Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

” Po me luftën e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës – UÇK-ës, çfarë ke ?”

by

Nga BEQIR SINA, New York/
BENSONHURST BROOKLYN NY : Po të mos kishte qenë një lajm i radios kombëtare të Serbisë, për deklaratën e Veton Surroit, mbrëmë rreth UÇK-së, zorë, se do të më kishte ra ndërmend të shkruaja ndonjëherë për Veton Surroin. I cili, për mua nuk është gjë tjetër, përveçse,”produkti” i një kombinimi mendimesh me publicistin nga Tirana Fatos Lubonja, i cili disa muaj më parë, pati folur për gazetën serbe “Vesti”, që botohet në Frankfurt, kundra UÇK-së, për shkak se në diskursin politik sipas tij dominon retorika nacionaliste.
Tani, kemi një kombinim me njëri tjetrin në mendime, sepse ata janë si njëri dhe tjetri; janë që të dy ish bijtë e kuadrit të lartë të ish Partisë Komuniste. Janë që të dy janë pjella, gjatë kohës së dy diktaturave komuniste, si në Shqipëri, e në Kosovë.
Veton Surroi, është i biri Rexha Surroit, dhe Fatos Lubonja, i biri Todi Lubonjës, njëri i asaj të ish Jugosllavisë komuniste dhe tjetri i asaj të Shqipërisë komuniste. Njëri i Prishtinës, dhe tjetri i Tranës, që do ta fyejn deri në skajshmëri, UÇK-ën dhe luftën e saj për çlirim, liri dhe pavarësinë e Kosovës.
Por, megjithëse, jamë i bindur se ata e dinë më mirë se sa unë, por nuk “guxoin” t’a thonë, se përse ? kjo është diçka tjetër, e cila do një shtjellim edhe më të gjatë, mbasi duhet marrë pak dikush me të kaluarën e tyre, ose si i thonë pak ma shqip “Bëm Baba të të ngjajë!”
Mirëpo, duan apo nuk duan Surroi dhe Lubonja, të paktën kështu mendonë gjithë kombi shqiptarë, kështu mendon dhe e ka përcaktuar edhe bota, SHBA, aleati dhe miku ynë i madh – ka thën edhe Bill Klintoni, Madelin Ollbrait dhe ish Gjenerali Suprem i NATO-s, Wesley Clark , duke folur për luftën e atyre djemëve dhe vjazave të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës – UÇK-ës. E ka shkruar edhe ambasadori amerikan William Walker në parathënien e librit të UK Lushit “Shqiptaro-Amerikanët e UÇK-së – Kronikë e Batalionit “Atlantiku”, dhe e shkruar edhe shkrimtari ynë i madh Ismail Kadare po në këtë libër.
Por, natyrisht, që kështu mendojë edhe unë, pavarësisht se zoti Surroi apo Lubonja nuk do të pajtohet me mua dhe me kombin tonë, kjo është për hesap të tyre .
Dhe, e ka thënë edhe Krishti : “Jepi Qezarit atë që i takon Qezarit dhe Zotit atë çfarë është e Zotit! …. “Give back to Caesar what is Caesar’s and to God what is God’s.” dhe, normal të gjithë kemi të drejtë plotësisht dhe për këtë, që UÇK-së, i takon respekti dhe vlerësimi dhe nderimi më i thellë, deri në përulje nga i gjithë kombi ynë. Dhe, se Surroi me Lubonjën janë në gabim – madje në gabim të madh – që nuk u falet atyre, të bëjnë lojën e Serbit me UÇK-ën
Mbasi, është thënë dhe stërthënë, se ne shqiptarët si popull dhe si komb, të keqen e kemi patur mes njëri tjetrit, dhe çdo e keqe thuhet se na ka ardhur më parë nga vetja. Historikisht, gjatë ekzistencës sonë, perj nga pushtuesit e ndryshëm, armiq apo kalimtar të përkohshëm, në Shqipëri, dhe ish Jugosllavi, i kanë gjetur kallauzët, mbështetësit e tyre dhe spiunët e UDB-ashat, tyre, me lehtësi, pa mundim dhe me dhe pa pagesë.
Mbrëmë, Veton Surroi, në një debat televiziv deklaroi se “UÇK-ja – nuk kishte qenë asnjëherë ushtri e organizuar”. Tani po kaloj pak tek ky gazetarë dhe publicist, botues dhe pronar i shtypi në Kosovë, ish kryetar i një ish-partie Lëvizjen Ora, “që iu shpuan rrotat”, dhe që kërkon të marrë rolin e “Zeusit”, me mesazhet, e tij drejtuar ndërkombëtarve, për Ushëtrinë Çlirimtare të Kosovës dhe luftën e lavdishme të saj për, lirinë, çlirimin dhe pavarësinë e Kosovës.

Por, edhe tani pasi populli i Kosovës, Veton Surroin e dënoi me votën e tij të lirë dhe e dëboi nga parlamenti, me gjithë milionat e parave që ai e di sesi i ka fituar, duke e nxjerrë “zhagë” nga politika, ai vazhdoni të flasë keq, injoroi dhe minimizoi sa më shumë UÇK -ën .
Dhe me të drejtë kur Veton Surroi, u përplas me Forumin Musliman në Kosovë ata i permenden atij në një letër të hapur se : :”Ju që sulmoni popullin e Kosovës, që quajtët UÇK-në organizatë fashiste, ju që keni dhe hani miliona në një kohë kur populli i Kosovës vdes për bukë, ju që populli i Kosovë ju ka rrëzuar në mënyrë demokratike – duhet të ju vijë shumë turp nga vetja juaj për këto që po bëni sot dhe atë që keni bërë në të kaluarën. Ju jeni antidemokratikë dhe të paetikë!
Së fundi me duhet me thanë dhe me e pyet Veton Surroin ” Po me luftën e atyre djemëve dhe vjazave të Ushtërisë Çlirimtare të Kosovës – UÇK-ës çfarë ke ?” dhe të sjell ndërmend një opinion në rrjetin social facebook ku shkruhet :” Jo që nuk e din “Sorra e zezë” por thjeshtë nga inati dhe xhelozia që nuk arriti të bëhët president i Kosovës, tani vjellë vrer gjithkah e gjithkundë, dhe këtë vjellje po e mbyllë duke tentuar të degradojë dhe njëllosë, ky far nxënësi i okupatorit.”

