Ceremonia prestigjioze kishte përzgjedhur nga 100 vende të botës – lider botëror të biznesit Anila Kalleshi rrëmben në në Las Vegas çmimin: ” Be a legend – të jesh një legjendë”/
Nga Albert Z. ZHOLI/
Anila Kalleshi sapo është kthyer nga Las Vegasi. Thellësisht e nderuar, e lumtur, krenare dhe e privilegjuar përpara vetes se saj, biznesit te saj, të gjithë klientëve te saj qe u ka shërbyer me devotshmëri, miqve dhe dashamirëseve pafund që e vlerësojnë. Një çmim shumë special pasoi morinë pafund të çmimeve që ajo disponon : ” Be a legend – të jesh një legjendë”. Kjo trofe iu dhurua në Hotel Caesars në Las Vegas – në 1 gusht 2015 nga World Confederation of Business (WORLDCOB) në ceremoninë e çmimeve BIZZ AWARDS 2015. Në këtë ceremoni vlerësimi për Anila Kalleshi’s Center për qendrën e saj të dobësimit ka qenë maksimal lidhur me rezultatet dhe arritjet e shkëlqyera në fushën e dobësimit. Lufta që Anila i ka shpallur kësaj pandemie që ka pushtuar mbarë botën natyrisht do të vlerësohej me ketë çmim maksimal. Pjesëmarrës nga e gjithë bota arritën të njihen me arritjet e një përfaqësueseje me vlera të pakrahasueshme në këtë epokë të globezitetit. Rezultatet e arritura, teknikat bashkëkohore, kualifikimi maksimal, dëshmitë pafund të klientëve ishin pikat e vetme që i dhanë Anila Kalleshi’s Center këtë vlerësim maksimal. Ky çmim është një ndër vlerësimet më të larta nga WORLDCOB, dhe mund ta kenë vetëm ato kompani që kanë PEAK OF SUCCES AWARD dhe BEYOND SUCCESS AWARD. Ceremonia prestigjioze kishte përzgjedhur nga 100 vende të botës – lider botëror të biznesit, të cilët referuan mbi eksperiencat, idetë dhe lidhjet globale të tyre me biznesin. Anila Kalleshi’s Center u vlerësua gjithashtu me certifikatën : LIDER BOTEROR I BIZNESIT si dhe “WORLDWIDE’s EXCELLENCE in BUSINESS MANAGEMENT “. Me fjalimin që Anila mbajti në momentin që doli në podium i tregoi mbarë botës se shërbimi që ajo i ofron klientëve të saj padyshim është lufta që ajo i ka shpallur obezitetit – kësaj pandemie të shekullit. “E djeshmja nuk është e jona, të rikuperohet, por e nesërmja padyshim na përket vetëm ne, dhe zgjidhjet janë: Të fitojmë ose të humbasim”, është fjala përmbyllëse e Anilës në këtë ceremoni çmimesh- një mesazh ky mjaft domethënës.
LEAR, TRANSKIPTUESI I PARE I ISO POLIFONISE SHQIPTARE
Nga Vasil Sofokli Tole/
Ndodh edhe kështu, që një piktor si Eduart Liri (1812-1888) të shenjohet edhe si transkriptuesi i parë i muzikës iso-polifonike shqiptare, kjo në vitin e largët 1848, gati 100 vjet më përpara botimit të parë në nota të muzikës popullore shqiptare, në vitin 1940 nga Pjetër Dungu!
Bëhet fjalë për një pentagram unikal për nga lloji dhe mënyra, i vendosur në qendër të vizatimit me titullin “Kudhësi”, i realizuar më 31 tetor 1848, në malet e Tepelenës, prej Tij, i cili përveçse piktor e shkrimtar ishte edhe një muziktar i zoti, gjë e patheksuar sa e si duhet deri më sot.
Ky pentagram është si ato mbetjet fosile përmes interpretimit të të cilit mund të rindërtosh të gjithë trupin.
Për më shumë artikulli i botuar sot tek gazeta “Panorama”.
