosur në fund të studimit.

Prof. Dr. Musa AHMETI

Center for Albanian Studies, Budapest/

Studiuesit e huaj shpesh shërbejnë si referenca më të besueshme, kur është fjala për personalitete të rëndësishme të historisë së Shqipërisë, sepse janë të paanshëm, të ftohtë dhe objektivë, pa ndikime nacionale e emocionale.Ata e kanë studiuar edhe personalitetin dhe veprën e Ismail Qemal bej Vlorës, kanë dhënë kontribut të çmuar për një qëndrim të paanshëm,duke paraqitur këndvështrimet e tyre interesante që shumë herë janë mbështetur edhe në burime e dokumente arkivore, studime e monografi të autorëve shqiptare, nga të cilat kanë nxjerrë përfundime, të cilat mund të shërbejnë si themel solid për studime të mëtejshme.

Përfshirja e elitës shqiptare në sistemin shtetëror të Perandorisë Osmane ndikoi negativishtnë vetë elitat shqiptare me kalimin e shekujve, duke e bërë të vështirë zhvillimin e karakteristikave etnike, kombëtare e nacionale të tyre. Duke qenë në pozicione të larta shtetërore dhe vendimmarrëse, ata treguan besnikëri, lojalitet dhe profesionalizëm të lartë ndaj Portës së Lartë, duke mos përjashtuar edhe raste të veçanta apo personalitete të shquara të kësaj jete, të cilët në momente vendimtare u rikujtuan për origjinën, gjuhën dhe vendin ku kishin lindur, duke iu përkushtuar çështjes së shenjtë kombëtare më tërë forcën e tyre dhe duke mos u kursyer para sfidave dhe rreziqeve të shumta.

Nuk janë të pakta këto personalitete që vepruan në kushte dhe rrethana shumë të veçanta. Kësaj radhe do shikojmë në një vertikale historike figurën dhe personalitetin e Ismail Qemal Vlorës, të përshkruar nga autorë të huaj, jo shqiptarë.

Për personalitetin dhe veprimtarinë e Ismail Qemalit deri sot janë shkruar monografi, janë bërë studime të veçanta, e në më shumë se një rast janë botuar dokumente arkivore. Po kështu kemi kujtimet e bashkëkohësve si dhe monografinë me kujtime shumë të vlershme të vetë Ismail Qemalit të botuar në vitin 1920.

Pjestarët e elitës shqiptare të përfshirë në strukturat qeverisëse të Perandorisë Osmane u përballën shpejt me zgjedhje të vështira. Sipas autorëve të huaj, në fillim ishin jugorët, por nuk mbetën prapa as veriorët, që u sfiduan dhe u përballen me pamundësinë e reformave në Perandorinë Osmane, presionin nga shtetet e reja të krishtera ballkanike dhe frikën e copëtimit të territoreve osmane midis fuqive të mëdha evropiane. Ata filluan të kërkonin shpëtim nga humbja e pashmangshme e pozitës dhe ndikimit shoqëror që kishin duke mbështetur fort çështjen kombëtare në organizime të menduara e të plainifikuara mirë, por pa u shkëputur nga pozitat e larta vendimarrëse që gëzonin.

Nacionalizmi shqiptar dhe fillimet e ideologjisë së identitetit kombëtar modern shqiptar e kanë zanafillën në veprimtarinë e elitës së përmendur, së cilës i përkiste padyshim edhe  Ismail Qemalibashkëme patriotë e bashkëvendas nga tërë territorete shqiptarëve.

Ismail Qemali Vlora lindi në Vlorë më 16 janar 1844, në kohën e revoltave të shpeshta dhe të zhvillimeve dramatike të kohës kundër reformave të Tanzimatit, të Sulltan Abd-ul-Hamidit. Për shkak se babai i tij, Mahmud-beut, i cili ishte një personalitet i shquar dhe me ndikim në krahinën e Vlorës, merrte pjesë në pakënaqësitë kundër pushtetit qendror të kohës në vitet 1848/49, familja e tij u nda në dy drejtime: i ati dhe xhahxhai shkuan në Manastir, ndërsa Ismaili me pjesën tjetër të familjes u vendosën në Selanik.

