Histori – Page 360 – Dielli

THE NEW YORK TIMES: E PREMTJA E SHENJTE NE SHQIPERI

May 22, 2017 by dgreca

Nga Aurenc Bebja*, Francë/Në « Bulletin périodique de la presse américaine » gjejmë një shkrim të gazetës prestigjioze, The New York Times, botuar me 8 prill 1939, me titull « E premtja e shenjtë në Shqipëri ».Media e famshme ironizon asokohe në mënyrë mjeshtërore sulmin e padrejtë të Italisë fashiste ndaj Shqipërisë. Për më shumë, do të gjeni në vijim shkrimin e plotë, të sjellë në shqip nga Aurenc Bebja, Blogu « Dars (Klos), Mat – Albania » :« Një tjetër vend i vogël në Evropën Qendrore shlyen krimin e tmerrshëm se është një shtet i vogël. Arsyeja e luftës që ka shpërthyer në Adriatik është krejtësisht e qartë. Shqipëria ka provokuar Italinë. Ajo e ka provokuar atë sepse Italia është e dobët, e vogël dhe pa mbrojtje, viktimë ndaj një egërsire, të cilës bllofi iu zbulua prej dikujt të përmasave të saj.

E frenuar nga Franca, e cila ka refuzuar t’i frikësohet, dhe përballë rritjes së vazhdueshme të Britanisë së Madhe për të pasur përgjegjësi në kontinent, qeveria fashiste e Musolinit ka kërkuar në Shqipëri mundësinë për të provuar se, në fund të fundit, Italia është një vend shumë, shumë i madh, shumë i mrekullueshëm dhe që meriton të rrespektohet.

Italia i ka dhënë provat duke shkatërruar qytete krejtësisht pa mbrojtje, duke i bombarduar nga deti dhe qielli, duke hedhur eksplozivë mbi kokat e njerëzve për fatin e keq se ishin shqiptarë, duke përhapur vdekjen dhe shkatërrimin mbi fshatrat paqësorë – të gjitha këto nën pretekstin e « rivendosjes së rendit », « mbrojtjes së interesave jetike » dhe afirmimit të drejtave territoriale që datojnë 229 vite para lindjes së Krishtit.Kohët e fundit, Gjermania ka pasur triumfet e saj. Dhe tani Italia, gjithashtu, ka diçka për të qenë krenare ! »(Kortezi:Aurenc Bebja-www.darsiani.com)

Le Temps (1913) : Kongresi shqiptar i Triestes

May 18, 2017 by dgreca

kongresi-ne-trieste-concentrate

Le Temps (1913) : Kongresi shqiptar i Triestes dhe propozimi i krijimit të Shqipërisë së Madhe/

Nga Aurenc Bebja*, Francë /

Të hënën e 3 marsit 1913, gazeta franceze « Le Temps », në faqen n° 2 të saj, i ka dedikuar një hapësirë të veçantë Kongresit shqiptar të mbajtur në Trieste.Shkrimi sjell detaje në lidhje me organizatorët dhe mbështetësit e tij, prejardhjen dhe numrin pjesmarrësve shqiptarë, emrat e presidentit dhe zëvendës/presidentit, si dhe qëllimet e këtij kongresi.Për më shumë, do të gjeni në vijim, rrëfimin e gazetës, të sjellë në shqip nga Aurenc Bebja, Blogu « Dars (Klos), Mat – Albania » : « Kongresi shqiptar, i shpallur në Austri prej disa javësh, u hap dje në Trieste. Ai zgjodhi si President Hil Mosin, dhe Zëvendës/President Faik Bej Konicën.Njëqind delegatë të kolonive shqiptare në Evropë, Amerikë dhe Egjipt marrin pjesë. Qeveria austriake është e përfaqësuar nga Mahovetz, drejtor i policisë së Triestes, dhe në mënyrë jozyrtare, nga një kapiten stafit.

Delegatët dëshmuan një seri manifestimesh simpatie ndaj Austrisë.

Oratori i parë i cili foli pas presidentit ishte Konti i Taaffe-s, një zyrtar i Ministrisë së Jashtme në Vjenë dhe djali i ish-ministrit, i cili u shpreh në favor të pretendimeve të Shqipërisë së Madhe.Zëvendës/Presidenti, Faik Konica mbajti një fjalim, ku ai shprehu mirënjohjen e shqiptarëve ndaj perandorit Franc – Jozef dhe mbretit të Italisë, për dashamirësinë që ata kanë treguar ndaj popullit shqiptar dhe për mundësimin e krijimit të një Shqipërie të pavarur në të ardhmen.Duke shprehur mirënjohjen e popullit shqiptar ndaj qeverive të dy shteteve, oratori propozoi që të dërgojë për Kontin Berchtold dhe markezin e San Guiliano-s të njëjtat telegrame mirënjohjeje, ku shkruhet :

‘Shqiptarët, të bashkuar në kongresin e Triestes, përfaqësues të të gjitha krahinave shqiptare, si dhe kolonive të ndryshme në Austro-Hungari, Itali, Amerikë, Rumani, Egjipt dhe Turqi, kanë vendosur t’i përcjellin në mënyrë unanime Shkëlqesisë Suaj nderimet e tyre dhe ju shprehin mirënjohjen e thellë për interesin efektiv që Shkëlqesia juaj ka dëshmuar ndaj atdheut të tyre. Rumunët e pranishëm i bashkohen këtij urimi.’