“Eduart Lear, transkriptuesi i parë i tingujve të iso-polifonisë popullore shqiptare”
Nga të gjithë dihet fakti se udhëtimi në Shqipëri i piktorit Eduart Lear (1812-1888) ishte një rezultat rrethanash të cilat bënë të mundur që udhëtimi i tij drejt Stambollit të bëhej duke kaluar përmes Shqipërisë, kjo mundësuar nga leja që ambasadori britanik mundi të siguronte pranë Portës së Lartë në vitin 1848. Falë këtij udhëtimi të përshkruar prej tij edhe në ditarin e botuar më pas në “Journal of a Landscape Painter in Albania”, kemi rreth 100 vizatime, kryesisht peizazhe të bëra gjatë itinerarit që përfshiu Ohrin, Strugën, Elbasanin, Tiranën, Krujën, Lezhën, Shkodrën, Kavajën, Beratin, Ardenicën, Apoloninë, Vlorën, rivierën e Himarës, Tepelenën, Gjirokastrën për të përfunduar në Janinë. Për rëndësinë e këtij udhëtimi e posaçërisht të pikturave të tij kanë shkruar dhe folur ndër vite studiuesit tanë të arteve pamore dhe ata të historisë së Shqipërisë. Me të drejtë, ndër ta Prof. Ferit Hudhri shkroi se Liri krijoi për herë të parë përmasat e plota të peizazhit shqiptar, ku ndihet menjëherë madhështia dhe larmia e relievit, si dhe drita e plotë e ngjyrat e qarta të Mesdheut, etj. Po çfarë ka mbetur ende pa thënë për këtë artist dhe udhëtar të shquar i cili udhëtoi për të pikturuar edhe në Itali, Greqi, Palestinë, Siri, Egjipt, Indi dhe në Celion?
Tashmë është më se e qartë që vlerave të patjetërsueshme të Eduart Lirit në paraqitjen e vlerave artistike, mjedisore dhe atyre te trashëgimisë kulturore të lidhura me Shqipërinë, do t’u shtohen edhe ato të muziktarit, i cili edhe pse në mënyrë të pjesshme, renditet si i pari transkriptues në nota muzikore i tingujve të muzikës popullore shqiptare, posaçërisht atyre të iso-polifonisë jugore. Për këtë le të shohim konkretisht vizatimin me numrin 202 i cili mban shënimin: “KUDHES”, datë 31 tetor 1848, vizatim me përmasat 25 x 51 cm, i realizuar me bojëra uji, ku vetë Liri ka shkruar në qendër të pikturës edhe një pentagram së bashku me notat muzikore në të, këto krahas shënimeve të bëra me laps në trup të vizatimit. (Shih pikturën që ruhet në Harvad University, Houghton Library: http://ids.lib.harvard.edu/ids/view/42729781…”Coudessi/31)
Qartësisht në pentagramin e vizatuar me dorë nga vetë Liri, lexohen notat të cilat përbëjnë melodinë e dëgjuar, të cilën mesa duket, fyelltari lab ne qendër të pikurës e ka interpretuar ndërkohë që Liri e pikturonte atë. Nuk përjashtohet mundësia që grupi i leberve që paraqitet në vizatim mund t’ja ketë marrë edhe këngës me iso-polifoni, por ajo çka shohim është fokusimi i Lirit tek fyelltari në qendër të pikturës, i cili jepet me fyell në buzë i kthyer me fytyrë nga lugina e lumit në sfondin e maleve. Nuk jemi në gjendje të themi se cilët ishin emrat e bartësve të kësaj cope të trashëgimisë sonë shpirtërore që e ndikoi Lirin aq shumë sa të vendoste elemente të saj në trupin e pikturës, duke bërë kështu një miks unikal të arteve (pikturës dhe muzikës), në majën e një mali në Shqipëri.
Ajo që me siguri pohojmë është se përmes shkrimit të notave muzikore, ne jemi në gjendje të kuptojmë si alfabetin muzikor të tingujve pentatonike anhemitonikë dhe të intervaleve karakteristike (2+, 3-, 4, 5+ etj.), tipike për iso-polifoninë tonë, këto të shkruara në pentagramin e pikturës, e po ashtu të pohojmë se ne pentagram nuk gjejmë të plotë një motiv/melodi të mirë transkriptuar deri në fund, gjë e cila do të kërkonte natyrshëm edhe shkrimin e munguar të çelësit të solit, evidentimin e kohës muzikore të pjesës, kjo krahas teksturës muzikore dhe marrëdhënies së notave në melodi, ekzistenca e të cilave qartazi do të përvijonte edhe gjuhën muzikore të pjesës në fjalë. Themi që është melodi fyelli dhe jo këngë e kënduar pasi, së pari kemi qartazi synimin për të transkriptuar një linjë të vetme, por edhe se, mesa duket, iso-ja është e zhvendosur në notat e sipërme (nota re në vijën e katërt), e cila është tipike për një iso të veglës së fyellit dhe jo një shtrat iso-je normal për këndimit e burrave i cili vërtitet në notat fa dhe sol të oktavës së parë. Ky pentagram unikal është si ato mbetjet fosile përmes interpretimit të të cilit mund të rindërtosh të gjithë trupin. Gjithsesi, edhe kaq sa është na mjafton për të thënë se Eduart Lirr është edhe transkriptuesi i parë i tingujve të iso-polifonisë popullore shqiptare. Dhe kjo nuk është pak.
