Fejton – Page 64 – Dielli

Cila është Origjina e Vërtetë e fjalës “OK”?

May 5, 2023 by s p

Nga Rafael Floqi/

“OK” është shprehja amerikane e gjithanshme që u bë një shprehje angleze e gjithanshme që u bë një shprehje e gjithanshme në dhjetëra gjuhë të tjera. Mund të jetë një brohoritje entuziaste (një vend parkimi! OK!), një “ashtu” jo entuziaste (Si ishte filmi? Ishte … OK.), një mënyrë për të tërhequr vëmendjen ndaj një ndryshimi teme (OK. Këtu është gjëja tjetër që ne duhet të bëni), ose një sërë gjërash të tjera vërtet të dobishme. Është e mahnitshme që kemi kaluar ndonjëherë pa të. Por ne e bëmë. Deri në vitin 1839. Shenja OK nuk ka më shumë se 200 vjet.

Mund të ketë më shumë histori për origjinën e “OK” sesa ka përdorime për të: ajo vjen nga porti Haitian “Aux Cayes”, nga Louisiana French au quai, nga një rum portorikan i etiketuar “Aux Quais”, nga alles gjermanisht korrekt ose Ober-Kommando, nga Chocktaw okeh, nga skocezët och aye, nga Wolof waw kay, nga greqishtja olla kalla, nga latinishtja omnes korrecta. Tregime të tjera ia atribuojnë atë bukëpjekësve që vulosnin inicialet e tyre në biskota, apo ndërtuesve të anijeve që shënonin në dru për “bashin e jashtëm”, ose ushtarëve të Luftës Civile që mbanin shenja për “zero të vrarë”.

E vërteta për OK, siç thotë Allan Metcalf, autori i OK: The Improbable Story of America’s Greatest Word, është se ai “lindi si një shaka e çalë e kryer nga një redaktor gazete në vitin 1839”. Ky nuk është vetëm mendimi i Metcalf-it ose një histori gjysmë e kujtuar që ai ka dëgjuar dikur, siç janë shumica e tregimeve OK. Libri i tij bazohet në studimin e plotë të Allen Walker Read, një profesor i Kolumbisë, i cili për vite me radhë kërkoi burime historike për prova rreth OK, dhe botoi gjetjet e tij në një seri artikujsh në revistë në 1963-1964.

O.K (oll korrekt) filloi me një shaka

OK, pra këtu është historia. Të shtunën, më 23 mars 1839, redaktori i Boston Morning Post botoi një artikull humoristik për një organizatë satirike të quajtur “Shoqëria Anti-Bell Ringing”, në të cilën ai shkroi:

“Kryetari i Komitetit të Leksioneve të Bamirësisë”, është një nga delegacionet, dhe ndoshta nëse ai do të kthehej në Boston, nëpërmjet Providence, ai dhe Journal dhe grupi i tij në tren, do të kishin “kutinë e e kontributit të vet”, etj. ceteras, ok. – (Oll Korrekt) të gjitha të sakta – dhe bëjnë që tapat të fluturojnë, si shkëndija, lart. Nuk ishte aq e çuditshme sa mund të dukej për autorin që të krijonte OK si një shkurtim për “të gjitha të sakta”. Por kishte një modë atëherë për shkurtesat lozonjare si i.s.b.d (it shall be done/do të bëhet), r.t.b.s (remains to be seen/mbetet për t’u parë) dhe s.p. (small potatoes/patate të vogla). Ata ishin paraardhësit e hershëm të OMG, LOL dhe tl;dr. Një kthesë në trend ishte bazimi i shkurtesave në drejtshkrime alternative ose gabime drejtshkrimore, kështu që “no go” ishte k.g. (know go/dije shko) dhe “në rregull” ishte o.w. (oll write). Pra, nuk ishte aq e habitshme që dikush të vinte me ok. për ( oll korrect/ gjithë korrekt). Ajo që është befasuese është se si përfundoi duke qëndruar për një kohë kaq të gjatë, ndërsa shkurtesat e tjera u zbehën.

Si u bë fjala OK u bë me fat

OK, OK pati fat duke arritur xhekpotin e diskutueshëm të zgjedhjeve presidenciale. Gjatë zgjedhjeve të vitit 1840, OK “oll korrect” u bashkua me pseudonimin e Martin van Buren, Old Kinderhook, kur disa mbështetës të van Buren formuan O.K. Club. Pasi klubi hyri në disa grindje me mbështetësit e Harrison, OK u ngatërrua me shpifje dhe slogane. Kjo do të thoshte (aut of kash, out of karacter etj. Gjithashtu u ngatërrua me tallje popullore me paraardhësin e van Burenit, Andrew Jackson, për shkak të drejtshkrimit të dobët të tij. Një gazetë botoi një pretendim gjysmë serioz se OK e kishte origjinën nga Jackson duke e përdorur atë si një shenjë për “të gjitha të sakta” (ole kurrek) në letrat që ai kishte inspektuar.