Pas leximit të telegrameve, Markezi ‘Gjon Skënderbeu’ u zgjodh kryetar nderi i Kongresit.

Profesori Schuo foli pastaj në favor të aneksimit në Shqipëri të të gjitha vendeve të banuara me shqiptarë. »

Tragjedia e rigjetur e Skënderbeut dhe skulptori arbër që mrekulloi Venedikun

May 17, 2017 by dgreca

*Nuk mjafton të lësh vetëm plazhin e bukur, sepse pas atij plazhi duhet të jetë Butrinti, e pas Butrintit duhet të jetë një histori. Mësojani fëmijëve atë./

*Nëse e çoni fëmijën në Shkodër, duhet ta dini çfarë është Shkodra”, e sipas saj Shkodra dihet më mirë ç’është, përmes Statuteve./

Nga Fatmira NIKOLLI/ G. Shqiptare/

…Kam 20 vite që i them kujtdo që takoj: kujtohuni që mbase do u lini fëmijëve xhepat plot me para, por do u lini kokat bosh. Pa kulturë, nuk mund ta bësh historinë e një vendi, një vend duhet të ketë historinë e tij. Nuk mjafton të lësh vetëm plazhin e bukur, sepse pas atij plazhi duhet të jetë Butrinti, e pas Butrintit duhet të jetë një histori. Mësojani fëmijëve atë. Nëse e çoni fëmijën në Shkodër, duhet ta dini çfarë është Shkodra”, e sipas saj Shkodra dihet më mirë ç’është, përmes Statuteve.
Për Nadinin, një qytet nuk mund të jetë i tillë pa historinë që i paraprin.