Për të sqaruar të interesuarit duhet të pohojmë se sistemi i notizimit muzikor në Shqipëri ka qënë përdorur vetëm dhe kryesisht në muzikën liturgjike fetare, posaçërisht në atë orthodhokse. Dokumentacion i pasur rreth dorëshkrimeve dhe kodikëve muzikore mesjetare gjendet në Arkivin e Shtetit, ndër to: Kodiku i Beratit nr. 3- shek. IX, Kodiku i Vlorës nr. 7- shek. XI, Kodiku i Beratit nr. 8- shek. XI. Kodiku i Beratit nr. 9- shek XI-XIII, Kodiku i Beratit nr.15-shek. XI-XII, Kodiku i Beratit nr. 16- shek. XIII, Kodiku i Beratit nr. 21- viti 1181, Kodiku i Beratit nr. 23- viti 1292, Kodiku i Beratit nr. 26- shek. XII-XIII, Kodiku i Beratit” nr. 89- shek. XIV, Kodiku i Përmetit nr. 81- shek. XIV, etj të cilët pohojnë këtë realitet muziko-letrar. Në këtë vazhdë do të përmendim edhe emrat e disa krijuesve të muzikës bizanatine të lidhur me Shqipërinë si Jani Gliki, Joasafi, Kukuzeli i Ri, Jan Lambardari, Balasi, Gjon Kryepsaltit (tek kodiku i 95 i Tiranës), Grigori kompozitor (kodik i Beratit i shek. XVIII), etj të cilët kanë shkruar muzikalisht fjalët e Perëndisë. Pra, për aq sa njohim deri më tani, ky lloj sistemi muzikor i cili përdorte kryesisht shenjat muzikore të lidhura me shumë me imazhin grafik të shkronjave se sa me notat e mirëfillta muzikore, ishte e vetmja traditë e notizimit muzikor në Shqipërinë e Mesjetës, traditë që u pasurua shekuj më vonë, në kohën kur kompozitori i shquar hungarez Bela Bartok transkriptoi mjeshtërisht rapsoditë me lahutë të rapsodit shqiptar Salih UGLA në USA në vitin 1940, kur Pjetër Dungu në vitin 1940 botoi të parin libër me transkriptime të muzikës sonë popullore, i pasuar disa vite më pas nga Gjon Kujxhia me botimin “Valle komtare”-1943 etj. Nga ana tjetër janë me dhjetra dëshmitë (shkrimore dhe ato pamore), të cilat provojnë traditën e pasur të këndimit dhe interpretimit muzikor në vegla, por që në asnjë prej tyre nuk gjejmë qoftë edhe një të vetëm notë muzikore si përpjekje për transkriptimin e saj, deri sa vijmë në 31 tetor të vitit 1848 tek pentagrami mitik që Eduart Liri shkroi në qendër të pikturës së tij me titullin kuptimplotë: KUDHESI!
Natyrshëm lind pyetja se a ishte valle në gjendje Eduart Lear që të bënte një transkriptim të plotë të melodisë, apo ai u mjaftua vetëm me kaq, pasi piktura ishte e para dhe e fundit punë në interesin e tij artistik?
Liri ishte një intelektual i njohur për mendjen ekscentrike. Ai e filloi karrierën artistike në moshën 15 vjeç dhe në vitin 1832 u punësua nga Shoqëria Zoologjike e Londrës, për të realizuar ilustrime të zogjve. Në të njëjtin vit, Konti i Derbit e ftoi Lirin të qëndronte në pronat e veta, aty ku Liri shkroi poemën “Një Libër Pa sens”-1846, enkas për nipërit e mbesat e familjes së Kontit. Pas vitit 1836, Liri vendosi t’i përkushtohej ekskluzivisht pikturimit të peizazheve dhe për këtë mes 1837 dhe 1847 udhëtoi gjerësisht në Evropë e Azi. Pas kthimit në Angli, seritë e udhëtimeve u botuan në disa volume me ttitullin “Udhëtime të Ilustruara të një Piktori Peizazhesh”. Lir kujtohet për poemat humoristike si “Bufi dhe kotelja” dhe si krijuesi i formës dhe metrikës së limerikut modern. Liri shkroi shumë poema thellësisht fantastike për krijesa imagjinare, si psh., “Dong-u me hundën e shndritshme”. Libra të tij me vargje humoristike përfshijnë edhe “Këngët pa Kuptim”-1871 dhe “Lirika për të Qeshur”-1877. Liri satirizonte me gjithçka, përfshi edhe veten, si tek “Me anë të një Parathënie” etj.
Krahas sa më sipër, Liri si të gjithë njerëzit e talentuar luante në fizarmonikë, flaut dhe kitarë dhe në piano, një pjesë të tyre i gjejmë edhe të pikturuara prej tij. Ai madje ka kompozuar muzikë për shumë poema Viktoriane dhe romantike, por u njoh më tepër për sfondet e shumta muzikore të poezisë së Tenisonit, poeti që shkroi edhe vargjet epitaf në varrin e Lirit.
Tomorr e Athos, fron magjie,
Vjen hije e largët, gjer tek ne.