Vendosja në Selanik, për Ismail Beun ishte një pikë kthese e rëndësishme në formësimin e personalitetit të tij, ngase ai ndoqi mësimet në shkollën e mesme – gjimnazin Zosimea në Janinë. Në të njëjtin gjimnaz në Janjinë, ndoqën mësime edhe tre vëllëzërit Frashëri: Abdyli, Naimi e Samiu, po ashtu si edhe shumë personalitete të kohës si Jani Vreto,Konstantin Kristoforidhi etj. Atmosfera në gjimnazin Zosimea, rrethet intelektuale dhe veprimtarët e shumtë që ishin aty, patën një ndikim të madh në idetë politike të tij për të ardhmen. Nga këtu do gjej vend fillimi i pikëpamjeve të mëvonshme për bashkëpunimin me mbretërinë greke në luftën për realizimin e të drejtave të shqiptarëve në Greqi, nga këndvështrimi, pikëpamjet dhe përfytyrimet e tij politke.

Përfshirja e elitës shqiptare në pozitat e larta dhe me ndikim në Perandorinë Osmane, ku bënte pjesë edhe familja e Ismail Qemalit, vështirësuan dukshëm veprimtarinë kombëtare e patriotike të tyre. Formësimi dhe pjekuria politike, liberalizmi dhe largëpamësia e tij, kufizohej në veprimtarinë brenda strukturave të shtetit osman dhe nënkuptonte, mbi të gjitha, luftën për të kufizuar pushtetin e sundimtarit, të cilit i detyrohej, për zotërimet në rajonin e Vlorës, por edhe një vend pune dhe pozitë të lartë e mendikim në shoqëri.

Pavarësisht se i takonte elitës shqiptare në sistemin shtetëror të Perandorisë osmane, aifilloi pa u hamendur fare t’u bashkohej nismave për organizimin, arsimimindhe edukimin e shqiptarëve që në vitin 1871. Është fakt i pamohueshëm se pjesën më të madhe të jetës e kaloi si nënshtetas besnik i Perandorisë Osmane, të cilës, filloi t’i shërbente që në moshën 16-vjeçare.

Në  Kostandinopojë (Stambollin e sotëm) shkoi në në vitin 1860, ku filloi karrierën e tij në shërbimin publik si përkthyes në Ministrinë e Jashtme. Në të njëjtën kohë, duke treguar aftësi të jashtëzakonshme, por edhe duke shfrytëzuar ndikimin dhe lidhjet që ekzistonin në mes të shqiptarëve në pozitat kyçe në oborrin e Perandorisë Osmane, filloi studimet për drejtësi te Emin-efendiu i ardhur nga Prusia.Studimet do i përfundonte në vitin 1861/62.

Sapo mbaroi studimet u bë pjesë e stafit të kushëririt të tij, Sanxhakbeg Trikalës. Kryerja e detyrave të sekretarisë në Thesali (1862–1865) dhe puna në Ministrinë e Punëve të Jashtme ishin përvojat fillestare të Ismail Qemalit në radhët e burokracisë osmane. Pas kësaj, ai shkoi në vilajetin e Danubit me ftesë të guvernatorit lokal Midhat Pashës, zëvendësi i të cilit ishte xhaxhai i Ismail Qemalit, Mustafa Pasha.

Duke qenë i ri dhe me një përvojë të paktë në shërbimet publike, zyrtari i ri osman nuk kishte arritur të dallohej shumë nga kolegët e tij të Vilajetit të Rumelisë deri në atë kohë. Takimi me Midhat Pashën ishte i një karakteri vendimtar. Në dy vitet e ardhshme, 1865-1867, Ismail Qemali u bë një mbështetës i flaktë dhe besnik i ideve të Midhat Pashës, i cili do të ishte modeli i tij në veprimtaritë politike dhe ulje-ngritjet e të cilit do t’i përjetonte si të tijat. Nga ana e tij, Midhat Pasha gjeti te Ismail Qemali një mbështetës idesh dhe një besimtar të devotshëm, të cilin do të donte ta kishte në një ambient të ngushtë deri në fund të karrierës.