Shqipëria ka njohur në vitet e jetës së saj me këtë emër shumë studiues të huaj. Edhe si Arbëri, po ashtu. Dëshmitë e shkruara të udhëtarëve, kalimtarëve, konsujve e studiuesve të huaj që kanë kaluar këtejpari, kanë sot për ne vlera të mëdha; së pari se dëshmitë e shqipes së shkruar janë të vona (edhe pse ne kemi pasur trashëgimi orale); e dyta, sepse përmes tyre njohim atë që kemi qenë. Prej të mësipërmve, ka pasur shumë llojesh. Gjen mes tyre, emra që na zbuluan thesare e që na i lanë, gjen edhe emra që zbuluan thesare e na i morën; gjen që na deshën, gjen që iu deshëm; gjen që “i përdorëm”, gjen që na përdorën. Në radhën e këtyre emrave studiuesish të huaj, Luçia Nadin, është pa më të voglin dyshim, një emër që na ka dhënë më shumë sesa i kemi dhënë. Në mos për asgjë tjetër Statutet e Shkodrës, pa Luçia Nadinin, do kishin mbetur veçse një grumbull dokumentesh në Venecian e pafund. Gjetja e saj, na radhit ne shqiptarëve sot mes kombeve të Europës në mesjetë; radhitje që rrekemi pareshtur ta “imitojmë” sot- me një masë suksesi të diskutueshme.
“Sot, falë kuriozitetit e pasionit shkencor për hershmëritë shqiptare të Prof. Luçia Nadin, ne zotërojmë pa dyshim një tjetër perlë, po aq të çmuar sa e para. Nëse e para, Kronika e Gjon Muzakës, na njeh me jetën dhe shoqërinë feudale shqiptare të shek. XIV-XV, Statutet e Shkodrës na zbulojnë në mënyrë verbuese polin tjetër të qytetërimit mesjetar shqiptar, atë të qyteteve autonome, ku Shkodra zinte një vend të veçantë nderi në krejt arealin dalmato-shqiptar”, shkruan Pëllumb Xhufi, në botimin e ri, tanimë anastatik të librit “Statutet e Shkodrës – Nga gjysma e parë e shek. XIV, me shtesat deri më 1469”.
Historia e Nadin me Shqipërinë zë fill më 1994. 23 vite më pas, vjen në një bisedë në “GAZETA SHQIPTARE”, për të rrëfyer këtë udhëtim, nga zbulimet e fundit te vëmendja e munguar. Dokumente të gjetura e të sjella falas, që mezi shohin dritën e botimit, qëndrojnë në mendjen e saj, e në mundimet e kërkimeve të përditshme në arkivat veneciane.
NJË TRAGJEDI PËR SKËNDERBEUN
– Së fundmi keni mundur të gjeni një tragjedi për Skënderbeun. Ç’rëndësi ka ajo në lëmin e dokumenteve a veprave për të?
Kjo pjesë është një mrekulli për vendin tuaj, sepse del përmes saj një imazh i Skënderbeut që nuk është vetëm imazh politik, por imazhi i njeriut që deshi të bashkonte vendin e tij. Vepra është e vitit 1783. Në bibliografinë zyrtare është thënë gjithnjë që tragjedia ka humbur.
Jemi në 1700-ën, kur një njeri nga Dalmacia shkruan një tragjedi, me protagonist Skënderbeun. Unë e rigjeta, por që të mund të shkruaja për të, më duhej leja. Ata që kanë veprën origjinale, fillimisht nuk më lejonin dhe as nuk donin që të shkruhej për gjetjen. Ishin të trembur, kishin frikë pasi e cilësonin edhe “një tekst religjioni”- meqë Skënderbeu njihet edhe si mbrojtës i krishterimit, zonja që e mbante librin më thoshte se kishte frikë nga ISIS-i.
– Ku jetonte ajo?
Jetonte në Trieste. Më kishte dërguar fotokopjet dhe me to mund të shkruaja për tragjedinë, por fillimisht nuk e bëra se doja të isha korrekte. I kisha dhënë fjalën që doja të bëja diçka shkencore, e jo një skup mediatik- nuk doja të vija në Shqipëri e të bërtisja: kam gjetur tekstin e tragjedisë së humbur të Skënderbeut.
– Sa faqe është tragjedia?
Janë rreth 70 faqe dhe autori që e ka shkruar quhet Triffone Smecchio.
M’u desh të studioja tekstin dhe të kuptoja pse ishte shkruar në fund të 1700-ës dhe pse ishte shkruar mes Venecias e Padovas. Studiova teatrot dhe punova një vit e gjysmë. Tani, teksti është aty, por kush do ta publikojë? Kush është ai do t’i japë paratë për ta botuar? Unë nuk kërkoj para dhe nuk i kam kërkuar kurrë, por vetë nuk kam mundësi ta botoj. Ai është një tekst që mund të përdoret edhe për t’u vënë në skenë.
– Cili është imazhi i Skënderbeut në këtë tragjedi?
Është një autor venecian që jeton në Dalmaci, ku është ende e gjallë jehona e Skënderbeut si mbrojtës i krishterimit në Ballkan, ndaj shkruan këtë tragjedi së cilës i mungon një akt. E publikova këtë fakt me Ardian Ndrecën. Të shohim nëse ndokush do interesohet që ajo të përkthehet e botohet në shqip. (Ajo që shqetëson Nadinin është destini i këtyre dokumenteve, ndaj pyet me një çehre të zbehtë- ‘a do e donit ju këtë tekst në bibliografitë tuaja? Unë jua rikthej, po ju, a doni të bëni diçka me të? Nuk ju kërkoj asgjë, sepse asnjëherë nuk kam kërkuar, por nëse ju rikthej faqe të historisë suaj, a do keni ju pak vëmendje për historinë tuaj?’ Pyetjet e saj kanë të bëjnë me dëshirën tonë për dije e për të vënë në vend historitë e humbura, copëza të rigjetura të së shkuarës së ‘errët’, në kohët e një Arbërie nën thundrën e sunduesve.)