Një laps e nje penel i bie
E ndjej si të isha vetë atje!
Liri gjithashtu kompozoi melodi edhe për shumë nga “Këngët pa sens”, përfshi këtu “Bufi dhe Kotelja”, por vetëm dy nga punimet kanë mbijetuar: “Daljet e Yonghy-Bonghy-Bò” dhe “Kori Pelikan”. Ai nuk luajti asnjëherë si profesionist, por ekzekutoi këngët e tij dhe sfondet e poezive të të tjerëve në takime apo festa sociale të panumërta, ndonjëherë duke shtuar edhe lirikat e veta (si me këngën “Familja Nervoze”), dhe ndonjëherë zëvendësonte vargje serioze me rima ninullash. Për ndjeshërine e tij te hollë muzikore, Liri ka hyrë gjithashtu në librin e artë të thënieve të njerëzve më të shquar të muzikës, kjo prej një fragmenti të letrës që ai i dërgonte Lady Strachey më 24 janar 1859: … një by….e marrë e një gruaje të ndyrë, kokë kalbur, budallaqe që në lindje, grykë-pa cipë, me një ulërimë shkatërruese makute, çjerrëse, shushatëse, kërcit-çarje, shkatërrimtare, është duke u praktikuar me ulërima poshtë shkallëve me një mësues shtazë kantoje në mënyrë kaq të tmerrshme, sapo më dilte koka nga vendi…!
Me pak fjalë ky ishe parashtrimi i transkriptimit të parë në nota muzikore i njeh melodie iso-polifonike shqiptare me fyell i realizuar nga piktori Eduart Lear në vitin e largët 1848, të cilit i pëlqente që ta thërrisnin edhe si “Mr Abebika kratoponoko Prizzikalo Kattefello Ablegorabalus Ableborinto phashyph” ose “Chakonoton the Cozovex Dossi Fossi Sini Tomentilla Coronilla Polentilla Battledore & Shuttlecock Derry down Derry Dumps”!
Tiranë, gusht 2015
Rilindja në 30 dhjetor 2008: MESAZH ATYRE QË DUAN KUFIRIN NË MITROVICË
Nga Behlul Jashari/
Në përfundim të Vitit Historik 2008 të shpalljes së pavarësisë së Kosovës më 17 shkurt dhe njohjes nga 53 shtete, dhe më të fuqishmet në botë, po presim gëzuar Vitin e Ri 2009 të pritjesë së anëtarësimit të shtetit tonë të ri në OKB dhe të jubileut të 10-vjetorit të paqes e lirisë në Kosovë – të hyrjes së NATO-s, forcës më të madhe planetare.
Në Ditën e Lirisë e të Paqes, më 12 qershor 1999, kur NATO-ja hyri e nisi marshin fitimtar e çlirimtar në tokën e Kosovës për t’iu dhënë fund krimeve të tmerrshme e gjenocidit, nga kolona e tankeve të para, ku isha me ushtrinë e Aleancës Veriatlantike e gazetarë nga gjithë bota, atë mëngjes të gëzimit të madh shqiptar kemi qeshur me një grafit çmendie të shkruar nga forcat që po dëboheshin pas humbjes së luftës kundër lirisë, në një shpatull mali në Grykën e Kaçanikut: “Serbija do Tokio”.
Shkarravina, që përkthyer shqip thoshte “Serbija deri në Tokio” më rikujtoi grafitet “Shqiptarët përtej Bjeshkëve të Nemuna” dhe britmat “ikni përtej…” të atyre që me dhunën më të ergër dëbuan më se një milion shqiptarë nga Kosova.
Ata me operacionin “patkoi” kishin dashur ta zhbënin Kosovën, që duke vrarë e dëbuar shqiptarët, duke ua djegur e rrënuar shtëpitë, qytetet e fshatrat, të zhvendosnin kufirin shqiptaro-serb edhe përtej Bjeshkëve të Nemuna, siç e kishin zhvendosur para më shumë se një shekulli përgjakshëm nga Molla e Kuqe e kujtesës sonë historike.
Ata edhe më tej duan t’ua vënë flakën kufijve të Kosovës si në 19 shkurtin e 2008-tës në veri, duan të copëtojnë hartën e vendit që deshën ta zhbëjnë me gjenocid dhe tokëdjegie.
Ata edhe më tej shohin ëndrra të pamundshme, tash më 9 dhjetor 2008, kur në ditën e shtrirjes së EULEX-it në gjithë Kosovën, në veri të urës mbi limin Ibër në Mitrovicë pashë grafitin që përkthyer shqip thoshte “këtu është Serbi”.
Por, edhe ata të gjithë do ta kuptojnë, shumë prej tyre e kanë kuptuar, se ka ikur përgjithmonë koha e pretendimeve dhe e ëndrrave të këqija kundër Kosovës, se Kosova është shtet.