OK ishte “i keqvlerësuari”, “i refuzuar” i kohës së tij dhe mund të kishte përfunduar me të njëjtin fat kalimtar, me shkurtesat e tjera, nëse jo për faktin se në të njëjtën kohë, po hynte në përdorim, telegrafi dhe OK ishte aty, një shkurtim i dobishëm, gati për t’u përdorur. Nga vitet 1870, ai ishte bërë mënyra standarde për operatorët telegrafikë që të pranonin marrjen e një transmetimin, dhe ishte në rrugën e duhur për t’u bërë fjala më e madhe amerikane e përdorur gjerësisht.

Por, siç thotë Metcalf, suksesi i tij përfundimtar mund të ketë varur nga “amnezia pothuajse universale për origjinën e vërtetë të OK që ndodhi në fillim të shekullit të njëzetë. Me burimin e OK të harruar, çdo grup etnik dhe fis mund të pretendonte nderin se e kanë sjellë atë në ekzistencë së pari OK nga një shprehje në gjuhën e tyre amtare.” Duke harruar se nga erdhi OK, amerikanët e bënë që të na përkiste të gjithëve edhe ne shqiptarëve. OK

Gjesti konfuz OK, ose si Niksoni ofendoi brazilianët pa e ditur

Gjesti OK ose shenja OK ose gjesti i unazës (simboli/emoji: “👌”) kryhet duke lidhur gishtin e madh dhe treguesin në një rreth dhe duke mbajtur gishtat e tjerë drejt ose të relaksuar larg pëllëmbës. Zakonisht përdoret me zhytës, nënkupton “Unë jam mirë” ose “A je mirë?” kur janë nën ujë. Në shumicën e vendeve anglishtfolëse, kjo nënkupton miratimin, marrëveshjen dhe se gjithçka është mirë ose “në rregull”. Në kontekste ose kultura të tjera, gjestet e ngjashme mund të kenë kuptime ose konotacione të ndryshme, duke përfshirë ato që janë negative, fyese, financiare, numerike, devocionale, politike ose thjesht gjuhësore. Në fillim të shekullit të 19-të në Shtetet e Bashkuara, gjesti ishte i lidhur me shkronjat “O” (të formuara nga rrethi) dhe “K” (që rrjedh nga gishtat e zgjatur). Ndërsa nuk dihet saktësisht se si u bashkuan gjesti OK dhe shprehja verbale përkatëse.

Në disa rajone të botës, praktikohen si forma pozitive “OK” dhe ato negative, të cilat mund të çojnë në konfuzion se cili kuptim synohet. Në rajonet dhe kulturat ku gjesti ka një konotacion negativ historik, përdorimi i tij si një “shenjë OK” është shpesh rezultat i paraqitjes së tij në media dhe tenton të përdoret më shumë nga të rinjtë. Në Francë, ku përdorimi i gjerë ka depërtuar përmes kulturës amerikane, ndjenja pozitive “OK” e gjestit u bë e njohur në veri të vendit ndërsa konotacioni i tij negativ si “i pavlerë” mbeti në jug. Për të shmangur konfuzionin, komunikuesit francezë janë mësuar të përdorin të dhëna shtesë të kontekstit, të tilla si qëndrimi ose shprehja e fytyrës, për të sqaruar kuptimin. Në rrethana të tjera, kuptimet e ndryshme të gjestit pajtohen më pak, siç ishte rasti në Brazilin e viteve 1950, kur zëvendëspresidenti i Shteteve të Bashkuara Richard Nixon doli nga avioni i tij duke shfaqur shenjën me secilën dorë. Ndërsa qëllimi i Niksonit ishte të komunikonte vullnetin e mirë me njerëzit e Sao Paulos, turma e priti atë me ofendim.

Mëkati i borxhit biblikë të kapriço kryeministrit të orienton qartë ku duhet hedhur vota me 14 maj

May 4, 2023 by s p

Ndriçim Kulla/

A ka vallë sot një forcë, një instucion shtetëror, një gjykatë apo instrument që të godasë një borxh publik në rritje ndaj jush, fëmijëve tuaj dhe nipërve tuaj. A e kini menduar këtë?