Në atë kohë(shekulli XVIII kur u shkrua tragjedia) kishte një valë emigracioni shqiptarësh. Ndërsa tragjedia, sjell imazhin e një fushe lufte dhe një Skënderbe, i cili tradhtohet nga një njeri i tij i besuar. Ka një përballje mes qëndrestarëve e tradhtarit. Në kampin e Skënderbeut kanë mbetur e motra dhe e shoqja (që për Nadin përbëjnë në vepër ‘dy figura të mrekullueshme femërore’). Skënderbeu i thotë të ikurit se “nëse do ketë luftë mes nesh, nuk do bashkohemi kurrë, do humbasim”. Mendoj se ky është një mesazh i fortë, sepse ai ka dëshirë të bashkojë vendin dhe është kundër luftës së brendshme. Në fund, tradhtari rikthehet.
RIBOTIMI I STATUTEVE
(Të nxjerra në dritë pas rreth shtatë shekujsh, Statutet e Shkodrës na sjellin një pamje të panjohur më parë të një segmenti të rëndësishëm të historisë së Shqipërisë, duke na shfaqur fytyrën e një vendi me qasje kah detit, pjesë e një qarku mesdhetar, që asaj kohe përbënte vetë qendrën e botës së njohur… Këto ditë ka dalë në librari nën siglën e ‘IDK’, botimi i ri i Statuteve të Shkodrës. Është dorëshkrimi origjinal i dokumenteve të 1300-ës, kopje unike të Bibliotekës së Venecias. Nadin sqaron rëndësinë e një botimi anastatik që e bën historinë po aq të prekshme sa në arkiv. Kapitujt e Statuteve na paraqesin një jetë qytetare e cila nuk kishte asnjë ndryshim nga ajo që zhvillohej në shumë vende të tjera të ngjashme në Europën mesjetare).
– Një botim i ri anastatik i Statuteve të Shkodrës. Çfarë ndjesie ju jep ky botim?
Unë i kam bërë në Venecia ato fotokopje, faqe për faqe, siç janë. Janë 40 imazhe që rikthejnë te ju historinë mesjetare. Dihej që qytetet e Durrësit e Shkodrës i afroheshin Perëndimit, e që kishin një strukturë perëndimore. Ky tekst, tani del si botim anastatik, çdokush e lexon si të kishte në duar dorëshkrimet. Jua kam dhënë këto foto, që do të kushtonin shumë, falas.
– Sa do të mund të kushtonin?
Nga ana ime, nuk është çështje parash. Kam thënë, jam studiuese që ua kam kushtuar jetën studimeve për Shqipërinë dhe raporteve të saj me Venecian. Tani që doli libri, më në fund çdo shqiptar do të shohë dokumentet origjinale. Nëse në përkthimin e dokumenteve mesjetare ka gabime, do të jeni ju që do e dalloni, pra specialistët. Është si të kisha unë në dorë ekzemplarin e “Mesharit” të Buzukut. Kjo është vlera e një botimi anastatik. Në gjithë këto vite, kam shkruar gjëra të “rënda”(a të vështira për t’u besuar), por vetëm përmes dokumenteve kam mundur të jem e ndershme dhe e besueshme. Unë jap dokumentin, jo interpretimin.
BOTUESI SHQIPTAR I BARLETIT E SHQIPTARËT E VENEDIKUT
(Ku shkroi (At) Marin Barleti? Kush ishte pas tij? Kush e botoi? Si ia doli të botonte matanë detit ‘Rrethimin e Shkodrës’ e ‘Historinë e Skënderbeut’? Nadin, flet për një emigracion shqiptar në Venedik, që u integrua deri në asimilim.)
– Nadin, jeni marrë gjatë me emigracionin shqiptar në Venedik. Kush ishte botuesi i Marin Barletit?
Botuesi i Barletit ishte Bernardino Vitali. Duke i studiuar këto vepra, unë kuptova që botuesi ishte me origjinë shqiptare, e ishte për këtë arsye që i botoi librat e Barletit. Nëse ai sot shihet si humanist, shtrohet pyetja, si u bë i tillë? Sepse kishte pas shpatullash, një venecian humanist. Por, për ta treguar këtë duhet të studiosh vepër për vepër, aktivitetin e botimeve të Bernardino Vitalit, e të gjesh mes të tjerash një vepër të tijën ku gjendet një vizion i kalasë së Shkodrës.
– Si e vërtetuat që Vitali kishte origjinë shqiptare?
Për të vërtetuar që botuesi ishte me origjinë shqiptare më është dashur shumë punë. Më së pari, mësova se shqiptarët emigrantë në Venecia kanë pasur shumë mbrojtje nga shteti i kohës- Shqipëria “ishte” nën mbrojtjen e shtetit të Venecias, ndaj kjo e fundit e ka pasur politikë integrimin e shqiptarëve emigrantë. Arrijmë të mësojmë kështu integrimin e vetë botuesit, më pas kemi botuesin që boton Barletin më 1504- kohë kur mbyllet fronti i luftës me turqit e duhej bërë një vepër paqeje me Shqipërinë. Emigrantët që ishin atje, thonë se kanë ndihmuar të shpëtojnë krishterimin europian, duke ndaluar turqit, ndaj nga ana veneciane ka një lloj marrjeje të përgjegjësisë mbi supe mbi këta të ardhur. Botuesi boton veprat e Barletit, ndërsa ky vetë ishte dërguar në një kishë të Viçençës si prift. Mësojmë më tej se pas Barletit e Bernardino Vitalit, është një studiues ende më i madh, është një personalitet i madh i kohës, një humanist që quhej Girolamo Donatto. Donatto atë kohë, dërgohet në Romë si ambasador i Venecias nga Papa. Në Romë, e ndjekin si botuesi edhe Marin Barleti, ndaj edhe historia e Skënderbeut u botua në Romë më 1510.
Ka një udhëtim përmes studimesh. Tani këtë po ta them në dy minuta, por janë muaj e muaj punë, që të arrihej deri te ky moment.
Është një rindërtim (i mundimshëm)i historisë që të bën të kuptosh se si u shkrua vepra e Barletit.
– Këta emigrantë e humbën identitetin e tyre; pse?
(Në fund të 20 viteve studime mbi Shqipërinë, Nadin flet për një ‘Shqipëri’ që hynte në mitin venecian. Ajo thotë se si Venecia dhe Roma(pra Papa), i janë referuar Shqipërisë për të treguar në një mënyrë rolin që ajo ka pasur si tokë që mbrojti krishterimin dhe gjithë Perëndimin. Qe në këtë vazhdë që ajo u ndal pak javë më parë, edhe te miti i Zojës së Shkodrës, një kult që sipas saj, në dokumente del të jetë përhapur në Itali nga një prift shqiptar).