TOPONOMIA DHE MIKROTOPNOMIA E REKËS SË EPËRME

by

Nga Avzi Mustafa/
Studiues të ndryshëm krahinën e Dibrës e ndajnë ne dy pjesë, në Dibrën e Epërme dhe Dibrën e Poshtme. Një ndarje të këtillë bën edhe Myler, i cili gjithashtu e ndan atë në dy krahina, në Dibrën e Epërme dhe Dibrën e Poshtme.
Në Lindje të Dibrës, rrethuar nga malet Korab, Velivar dhe Kërçin, në të dyja anët e lumit Radika, shtrihet një krahinë shumë e bukur e magjepsëse, me shumë ujë, kullota të shumta, lisa e klimë të mirë.
Në këtë krahinë, gjegjësisht në fshatrat e Rekës, jetonin shqiptarë që i përkisnin besimit të krishterë ortodoks, të cilët më vonë një pjesë u konvertuan në myslimanë, por të gjithë ishin shqiptarë. Kjo përçarje ishte rezultat i shumë grabitjeve e sulmeve të ndryshme, që zgjatën deri në shekullin XX. Masakrimet, djegiet e vjedhjet bënë, ashtu siç shkruan një gazetë, “…u shkret fare prej rrëmbimesh…. rrembjein, repin, pjekin”. Prandaj ata filluan të quhen të shkretë (Shkretë).
Fshatrat e kësaj zone janë të vendosura në shpatet e malit Korab dhe të maleve lidhur me të, si malet e Kabashit (2395 m), Bradasit (2168m), Lerit (2197m), Ostricës (1717m) dhe malit të Kus-Babait (2200m).
Territori i Rekës së Epërme përfshin rrjedhën e epërm të Lumit Radikë, ku janë të vendosura 16 fshatra: Beliçica, Bibaj, Bogdi, Grekaj, Kiçinica, Krakornica, Nishtrova, Niçpuri, Nivishta, Rimnica, Senca, Tanushaj, Vau, Valkovia, Vërbeni, Zhuzhnja, Dufi, Stezimiri, Reçi, Spiroglica, Bibaj, Grekaj e etj. Përgjatë rrjedhës së epërme të lumit Radikë dhe në shpatet e maleve shtrihen së paku 17 fshatra të banuara me popullsi shqipfolëse. Kjo krahinë e vogël nga veriu kufizohet me malin Vraca dhe Republikën e Kosovës, nga lindja me malet Bistrica e Kozhuf dhe Liqenin e Mavrovës, nga jugu mbaron me fshatin Sencë, i cili shtrihet në anën e majtë të lumit Radikë dhe nga perëndimi ka përballë malin e Korabit dhe krahinën simotër të Lumës.
Rekën e Epërme, në bazë të një dokumenti të kohës, ku përmendet krahina e Dibrës, e përmend Pukëveli, por edhe regjistrat turk të vitit 1467 e ndajnë gjithashtu krahinën e Dibrës në dy pjesë Dibra e Poshtme dhe Dibra e Epërme. Po ashtu kemi shfrytëzuar edhe defterët e shek. XV- XVI, të përkthyer e të botuar nga Arkivi i Maqedonisë, të përkthyesve nga Dr. Aleksandër Stojanovski dhe Metodija Sokollovski, edhe pse nuk përjashtohet mundësia e subjektivizmit të përthyesve dhe redaksive të tyre.
Të dhënat janë për fshatrat: Beliçica, Bogdevo, Volkovi, Vërbena, Girqan, Kiçinica, Krakornica, Nishtrova, Niçipuri, Rimnica (Luminca siç e quajnë anasit), Senca dhe Zhuzhla ose Zhuzhnja. Për secilin fshat, në bazë të defterëve, do të japim një pasqyrë për vendbanimin dhe popullsinë, ashtu siç janë të shkruar, përkthyer dhe adaptuar në gjuhën maqedonase.

BELIÇICA – në regjistrimin e vitit 1467 është shënuar me emrin Bliçicë. Është fshat i krishterë, i pabanuar (hali). Shtrihet në verilindje të Dibrës dhe bënte pjesë në Nahinë e Rekës. Në vitin 1519 numëronte 18 familje; në vitin 1536-1539 janë regjistruara 18 familje, ndërsa në regjistrimin e vitit 1583 fshati futen në Nahinë e Rekës së Epërme (të Madhe), që bënte pjesë në sanxhakun e Ohrit dhe numëronte 30 familje të krishtera me 56 persona. Fshati posedonte 4 mullinj.

BOGDEVA – është fshat i krishterë dhe shtrihet në verilindje të Dibrës, në Nahinë e Rekës. Në vitin 1467 Bogdeva është “has” i Karagjoz beut dhe hyn në përbërje të Vilajetit të Rekës; në regjistrin e vitit 1467 është shënuar me emrin BOGDV. Në regjistrimin e vitit 1519, fshati është regjistruar me emrin BOGDEVË, me 16 familje të krishtera, që nuk ndryshojnë as në regjistrimin e vitit 1536-1539; ndërkaq në regjistrimin e vitit 1583 fshati shtrihet në Rekën e Madhe ose të Epërme, hyn në Nahinë e Rekës dhe bën pjesë në Sanxhakun e Ohrit. Fshati numëronte 10 familje të krishtera.

VOLLKOVA – në vitin 1467 fshati ka qenë derven e i krishterë; shtrihej në verilindje të Dibrës, i takonte Nahisë së Rekës. Në defterin themeltar të këtij viti është regjistruar në kuadër të Vilajetit të Rekës si “has” i “zaimit”. Pra, bënte pjesë në Zaimet e Rekës së Karagjoz Beut dhe numëronte 6 familje të krishtera. Në regjistrimin e vitit 1519 i ka të regjistruara 13 familje të krishtera. Fshati Vollkovi në vitet 1519-1583 ishte derven, shtrihej në Rekën e Epërme ose të Madhe, pranë fshatrave Tërnicë e Debovë (fshat i zhdukur). Edhe në regjistrimin e vitit 1583 fshati Vollkovi është fshat derven, që bën pjesë në Nahinë e Rekës.

GIRQANI ose GREKAJ – është fshat i krishterë. Shtrihet në verilindje të Dibrës dhe bënte pjesë në Nahinë e Rekës, në kuadër të Sanxhakut të Ohrit. Në regjistrimin e viteve 1536-1539 fshati ka të evidentuar 11 familje, ndërsa në vitin 1583 fshati numëronte 20 familje dhe ka pasur 2 mullinj, që kanë punuar tërë vitin.

VËRBENi – shtrihet në verilindje të Dibrës dhe bënte pjesë në Nahinë e Rekës. Në vitin 1467 fshati ka numëruar 9 familje të krishtera, me 722 akçe të ardhura dhe ishte “has” i Karagjoz Beut. Është shënuar me emrin VIRBNI. Në regjistrimin e vitit 1536/39 fshati numëronte 93 familje të krishtera dhe 1 familje myslimane. Në defterin osman për Sanxhakun e Ohrit të vitit 1583, mes tjerash, thuhet se: “fshati është i evidentuar me emrin VIRBEN me 50 familje të krishtera dhe 20 familje myslimane, prej të cilave 13 të islamizuara; fshati shtrihet në verilindje të Dibrës, ndërmjet fshatrave Shtirovicë dhe Sencë.” Me këtë regjistrim fshati ka numëruar 165 persona ose 120 familje të krishtera.

KIÇINICA – është derven dhe kryesisht i krishterë. Ai shtrihet në verilindje të Dibrës, në Nahinë e Rekës. Në vitin 1467 ka qenë i shkretuar e i pabanuar, ndërkaq në vitin 1519 fshati ishte mera dhe në të ishin vendosur 8 familje të krishtera. Pra, fshati shtrihej në Rekën e Epërme (të Madhe). Në regjistrimin e vitit 1583 fshati Kishnicë është derven dhe ka ruajtur e mirëmbajtur rrugën Tetovë-Dibër dhe i takon Nahisë së Rekës që hynte në Sanxhakun e Ohrit dhe ka të evidentuar 12 persona ose 6 familje të krishtera.

KRAKORNICA – është fshat i krishterë dhe shtrihet në verilindje të Dibrës, në Nahinë e Rekës. Në vitin 1467 fshati ka qenë “has” i Karagjoz Beut dhe bënte pjesë në Vilajetin e Rekës. Ai ka numëruar 3 familje të krishtera. Në vitin 1519 fshati ka numëruar 12 familje çifte të krishtera. Në regjistrimin e vitit 1583 fshati Kakornicë është në kuadër të Nahisë së Rekës, që shtrihej në verilindje të Dibrës në kuadër të Sanxhakut të Ohrit. Fshati ka numëruar 33 persona, 1 familje jobesimtare, 20 familje të krishtera dhe aty ka punuar 1 mulli .