Nuk vonoi shumë dhe erdhi emërimi i Midhat Pashës në krye të Këshillit të Lartë të Shtetit,gjë që nënkuptonte një ndryshim rrënjësor për Ismail Qemalin, i cili mori postin e raportuesit tëparë të institucionit të ri për kërkesat që i dërgoheshin shefit të tij. Këshilli i Lartë i Shtetit, i themeluar në vitin 1867, do të ishte qendra vendimarrëse përkatësisht një organ legjislativ shumë i rëndësishëm shtetëror. Ismaili do të përgatiste të gjitha projektligjet, do të harmonizonte punën e legjislativit dhe ekzekutivit dhe do të monitoronte punën e ministrave, të cilët në praktikë bënë të pamundurën për të shmangur institucionin këshillues dhe vemdimarrës shtetëror që drejtonte Ismaili.

Deri në vitin 1869, ai u ngrit në postin e këshilltarit shtetëror, kur do të shoqërojë Midhat Pashën në Bagdad. Megjithatë, Veziri i Madh i atëhershëm, Ali Pasha, vendosi ta kthejë në Vilajetin e Danubit, me detyrë si sanxhak-bej të Dobrujës (rumanisht: Dobrogea, bullgarishtДобруджа), krahinë në Rumaninë e sotme,dhe si anëtar të Komisionit të Danubit për Kontrollin e Lundrimit. Për herë të parë, Ismail Qemali, kishte pozitë dhe funksione të rëndësishme autonome vendimarrëse dhe menaxhimi, ku zhvilloi dhe shpalosiaftësi të tilla si vendosmëridhe aftësinë për të sjellë ndryshime pozitive.

Duke qenë se kishte ide përparimtare dhe përgatitje të lartë arsimore, ai arriti që këto ide t’i vërë në jetë duke bërë përpjeke për arsimimin e popullsisë së Sanxhakut të Dobrujës dhe në të njëjtën kohë, hartoi një plan për zhvillimin e këtij sanxhaku, drejtimi i cilit iu besua atij. Megjithatë, shpejt u përball me pyetjen ironike të Ali Pashës lidhur me propozimin për themelimin e shkollave. “Çfarë do të ndodhë me të tërë këta që mbarojnë shkollat?A do të bëhen të gjithë avokatë dhe mendimtarë si në Greqinë e lashtë?”Ky ballafaqim ishte një takim i vështirë dhe sfidë shumë e rëndë me jetën e përditshme të Perandorisë Osmane, që i shërbeu Ismail Qemailit për të qenë me këmbë në tokë me planet dhe idetë e reja për të ardhmen, siç e pohon ai vetë në kujtimet e tij: “duke qenë i ri, i mbushur, me entuziazëm, dhe me iluzione të shumta për ndryshime revolucionare, për lirinë dhe përparimin e popullit” përjetoi një zhgënjim të madh.

Në vitin 1872, ai u gjend nën hetim për shkeljen e të drejtave fetare në Sanxhakun ku punoi, me shumë gjasa si një përkrahës i hapur i Midhat Pashës në një konfilkt të hapur që ai kishte pasur me Vezirin e Madh, Mahmud Nedim-pashën. Të gjitha dyshimet u hodhën poshtë kur, në ditën e fundit të korrikut të vitit 1872, në vend të Mahmud Nedimpashës u emërua mbrojtësi i Ismail Qemal Vlorës, Midhat pasha. Karriera e mëtejshme e Ismail Qemalit deri në vitin 1877 ishte e lidhur ngushtë me ngjarjet e Kostandinopojës dhe me fatin e Midhat Pashës.

Vitet e para tëkarrierës politike të Ismail Qemalit në shërbim të Perandorisë Osmane tregojnë veçori të rëndësishme të marrëdhënieve mes elitës shqiptareme shumë ndikim në strukturat e shtetit osman. Siç e theksuam edhe më lart, dy emërimet e para në administratën lokale që mori Ismail Qemali u bënë përmes ndikimeve familjare, në pjesët e Perandorisë Osmane ku të afërmit e tij ishin tashmë drejtues ose sundonin atje. Duhet vënë në pah si moment shumë i rëndësishm: nepotizmi, korrupsioni i burokracisë dhe koha e shkurtër që zyrtarët kalonin në poste të besuara për t’u avancuar në funksione e pozita shumë të larta, që ishte karakteristikë e Perandorisë Osmane të shekullit të XIX-të, gjë që e bëri praktikisht të pamundur zbatimin e reformave.