Më lejoni t’ju them si fillim se unë nuk isha marrë me mitin e Zojës së Shkodrës, deri para disa muajsh që ma kërkoi Dom Artur Jaku. Sa i takon mitit të Zojës, ka shumë gjëra që ende nuk i kam të konfirmuara me dokumente. Ndërsa mbi emigracionin shqiptar në Venedik, problemi është se është folur gjithnjë për shqiptarët që emigruan në jug të Italisë, arbëreshët pra. Ndërsa historia në veri të Italisë, është tjetër. Venecia ishte qendër tregtie. Ata që vinin ishte tashmë ndërmjetës të Venecias. Kishte marrëdhënie mes shqiptarëve (arbërve) e venecianëve në Mesjetë, e kur më pas Skënderbeu vdes, e qytetet bien, si edhe Shkodra, Venecia hap dyert për të gjithë ata që donin të shkonin, duke qenë mirënjohës për rolin dhe besnikërinë. Pati një politikë pritjeje, një politike integrimi, për ç’arsye në 3-4 breza, të gjithë marrin ‘nënshtetësinë’ (veneciane). Dhe kështu, ata e humbën atë identitetin që mund të quhej shqiptar, i cili u ruajt në jug te arbëreshët, edhe sepse ishte një realitet ekonomik krejt ndryshe. Në Venecia, merreshe me tregti dhe shqiptarët aty u asimiluan.
– A identifikohen sot shqiptarë të asaj kohe që jetojnë në Venecia?
Disa, vetëm nga mbiemrat. Ka mbiemra Scutari, që është i gjendshëm në Venecia. Venecia ishte ndryshe nga jugu, ishte ndryshe nga stili disi feudal i Napolit.
(“Sa herë gjurmët e qytetërimit evropian gjenden në Shqipëri, një horizont i ri reflektimi hapet, por sa herë qytetet simbol të qytetërimit e përparimit artistik janë gdhendur nga duart e artistëve shqiptarë, të gjithë horizontet ngarendin tek një shpirt artistik që mishëron populli ynë”. Dom Artur Jaku, famullitar i Katedrales së Shën Shtjefnit në Shkodër, sjell imazhe të veprave të realizuara nga skulptor arbër në Venecia shumë motmote më parë, vepra që kanë kaluar tangent nga vëmendja jonë, anipse, Luçia Nadin i ka përmendur në disa dalje të saj para mediave a para studiuesve tanë.
“Venediku ishte kryeqyteti ku ishin drejtuar sytë gjithë interes të zonës përreth, veçanërisht për sektorin e arteve figurative, ku skulptori dhe gdhendësi në dru më i madh në Venedikun e kohëve të Rilindjes, ishte shqiptari që për shumë kohë ishte neglizhuar si ‘veneciani’, Pal Kampsa (Kamsi)”, shton Dom Artur Jaku. Sipas tij, këto vepra arti “gjurmë shqiptare” gjenden edhe sot në kisha të ndryshme ne Venezia, Padova, Vicenza etj”. Duke bërë një paralelizëm mes kohësh, vendesh e kujtesash, diku të bartura e diku të lëna në harresë, famullitari i Shën Shtjefnit shënon se “Venediku flet shqip, aq sa Shkodra kuadri i Zojës së Shkodrës flasin për ndikimin Venecian”. Përkrah këtij shënimi që hedh dritë mbi Kamsin (në dokumente del Kampsa) Dom Arturi, sjell edhe disa imazhe të veprave të skulptorit, që gdhendi ‘shpirtra’ e figura, me dashurinë e një artisti). Mandej, Luçia Nadin shton si më poshtë. Mandej, Luçia Nadin shton si më poshtë.)
Ai lind në Venecia si fëmijë emigrantësh. Veprat që kanë mbijetuar, janë të një vlere të shkëlqyer. Janë në Venecia, në rajonin e Venettos, janë në Istria. Që kur kam publikuar të dhënat për të, a mendoni ju se ndokush nga Shqipëria është interesuar për të ardhur e për të parë në Venecia këto vepra të këtij skulptori që mbase duhej të ish krenaria e Shqipërisë? Ishte një bir emigrantësh, u bë skulptori më i madh i Rilindjes në Venecia. “Këto vepra arti ‘gjurmë shqiptare’ gjenden edhe sot në kisha të ndryshme në Venezia, Padova, Vicenza”, shton Dom Arturi.
GJURMË QË (PO) FSHIHEN
Nadin përmend një sërë emrash shqiptarë, që në pikturë a skulpturë, në dokumentet që ajo ka hasur dalin të jenë shqiptarë të Venecias që në Mesjetë qenë emra mes anonimësh. “Shqipëria është pas pikturave të një prej piktorëve më të njohur në të gjithë botën”, thotë ajo, me keqardhjen e gjurmëve të gjetura që po zbehen e fshihen. “Mbase kur të vdes unë”, shton ajo, “do vijnë të interesohen për shqiptarët e Venedikut, e do vijojnë studimet”.
Shprehet e gatshme të vijë në Shqipëri e të japë leksione për gjithë ç’ka mësuar nga arkivat veneciane ose t’i lërë diku për ditën që do duhen. “Nuk kam kërkuar kurrë asnjë para. Më jepni një krevat për të fjetur e kaq. Askush nuk është shqetësuar për të përdorur gjithë punën që unë kam bërë vetëm për të njohur të shkuarën tuaj”. Mohon madje, të ketë marrë “qoftë edhe dy lekë” për botimet e bëra në Shqipëri, mbi Arbërinë e arbrit në shekuj.
“Librin e parë e botova falë një grupi të Universitetit të Firences që punonte me Shqipërinë. U dhashë tekstin dhe e botuan. Tani, nëse unë e dua prapë tekstin, për t’ua shpërndarë miqve, duhet ta blej”. Edhe për librin e dytë mohon të jetë paguar.
“Unë nuk kam marrë para, por as nuk kam para të paguaj botimin, unë bëj punën shkencore. Nuk kam pasur kurrë shumën e parave që kanë akademikët e diplomatët. Nuk kam bërë punë për arsye financiare.