Normalisht duhej të ishtë Parlamenti ynë ,i cili si instucion qëndror me detyrë kushtetuese duhej ti kishte ti vënë fre marrëzisë së një kryeministri që e ka zvëndësuar parlamentin me veten dhe firmos e dikton çdo gjë.

Rreth 5 miliard dollar borxh ka marrë zotëria e sulltan zgjebos gjatë këtyre dhjet vjet qeverisje në emër të qeverisë.

Ky është një borxhi kaq i madh sa që mund të kishte krijuar normalitetinë të pa diskutueshëm në këtë vend dhe njerëzit do vinin dhe jo të iknin këtu, por qeverisja e tij ka mbjell shkretëtirën e shthurjes dhe të pa barazisë sociale dhe për pasoj një e treta e popullsisë kaë ikur dhe po ikën vazhdimisht për ti shpëtuar mbijetesës.

Por nuk është vetëm ky borxhi i vetëm publik , që ka krijuar banda e xhvatësve e gangsterëve politikë dhe më mire këtë e dinë instucionet ndërkombëtare financiare që e monitorojnë .

Janë gati miliarda euro borxhe të tjera që janë” prurje “ e shtuar e kapriço kryeministrit shqiptar, e hakmarrjes së tij proverbiale, për të cilën ky monstër ka shokë vetëm veten në Europë.

120 milion euro buxhetit të shtetit po ja merr gjoba Beketi, për çmëndurinë e hakmarrjes së tij ndaj medias së lire.

Rreth 110 milon do t’ia marr Hysenbelliu si “çeçua” për tritolin e resortit, po qe se përmëndim fjalorin e tij.

180 milion do t’ia marr me siguri Ylli Ndroqi edhe ky si “çeçua”për diskriminimin obsesiv dhe flagrancën e konfiskimit të telivizionit.

Dhjetra milon ia mori vjerri i Bashës disa vite më pare veprim ky që mbeti si parathënia e një komploti të heshtur me dhëndërrin e tij peng për ta shuar fare opozitën.

Rreth 50 milion euro me siguri do tia marrin gjermanët për diskriminim biznesi në portin e Durrësit.

Plot 150 milion euro i kërkojnë qeverisë së zotërisë së tij një kompani austriake për shkelje kontrate.

Ndërsa 500 milion është megafatura e frikshme korruptive e inceneratorëvë, që i përpiu vrima e zezë e korrupsionit ku me lekët e të cilave tv dhe mediat sot censurojnë fushatën elektorale të Belind Këllëçit dhe të gjithë opozitës në zgjedhjet lokale. Por të dhënat në këtë drejtim nuk janë shteruese. Të tjera gjyqe kombëtare dhe ndërkjombëtare gëlojnë me proceset e tyre kundra hakmarrjes së narcistit.

Të gjitha këto para do ti paguajmë ne, taksapaguesit e varfër shqiptarë, ndërsa ai në vend që të gjente një manastirë e të rrëfente mëkatet e marrëzisë së tij po vazhdon të ecij krenarë me hakmarrjen e pushtetit mbi krye, të cilën e ka grabitur me dredhi, dhunë dhe lobime të pa fundme.

Edhe të vdekurit po të kishin mundësi të zgjoheshin nga varri me siguri do shpreheshin të çuditur :

-Akoma me këtë kryeministër ju?

Ka vërtet diçka historike që nuk shkon me ne shqiptarët, me qënien tone individuale dhe shoqërore, dhe raportin jo shumë miqësor me shtetin. Ne për fat të keq nuk shikojmë përtej pragut të shtëpisë dhe kur zgjohemi ose shpërthejmë me dhunë ose marrim rrugën dhe ikim, duke mos ditur ku shkojmë. Janë çështje të karakterit tone, që në analizat tona nuk duhet ti anashkalojmë për të mirën e së ardhmes.

Për buxhetin e vogël që ne kemi dhe numurin e popullsisë së kufizuar, i cili po zvogëlohet përditë ky është një borxh biblikë.