Duke qenë dëshmitarë të paqëndrueshmërisë së administratës shtetërore si dhetë zhvillimit të  reformave të ngadalta, në qershor të vitit 1865u formua në Kostandinopojëorganizata “Osmanët e Rinj”, e përbërë nga njerëz të punësuar në administratën shtetërore me pozita shumë të larta dhe me ndikim, të cilët nuk kishin besim dhe nuk shikonin ndryshime rrënjësore me reformat e Tanzimatit. Organizata “Osmanët e Rinj” deri në mes të vitit 1867, kishte arritur të mblidhte rreth vetës rreth 250 anëtarë, idetë e të cilëve varionin nga kërkesat për një rend kushtetues të ri, që shkonte deri te islamizimi konservator, krijimi i një identiteti universal osman dhe fillimet e nacionalizmit turk.

Lëvizja e të rinjve osmanë“Osmanët e Rinj” ishte një pasqyrim i ndryshimeve që u përplasën me rezistencën e reformatorëve të Perandorisë Osmane, të cilët ishin kritikë të ashpër të Tanzimatit si një kapitullim ndaj diktaturës evropiane dhe koncesioneve të shumta ekonomike për të krishterët në Perandorinë Osmane.

Detyra më e rëndësishme e reformatorëve të Tanzimatit ishte zbatimi i ndryshimeve në mesin e popullsisë myslimane të Perandorisë. Përpos kësaj, vëmendja e vazhdueshme për zgjidhjen e çështjeve fetare e largoi vëmendjen nga lëvizjet nacionaliste si kundërshtari më i madh i osmanizimit. Mungesa enjë sistemi arsimor të mirëfilltë, të shkollave në përgjithësi dhe atyre nacionale në veçanti, ku dominonte një analfabetizëm i lartë, shkaktoi reagime negative të periferisë, ku më të theksuarat ishin te shqiptarët dhe kurdët, të cilët besonin se Perandoria Osmane po turqizohej në dëm të periferisë dhe të shtresave të caktuara të popullsisë së saj. Shembulli i komunitetit kurd është konkret, për krahasimin me atë shqiptar, kur bëhet fjalë për zhvillimin e nacionalizmit. Gjatë shekujve të sundimit osman, udhëheqësit vendas shqiptarë dhe kurdë shpesh morën pjesë në shuarjen e rrebelimeve dhe vendosjen e rendit ndaj komuniteteve fqinje të krishtera ose kundër personaliteteve rrebele myslimane për hir të privilegjeve dhe plaçkitjeve gjatë fushatave ushtarake.

Pakënaqësia e personaliteteve drejtuese myslimane u përhap shumë sidomos te anëtarët e komuniteteve periferike të shtetit osman. Shumë shqiptarë në Kostandinopojë shfrytëzuan  mundësinë për të paraqitur idetë e tyre, të cilat kishin një ndikim shumë të rëndësishëm në zhvillimet dhe rrethanat e krijuara. Ismail Qemali filloi punë në “Çështjet shqiptare,” përkatësisht së bashku me 33 shqiptarë të tjerë, personalitete me pozita dhe funksione të larta në hierarkinë e pushtetit të Perandorisë Osmane. Ata i dërguan një kërkesë zyrtare Portës së Lartë, që të shikonte mundësitë e shkollimit të sa më shumë bashkatdhetarë të tyre në kryeqytet, për të ulur analfabetizmin e theksuar në territoret shqiptare.