NISTROVA – është fshat i krishterë dhe shtrihet në verilindje të Dibrës në Nahinë e Rekës. Në Vitin 1467 Nistrova është “has” i Karagjoz Beut, bënte pjesë në kuadër të Vilajetit të Rekës dhe numëronte 11 familje të krishtera. Në regjistrimin e vitit 1519 fshati është evidentuar me emrin NSTROVË dhe ka numëruar 36 familje të krishtera. Në vitin 1583 fshati Nistrovë, hyn në përbërje të Nahisë së Rekës, në kuadër të Sanxhakut të Ohrit. Numëron. Ai numëronte 83 persona, 70 familje të krishtera dhe ka pasur 3 mullinj që kanë punuar tërë vitin.

NIÇPURI – është fshat i krishterë dhe shtrihet në verilindje të Dibrës. Ai bën pjesë në kuadër të Nahisë së Rekës. Në vitin 1467 është “has” i Karagjoz Beut dhe ka qenë në kuadër të Vilajetit të Rekës. Në regjistrimin e vitit 1536/39 fshati ka numëruar 16 familje. Në vitin 1583, fshati Niçipur është në kuadër të Nahisë së Rekës në Sanxhakun e Ohrit, numëronte 28 persona, 20 familje, 2 tjerrtore leshi dhe 1 mulli.

RIBNICA – është fshat i krishterë në Nahinë e Rekës dhe shtrihet në verilindje të Dibrës. Në shek. XV-XVI kanë qenë dy fshatra fqinje, Ribnica e Madhe (Byjuk Ribnica) dhe Ribnica e Vogël (Kuçuk Ribnica). Në vitin 1467 Rimnica e madhe numëronte 10 familje, në vitin 1536/39 fshati ka të evidentuar 34 familje të krishtera, ndërsa në regjistrimin e vitit 1583 Ribnica e Madhe nuk është e evidentuar. Si duket, ato vite ajo u bashkua me Rimnicën e Vogël.

RIBNICA E VOGËL (Kuçuk Ribnica) – është fshat i zhdukur dhe shtrihet në verilindje të Dibrës në Nahinë e Rekës. Në vitin 1467 është evidentuar me emrin Ribiçicë dhe ka numëruar 4 familje. Në regjistrimin e viteve 1536/39 është shënuar me emrin Ribiçica e Vogël dhe ka pasur 42 familje, mes tyre 1 familje muslimane. Ndërkaq në regjistrimin e vitit 1583 fshati nuk është evidentuar ose së paku mund të jetë i evidentuar me emër tjetër.

SENCA – është kryesisht fshat i krishterë dhe shtrihet në verilindje të Dibrës në Nahinë e Rekës. Në vitin 1467 në regjistër është shënuar me emrin SENÇI. Ka qenë “has” i Karagjoz Beut, ka numëruar 4 familje, ka pasur 1 mulli. Në vitin 1519 fshati i ka evidentuar 42 familje të krishtera e 1 familje muslimane. Regjistrimi i vitit 1583 për fshatin Sencë është i plotë. Fshati është në kuadër të Nahisë së Rekës, në Sanxhakun e Ohrit. Ai numëronte 42 persona ose 30 familje.

ZHUZHLE – është fshat i krishterë në Nahinë e Rekës. Në vitin 1467 fshati është “has” i Karagjoz Beut, në përbërje të Vilajetit të Rekës. Në këtë regjistrim ka 5 familje dhe 2 mullinj. Në vitin 1519 fshati i ka numëruar 14 familje të krishtera dhe shtrihej në Rekën e Madhe (Epërme) pranë fshatit Nistrovë.
Në bazë të regjistrimit, që është kryer nga përfaqësues të shtetit bullgar në fillim të viteve 1900-të, në fshatrat e Rekës kemi 2861 shqiptarë ortodoksë dhe 2262 shqiptarë të fesë myslimane. Interesant është fakti se në Rekë kemi tre fshatra që banoheshin nga shqiptarët ortodoks, si në Z’LVAJSKO, KIÇENICA, BELIÇICA dhe tre fshatra të banuara vetëm nga shqiptarë myslimanë, si: SHTIROVICA, 400 shqiptarë mysliman, STROJÇA me 300 shqiptarë myslimanë dhe TANUSHA me 350 shqiptarë myslimanë. Për Shtirovicën kemi dëshmi edhe nga Bajazid Doda dhe Nopça.
Më poshtë po sjellim emrat e fshatrave që kanë banuar shqiptarët ortodoks të Rekës ashtu siç janë shkruar nga autorët bullgarë, serb dhe grek duke ruajtur origjinalitetin e tyre:

1. V’RBEN, ka pasur 300 shqiptarë ortodoksë dhe 360 shqiptarë myslimanë
2. V’LKOVIJA, 150 shqiptarë ortodoksë dhe 150 shqiptarë myslimanë
3. GREKANE, 25 shqiptarë ortodoksë dhe 14 shqiptarë myslimanë
4. Z’LVAJSKO, 35 shqiptarë ortodoksë
5. ŽUŽNE, 150 shqiptarë ortodoksë dhe 160 shqiptarë myslimanë
6. KIČENICA, 120 shqiptar ortodoks
7. BELIČICA, 450 shqiptar ortodoks
8. BIBANE, 32 shqiptarë ortodoksë dhe 90 shqiptarë myslimanë
9. BOGDEVO, 180 shqiptarë ortodoksë dhe 108 shqiptarë myslimanë
10. BRODEC, 360 shqiptarë ortodoksë dhe 150 shqiptarë myslimanë
11. NIVIŠTA, 170 shqiptarë ortodoksë dhe 180 shqiptarë myslimanë
12. NISTROVO, 150 shqiptarë ortodoksë dhe 230 shqiptarë myslimanë
13. NIČPUR, 250 shqiptarë ortodoksë dhe 220 shqiptarë myslimanë
14. D’BOVO, 24 shqiptarë ortodoksë dhe 90 shqiptarë myslimanë
15. REČ, 150 shqiptarë ortodoksë dhe 140 shqiptarë myslimanë
16. RIBNICA, 120 shqiptarë ortodoksë dhe 200 shqiptarë myslimanë
17. SENCE, 195 shqiptarë ortodoksë dhe 120 shqiptarë myslimanë
Sa i përket Rekës së Epërme, kjo trevë shqiptare me popullsi autoktone shqiptare është dyndur shumë herë nga vatrat e veta. Dyndjet e këtyre banorëve kanë kaluar në katër faza. Këto fshatra denbabaden kanë gjallëruar, mirëpo shkaqet ekonomike benë që lëvizja migruese të bëhet brenda trojeve shqiptare për të kërkuar të ashtuquajtur “tokë pa zot”.
Sa i përket Rekës së Epërme dyndjet e para filluan menjëherë pas vdekjes së Skënderbeut. Këtë mendim e arsyetoj me një citat të nxjerr nga Marin Baleti: “Për besnikërinë dhe trimëritë e shumta dhe të shënuara që banorët kishin treguar për hir të mbretërisë së t’et, Gjonit në kohën kur i binte në qafë Otomani”. Mirëpo dyndja më e madhe e këtyre fshatrave filloi në shekullin XVIII, pas humbjes së një lloj autonomie të fituar më 1467. Nga një defter turk kuptojmë se figurojnë të boshatisura 13 fshatra, të cilat u vendosën rreth malit të Thatë dhe në Karshiakë e deri në Veles, ku ata tani formojnë një kurorë të fshatrave të migruara nga Reka e Epërme.
Sipas disa të dhënave, deri në vitet e ’60-ta të shekullit XIX Reka e Epërme fliste vetëm shqip. Këtë e na e përshkruajnë më së mirë udhëpërshkruesit bullgarë. Sipas profesorit universitar të Sofjes, Jordan Ivanov: “Popullsia shqiptare e Gostivarit, e krishtera, është bullgarizuar në kontakt me bullgarët” .
Mizoritë me format më të ulëta, si: përdhunimet, plaçkitjet, djegiet, vrasjet e torturat, që i kjo popullatë përjetoi më së miri i përshkruan Edit Durhami, e sidomos shkrimtari Haki Stërmilli, i cili i ka parë me sytë e tij dhe i ka përjetuar këto skena ferri. Ai do të shkruajë se: “terri i natës ishte zhdukur nga drita e zjarrit të katundeve të djegun prej serbëve …”.
Studiuesi Hamit Kokallari kur bën fjalë për vendbanimet shqiptare ortodokse në viset lindore, gjegjësisht për Rekën e Epërme, pyet: “Përse në shumë katunde të Shqipërisë etnike lindore (Maqedoninë Perëndimore), sikur kam mundur të vërtetoj vet, pleq e plakat e folshin me droe shqipen tonë me një të folme të kthjellët e të kullueme, kur mirshin vesh se ai qi kuvendonte me ta nuk ishte bullgar ose tjetër kush përveç shqiptar” që më pas të përgjigjet: “Vetëm puna, pse ata pleq e plaka na e folshin me dashje e me sy të përlotun shqipen”. Dyshimi i tyre ishte sepse të huajit më qëllime të caktuara i “masakrofshin pa mëshirë në shtëpitë e tyre natën”. Kësaj popullate askush nuk i doli në ndihmë – ata mbetën gjatë gjithë historisë së tyre si të shkretë, andaj edhe sot e kësaj dite nga tjerët quhen të shkret “Shkreti”.
Për të zhdukur gjurmët e shqiptarëve të kësaj ane, përpjekjet nuk janë ndalur as në kohën e Jugosllavisë së Titos, kur pushtetarët maqedonas të përkrahur nga disa antishqiptarë vazhdonin edhe më tej shkombëtarizimin e ortodoksëve shqiptarë. Me këtë rast po ofrojmë një dokument arkivor, që mban datën 4.12. 1967. Edhe pse shumica e shqiptarëve ishin shpërngul, ata që kishin mbetur në vitin 1967 kërkuan që në fshatin Sencë të mësojnë në gjuhën amtare. “Sivjet për here të parë prindërit nëpërmjet referendumit u deklaruan që mësimi të zhvillohet në gjuhën mësimore shqipe, duke mos u futur në zgjedhjen e kësaj çështje, megjithatë sjellja e disa shokëve nga Senca se ky akt nënkupton aksion që të shpërngulen maqedonasit nga Senca është i dëmshëm dhe për lloj kritike”. Çfarë absurdi – të gjithë ishin shqiptarë, por qëllimi ishte që popullsia me fe ortodokse të asimilohet dhe ata ia arritën qëllimit. Sot në tërë Rekën mund të gjesh vetëm turistë dhe barinj në stinën e verës.
Edhe pse nuk ka banorë që jetojnë ose ka shumë pak sosh, nga toka e Rekës del gjuha dhe vendi stërgjyshor i këtyre shqiptarëve. Këtë më së miri e dëshmon emërtimi i vendeve. Këtu do t’i japim vetëm ato që kemi mundur t’i evidentojmë, sepse në fakt kjo punë kërkon angazhim ekipor.

Makrotoponomia

Në klasifikimin e materialit nuk e kemi ndjekur asnjë kriter, por vetëm i kemi evidentuar, sepse qëllim ynë nuk është që të mbështetemi në kriteret e klasifikimit, as në prejardhjen e as në pikëpamjen shtresore e lesiko-semantike, por vetëm që të evidentohen ashtu si i përdorin banorët lokal dhe si janë të evidentuar në hartat topografike: Bgjeska e Rudovës, Bgjeshka e Bistrës, Bgjeshka e Kabashit, Bgjeshka Vërbeni, Bgjesha e Vaut, Leri, Guri i Zi, Sutovica, Gjolet Karkornicës, Guri Kush, Guri Dashit, Vorri Shkaut, Stanet e Baltës, Bgjeshka e Reçit, Gropza, Skrel. Guri i Markut, Kodra e Fudanit, Rast e Ngult, Gjini Voda, Golem Argat, Guri i Zi i Vogël, Çesma e Zhypit, Kodra e Made, Taume e Ali Baklavës, Krasta, Kulla e Asanit, Qafa e Kadisë, Strezimirski Çam, Kisha e Dingozit, Gun Gabash, Kushi Baba, Guri i Deplnis, , Kepi Bard, Guri i Zhytetit. Manastiri (ec), Korabi i Nistrovës, Cuselija, , Bgjeshka Tuentes. Shumica e këtyre emetimeve janë shkruar në gjuhën maqedonase me deformime si grafike ashtu edhe drejtshkrimore, që sot me të vërtetë të kemi një kakokofoni të turpshme jo vetëm për shqiptarët, por edhe për vetë maqedonasit.

Mikrotoponomia
Kështu është bërë vetëm evidentimi i tyre sipas fshatrave dhe materiali është marrë nga njerëz, gjegjësisht bashkëbisedues drejtpërdrejt. Në vazhdim do t’i japim ashtu siç i quajnë këto mirkotoponime banorët lokalë në të folmen e tyre.

Duf: Guri i Xhinit, Uji i Zanave, Ajozma e Merzivecit, (edibe), Gropa e Shabanit, Bgjeska e Madhe, Bgjeska e Vogël, Kisha e Dingozit, Argaqi i Katunit, Korija i madh, Korija i Livadheve, Guri Cakut. Tolej, Brozovec, Çajane, Ballaban Jerqevish, Grika, Sulo, Livadhi Karshi, Livadhi Garipit, Livadhi Torit, Te Arat e Dervishit, Te Arat e Izvorit, Te Lenishta, Te Rrafsha e Llambit, Te Bataranka, Te Kroi i Xhemës, Te Kroi i Gjonit, Te Guri i Kulenit, Te Jazi i Mullinit, Ujte e Mellcës, Te Prroi i Kojës.

Zhuzhnjë: Vorret e Llatinëve, Groshticë, Bigori i Nivishtes, Bgjeska e Nistrovës, Bgjeshka e Tutens(Nopça), Gun Gubash, Sila Vort, Prrue i Likës, Alnishtë, Prroi Thell, Përroi i Bukovenit, Hurda te Zabelet, Klenjt.