(Por në parimin biblikë të marrjes së borxhit thuhet: “Nuk duhet të vjedhësh” … nga brezat e ardhshëm. Ta bësh këtë është mëkat)

Kjo qeveri është në mëkat të madh sepse ka vjedhur nga ne, por sidomos nga brezat e ardhshmë. Sejcili prej nesh duhet të mbrojë fëmijët e tij duke u kujdesur aq shumë për implikimet Biblike të borxhit tonë të tmerrshëm kombëtar (dhe çështje të tjera)

Politikat kanë rëndësi sepse njerëzit kanë rëndësi

Prandaj i dashur bashkombasi im, përpara se të marrësh rrugën dhe të shkosh qoftë edhe në fundin e botës me axhendën tënde personale, pa e kthyer kokën mbrapa, ndalu pak një çast dhe ndryshoje axhendën tënde për atdheun tend në këto çaste. Mendohu edhe njëherë për përgjegjësinë dhe forcën e madhe që ke. Këto para që shpërndan posht e lart si letra pa vlerë ky i pa udhë janë djersa jote dhe borxhi fëmijëve të tu në jetë të jetëve. Ai me lekët që na ka vjedhur ne, mua, ty dhe të gjithëve, nesër do ikij si zotëri me bastunin e fildisht në dorë dhe do na bëj karshillëk me atë gishtin e mesit të dorës, si gjeste përçmimi, që ne nuk u treguam në lartësinë e përgjegjësisë ta largonim në kohën e duhur. Do hap ndonjë galeri për qejfin e tij diku në Paris, Londër apo në Berlin me pikturat e asaj gjinisë së shkarravinave të tij , që ka krijuar dhe ne, demokrat apo socialist çfardo qofshim do vazhdojnmë të paguajmë borxhin e këtij njeriu që brënda ska njeri.

Bëje këtë betejë që duhet të bësh deri në fund, këtu, në atdheun tënd, për vete dhe për të tjerët; se vetëm ty e ke forcën e duhur i dashur bashkombasi im, që me votën e dorës tënde t’ia presësh duart këtij abuzuesi të tmerrshëm që ka fut duart në pasurive të tua, që tashti në 14 maj të këtij viti.

DALIP GRECA, PROFESIONISTI, ATDHETARI, PENA E FORTË E KOMUNITETIT DHE ÇËSHTJES KOMBËTARE

May 1, 2023 by s p

Nazo Veliu/

Te nderuar vatranë, të nderuar vëllezer e motra të të njëjtit gjak, e nderuara familja Greca, të nderuar bashkëudhetare të Dalip Grecës. U bëmë bashkë për të kujtuar këto vite të vështira të imigrimit por edhe të punës e mundit të gjithësecilit nga ne e veçanërisht shokut, mikut, vëllait por edhe të editorit me shpirt e zemër atdhetari, të paharruarin Dalip Greca. Hedh sytë në sallë duke kërkuar së ku Dalip Greca është ulur por fizikisht se shoh askund. Shpirti e zemra e tij është e do të jetë mes nesh në çdo kohë e në çdo situatë me fjalen e tij të urtë, me kritikat por edhe me rrugën se ku duhet të shkelim në mbrojtje të fjalës së lirë, mendimit konseguent por edhe me dashuri për atë që korifenjtë Noli, Konica e bashkëudhetarët e tyre në misionin fisnik të Kombit e për Kombin na lanë trashëgimi “VATREN”. 111 vjet pune, luftë me të keqen por edhe histori se ku i është duhur të ecin burrra të tillë që nuk kursyen asgjë për kombin. Atë që shekujt e shkuar nuk e bënë dot, VATRA dhe vatranët e përjetuan jo vetëm në memorjen e çdonjërit atdhetar e liridashës por edhe në faqet e ndritura të asaj gazete që emrin e ka DIELLI ashtu siç punën e ka bërë. Dalip Greca pati jo vetëm fatin e madh që për 12 vjet rresht ishte në zemrën e historisë së Vatrës, pra editor i Gazetes DIELLI por edhe përkushtimin e durimin e pashoq që të shfletonte çdo faqe të historisë së saj në atë që të parët e pozicionit të tij e kishin lënë të shkruar e dokumentuar. Pa u lodhur Dalipi krahas detyrës së tij të vështirë për të paraqitur në faqet e Gazetës DIELLI realitetin nuk linte pa shkruar për figura kombëtare jo vetëm aktivitetin e tyre por edhe porositë që ata kishin lënë për të mos e larguar VATRëN nga shinat në të cilat historia e kishte drejtuar, për ta ruajtur VATREN të pastërt ashtu siç ajo kishte qenë e për ta bërë VATREN shtëpi dhe djep ku të diskutoheshin hallet e kombit të vuajtur e pse jo edhe të goditur në çdo kohë nga historia, nga ata që me pjesët e trupit të kombit arbëror plotësuan tekat e cilitdo që nuk e pranonte lashtësinë e ekzistencës sonë. Hulumtimi dhe dëshira për të parë nga afër historinë e asaj që i parapriu themelimit të shtetit shqiptar, pra Vatres, per Dalip Grecën u panë jo vetem si vleresim por edhe si nje detyrim qe Ai i vuri vetes per ta perjetuar vepren e editoreve te DIELLIT te permbledhur ne nje te vetme : EDITORET E DIELLIT NE 110 VJET HISTORI” apo edhe “EDITORIAL” jo vetem per te vazhduar rrugen e atyre qe e krijuan dhe e shkruan Vatren por edhe t’iu jepte dashamiresve te VATRES e vatraneve mundesine jo vetem per tu njohur me punen e palodhur te atyre qe nuk kursyen asgje per kombin arberor, qe jetuan me hallet e kombit e u perplasen me cilin do qe kerkonte ti vinin shqelmin kombit. Puna e Dalip Greces eshte sa atdhetare aq edhe shkencore sepse ne ate qe Dalip Greca shkrojti e la pas jo vetem eshte historia e Vatres, e asaj qe Vatra dhe Vatranet e nderuar e te pa kursyer bene per Kombin por i ka dhene mundesi historianeve te tashem e te ardhshem jo vetem te hulumtojne ne punen qe Dalipi ka bere por edhe ta shkruajne historine e viteve qe Dalipi shkro,j te vertete ashtu sic ka qene e ishte derisa Dalipi u largua nga ne fizikisht por jo shpirterisht. Te shkruash per Dalip Grecen kur ai ka shkruar aq shume per te gjithe eshte teper e veshtire. Profesionistit te penes eshte jo vetem e veshtire por ndonjehere edhe e pamundur t’i dalesh perpara. E megjithate neve na duhet ta bejme kete edhe pse jemi te bindur qe nuk do mundemi te bejme me te miren e mundeshme jo sepse nuk duam por Dalipi i ka lene te gjitha ketu mes nesh e keto rreshtat tane nuk do mundin ta lartesojne figuren e Tij por do shprehin mungesen e madhe qe ai ka lene mes nesh. Une nuk e di pse por dua qe kujtimet per Dalipin ti mbaj brenda meje e kur nje dite te takohem me te t’i them se ashtu si Ti ishe besnik me mua ne cdo problem qe mua me shqetesonte edhe une e mbajta ne zemer jo vetem dashurine vellazerore por edhe dhimbjen e mungeses Tende, ndaj falem qe po ti them keto fjale:

Familjare, miq e shoke,

Kemi humbur fizikisht shokun, mikun, vellain tone te shtrenjte, por kemi fituar nje editor te rralle te DIELLIT, nje bashkeluftetar ne mbrojtje te ceshtjes kombetare qe per asnje moment nuk e harroj Kosoven , Camerine, Shqiptaret e Malit te Zi apo edhe Shqiptaret e Maqedonise se Veriut. Problemet e tyre nuk i pa asnjehere te shkeputura nga problemet e Shqiperise por kudo ku kishte e ka shqiptare Dalipi i pa e i trajtoj si nje familje sepse ne jemi nje gjak, nje komb e kemi nje gjuhe.

Humbja e Dalipit ishte e parakoheshme dhe e dhimbeshme. Nuk kam humbur nje njeri te zakonshem. Kam humbur nje shok, mik e vella qe per vite e vite e kam patur mbeshtetje jo vetem te puneve te veshtira ne vendlindjen time por edhe ilac te halleve e derteve te emigracionit. Nuk di cfare te them me pare sepse kujtimet e mia per Dalip Grecen kane nje fillim te larget por edhe nje fund pambarim. I pa kompromis me te keqen ashtu si ne Shqiperi edhe ketu Dalipi u be jo vetem mbeshtetja jone por edhe udherrefyesi per gjithcka qe ne na nevojitej. Se bashku une e Dalipi u beme pjese e VATRES ku ai ishte vene me pare se sa une ne krye te “DIELLIT” jo vetem si profesionist por edhe si atdhetar. Puna dhe devotshmeria e Tij beri qe “DIELLI” te rimarre shkelqimin dhe per 12 vjet qe Dalipi e drejtoi e ktheu ate ne lavdine e dikureshme te Nolit dhe te Konices. Krahas “DIELLIT” Dalipi nuk rreshti se punuari edhe per ta perjetesuar historine e VATRES duke shkruar e lene pas vepra me vlere por jo vetem kaq. Punen e kryer e le ne mes vellai yne jo se deshe por sepse Zoti te deshi per vete.