Kam 20 vite që i them kujtdo që takoj: kujtohuni që mbase do u lini fëmijëve xhepat plot me para, por do u lini kokat bosh. Pa kulturë, nuk mund ta bësh historinë e një vendi, një vend duhet të ketë historinë e tij. Nuk mjafton të lësh vetëm plazhin e bukur, sepse pas atij plazhi duhet të jetë Butrinti, e pas Butrintit duhet të jetë një histori. Mësojani fëmijëve atë. Nëse e çoni fëmijën në Shkodër, duhet ta dini çfarë është Shkodra”, e sipas saj Shkodra dihet më mirë ç’është, përmes Statuteve.
Për Nadinin, një qytet nuk mund të jetë i tillë pa historinë që i paraprin.
Vetë ajo, ka botuar “Shqipëria e rigjetur”, “Shqiptarët në Venedik. Mërgim e integrim 1479-1552”, apo esenë “Gjergj Kastriot Skënderbeu në Venecia”, ku për herë të parë njihet prania e një statuje që përfaqëson Skënderbeun në mjetin lundrues mitik venecian.

GJON KAÇAJ: DËSHMI PËR REVOLTAT SPAÇ & QAFË BARI

May 16, 2017 by dgreca

1 OK Revolta *KUJTESË- MOS HARRONI- Spaç 21-23 Maj 1973-Qafë Bari 20 Maj 1984/

1 Gjon kacaj ok * Dëshmi edhe nga ish Gardiani i burgut gjatë revoltave Spaç 1973 dhe Qafë Bari 1984/

2 spac

FOTO: SPACI/

Unë në cilësinë e N/ kryetarit të Shoqatës së ish të Përnjekurve Politikë të Shqipërisë , së bashku me Eva Bllacin-shefe në departamentin ekonomik në Institutin e të Përndjekurve Politikë, morëm në dispozicion taksistin Gjon Hasani, në vajtje e kthim Tiranë – Titograd për nje takim pune me përfaqësuesit e ish të burgosurve rrefugjatë me banim në Belgjikë.Njohja në kthim me taksistin Vojvode nga Ulëza e Shkopetit me banim në Tiranë u ba shkak i intervistës sime mbas deklarimit nga ai se kishte qenë ish gardian i burgut gjatë revoltave Spaç 1973 dhe Qafë Bari 1984. Pyetja ime për Gjon Hasanin:

Çfarë dini ju më shumë se thuhet e shkruhet për dhunën e ushtrueme në revoltat Spaç e Qafë Barit?

Pergjigje:Asnjëherë nuk është thënë as shkrue ajo që kemi përjetue ne konkretisht,gjoja në emër të sigurisë pa përmend ato që dihen publikisht,edhe sot mbaj peng një trishtim:-Arritën nga Tirana kamionë ushtarak mbular me mushama.Sollën gjenerator dhe kompresor.Xhenjerët special bënë instalimet dhe siguruen mbylljen hermetike të portave hyrse në tunelë,ku mbyllen brenda dy qenë.Ata bënë provën gjenerale,hoqën ajrin nga tuneli dhe pastaj hapën portën hyrëse.Qentë kishin ngordhë.Pastaj na udhzuen se si të vepronim mbasi të arrinte një urdhër i dytë nga Tirana dhe masat e sigurisë që do të zbatoheshin me pikëpermeri gjatë kohës që do të sillnim në tunel të burgosurit me dije për leximin e shtypit ditor…

burgu-i-qafe-barit

FOTO:QAFE-BARI/

Intervista ime me ish të burgosurin Imer Lanin nga Grizha Malësi e Madhe.

Mbasi kishte vuejt 29 vite në qeli,e gjeta në vitin 1993 në kaliben e dinamitit që e kishin përdorë para viteve nëntëdhjetë për hapje trashesë,bunkerëve,qendra zjarri e tuneleve etj.

Ajo ishte 3 me 3m ,gjërë e gjatë,kishte një derë dhe një rrethim rrotull sajë,katër m,në distancë me shtylla betoni dhe tel kloni me gjëmba.

Nga një qendër humanitare i solla një shtratë, dyshekun, batanie, veshmathje, ushqime dhe disa pompa për frymëmarrje mbasi vuante azmat,peshqesh nga burgu i Burrelit.

E pyeta:- A mundë t’ju marrë një intervistë?

-Për ty apo për mue,- mu pergjegj.

– Për ty edhe për mue,- i thashë.

Për ty më tha me dashamirësi.

Më lejon ta etikoi ………INTERVISTA IME.

-Ju dridhen buzët,ju lagën mollëzat e faqeve tek i rreshqisnin lotë dhimbje plotë krenari.Më puthi e më sfidoi:-Quhem Imer Lani,kam vuejt 29 vite në burgjet e kampet e përqendrimeve në Shqiperi.I vuejtun ;por jo i penduem.

Mbi nji dosje të bardhë eshtë tri herë e shkruar e njëjta dekleratë.

Unë nuk jam me Enver Hoxhën.

Mbasi vdiq ai unë ndihem i lumtur….

Pavllo Popaj- Kamicë, Malësi e Madhe dhe intervista ime.

Pothuajse moshatarë,por ai edhe pse i vuejtun për 25 vite në burgun e Burrelit e Qafë Barit dukej i mbajtun,krenarë dhe qëndrestarë.

Erdhi në shtëpin tonë me motrat e tijë ardhë enkas nga Belgjika

Ardhë në një ditë mortore pas vdekjes së tim vllai.Na ngushlluen për vdekjen e parakohëshme dhe u prezetuen përmallshëm mbase kishin qenë edhe bashkëvuejtës, po ashtu edhe neve në shenjë respekti për vuejtjet e përbashkëta,si detyrim njerëzorë por njëherëshëm shprehi një obligim duke belbzue

“Kam ardhë për ti larë një borxh mbas vdekjes.- Isha 15 vjeç kur më denuen 25 vite dhe ashtu për leckash nga birucat më përplasën në dhomën e t’denuarëve.