Niçipur: Shullo, Guri Gorit, Mulla Ambl, Kroi Ftoet, Fushija, Guri Stomit, Guri Shushes, Kumlla e Rediti, Guri Kush (Kuq), Vorret e Mlla, Kroj i Dullës, Kroj i Smilit, Darda e Made, Prroi i Panës, Ara e Alisë, Ura e Dubanes, Kroj i Verrinit, Llomba e Neselkut, Kroj i Similverit, Guri Shtjafit, Livadhi Kagjos, Guri Vërcakut, Bregu i Botës (dheut), Guri i Katilit, Ara e Lagut, Kroi i Kustaret, Guri Zhypit. Kroi Elinaket, Kroi i Pecit, Kisha e Shumtanasit. Livadhet e Niçpurit, Guri i Shushesh, Ara e Ivanit, Guri i Katillit, Vorri i Gjurçinit, Kurti i Kishës

Bogdë: Kroj i Shushes, Reka e Endigos, Boget .Shavare, Vorri i Bibës, . Gorishta, Përroi i Folit, Pëçushta, Legala, Rrasa e Haxhisë, Livadhi i Gjurës, , Mërizi i Llopfve, Shpella e Madhe, Kandova, Llombet, Reçicat, Lugu i Priftit, Tallonbazi, Reshkia, Leret, Bgjeshka e Bogdit, Livadhet e Tërshanës, Rrasa e Kushe, Ligatat e Shpatit, Çuka, Karapushi, Guri i Dardhishtës, Vorret Rimjan, Koria, Lloqet, Livadhi i Plakut, Bogëze,Stani i Sadikut, Stani i Dairt, Merizi i Vjetër, Kroi i Vanes
Beliçicë; Kroi i Madh, Kisha e Shumkollit, Korija, Ballaban, Brezovec, Goverdanik, Toljane, Korilja e Vjetër.
Krakornicë: Kroi Katundit. Gjolet e Karakornicës, Kisha e Endigos, Guri I Kojës , Shtëpia e Pashës, Guri i Kush, Livadhet e Pashës, Tumba, Guri i Ukut, Gropsa, Guri i Dashit, Llomba, Dradha , Çeshma e Katundit, Çeshma e Sollomonit, Çeshma e Pashës, Çeshma e Nuses së Re, Skrel, Strazhnik, Guri Kush, Guri Bullit, Arat e Vasilit, Kaliba e Zhypit, Stogjet, Livadhet, Bigori, Vasilia, Krroi i Tomes, Llofka i Janes.
Vau: Ujë të Vaut, Bgjeshka e Vaut, Bulli Vau, Livadhi Madh, Guri Bigorit ( Bigorski Kamen), Dedebeg, Zenelbeg, Bgjeshka e Brodashit . Guri Bunarit (Bunarski Kamen).Ligata e Madhe, Boge, Radovec, Tumba, Proska, Fudan, Rasilla, Livadhi i Nidës, Bunar, Bigori, Shpella e Helvës, Shpella e Shtirovicës, Guri Deshat.
Vallkavija: Ura e Vallkavisë, Përroi i Thellë, Guri i Gostilës. Ara e Nelit, Kazana, Bandera, Ligata e Madhe, Delmna, Kroi i Ukut, Kroi i Madh, Rrafsha e Epërme, Kroi i Sharitun, Kroi i Ftoftë, Guri i Andonit, Gropa, Ara e Bilallit, Ara e Madhe, Vorret e Eperta, Murizi, Ara e Vegjisë, Kërçelja, Guri i Minit, Te Ara e Zheshkut, Guri Abazit, Sadoli, Ligata e Madhe, Dardhat e Brenit, Guri i Orlit, Kroi i Kakudës, Sllana,
Sence:Ura e Shtremët, Qafa e Sencës
Gregaj: Përroi i Gregajt, Qafa e Belart( dalje për tu lidhur me fshatrat Gregaj dhe Tanushe .
Tanushë: N’Pirg, Meniku, Skretec, Lisenj, Tri Sinure, , Guri i Arushës, Skretec, Bacili, laket Zhypet, Livadhet e Tanushës, Maja e Madhe, Guri i Lam, Hurdet, Laktar, Bregu i botës, , Ligatat e Medhaja, , Ligata e Tanushës, , Q(shaja)afa Barallavit, Kykul, Shall t’ Rimnicëces, Krroi i Dushkut, Krroi i bregut, Krroi i Barallavit, Krroi i Ftohet, Krroi te Mullinjt, Krroi i Skertecit, Krroi i Marleshit, Hurzet, Te Burimi, Bregu botës, Shpella e Dinkos, Shpella e mehmetit, Guri Kush (j), Guri i Memet, Guri Mexhit, Krroi Bibe, Ujt Kalar, Krroj Bibe, Te Jurukut.
Nistrovë, Rrafshi i Madh, Bgjeshaka e Nistrovës, Kodra e Kullës, Mali i Grabovës, Gunga e Bashës (Kjuselija), Kodra Kulla, Mali i Grabovës, Livadhet e Grabovës, Ara e Korabit, Pirgu Radomir, Osog, Strung, Mollka, Kisavica, Livadhi i Priftit
Belicë: Bigori i Ternicës, Manisterishte, Kazan, Korija
Vërben: Livadhet e Turkut, Trauli, Livadhet e Traulit, Jonxha e Tanallarëve, Livadhi Hajdarit, Fusha e Llukovës, Bozhina, Guri i Damanit, Arat e Damanit, Krroi i ftoht te Bgjeska e madhe, Krroi i Markut, Krroi i Varaçes, Guri Hulës, Manastiri Kozha, Kozha e Vërbenit, Molla e ambëll (ogradë), Kroi i Vogël, Kryet e Livadhet, Ograda e Kryshes, Jonxha e Nazisë, Kisha e Vogël, Beli Kovaç, Ograda e Kostes, Ograda e Dojçit, Kroi i Hoxhës, Voret e Muslimaëve, Voret e ortodoksëve . Mëlla e Epërme, Mëlla e Mjedisme, Mëlla e Poshtme.
Shtirovicë: Kroi i Razhnikut, Fusha e Korabit, Belanxha, Stanet e Niçpurit, Rasa e nguljt, Ura e Torbeshve, (Torbeski Most), Qafa e Kadisë, Kuqi Baba, Guri Bardh, Guri zi, Stani i Baltës, Silanski Kamen, Mengallova Kulla, Karpa, Skalsi Rid, Guri Madh. Gropsa, Guri i Deplnis (Dhelpës), Kepi Bard ( Bardh), Strezimirski Çam , Guri i Dutetit (Zhuteti, )Vorri Osmanit, Guri Kush.
Riminicë: Pralluka, Shullo, Kroi i Xhamisë, Kroi i Shahides, Kroi i Shtutkajve, Shpella e Veljanit, Livadhet e Priftit, Guri Gjatë, Krroi i Ftohohëet, Krroi i Azemicës, Rrasat e Zeza, Vorret e Kondes, Ujt e Shumes, Vorret e Vashave, Guri i Shqypes, Skalica, Kunorçe, Ara e Gjatë, Ragapec, Mihavec, Gradinec, Bregu,
Leskova: Dikur ka qenë si lagje më vete afër Vaut. Ky fasht është boshatisur. Banorët e këtij fshati një pjesë janë shpërngul në Vërbjan dhe një pjesë në Jabollçishtë të Velesit. Tani këtë fshat, siç thotë bashkëbiseduesi, e kanë zaptuar gjarpërinjtë, që dalin nga themelet e shtëpive. Aty kemi vetëm livadhe dhe i quajmë Livadhet e Leskovës, Përroi i Rimnicës.