Ishin këto veprimet fillestare të dokumentuara, ku shqiptarët në Kostandinopojë, për herë të parë në mënyrë të organizuar treguan shenjat e para të nacionalizmit shqiptar brenda Perandorisë Osmane. Menjëherë pas kësaj koinçidon edhe mbështetja nga shqiptarët që jetonin në Italinë e Jugut, të cilët botuan shkrimet e para nacionaliste që bënin thirrje për bashkim, luftë për liri dhe krijimin e një alfabeti të vetëm, të udhëhequr nga Jeronim de Rada atje dhe të mbështetur nga shoqëria e vendeve të ndryshme siKonstantin Kristoforidhi,Jani Vreto, Vasa-efendi, Sami Frashëri etj., të cilët do të bëheshin udhëheqësit e ardhshëm të lëvizjes kombëtare shqiptare. Megjithatë, ndikimi i diasporës italiane, apo i asaj që gjendej në Rumani, Bullgari, Greqi, SHBA,Kanada, Francë,  Belgjikë, Egjipt etj., ishte mjaft i kufizuar.

Mungesa e shkollave apo numri i paktë i tyre si dhe numri i madh i analfabetëve është sigurisht një nga arsyet më të rëndësishme të këmbënguljessë Ismail Qemalit dhe të elitës intelektuale shqiptare, jo vetëm në Perandorinë Osmane, por edhe më gjerë, për një edukim gjithpërfshirës të popullsisë shqiptare, duke qenë të vetëdijshëm se pa edukim dhe aftësim nuk ka liri dhe prosperitet për shqiptarët.

Me largimin e Midhat Pashës nga posti i Vezirit të Madh, në vitet para fillimit të krizës Lindore (1872-1875), Ismail Qemali udhëtoi për në Shqipëri, për të qenë afër familjarëve si dhe për të pushuar nga detyrat e tij të larta në hierakinë e administratës shtetërore osmane, ku bëhet fjalë edhe për refuzimin e postit të lartë të Guvernatorittë Nishit në Serbi.

Moment shumë interesant dhe me një rëndësi të veçantë është udhëtimi i Ismail Qemalit në Itali, Francë e në Britaninë e Madhe, midis korrikut të vitit 1875 dhe majit të vitit 1876. Qëllimi kryesor i këtij udhëtimit ishte studimi i vetëqeverisjes lokale në Britaninë e Madhe për të zbatuar disa nga modelet në sistemin shtetëror osman. Në Londër dhe në Anglinë Veriore, Ismail Qemali, qëndroi për rreth tre muaj, ku mbeti shumë i kënaqur nga pritja dhe mundësitë që iu ofruan atje për qëllimin e vizitës së tij, e cila ishte një eksperiencë e paçmuar e që më vonë do të ishte vendimtare për drejtimin e Shtetit Shqiptar.

Pak para largimit, Ismail Qemal Vlora u thirr në mënyrë informale për të biseduar me Sekretarin e Jashtëm britanik, Lord Derby. Aii paraqitiSekretarit të Jashtëm britaniknjë pasqyrë të situatës në Perandorinë Osmane dhe theksoi se Sulltani dhe Porta e Lartë e shihnin vendin e tij si aleatin më të rëndësishëm.Duke shkruar për këtë episod të jetës së tij, Ismail Qemalipohon se ulargua nga Britaniamëse i bindur për vërtetësinë e parimeve liberale, duke i konsideruar ato si çelës të suksesit britanik.

Pas largimit nga Britania Ismail Qemal Vlora qëndroi për rreth dy muaj në Francë. Nga Franca u kthye në Vlorë, ku mori vesh për vdekjen e Sulltan Abdylazizit dhe pas kthimit në kryeqytetin Perandorak, Ismail Qemali u punësua nga MidhatPasha në komisionin kushtetues si dhe mori edhe disa poste të tjera më pak të rëndësishme. Pas përmbysjes së pavullnetshme të Sulltan Muratit V-të, të shkaktuar nga paaftësia mendore e tij, Midhat Pasha praktikisht e detyroi Sulltan Abd-ul-Hamidin e II-të, të pranonte miratimin e një kushtetute përpara se të merrte fornin.

Në fillim të dhjetorit 1876, filluan negociatat për autonominë bullgare midis të dërguarit britanik të Markezit të Salisbury-t dhe të dërguarit rus, kontit Ignatiev.Ismail Qemali u dërgua në Bullgari për të hetuar rrethanat, në të cilat ishin kryerluftimet atje. Duke vlerësuar numrin e viktimave në rreth 6,000, ai besonte se autoritetet ishin përgjegjëse për nxitjen e dhunës dhe luftës së përgjakshme atje.