Ka shume per te thene per Vella Dalipin por dua qe disa kujtime edhe ti privatizoj e te jene vetem te miat kujtimet per Te sepse vetem keshtu mendoj qe une jetoj me kujtimet per Dalipin por edhe me detyrimin per ta cuar perpara ate qe Dalipi e la ne mes.

Mire u takofshim vellai yne sepse edhe ne ato momente qe do te jemi bashke kemi shume per te diskutuar.

Presidentja Osmani i ka dhuruar një kontigjent librash Bibliotekës shqipe të Manastirit

April 27, 2023 by s p

Presidentja e Republikës së Kosovës, Vjosa Osmani gjatë vizitës zyrtare në Maqedoni të Veriut, në një ceremoni të mbajtur në Ambasadën e Kosovës në Shkup i ka dhuruar një kontigjent librash Bibliotekës shqipe të Manastirit, e cila është në themelim e sipër.

Presidentja Osmani ka përgëzuar nismëtaren Emira Selimi për punën dhe përkushtimin e jashtëzakonshëm për hapjen e bibliotekës së parë të gjuhës shqipe në qytetin e Manastirit. Tutje, Presidentja ka potencuar se kjo iniciativë studentore nuk do të mund të ndodhte në ndonjë qytet më adekuat se ai i Manastirit, aty ku edhe buron alfabeti jonë i njësuar dhe gjuha jonë e unifikuar”.

“Është gjithashtu inkurajuese që kjo iniciativë është ndërmarrë nga një vajzë, dhe besoj fort se si plot iniciativa tjera frymëzuese nga gratë dhe vajzat, impakti i saj do të jetë jashtëzakonisht i madh. Përfitimet e kësaj biblioteke janë afatgjate dhe do të shkojnë përtej brezave”, ka theksuar Presidentja Osmani në ceremoninë e dorëzimit të librave studentes Emira Selimi.

Në fjalën e saj, Emira Selimi i shprehu mirënjohjen e përzemërt Presidentes Osmani për dorëzimin e librave.

Rreth etimologëve popullorë dhe shkencorë

April 26, 2023 by s p

Bledi FILIPI/

Për këtë shkrim mora shkas nga shkrimet dhe emisionit të ditës së djeshme në mediat e përditshme kommbëtare. Mendoj me vete ku po shkojmë? Është për të ardhur keq që sot kur ecet me gjuhën e shkencës, disave u pëlqen të merren me mite a legjenda e të flasin pa prova dhe si rrjedhojë po bëhemi qesharakë në sy të botës. Nuk po kuptohet vitet e fundit se kush është gjuhëtar, kush mjek, kush jurist e me radhë, dhe mos të them që ka dhe nga ata që i bëjnë të gjitha. Një miku im më nisi dje një shkrim, duke më kërkuar t’i jepja një shpjegim pasi unë merrem paksa me etimologji, por kur pash atë shkrim dhe dhe se autori në fjalë ishte akademik, shtanga, falënderova të madhin Zot që jam një mësues dhe deri më sot u kam ofruar nxënësve ato gjëra që janë të sakta shkencërisht.
Para se të hyj në tematikën që do të trajtoj, dua t’ju them se kohët e fundit edhe ju mbase si unë keni ndjekur emisione “të forta” ku “gjuhëtarë” të vetëshpallur ngrenë zërin e thonë se shqipja është në na e gjuhëve; por ç’ke ti mund të thotë dikush nga ju, s’të pëlqen? Më pëlqen. Dua me gjithë zemër por ashtu si dhe në gjyq duhen dokumente e prova dhe gjuha do dokumente. A i kemi? Kur fillojnë? Disa të tjerë dalin e thonë me plotë bindje se Muhamedi qenka nga Skrapari dhe Jezusi nga një fshat i Mirditës. Nga njëra anë për të qeshur e nga tjetra për të grushtuar kryet. Po le të kthehemi tek çështja jonë vjetërsia e shqipes dhe etimologjia. Edhe këto dy disiplina gjuhësore kanë rregulluat e tyre, madje janë rregulla ndërkombëtare të cilat vërtetohen me dokumente. Para se të kalojmë tek çështja kryesore, do të bëni durim dhe të lexoni se ç’është etimologjia dhe si ndahet ajo. Etimologjia është një degë e shkencës gjuhësore, që merret me prejardhjen e fjalëve. Ajo përcakton se kjo apo ajo fjalë e një gjuhe është fjalë vendi apo e huazuar, zbulon lidhjet e dikurshme midis fjalëve të një gjuhe si edhe lidhjet e tyre gjenetike midis fjalëve me fjalët që u përgjigjen në gjuhët motra.
Etimologjia merr dhe studion kryesisht fjalët rrënjë të një gjuhe dhe ato që sot ndihen të tilla. Për të sqaruar drejt prejardhjen e fjalëve , ajo sjell material për krahasim nga gjuhët e afërta. Kjo është etimologji shkencore. Etimologjia popullore përcakton prejardhjen e fjalëve , duke u mbështetur zakonisht te ngjashmëria e tyre e jashtme, tingullore me fjalët e tjera të njohura zakonisht pa marrë parasysh ligjet e zhvillimit historik të gjuhëve. Fjala etimologji përdoret në praktikë jo vetëm për të treguar atë degë të gjuhësisë , që studion prejardhjen e fjalëve, por edhe për të shënuar vetë prejardhjen e fjalës (kështu themi se etimologjia e kësaj fjale është e vështirë, e paqartë). Përcaktimi i etimologjisë së fjalëve ka, veç interesit shkencor, edhe një rëndësi të madhe njohëse. Studimet etimologjike ndihmojnë drejtpërdrejt në historinë e një populli, sepse historia e një gjuhe nuk mund të shkëputet nga historia e një populli që e flet, ato janë të lidhura ngushtë me njëra–tjetrën.