Mu errën sytë, më rrotullohej dhoma me të gjithë ata burra viganë,të qethur e mustakoçë,se merrja me mend se si do i shlyeja ato 25 vite,- një fëmi,-po s’arrija ,ata do të më burgosnin vllezrit ose babain.Nji dy metrosh më thirri ……Kaçikë …..dhe më mërtheu për krahut.Sa je denue më tha.-25 ju përgjigja unë…

Ai më tha,unë i kam kryer 30!!!!,edhe pesë më kanë mbetë.Do lirohem shëndosh e mirë,e pa më lëshue nga krahu më uli te shtrati i tij prandaj i detyrohem për jeten që jetoj, e kam prej tij”.

Me Pavllon u vllazruem dhe nji ditë me humor të mirë arritem te intervista ime:

-Pavllo, më thuajë si e përjetove Revoltën e Spaçit 1973 dhe atë të Qafë-Barit 1984?-

Spaçi mbetet simbol i rezistencës anti-diktaturë prej burrash që nuk komprementuen, që vuajten me dinjitet.

21-23 Maji 1973 shpërtheu revolta.U ngjitëm mbi taracën e burgut.

Ngritëm flamurin e Skenderbeut. Jashtë rrethimit kishte më shumë tyta armësh se ishim të burgosun.

Përveç atyreve që s’due ti përsëris, katër i denuen me pushkatim….

Skender Daja,Pal Zefi,Dervish Bejko e Hajro Pashai,e tetë të tjerëve u shpallën ridenimin me nga 25 vite sejcilit.

Po Qafë Bari- intervista ime:

Edhe ajo në Maji të vitit 1984,mbi 500 të burgosur s’përbadhonim më shfrytzimin me tre turne nën thellsin mbi 2000 metra.

Ish persekutorët nga përvoja e dhjetë viteve më parë e shtypën rrevoltën pa mëshirë, me zjarr e hekurë….Forcat ushtarake qëllonin ata të burgosun që guxonin të lëviznin nga vendi.

Sandër Sokolin që s’mbahej e paralizuen,pastaj vendosen kryqet e tijë mbi nji trung të rrumbullakët derisa e thyen në mesë duke përdorë forcën si kundërpeshë.

Tom Ndonin e Sokol Sokolin i pushkatun.

Të ridenuemit që dëgjonin emrin nga autoperlanti i mbanin jashte te zhveshur lidhun kambë e duar.

Po e përmbyllë me intervisten e tim vellai,Luigj Kacaj:- Më arrestuan me akuzen armik i popullit sepse i kisha dhan bukë dy net tim eti ,ardhë nga arratia me qellim tërheqjen e familjes tonë. E pranova me dije se babai me kishte ushqyer 20 vite deri diten qe u arratis mbasi e kishin denur me pushkatim. Masi pranova akuzen u denova 15 vite burg. Më thirren për rigjykim të pranoja dhe deklaroja se im atë kishte vrare dy kufitare ne posten kufitare të Tunelit.Mbasi kisha kaluar 9 muaj hetusi speciale me lidhen kambe e duar ne banjon e burgut. 3 ditë me sollen ushqim të thatë. Unë kërkoja vetëm ujë për të pirë.Ditën e 4 hyri pastrusja dhe uli afer meje koven me ujë dhe u largua.Unë arrita të zvarritem e të pija gjithë ujtë e koves pa e kuptua se ishte i kryposur,mbas pak fillova të bërtas:- Plasa more… Ujë se plasa…! U alarmuan se kisha pirë ujin e pastrueses ,me lidhen kambë e duar në një pozicion që smund të lëvizja asnjë pjesë të trupit.Trupi im u mbush me krimba te bardhë me bisht…

Përpiqesha t’i largoja nga vrimat e hundëve ,veshve e syve me frymen time ,tuj tundë koken para e mbrapa, majtas e djathtas.

Përse sot ndergjigja e degraduar “humane”eshtë helmue, përse u besoni më teper sajimeve sesa të vërtetave që ju përjetuat me dhimbje.

Politikanet Shqiptarë ja kanë arritë qëllimit tuj përdorë çdo mjet të pandershëm pa e kthye një herë të vetme koken nga e shkuara, tuej eklipsue të sotmen e tuej vrarë shpresen e të ardhmen së breznive.

Disa nga të djeshmit e vuajtur me dije e kanë zhbehë vetëdijen duke pranue si mburojë skenarin elektoral, duke u shpifur me dinjitetin e tyre, besojnë se morrat e kuq po siellen si engjuj kujdestarë ,mbase edhe ata kanë pirë gjak për mbijetese.

Sa vdiqen të prangosun neper qeli,sa u gjemtuen,sa humben aftesitë mendore,sa e sa prej tyre i hodhen nga lartesitë e qelive falë qëndreses për të mos u bërë palë me papërgjegjëshmërinë e baballareve kriminelë që sot ju u nënshkrueni pinjollëve te tyre autorësinë si bashkëvuajtës e bashkëfajtorë duke lëpirë murtajen si Rilindje.