Reç: Hurdha e Idrizit, Bgjeshka e Reçit, Kodra e Kulsit, Guri i Shtytrit, Ujmisht , Llukovo Pole,
Nishirova ( Nikiforovo), Leunova. Në këto dy fshatra jeton një pjesë e shqiptarëve të Rekës së Epërme. Këto dy fshatra i takojnë Rekës së Vogël: Sendaktash, Golema Krasta, Crn Kamen, Izvorçe, Baçilishte, Zhezhnica, Radimost, Prisoj, Livada, Dukesh, Dominoo, Livajca, Jaori, Masllarica, Ogragje, Lekoec, Gjuroec, Petilep .
Toponimet e Rekës së Epërme, si çdo toponimi tjetër, pasqyrojnë imazhin e vendit, të banorëve, të gjuhës, të historisë etj. Prandaj ne nuk do të ndalemi në këtë punim në klasifikimin e toponimeve ose në mbështetjen e klasifikimeve të ndryshme që ekzistojnë në literaturën shkencore, por do t’i ndaj toponimet e Rekës në toponime natyrore dhe në toponime kulturore. Pra, në toponime që pasqyrojnë reliefin e vendit dhe toponime që pasqyrojnë historinë e vendit, të cilat me gjuhën e tokës na dëshmojnë për autoktoninë tonë.
Ne bazë hartave dhe në botime të autorëve të ndryshëm, toponimet e Rekës së Epërme i gjejmë edhe me emra te ndryshëm si. p.sh, fshatin: Zhuzhnje e gjejme si: Zhuzhnja, Zhezhen, Zhuzhnje; po shtu Verbjani dhe Vrbjane; Gurin e Qytetit si: Guri Dutetit dhe si Zhutetit; Gurin e Kuq si Guri Kush; Shen Pjetrin si Shen Qetri. Ne Shtirovice toponimin Guri i Dhelpnës si “Guri Delpnis”, Gurin e Bardh si “Guri Bard”, “Sila Vort” (tautologji interesenate), pastaj Beliçicën si: Beliçica dhe Belçica, Bogdi si Bogdevë, Gryken si Grikë, Kepi Bardhë si “Kepi Bard” (Mapcarte) Valkovija si Volkovijë
Në botimet e ndryshme te autorëve te vendit dhe të huaj toponimet e Rekës së Epërme i gjejmë edhe në këto forma: fshatin Sence si SENÇI, Ribnicen si Rimnicë dhe si Luminicë, Mllakin si Ligata, Gregejn si Girqani, Vaunën si Brodec, Kishën e Shën Nikollës si Kisha e Shumkollit, Kishën Shën Pjetrit si Kisha e Sheqentrit, Bogdin si Bogdevo.
Në këtë regjion sot ndeshemi me shumë toponimi të burimeve të ndryshme shqipe, romake, turke, sllave. Janë këto toponime të formuara me fjalë të parme, me parashtresa dhe prapashtesa, me parafjalë, me kompozita, por edhe më keq – edhe me përkthime prej një gjuhe në një gjuhë tjetër. Bashkëbiseduesit tim me inicialet Vitko T. më pohon: “se ne kur folim me të qetrat (të tjerit) i “rrotullojmë” (që to të thotë se i përkthejmë) aty ku mundemi. Kjo shihet qartë te toponimi që gjendet në Shtirovicë. Ai që e ka “rrotulluar” nuk e ka ditur se si i thonë çamit, andaj e ka bërë Strezimirski çam e jo Stezimirski bor”; “Mahija e Madhe” në vend të Nahisë së Madhe ose Gjini Voda për Uji i Gjinit, Kodra Made në vend të Kodra e Madhe etj. Është shumë interesant edhe një toponim që mendojmë se do të zgjojë interes dhe diskutim. Toponimi “Guri nguljt”, me të cilin banorët lokalë të dikurshëm të Shtirovicës e quajnë vendin e tyre, kurse banorë të fshatrave përreth këtë toponim e emërtojnë si “Guri Shtrum” e dikush “Rasa ngult”. Tani shtrohet pyetja se cili emërtim është i drejtë dhe si do të përdoret.
Duke përfunduar do të themi se duket se ka ardhur koha që toponimet të gjejnë zgjidhje të drejtë që ato të përdoren ashtu siç i emërtojnë banorët e vendit dhe të standardizohen. Ndryshe do të ndodhë ashtu siç i shkruan një mik Milan Kunderës, Hubel: “Për të asgjësuar popujt fillohet duke asgjësuar kujtesën e tyre. Shkartohen librat, kultura dhe historia e tyre. Dhe, dikush tjetër shkruan libra të tjerë, i përcjell një kulturë tjetër shpik për to një tjetër histori. Mbas kësaj populli fillon dalëngadalë ta harrojë atë që është dhe atë që kishte. Dhe, bota përreth tij harron më shpejt se akoma”.
Burimet:
Arkivi Qendror Shqiptar, F. 203. Pa vit, D.1409, f. 21 cit, sipas Qerim Litës.
Barleti Marin, “Histori e Skënderbeut”, Vatra Shkup, 2004, f. 164
Defteri i Dibrës dhe i Matit, Stamboll, dosje 508 pranë AIH të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë.
“Shqypja e Shqypnis, Sofje, 21. 10.1909, nr. 10
Dervishi Nebi, Dëshmitë e Rekës shqiptare sipas regjistrimeve nëpër shekuj
Doda Bajazit & Nopça Franc, Jeta fshatare shqiptare ne Rekën e Epërme, Tetovë, 2012
Durham, M. E., Njëzet vjet ngatërresa ballanike, Tiranë, 1944,f. 247
Jakupi Enis, Reka – vendi im, Tetovë, 2007
Haruni Sefedin, E folmja shqipe e Rekës së Epërme të Gostivarit, Shkup, 1994,
Lita Qerim, Disa burime arkivore për Rekën e Epërme, botuar në gazetën ditore Lajm.
Osmani Edibe, Rite e besime popullore ne viset e Tetovës dhe Gostivarit, Shkup, 1997
Stërmilli Haki, Dibra në prag të historisë, Tiranë, 1940. f. 95
ДАРМ – одделение Тетово, Ф. ОК на СКМ Гостивар, Извештај на Општинскиот комитет меѓу I и II Општинска конференција, Гостивар, 1967
Бајазид Дода & Франц Нопча, Албанскиот селски живот во Горна река кај Дебар (1914)
Vitomir Tanaeski, 60 vjeç. I lindur nga fshati Vërben.
Shahidie Ahmeti, e lindur në Duf, 86 vjeçare
Lifet. K. Informator, Jeton në Gostivar, 51 vjeç
Danica Milloshevska, 59 vjeçe) e lindur në Gostivar, por prindërit e saj janë nga Nikiforova.