Gjetja e etimologjive është një punë tërheqëse edhe për njerëzit e zakonshëm, që nuk merren me gjuhësi, por etimologjia shkencore në vetvete nuk është një punë aq e lehtë, ashtu si mund të duket në vështrim të parë. Ajo kërkon një njohje të thellë të ligjeve që kanë vepruar në etapa të ndryshme të zhvillimit historik të një gjuhe, njohje të gjuhëve motra si edhe njohuri të gjera në lëmin e historisë dhe të kulturës së popujve. Në përcaktimin e etimologjive gjuhëtari duhet të mbështetet jo në ngjashmëritë e rastit midis fjalëve, por në korkondancat fonetike, që u përgjigjen ligjeve fonetike që kanë vepruar në etapa të ndryshme të zhvillimit të një gjuhe. Së pari, duhen marrë në shqyrtim ligjet fonetike kur krahasohen fjalët, së dyti, duhet vështruar struktura gramatikore e fjalës dhe ndryshimet e saj dhe së treti, duhen pasur parasysh marrëdhëniet kuptimore midis fjalëve; fjalët krahasuar nga ana fonetike, gramatikore dhe kuptimore. Të tria këto duhet të përforcojnë dhe të plotësojnë njëra-tjetrën.
E di që u zgjata por duhej t’i sqaroja këto që të dalim tek thelbi i shkrimit. Akademiku shqiptar nga Maqedonia e Veriut, Abdulla Memeti krahas shkrimit etimologjik shkencor, na sjell një arritje, etimologjinë popullore të fjalëve të mëposhtme emri i festave fetare islame të Bajramit, me prejardhje nga gjuha shqipe dhe burim nga traditat e lashta Pellazge-Ilire tezë për diskutime dhe reflektim. Me emrin Bajram, dy festat kryesore fetare Islame njihen vetëm ndër popujt që janë sunduar nga Perandoria Osmane, në trojet e lashta pellazge-ilire, jo edhe në botën arabe, siç e shpjegojnë etimologjia e kësaj fjale në gjuhën shqipe dhe historia e prejardhjes së këtyre festave sipas traditës së lashtë pellazge-ilire.
Prejardhja dhe kuptimi në gjuhën shqipe i fjalës Bajram BAJRAM-I; Bajramin (kall.): BAJ (bëj) – R (i/e re) – AMIN (lutje). Në kuptimin më të gjerë nënkupton: Bërje e lutjes (Amin),
Për pranimin e agjërimit dhe ibadeteve të tjera nga Zoti, për Një fillim të ri, pas agjërimit (pastrimit) në muajin e Ramazanit. Edhe fjala tjetër-Fitër, që i bashkëngjitet fjalës Bajram, gjen shpjegim të plotë në gjuhën shqipe: Fi (t)-ri; fillim i ri; nga fjala fit (fyt), që nënkupton fillimin e ngrënies dhe pijes pas. Kuptimi i fjalës LEBERAN në gjuhën shqipe është më i plotë dhe i qartë se në të gjitha shpjegimet përmes gjuhëve të tjera, që janë bërë nga studiuesit e derisotëm. LE (lind) BE (besim) ANË (vise, vende). Festat që lidhen mefillimin e besimeve monoteiste në ato vende. Me këtë rast duhet të përmendim faktin se, përhapësit e besimeve fetare në një Zot (monoteiste), fillimisht të fesë së Krishterë dhe më vonë të fesë Islame në botën Lindore, kanë qenë padyshim ilirët-shqiptarët, gjatë sundimit të Perandorisë Romake Lindore dhe të Perandorisë Osmane etj., etj.