Le të jetë 2009-ta edhe viti i vetëdijësimit e besimit edhe të asaj pjese të vogël të shtetasve të Kosovës që janë kundër këtij shteti, se Kosova është edhe shtëpia e atdheu i tyre, i lirisë, paqes, mirëqenies, prosperitetit e garancive për të gjithë, i demokracisë, standardeve dhe ecjes drejt integrimeve euroatlantike.
Le të jetë 2009-ta viti i vetëdijësimit përfundimtar edhe të fqinjit tonë verior që ka mbetur i vetmi fqinj kundër shtetit të Kosovës, se kufijtë e Kosovës janë të vendosur e të garantuar edhe ndërkombëtarisht dhe se Kosova është shtet i pavarur, sovran e demokratik.
Shtet që rrezaton paqe, stabilitet e demokraci dhe që i ofron fqinjësi të mirë e bashkëpunim edhe shtetit nga i cili pret edhe kërkimfaljen për krimet e gjenocidin.
Grafitet, pretendimet e ëndrrat e këqija “Serbia deri në Tokio”, “Shqiptarët përtej Bjeshkëve të Nemuna”, “Kufiri në mes të Mitrovicës” e të tjera si këto e të kohëve që shkaktuan edhe tragjedi njerëzore le të mbesin përmendore të marrëzisë e të shkuarës, apo më mirë sikur të ishte e mundur le t’i fshijë përgjithmonë e bardha dëborë e dimrit që do të shkrijë derisa shkojmë drejt Vitit të Ri 2009 e pranverës së re, drejt kohëve të mira që vijnë për të gjithë.
Gëzuar!
***
SHËNIM I SOTËM, 11 GUSHT 2015
PRISHTINË, 11 Gusht 2015/ Shkrimi-editoriali MESAZH ATYRE QË DUAN KUFIRIN NË MITROVICË është botuar në gazetën tradicionale të Kosovës Rilindja në 30 dhjetor 2008, vitin historik të shpalljes së Pavarësisë së Kosovës në 17 Shkurt. Autori, kryeredaktor i parë-themelues i gazetës së përditshme Bujku nga18 janari 1991 dhe kryeradaktor i Rilindja në kohën e dëbimit të padrejtë e të kundërligjshëm që i bëri UNMIK gazetës tradicionale të Kosovës nga Pallati i Shtypit dhe deri në numrin e fundit.
Autori, Behlul Jashari sot tregon për gazetën Dielli: Edhe pas dëbimit në 21 shkurt 2002, deri në të cilën datë gazeta doli përditë, Rilindja nuk u ndal, si në kohën e luftës vazhduam të punojmë nëpër shtëpia. Botuam numra të jashtëzakonshëm dhe protestues të gazetës tradicionale të Kosovës, jo të përditshëm-të kohëpaskohshëm.
Gazeta Rilindja, kronikë e zhvillimeve historike të Kosovës, pasi doli me botime speciale edhe për ngjarjen historike të shpalljes së pavarësisë dhe njohjet ndërkombëtare që pasuan, ka përmbyllë daljet e mëse 40 numrave të jashtëzakonshëm të kohëpaskohshëm në 30 dhjetor 2008, me numrin festiv të Vitit të Ri 2009, me paralajmërimin në ballinë: DUKE BESUAR NË SUNDIMIN E LIGJIT NË SHTETIN E KOSOVËS PRESIM QË NGA NUMRI I ARDHSHËM RILINDJA TË DALË PËRDITË.
Kryetitulli në ballinën e gazetës Rilindja ishte i ëndërres dhe i të ardhmes: KOSOVA SHTET NË OKB. Dy nga titujt tjerë në ballinë: 53 SHTETE NJOHËN SHTETIN E KOSOVËS dhe VITI 2009 I SHQIPËRISË NË NATO.