 Midhat Pasha shfrytëzoi me mençuri presionin e fuqive të mëdha të Evropës për të krijuar mbështetje të mjaftueshme për një Kushtetutë,të cilë Perandoria Osmane e përcakton si: “një e tërë e pandashme.” Duke shfrytëzuar situatën e krijuar më 20 janar 1877, Sulltan Abd-ul-Hamidi, e dëboi në shkurt të të njëjtit vit Midhat Pashën, sepse nuk i pëlqenin lidhjet e afërta të Midhat Pashës me të rinjtë osmanë “Osmanët e Rinj”. Synimi i tij ishte që të hapte dyert e Akademisë Ushtarake për të krishterët osmanë që të arsimoheshin dhe të ishin pjestarë të ushtrirës së Perandorisë.

Rëndësi të veçantë në këtë kontekst kanë edhe planet e Midhat Pashës, ku ai planifikonte ndryshime në administratën e Bosnjë-Hercegovinës dhe të Bullgarisë, pavarësisht nga vendimet e fuqive të mëdha. Për ne, rëndësi të veçantë ka planifikimi për krijimin e vilajetit shqiptar të “Kosovës” për shqiptarët dhe të vilajetit të “Arkipelagut” për grekët në ishujt e Egjeut. Sipas të gjitha gjasëve, Ismail Qemali, llogariste që të drejtonte vilajetin shqiptar të Kosovës, gjë që nuk u realizua pas largimit nga posti i Vezirit të Madh, Midhat Pashës.

Ishin këto dhe shkaqe dhe arsye të tjera, të cilat do ta shtynin edhe më shumë Ismail Qemalin në rrugën drejt lëvizjes kombëtare shqiptare. Në maj të vitit 1877, gjatë luftës me Rusinë, ai organizoi 90 deputetë për të kërkuar kthimin e Midhat Pashës në postet politike që gëzonte më parë. U kërkua edhe formimi i një komiteti të posaçëm që do të merrej me çështjet e luftës. Sulltani vendosi të përdorte të drejtën që kishte sipas kushtetutës: të dëbonte njerëz të rrezikshëm për shtetin. Duke ditur paraprakisht se çfarë e pret, Ismail Qemali kërkoi nga Porta e Lartë të emërohej i dërguar në Athinë ose deputet në Vlorë.

Në vend të kësaj, Sulltani e dëboi atë në një qytet të vogël të Anadollit, në  Kutahij. Këtu Ismail Qemali, qëndroi për shtatë vjet, gjë që e pengoitë ishte pjesë e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, (1878–1881). Është interesante se në kujtimet e tij, Ismail Qemali, i kushton fare pak vend Lidhjes Shqiptare të Prizrenit. Ai shkruan se “që nga 1877-1878, shqiptarët kanë artikulluar shprehimisht dhe qartësisht kërkesat e tyre.”

Studiuesit e huaj, të paanshëm, të ftohtë dhe objektivë, pa ndikime nacionale e emocione, duke studiuar personalitetin dhe veprën e Ismail Qemal bej Vlorës, kanë dhënë kontribut të çmuar për një qëndrim korrekt, pasqyrim real duke paraqitur këndvështrimet e tyre interesante që shumë herë janë mbështetur edhe në burime e dokumente arkivore, studime e monografi të autorëve shqiptare, nga të cilat kanë nxjerrë përfundime të çmuara dhe të drejta.