Kur lexon kësi etiomash dhe nga akademikë, të vjen të ulërish. Qesharake por dhe mjerane se ku po e katandism veten. Njeriu thoshte i ndjeri prof. Demiraj duhet të flasë e shkruaj me mend në kokë dhe këmbë në tokë. Nëse vazhdojmë të flasim kështu do të bëhemi qesharakë në sy të botës. Nga ana tjetër në Top Chanal të ftuar profesori i nderuar Xhevat Lloshi, Elena Kacaqi dhe si fillim fjala i jepet Elenës e cila me pasion flet për gjuhën shqipe si çelës i gjuhëve botërore dhe se çdo fjalë rruzulli ka kuptimin shqip. Flet me pasion për fjalët rrokore etj. Kur merr fjalën prof. Lloshi, dhe flet me gjuhën e shkencës, me maturi dhe kulturë, e Kocaqi mundohet t’i ndërpresë fjalën. Profesor Lloshi sjell fakte të mbështetura në shkollat më në zë dhe literatura botërore të viteve të fundit. Dhe nga ana tjetër me një qetësi shkencëtari filonë të sjellë argumente shkencore dhe arritjet e deritanishme të shkencës gjuhësore shqiptare. Por nga ana tjetër zërit kundra do ti bashkëngjitet edhe Llalla, i cili dashur padashur rrëmbehet nga emocionet dhe fyen profesorin.
Kocaqi nga ana tjetër që hedh baltë mbi nismëtarët e etimologjisë shkencore shqiptare dhe në adresë të AShSh-së. Profesor Lloshi sërish me kulturë mundohet t’i shpjegojë rolin e AShSh-së por sërish ajo zhurmuesen dhe këmbëngulëse që shqipja gjuha më e vjetër në botë.
Por siç e thekson edhe prof. Lloshi nuk mund të flasim për gjuhë të vjetra mbi dy mijë vjeçare, pasi këtu lind gjuhë tjetër e re. Nga debati i krijuar në studio, më pëlqeu shprehja e prof. Lloshit, që duhen ndërgjegjësuar shqiptarët për prejardhjen e shqipes dhe etimologjitë shkencore. Përse them se më pëlqeu? Them më pëlqeu pasi kohët e fundit mediet jaanë mbushur me persona të që i kanë hyrë etimologjisë popullore dhe po keqinformojnë brezat.
Të gjithë duam që gjuha jonë të jetë e stërlashtë, pasi e meritojmë se jemi një popull i lashtëë dhe në tokat tona, porse kur vjen puna tek historia e gjuhës dhe etimologjia duhen fakte, ashtu sikur kërkon dhe historia. Këto gjëra me përpikëri dhe maturi u përpoq profesori i nderuar t’i shpjegonte, porse është e vështirë që shkenca të pranohet nga të gjithë. Gjuhësia shqiptare ka një shkollë të sajë që është arritur me mund e përpjekje, ka fillesat e etimologjisë që ka ecur paralel me ato botërore dhe është mëkat të hidhet baltë mbi punën e vyer të atyre që shkrinë jetën për të. Etimologjia popullore u ngjet përrallave që pëlqehen nga të gjithë, dëgjohen me gojë hapur, por ama etimologjia shkencore përballet me faktedhe krahason. Është bukur të themi që gjuha shqipe është shqip se është “gjuhë e shqyer” siç e cilësojnë etimologë popullorë, por nëse pëballemi me shkencën dalim qesharakë. Nuk ka ngelur fjalë e familjes indoevropiane pa e pasë zanafillën nga shqipja. (Megjithëse tashmë kanë dalë edhe nga ata që po nxjerrin edhe nga familja semitike.) Kur përballesh me gjykatat duhen letra ashtu dhe gjuha do shkrimet e saja për të bërë krahasimet me gjuhë të tjera të po asaj familjeje. Si përfundim, dua të theksoj se emisione të tilla duhen, por të flasin specialistët ashtu siç foli prof. Lloshi. Debati? Po edhe ai duhet pasi nga debati lindin rezultate, por në debate do folur me maturi, duhen sjellur fakte jo të hedhim baltë mbi ata shkencëtarë që e gjetën shkencën e gjuhësisë zero dhe hodhën themelet e hekurta të saj.