Në kalendarin e gazetës Rilindja për Vitin 2009 ishte piktuara ekskluzive, e autorit Veli Blakçori: Molla e Kuqe. Te ajo mollë, sipas kujteses historike të shqiptarëve, ishte kufiri shqiptaro-serb para dëbimit të përgjakshëm të shqiptarëve nga Sanxhaku i Nishit e Toplica, para mëse 130 vjetëve (sa ishin në vitin e daljes së atij numri të gazetës Rilindja). Molla e Kuqe është si një mesazh atyre që duan të vendosin kufi në Mitrovicë, se nëse ndryshon kufiri – dihet ku ishte…
LUIGJ GURAKUQI NË NJË OPTIKË TË RE
Nga Frank Shkreli/
Ky vit, siç dihet, shënon 90-vjetorin e vrasjes së Luigj Gurakuqit (2 Mars, 1925), nga një dorë shqiptare, para një hoteli në Bari të Italisë. Njëri prej personaliteteve më të shquara të Rilindjes Kombëtare, patrioti i flakët dhe demokrati konseguent, Luigj Gurakuqi mori pjesë së bashku me Ismail Qemalin, në lëvizjen patriotike për pavarësinë e Shqipërisë, dhe ndër aktivitete të shumëta patriotike që e dallojshin atë, ishte edhe njëri prej themeluesve të Kongresit të Manastirit. Fan Noli për mundin dhe për veprimtarinë e tij patriotike, pat lëshuar ofshamën, “Nëno moj, ç’është përpjekur”! Në të vërtetë, mund të thuhet se gjatë 25 viteve të para të shekullit të kaluar, Luigj Gurakuqi ishte i pranishëm në çdo përpjekje, aktivitet dhe tubim në mbështetje të të drejtave të shqiptarëve anë e mbanë trojeve të veta në nivel kombëtar si edhe në konferencat ndërkombëtare ku diskutohej dhe vendosej fati i Shqipërisë dhe i shqiptarëve. Edhe aty, shkruan autori i një libri për Gurakuqin, ai e mbrojti popullin tonë me mençuri, me energji dhe dinjitet.Edhe atje, në nivelet më të larta të diplomacisë dhe punëve botore,ku fjala dhe urtësia e tij pasqyrojshin atdhedashurinë si dhe përgatitjen e tij me dije e kulturë, të gërshetuar me burrëninë e shqiptarit. “Për besë e burrëni”, ka thënë At Anton Harapi, Luigj Gurakuqi, “qe i zoti të veprojë edhe kundra bindjes së vet.”
Luigj Gurakuqi, me përjashtim të ndonjë shkrimi të izoluar përrkujtimor aty këtu, është hedhur në harresë zyrtare në këtë përvjetor dhe veçanërisht me të drejtë është kritikuar — nga njerëz më kompetent se unë — mos njohja zyrtare e kontributit të tij me rastin e 100-vjetorit të pavarësisë së Shqipërisë — për të cilën Gurakuqi punoi, në nivel kombëtar dhe ndërkombëtar, si asnjë figurë tjetër e kohës së tij. Megjithëkëtë, ai do të mbetet një prej personaliteteve më të shquara të historisë së kombit shqiptar, qoftë në fushën e atdhedashurisë, qoftë në jetën kulturore dhe letrare, por pa përjashtuar edhe vetitë e tija të burrënisë dhe trimërisë. Fan Noli e ka cilësuar Luigj Gurakuqin si, “gojë mjaltë e zemër hekur”, gjë që sipas Ernest Koliqit, i cili ka shërbyer si sekretar i tij në Tiranë në vitin 1924 dhe si i tillë e ka njohur për së afërmi, ka shkruar se elegjia madhështore e Nolit me epitetet gjeniale, “gojë mjaltë e zemër hekur”, e përshkruan natyrën dhe personalitetin e vërtetë të Gurakuqit, në mënyrë të mrekullueshme.
Fan Noli, Ernest Koliqi dhe bashkohas të tjerë të Gurakuqit,të cilët e kanë njohur dhe që kanë punuar me Gurakuqin fillim shekullin e kaluar nuk janë më. Por fjalët dhe kujtimet e tyre për Gurakuqin — përveç aktivitetit dhe veprave të vetë Luigj Gurakuqit, dokumentacion ky i dorës së parë — bëjnë pjesë me më të autoritetshmet vepra që janë shkruar për Luigj Gurakuqin, gjatë dekadave.
Kohët e fundit më ra në dorë një libër, që besoj se për nga dokumentacioni që mbartë, mund të konsiderohet se bën pjesë gjithashtu ndër veprat më të autoritetshme që janë shkruar mbi veprimtarinë dhe jetën e Luigj Gurakuqit. Është një libër doracak për të cilin autorinënvijon se i paraqet lexuesit të dhëna dhe fakte të reja; “Me këtë vepër kemi pohuar të dhëna të reja për Gurakuqët; kemi nxjerrë nga arkivat dokumente të heshtura; kemi paraqitur letra të pabotuara, të panjohura; kemi venë në dukje ndonjë shkrim mbetë në harresë; kemi zbuluar dhe indetifikuar materiale të harruara, me qëllim që t’i vemë para lexuesit dhe studuesit të ardhëshëm për të dhënë sintezën për këtë figurë kaqë të madhe, por jetëshkurtër. Sepse emëri i mirë i tij do të frymëzojë, në çdo kohë, vullnetet e dobishme të shoqërisë sonë”, shkruan autori i librit që më ra në dorë kohët e fundit.