Burimet e Literatura:

  1. Adrian Brisku, Political Reform in the Ottoman and Russian Empires: A Comparative Approach, Bloomsbury. London, 2017, f. 67-75;
  2. Arben Puto,  Pavarësia shqiptare dhe diplomacia e fuqive të mëdha (1912–1914). Shtëpia Botuese “8 Nëntori.” Tiranë. 1978;
  3. Arben Puto, Historia diplomatike e çështjes shqiptare. Tiranë: Akademia e Shkencave, 2003.
  4. Djordje  Mikić, “The Albanians and Serbia during the Balkan Wars”. East Central European Society and the Balkan Wars. Eds. Béla K. Király & Dimitrije Djordjević. Columbia University Press. New York, 1987;
  5. Dušan Fundić. Ismail Kemal – preobražaj Osmanskog službenika u vođu albanskog nacionalnog pokreta. Istorisjki Časopis. /THE HISTORICAL REVIEW/. Knj. LXII, (2013). Beograd, 2013, 361-385;
  6. Dhimitër Kotini, [Editor], Qeveria e Përkohëshme e Vlorës dhe veprimtaria e saj – nëndor 1912 – janar 1914. Drejtoria e Përgjithëshme të Arkivave Shtetërore. Tiranë, 1963;
  7. Ekrem Bey  Vlora, Lebenserinnerungen. Bd. 1. München: R. Oldenbourg, 1968; Bd. 2. München: R. Oldenbourg, 1973;
  8. Gábor Demeter, Kisállami törekvések és nagyhatalmi érdekek a Balkánháború idején (1912–1913). Hungarovox. Debrecen,  2007.
  9. Ismail Kemal Bey, The Memoirs of Ismail Kemal Bey. [Edited by Summerville Story. Constable and Company.] London, 1920;
  10. Ismail Qemali, Kujtime [Kujtimet e Ismail Qemal Bej]. Përk. nga Abdurrahman Myftiu. Toena. Tiranë, 2009;
  11. Ismail Qemali: përmbledhje dokumentësh, 1888-1919. Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave. Tiranë, 1982. (Teuta Hoxha, Frida Idrizi, editore);
  12. KA, MKFF, Akt. 106/40–41 Militärkanzlei Franz Ferdinand, Akt. 106/40–41;
  13. KA, MKSM, 18–1/7, Adrario Militärkanzlei Seiner Majestät, 18-1/7 (Albanien) (Kt. 1095.), 18–1/7–5 de 1913;
  14. KA, MKSM, 18–1/7, Thomas Militärkanzlei Seiner Majestät, 18-1/7 (Albanien) (Kt. 1095.), 18–1/7–5 de 1913;
  15. Kaliopi Naska, Ismail Qemali në lëvizjen Kombëtare Shqiptare. Akademia e Shkencave të RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë. Tiranë, 1987;
  16. Koli Xoxi, Ismail Qemali. Jeta dhe vepra. Shtëpia Botuese “8 Nëntori”. Tiranë, 1983;
  17. Kriegsarchiv Vienna (KA), Militärkanzlei Seiner Majestät (MKSM), 18– 1/7;
  18. Krisztián Csaplár-Degovics, Az albán nemyettéválás keydetei (1878-1913) – a Rilindja és ay álla,alapitás korszaka. Nemzeti Kultur ális Alap /NKA/. Budapest, 2010.
  19. Krisztián Csaplár-Degovics, The Independence of Albania and the Albanian-Ottoman Relations 1912-1913. In: TThe Centenary of the Balkan Wars (1912-1913): Contested Stances. METU, Ankara, 2014;
  20. Krisztián Csaplár-Degovics, The Policy of the Provisional Government of Vlora between December 1912 and April 1913. Journal of Balkan and Black Sea Studies Year 2, Issue 3, December 2019, pp. 97-128;
  21. Marie Amelie Freiin von Godin, Aus dem neuen Albanien. Politische und kulturhistorische Skizzen. Roller. Wien: 1914;
  22. Michael Schmidt-Neke, Entstehung und Ausbau der Königsdiktatur in Albanien (1912–1939). Regierungsbildungen, Herrschaftsweise und Machteliten in einem jungen Balkanstaat. R. Oldenbourg. München: 1987;