Pëllumb Lamaj: Politikanët, të pandjeshëm ndaj viktimave të komunizmit

by

Ish i burgosuri politik Pëllumb Lamaj, i cili ka vuajtur në burgjet e komunizmit, i tha Zërit të Amerikës se klasa politike shqiptare është e pandjeshme ndaj vuajtjeve të ish të përndjekurve politikë. Në një intervistë nga Nuju Jorku, ai tha se në 20 vitet e fundit, qeveritë e Shqipërisë nuk kanë bërë asgjë për të zbardhur krimet e regjimit komunist.
Zëri i Amerikës: Zoti Lamaj, ju keni kaluar 12 vjet në burgjet e komunizmit, keni vuajtur edhe në Spaç. Edhe këtë vit, si zakonisht, revolta e Spaçit në Shqipëri u përkujtua nga ish-të përndjekurit. A dini ju raste që zyrtarë të qeverisë të kenë shfaqur interesim për të folur dhe përkujtuar ngjarje të tilla?
Pëllumb Lamaj: Edhe pse kanë kanë kaluar 20 vjet nga rënia e Murit të turpit të Berlinit, edhe pse kanë kaluar 20 vjet nga e ashtuquajtura demokraci, asnjëherë përfaqësuesit e politikës shqiptare apo qeveritarë, nuk kanë denjuar të shkojnë e të vendosin një tufë me lule në Spaç apo në kampet e tjera të përqëndrimit ku gjenerata të tëra u sakrifikuan, me të vetmin krim sepse donin lirinë dhe nuk pranuan të bashkëpunonin me armën famëkeqe të sigurimit të shtetit. Vetë ngjarjet e dhimbshme të vitit të kaluar kur i burgosuri politik, i ndjeri Lirak Bejko, u asgjësua nga dëshpërimi, dhe vetë qëndrimi indiferent i Kryeministrit, i Presidentit, i gjithë klasës politike tregoi qartë që ata nuk duan ta hapin këtë faqe dhe të nderojnë këtë shtresë që ishte ndërgjegja e kombit, që ishte simboli i lirisë. Përkundrazi, ata kanë një urrejtje patologjike për këta breza të tërë që sakrifikuan gjithçka për hir të lirisë. Pra unë jam shumë skeptik dhe vetë qëndrimi i tyre anti-njerëzor, anti-demkratik, tregon qartë se drejtësia e vonuar është drejtësi e mohuar.
Zëri i Amerikës: Me rastin e 5 majit, zyrtarë shqiptarë bënë disa gjeste që u panë si nostalgji për regjimin komunist dhe për diktatorin, siç ishin nderimi me grusht apo përulja përpara fotografisë së tij. Nga qeveria nuk pati komente zyrtare. Si i shikoni ju sjellje të tilla?
Pëllumb Lamaj: Për mua është diçka e zakonshme veprimi që bëri (deputeti socialist dhe ish-Kryeministri) Pandeli Majko. Por ajo që më shqetëson është se ai e bëri këtë veprim në praninë e ambasadorit të Shteteve të Bashkuara, të shtetit më demokratik në botë. Simboli i grushtit është simboli i bolshevizmit, simboli i diktaturës që hëngri pjellën e vet, i revolucionit që hëngri pjellën e vet. Dhe më e keqja është se ishte një mesazh i dhimbshëm por edhe i turpshëm që u jepet brezave të rinj. Për më tepër, ky mesazh është i turpshëm sepse bëhet nga një ish-Kryeministër, i cili jo pa qëllim nderoi me grusht për t’i treguar shoqërisë shqiptare se komunizmi është gjallë dhe se komunizmi do të mbijetojë. Unë nuk e kuptoj se si akoma shoqëria dhe inteligjenca shqiptare dhe gjithë populli shqiptar në përgjithësi mund ta mbajë mbi supe këtë krim dhe turp historik
Zëri i Amerikës: Ju keni vite që jetoni këtu në Shtetet e Bashkuara ndërkohë që kanë kaluar më se dy dekada nga përmbysja e komunizmit. Disa mendojnë se periudha e komunizmit është tejkaluar dhe tani shoqëria duhet të ketë përparësi të tjera. Cili është mendimi juaj?
Pëllumb Lamaj: Mendimi është se jo pa qëllim, klasa neokomuniste që mori pushtetin sipas skenarit të Ramiz Alisë, e vonoi çështjen edhe zbardhjen e krimit komunist që përjetoi kombi shqiptar për 50 vjet. Unë të keqen nuk e shikoj tek mentaliteti apo indiferentizmi i shoqërisë shqiptare, unë e shikoj tek ajo që nuk u bë një gjyq i dytë i Nyrenbergut për krimet e komunizmit. Bota e qytetëruar bëri biznes me këtë bandë bolshevike që rimori pushtetin. Dhe unë këtu e shikoj të keqen e madhe; klasa politike është një klasë inferiore dhe ajo gjithmonë kur i vjen puna për të bërë detyrat e shtëpisë i merr urdhërat nga të huajt. Unë do të kërkoja më shumë nga bota e qytetëruar, nga personalitete të shumtë që të hedhin dritë, të qartësojnë se çfarë ndodhi në ato 50 vjet, pasi sot, jo vetëm në Shqipëri, brezat e rinj dhe populli shqiptar por edhe në botën perëndimore njerëzit nuk kanë idenë se ç’ndodhi për 50 vjet për miliona e miliona viktima të gjenocidit sllavo-komunist.
Zëri i Amerikës: A është bërë ndonjë hap nga qeveria e Kryeministrit Edi Rama për të përmbushur detyrimet materiale ndaj ish-të përndjekurve politikë?
Pëllumb Lamaj: Për 20 vjet vetë ngjarjet e fundit kanë treguar që qeveria e Tiranës ose qeveritë neokomuniste që kanë ardhë njëra pas tjetrës kanë një konspiracion midis vetes së tyre. Ata bëjnë sikur marrin vendime, bëjnë premtime, por përfundimisht ata nuk duan ta hapin këtë faqe sepse ndryshe ata do dënojnë veten e tyre, janë pjella e sllavo-komunizmit, janë bijtë e bllokut. Unë me këtë rast do t’i bëja një thirrje shoqërisë shqiptare, brezit të ri: është momenti historik që të flaket një herë e përgjithmonë e kaluara vrastare. Është momenti historik që Shqipërinë ta drejtojë një elitë politike përgjegjëse për fatet e atij kombi. Për aq kohë sa këto dy banda, banda e PD-së apo PS-së do të kenë pushtetin, unë nuk shikoj ndonjë zgjidhje, jo vetëm për të burgosurit politikë në Shqipëri por as për gjithë kombin shqiptar.