Një mik i imi, shkrimtari dhe poeti Anton Çefa, para pak kohe më dhuroi librin, me titull, “Luigj Gurakuqi Në Një Optikë të Re”, të autorit Kolec Çefa, me kryeredaktor Dr. Jusuf Bajraktarin dhe botuar nga Instituti i Historisë në Prishtinë. Ky libër me dha shkak për të shënuar edhe njëherë jetën dhe veprimtarinë e këtij patrioti, veprimtari të cilën ai e filloi “me flakë ideali e guxim rinie, e vazhdoi me trimëri idealisti dhe e mbylli me burrëni martiri”. Është kjo një vepër që sipas autorit, “hecë nepër gjurmët e figurës së (Luigj Gurakuqit)” dhe si e tillë jep ‘identitetin e tij’, të kësaj figure të rrallë, me mendje të fuqishme, me zemër të virtytshme, me vullnet të palodhur, më i afti për të krijuar unitet shoqëror dhe kombëtar, përfaqsuesi më i denjë i mendimit politik opozitar shqiptar”, ka shkruar autori Çefa.
Çefa pohon se ndonëse në të kaluarën janë shkruar disa libra me vlerë për “këtë visar të paçmueshëm kombtar dhe mozaik virtytetsh shqiptare”, libri i tij është një përpjekje për të qitë në dritë figurën e plotë madhore të kësaj figure të madhe të kombit — të këtij, “Zëdhënsi të idealeve kombëtare, të kësaj shëmbylltyre të virtytit politik, e frymëzuesi të kulturës dhe qytetërimit europian.” Autori shkruan se Luigj Gurakuqi kishte një disiplinë prej guri, një vetpërmbajtje nervore të admirueshme dhe vetkontroll energjishë mendore e fizike, ai nuk e kishte, “hovin zemrak të Fishtës, as këmbnguljen idhnake të Mjedës, as fluiditetin qiellor të Poradecit, as andërrimin tërheqës të Naimit, as ekuivokun e Konicës, as fantazinë ngjyra-ngjyra të Shantojës”. Por ndryshe nga këta, shkruan Çefa, Luigj Gurakuqi kishte, “largpamësinë e politikanit, maturinë e diplomatit, kishte forcë Anteu, pa eufori”, dhe ndonëse jetonte në realitetin e botës shqiptare, Gurakuqi e bënte luftën politike mbrenda të gjitha rregullave moralo-etike.Si rrjedhim, këshillon autori, nga Luigj Gurakuqi, “Edhe sot kanë çka mësojnë politikanët, sidomos deputetët tanë.”
Në librin e tij, ”Luigj Gurakuqi Në Një Optikë të Re”, autori e cilëson Gurakuqin si “Shënjtin e politikës shqiptare”, si zëri i “Ndërgjegjes së politikës kombëtare”, dhe si më i pastërti dhe më i afti, ndër patriotët më iflakti e ndër politikanët më largpamsi dhe më i ndershmi dhe më i drejti ndër udhëheqsit dhe shtetarët – “I riu që rreshtohet ndër etentë e Atdheut”. Bajram Curri këshillonte, “Pyesim djalin” dukeiu referuar Luigjit të ri.Por, fatkeqsisht këto virtyte personale dhe kombëtare që Gurakuqi posedonte si njeri, si shqiptar dhe si politikan nuk e ndihmuan atë as Atdheun e tij sepse, sipas autorit Çefa, ai jetoi në një kohë kur, “tradhëtia paguhej, shpifja përkrahej dhe akuza nxitej”.
Kolec Çefa në librin e tij trajton edhe marrëdhënjet e Gurakuqit me klerin katolik, ndërsa kritikon historiografinë komuniste dhe atë që autori cilëson si “periudhë e natës enveriste me besnikët e saj”, të cilët ndër të tjera,për arsye ideologjike kanë paraqitur marrëdhënjet e Luigj Gurakuqit me klerin katolik si jo miqësore. Çefa shkruan se përpjekjet për të paraqitur Gurakuqin si ateist dhe antiklerikalist, për të shtrembëruar marrëdhënjet e Gurakuqit me klerin katolik shqiptar duke i paraqitur ato si armiqësore, nuk kanë asnjë bazë reale dhe as nuk i shërbejnë së vërtetës historike. Autori u kundërvihet këtyre shtrëmbërimeve historike duke thekësuar marrëdhënjet e ngushta që Gurakuqi ka pasur gjatë gjithë jetës së stij, me ndër të tjerë, At Gjergj Fishten, “si vëllëzër jo vetëm gjaku por edhe shpirti”; me ImzotLazër Mjedën,“si dy bashkpuntorë e dy miq”; me At Anton Harapin, i cili ka shkruar për miqësinë me Luigjin se “NëLuigjin gjeta njeriun, hetova shqiptarin”, me Abat Doçin, “si dy breza veteranësh”, e të tjerë.