Prisni edhe 20 vite me nga një kest “virus”parazhgjedhorë.

A thua i harruet Baltovinat e Tërbufit,ato të Maliqit, kanalin në Beden të Kavajës,apo klerikët që ua sharruen kambë e duar me sharrë druri,ose ata të mbyturit ne gropen e fekaleve në burgun e Koplikut, apo meshtarin që i mberrthyen gjuhen me thikë mbi tavolinë për së gjalli. Të pakten lexoni rrëfimin e Kardinalit Errnest Troshani para Papës në Tiranë….!

Instituti i Historisë në Kosovë, pesëdhjetë vjet veprimtari

May 15, 2017 by dgreca

-Presidenti Thaçi mori pjesë në shënimin e 50 vjetorit të themelimit të Institutit të Historisë “Ali Hadri”/

1 Inst i Historise 50 vjet

PRISHTINË, 15 Maj 2017-Gazeta DIELLI/ Presidenti i Republikës së Kosovës, Hashim Thaçi, mori pjesë sot në shënimin e 50 vjetorit të themelimit të Institutit të Historisë “Ali Hadri”.Presidenti Thaçi, tha se një ndër institucionet më të rëndësishme shkencore të Kosovës padyshim se është Instituti i Historisë, dhe se meriton të vlerësohet për kontributin që ka dhënë.“Pesëdhjetë vjet veprimtari e Institutit të Historisë meriton të vlerësohet si kontribut për ndriçimin e ngjarjeve nëpër të cilat ka kaluar Kosova dhe historia e popullit shqiptar për liri dhe emancipim kombëtar, politik dhe kulturor” tha presidenti Thaçi.

Duke vlerësuar lart kontributin e këtij Instituti në periudha të ndryshme të vendit, kreu i shtetit, tha se rrugëtimi dhe fati i Institutit të Historisë së Kosovës, ishte rrugëtim i vet Kosovës nëpër të gjitha periudhat që ka kaluar që nga themelimi i Institutit me sfidat, ballafaqimet, vështirësitë, me rreziqet, me ndjekjet, me burgosjet, diferencimet deri në ngadhënjimin përfundimtar të së vërtetës për Kosovën.

Midis përpjekjeve për të thënë të vërtetën dhe shtrëngesave ideologjike, Instituti i Historisë ngadhënjeu.Duke vlerësuar lart figurën e historianit, emrin e të cilit e mban vetë Instituti i Historisë, presidenti Thaçi, tha “Ali Hadri e ndjeu peshën e diferencimit dhe anatemimit nga politika komuniste jo vetëm jugosllave.Ai më tej tha se reformimi i institucioneve shkencore dhe kulturore është para së gjithash reformim i mendimit, i qasjeve metodologjike dhe ndërdisiplinore.“Kosova tashmë është një vend demokratik dhe të gjitha pengesat dhe detyrimet ideologjike të e shkruarjes së historisë sipas porosisë kanë përfunduar një herë e përgjithmonë’, vijoi presidenti Thaçi.Presidenti Thaçi tha se është mundësia e rishkrimit të historisë mbi bazën e objektivitetit dhe saktësisë shkencore.“E them këtë për arsye se ende mendohet se mund të bëhet edhe më tepër për të zbërthyer të vërtetën e plotë edhe të kontributit të Kosovës në rolin e pavarësisë së Shqipërisë, rolin e Kosovës të periudhës në mes dy luftërave botërore, por para së gjithash, tash flas pak edhe si historian jo në grada ta larta shkencore”, shtoi Thaçi.Ai ka bërë thirrje që mos të deformohet e kaluara. “Si student i shumicës prej jush, që para së gjithash të mos na ndodhin deformime siç kanë ndodhur në të kaluarën, kur një studiues magjistronte me temën “Kundërrevolucioni në Drenicë”, ndërsa doktoronte me temën “Lufa çlirimtare në Drenicë” për të njëjtën periudhë, për të njëjtat personalitete”, theksoi presidenti Thaçi.

Ekzistojnë të gjitha parakushtet që të tjerët të mos krijojnë modele të pasqyrimit të historisë sonë.“Gjithashtu dua të potencoj dhe duhet të tejkalohet mendoj edhe qëndrimi i disa historianëve të huaj që janë agjenda kryekëput politike, të katedrave të ndryshme, të cilat apriori i përgatisin studiuesit e rinj që i këshillojnë që të mos bazohen qind për qind në burimet e historiografisë shqiptare. Ata hapin ide të ndryshme, teza të ndryshme, krejt dezinformuese prej Skënderbeut e deri në ditët e sotme të historisë së kombit shqiptar”, tha presidenti Thaçi.

Duke iu premtuar përkrahjen e institucioneve të shtetit të Kosovës për të vërtetën dhe historinë e kombit tonë, presidenti Thaçi tha se meriton të thuhet e vërteta e pandikuar politikisht, ideologjikisht apo rajonalisht.“Është një histori e pasur, e lavdishme, histori që meriton për të thënë të vërtetën dhe vetëm të vërtetën, pa ideologji, pa ndikime politike, pa ndikime rajonale, për historinë në përgjithësi, por edhe për personalitete që i kanë pri çlirimit të Kosovës, bërjes së Kosovës së pavarur, bërjes së Shqipërisë dhe bërjes së kombit shqiptar”, shtoi ai./b.j/