Vëllai i vogël Nik dhe e motra Lisa, vizituan Muzeun Memorial 9/11

by

……aty ku 13 vjetë më parë humbi jetën vëllau i tyre Simon Dedvukaj/
Nga BEQIR SINA, New York/
LOWER MANHATTAN NYC : Më 11 shtator 2001, 26-vjeçari Simon Dedvukaj, ndodhej në njërën nga kullat binjake të Nju Jorkut, kur ajo u godit nga sulmet terroriste, që morën jetën e njerëzve të pafajshëm. Jeta e shkurtër e Simonit, kështu u ndërpre papritur, bashkë me atë të disa mijra të tjerëve. Sot, pas 13 vjetësh, vëllai i i tij Nik Dedvukaj dhe e motra Lisa, teksa vizitojnë Muzeun Memorial 9/11, e kujtojnë Simonin me mall dhe dashuri, ndenja të përziera, dhe thonë se asgjë nuk mund t’ua shërojë plagën, por jeta duhet të vazhdojë……!
Sipas, gazetës, lokale njujorkeze “The Journal News”, shkruhet se ” Nik Dedvukaj – mbas vdekjes së vëllait, simbas traditës, shqiptare, e mori “detyrën” e “mbrojtësit të familjes – family protector”, për vëllezërit e motrat e tij . Kjo pasi vëllai i tij – më i madh, mbeti i vdekur më 11 shtator të vitit 2001, dita kur terroristët rrëmbyen 4 aeroplanë udhëtarësh, dy prej të cilëve u përplasën në dy kullat e Qendrës Botërore të Tregtisë në Nju-Jork, kurse i treti në Pentagon, ndërsa i katërti është rrëzuar në periferi të fshati në Pensillvenia.
Në mesin e afro tre mijë viktimave janë edhe 3 shqiptarë, Rrok Camaj, Mon Gjonbalaj dhe Simon Dedvukaj.
Mirëpo, për të kujtuar të gjithë ata që humbën jetën, javën e kaluar në qytetin e Nju Jorkut, u bë inaugurimi zyrtar i Muzeut Memorial Kombëtar, në vendin ku më parë qëndronin dy Kullat Binjake – World Trade Center, në shenjë kujtimi për viktimat, e sulmit terrorist të 11 shtatorit të 2001.
Presidenti Barak Obama, ish Presidenti Bill Clinton dhe personalitetet e tjerë, ishin të pranishëm enjten në mëngjes, në Nju Jork, në një ceremoni emocionale në përkushtimin e hapjes së Memorialit Kombëtar dhe Muzeut të 11 shtatorit në Lower Manhattan – vendin ku më parë ndodheshin dy Kullat Binjake – Qendra Botërore e Tregëtisë .
Ky muze që u bë i hapur më 15 maj – vetëm për ceremoninë e inagurimit, dhe familjet e viktimave, ndërsa, për publikun u hap më 21 maj – pra dje, të mërkurën. Mëqenëse, gjatë kësaj jave muzeu – ka qenë i hapur për t’u vizituar, vetëm për familjet e viktimave, njëra prej tyre, si shkruan dhe gazeta “The Journal News”, ishte dhe motër e vëlla i njërit prej shqiptarëve, që humbi jetën në këtë tragjedi, Nik Dedvukaj dhe njëra nga katër motrat e tij Lisa.
“Vizita në muzeun 9/11 sjell përsëri ndjenja të forta duke u përpjekur për të gjetur vëllanë e humbur, në mesin e sendeve, dhe emrave të, të vdekurve – Simonin”, ka thënë Nik Dedvukaj .
Kurse, Lisa e motra e Simonit, thotë se ajo dëshiron të shkojë përsëri në muzeun 9/11, mbasi duket që vizita e parë, nuk i ka dhënë asaj dhë vëllait të saj Nikës, kohë të mjaftueshme për të “gjetur gjithë atë mallin dhe dashurinë” e saj për vëllanë, Simon Dedvukaj, i cili ishte punonjës i ekipeve të mirëmbajtjes në Kullën e Veriut, pikërishtë kur 13 vjet më parë aeroplani e goditi, gradacielin dhe rrëzuar atë .
Nik Dedvukaj dhe e motra Lisa së bashku bënë vizitën e parë në Muzeun Memoriali Kombëtar 11 Shtator 2001, të shtunën, tri ditë mbasi ky muze u inagurua dhe atë e vizitojë edhe Presidenti i SHBA, Barack Obama.
37 – vjeçari banor i Yonkers-it, New York, Nik Dedvukaj, shkojë të vizitojë muzeun së bashku me të motrën e tij për të parë se çfarë emocione dhe kujtime të dhimbshme do të marrën me vete nga Muzeu Memoriali Kombëtar, thonë ata.
“Si vëllai më i madh nga dy vëllezërit dhe katër motrat , roli i “mbrojtësit të familjes – family protector”, është që unë t’a marr atë seriozisht . Mbasi, ky ka qenë edhe një nga amanetet e fundit të vëllait tonë Simonit – para se të vdiste në sulmet terroriste, kur në telefonë, na tha se “Kujdes motrat dhe babën e nanën ” ka thënë Nika.
Nik Dedvukaj – gjatë vizitës së tij me të motrën Lisën, të shtunën, foli para videos së, Seth Harrison,të gazetës, lokale njujorkeze “The Journal News”, për anën emocionale të vizitës në Muzeun Memorial 9/11 duke kujtuar vëllanë e vet, Simonin , i cili vdiq në sulmet në Qendrën Botërore të Tregtisë.
Ai tha se së bashku me familjen e tij ka qenë në kërkim të Simonit , prej nga fillimi i kërkimeve – atëherë për eshtrat e tij , pastaj për sendet e tij , dhe tani për ndonjë nga gjërat e tij personale që mund të jenë në pavionet në këtë muze.
Simon Dedvukaj ishte më i riu nga të tre shqiptarët që humbën jetën në Manhatan . 26 vjeç, përgjegjës i punonjësve të mirëmbajtjes së Kullave Binjake. I porsamartuar(10 muaj martesë) me Elizabetën nga Shqipëria,(Kelemndi) u bë përcjellës i traditës shqiptare. Ai u rritë me shpresa të mëdha për jetën e familjen, Simoni, me personalitetin e tij dëshmonte fuqishëm se edhe kur ke lindur në Amerikë dhe me prindër shqiptarë, është e mundur të ruash e të çosh me tej gjuhën, traditat e kulturën shqiptare.
Për prindërit, Marash dhe Viktoria Dedvukaj, jeta ndryshoi përgjithmonë pas 11 shtatorit 2001. Viktoria jeton çdo çast me kujtimin e të birit. Ajo ka mbledhur pjesë nga gazetat e atyre ditëve dhe ka krijuar album pas albumi, me shpresën se në ndonjërën nga fotografitë do të shihte Simonin e saj.
Kjo është një familje e madhe – katër vëllezër dhe katër motra, të gjithë fëmijë të sjellshëm dhe punëtorë. Është një familje tipike malësore, ku tradita respektohet dhe ku të gjithë fëmijët flasin shqip megjithëse kanë lindur në Amerikë.

Shqiptarët, të pasigurtë në Shkup

by

Për shkak të trazirave, që u përcollën me djegien e pronave të shqiptarëve dhe thirrjet për vrasjen e tyre, disa familje përkohësisht janë larguar nga shtëpitë e tyre dhe janë strehuar në lagjet fqinje.
“Familjen e kam tërhequr prej andej, momentalisht jemi strehuar në lagjen Nerez, që ndodhet afër Gjorçe Petrovit. Momentalisht nuk na mbron askush. Ne jemi vendi i parë ku maqedonasit e shprehin mllefin. Çfarëdo që ndodh mes shqiptarëve dhe maqedonasve, qoftë ndonjë vjedhje apo rast tjetër, pronat tona dëmtohen”, tregon një banor
Protestat e dhunshme që përfshinë dy netët e fundit lagjen Gjorçe Petrov të Shkupit kanë rritur ndjenjën e pasigurisë tek banorët shqiptarë.
Të pasigurt ndihen edhe shqiptarët që jetojnë në Nerez, një lagje pranë vendit ku ndodhën trazirat. Banorët e kësaj lagjeje, që disa herë në të kaluarën janë sulmuar në shtëpitë e tyre nga huliganët maqedonas, thonë se në dy netët e kaluara nuk kanë bërë gjumë nga frika se mund të sulmohen përsëri.
“Ka dy netë që deri në ora 1 pas mesnate nuk flemë gjumë. Madje, të rinjtë deri në 5 të mëngjesit rrinë zgjuar sepse momentalisht nuk kemi kush të na mbrojë dhe kjo u dëshmua në sulmet e mëparshme dhe vetorganizohemi që të mbrohemi”, shprehet një banor i lagjes Nerez.
“Incidente me maqedonas të lagjes tonë deri tani nuk kemi pasur. Gjithmonë problemet na vijnë nga disa grupe të organizuara nga jashtë”, tregon një tjetër i së njëjtës zonë.
Atmosfera e tensionuar nga protestat e natës së kaluar në lagjen Gjorçe Petrov është ndjerë edhe në komunën fqinje të Sarajit, të banuar me shqiptarë, pasi protestuesit maqedonas tentuan pa sukses të çanin kordonin policor për tu nisur drejt saj. Megjithatë, të mërkurën kryetari i komunës së Sarajit, Bekim Murati tha se situata është në kontroll.
“Banorët e komunës së Sarajit nuk duhet të bëhen pre e provokimeve dhe dezinformatave të ndryshme, pasi të gjitha institucionet i kanë marrë hapat e nevojshëm që ata të ndihen të sigurt në vendet e tyre. Jemi duke punuar që të garantohet lëvizja e lirë dhe që pronat e tyre në asnjë mënyrë të mos cënohen”, deklaroi Murati.
Për dy netë me radhë, qindra protestues maqedonas shprehën revoltën e tyre, në mënyrë të dhunshme nëpër rrugët e lagjes Gjorçe Petrov të Shkupit, duke dëmtuar dhe djegur pronat e shqiptarëve. Shkak për këto protesta është bërë vrasja e një të riu maqedonas nga një bashkëmoshatar shqiptar pasditen e së hënës.
Shoqëria civile dhe analistët në Shkup bëjnë thirrje që kjo vrasje, që është kryer për motive të dobëta, të mos bëhet shkak për ndezjen e incidenteve ndëretnike. Aktualisht raportohet se vetëm në natën e dytë të protestave policia ka arrestuar rreth 40 persona.