  23. Miranda Vickers, The Albanians: A Modrn History.I. B. Tauris & Co Ltd. London 1995;
  24. Nathalie Clayer, Aux origines du nationalisme albanais. La naissance d’une nation majoritairement musulmane en Europe. Karthala. Paris, 2007;
  25. Österreichisches Haus-, Hof- und Staatsarchiv (Vienna), Ministerium des Äußeres, Politisches Archiv ÖHHStA PA/VII/Fasz. 423 VII. Gesandschafts- und Konsulatsarchiv, Fasz. 423;
  26. ÖHHStA PA/VII/Fasz. 429 VII. Gesandschafts- und Konsulatsarchiv, Fasz. 429;
  27. ÖHHStA PA/XII/415/5r XII. Türkei, Kt. 415, 6r. Entsendung von Schiffen nach Durazzo, Valona und an die albanische Küste überhaupt 1913;
  28. ÖHHStA PA/XII/417, Turkei XXXXV/6a; 13 November 1912;
  • ÖHHStA PA/XII/417/6b XII. Türkei, Kt. 417, 6b. Spezialverhandlungen mit Italien 1912.XI: – 1913.V;
  • ÖHHStA PA/XII/417/6c XII. Türkei, Kt. 417, 6c. die Unabhängigkeitserklärung vom 1912.XI.26. (1912.X. – 1913.XII.);
  • ÖHHStA PA/XII/418/6d XII. Türkei, Kt. 418, 6d. Tätigkeit der albanesischen Delegation in London 1912.XII. – 1913.VII;
  • ÖHHStA PA/XII/419/6e XII. Türkei, Kt. 419, 6e. Kandidaten für den albanesischen Thron 1912.XI. – 1913.XII.
  • ÖHHStA PA/XII/420/6f XII. Türkei, Kt. 420, 6f. Varia 1912.XI. – 1913.IX. (außer 1913.IV-VI.);
  • ÖHHStA PA/XII/421/6o XII. Türkei, Kt. 421, 6o. Ismail Kemals Europareise 1913.III – VI;
  • ÖHHStA PA/XII/422/6g XII. Türkei, Kt. 422, 6g. Klagen über das griechenfeindliche Auftreten des k.u.k. Konsuls in Janina, Bilinski, 1912 XII-1913.III;
  • ÖHHStA PA/XII/422/6i XII. Türkei, Kt. 422, 6i. serbisch-albanesische Abmachungen 1913.II-VIII;
  • ÖHHStA PA/XII/422/6m XII. Türkei, Kt. 422, 6m. Diverse Spenden für hilfsbedürftige Albanesen und andere 1913.I-VII;
  • ÖHHStA PA/XII/422/6n XII. Türkei, Kt. 422, 6n. Materielle Unterstützung der notleidenden albanesischen Bevölkerung in Valona und Umgebung 1913-1914;
  • ÖHHStA PA/XIV/39, Albanien XXXIV/1, 5 August 1912;
  • ÖHHStA PA/XIV/9, Albanien V/a; 2 Mars 1910;
  • ÖHHStA PA/XIV/9, Albanien V/a; 4, 5, 6; 5 Januari 1911;
  • ÖHHStA PA/XIX/Berchtold/1 XIX. Nachlässe, Nachlaß Berchtold, Kt. 1;
  • Paskal Milo, Politika e Jashtme e Shqipërisë. Botimet Toena. Tiranë, 2013;
  • Patrick J. Geary, The Myth of Nations: The Medieval Origins of Europe. Princeton Univeristy Press. Princeton, 2002;
  • Qendra e Stumive Albanologjike. Insituti i Historisë. Shqipëria në dokumentet Austro-Hungareze. (1912). Vëll. 2 – 6. Botimet Albanologjike. Tiranë, 2012;
  • Renzo Falaschi, Ismail Qemal Bey Vlora and the Making of Albania in 1912, Perspectives on Albania. /Ed. by T. Winnifrith/. New York 1992;
  • Robert M. A. Crawford, Idealism and Realism in International Relations: Beyond the Discipline. Routledge. London and New York, 2000;
  • Roland Qafoku, Historia e 33 kryeministrave të Shqipërisë: Nga Ismail Qemali e deri te[k] Edi Rama. Onufri. Tiranë, 2015;
  • Skënder Luarasi, Ismail Qemali. Jeta dhe vepra. N. Sh. Botimeve “Naim Frashëri.” Tiranë, 1962;
  • Stavro Skendi, The Albanian National Awake 1878-1912. Princeton University Press. Princeton, 1967.