E vërteta është se sa më shumë të lexosh për Gurakuqin nga ata që e kanë njohur nga afër, njeriu zbulon se ai ishte miqësor me të gjithë dhe pa dallime, “me parinë dhe me vogjëlinë”. Fan Noli,bashkpuntor i ngushtë me Luigj Gurakuqin,ka pohuar se, “Sa më mirë e kam njohur, aq më tepër kam qenë shtërnguar ta respektoj atë.” Libri i Kolec Çefës, “Luigj Gurakuqi Në Një Optikë të Re”, me dokumentacionin e dorës së parë të të dhënave të reja që sjellë autoriteqë botohen për herë të parë, na bën ta njohim më mirë Luigj Gurakuqin dhe si rrjedhim ta respektojmë dhe t’a duam atë edhe më shumë, si model i një patrioti të të vërtetë –edhe për ditët tona — si një politikan i cili ishte kundër, “politikës orientale nga mbrenda dhe kundër politikës kolonizuese nga jashtë.”Autori ka të drejtë kur shkruan se si i tillë, Luigj Gurakuqi nuk mund të jetë vetëm një “personazh i përkohshëm në historinë tonë”. Por fatkeqsisht duket se si i tillë po trajtohet Luigj Gurakuqi:U harrua me rastin e 90-vjetorit të vrasjes dhe u anashkalua me rastin e 100-vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë.
E vetmja gjë që nuk duket se është e përkohëshme është harresa ndaj kujtimit të këtij të “madhi ndër të mëdhejtë” madje edhe në këtë përvjetor, megjithëse ai ia kushtoi gjithë jetën Atdheut të vet. Ndonëse, siç ka thënë At Anton Harapi, “Luigji qe i mbarë Shqipërisë i të gjithë shqiptarëve, por Shqipnia nuk qe për të.”Anashkalimi zyrtar dhe jo zyrtar ndaj kësaj figure të madhe të historisë së kombit shqiptar dhe njërit prej përfaqsusve të idealeve më të larta njerëzore dhe atdhetare tregon fatkqesisht, se Shqipëria dhe shqiptarët nuk janë as sot për Luigj Gurakuqin dhe nxitë pyetjen se kush dëshiron që ai të hidhet në harresë të përhershme dhe pse?Libri i Kolec Çefës, “Luigj Gurakuqi Në Një Optikë të Re”, me të dhënat e reja që ofron, hedhë më shumë dritë mbi jetën dhe veprimtarinë e Luigj Gurakuqit si një model i politikanit shqiptar. Dhe si vepër e tillëshpresojmë që të kontribojë drejtë zhdukjes së mjegullës që e rrethon ende në disa qarqe këtë personalitet të shquar të kombit shqiptar.Pa përkujtimin dhe respektin që meriton Luigj Gurakuqi, jo vetëm në këtë përvjetor por gjithmonë, historia e Shqipërisë dhe e shqiptarëve mbetet e zbrazët dhe e varfër.Kujtimi i tij kombëtar do të shërbente gjithnjë në dobi të interesave të mbrendshme dhe të jashtme të shqiptarëve. Për ndryshe, për të përdorur një thënje të vjetër, pa kujtimin e tij të denjë dhe pa vlerat “e njëmendta ushqyese, intelektuale dhe shpirtërore”, që ai përfaqësonte dhe për të cilat dallohej Luigj Gurakuqi, “I vdiq Ora Shqipënisë.”
VËSHTRIM MBI GJUHËS SHQIPE NË VITIN 1810
Nga Kolec TRABOINI
Hobhouse, John Cam, Lord Broughton. “Nëpër Shqipëri, dhe krahinat e tjera të Turqisë në Evropë dhe Azi, në Konstandinopojë, gjatë viteve 1809 dhe 1810” Vol Ι-II, Londër, James Cawthorn, 1813./
John Cameron Hobhouse (1786-1869), që më vonë do të marrë titullin e lartë Lord Broughton, u bë mik i Bajronit kur ata ishin me studime në Kembrixh, dhe ishte shpesh shoqërues në udhëtimet e poetit të madh. Në shtator 1809 Bajroni dhe Hobhouse ishin në Maltë dhe shfrytëzuan rastin për një udhëtim me një anije që do të shkonte në Prevezë, një qytet shqiptar në Çamëri. Më pas shkuan dhe në Tepelenë ku takuan Ali Pashën, i cili i priti me nderime të mëdha. Duke u kthyer në Janinë, atëherë një qytet i madh i Perandorisë Osmane, Hobhouse dhe Lord Bajroni udhëtuan nëpërmjet Acarnania për në Delfi dhe përfunduan në Athinë, ku qëndruan për dhjetë javë. Gjatë kësaj kohe, Hobhouse vizitoi Megarën, Atikën dhe Kalkidhën. Në vitin 1810 ata u ndanë: Lord Bajroni u kthye në Athinë, ndërsa Hobhouse u nis për në Angli, ku ai u përfshi në jetën politike. Nga ky udhëtim fillimisht në 1813, botoi një libër përshtypjesh për vendet nga kaluan në Shqipëri dhe Greqi me titull “Nëpër Shqipëri, dhe krahinat e tjera të Turqisë gjatë viteve 1809 dhe 1810”. Më vonë u bë anëtar i parlamentit, shërbeu si sekretar për luftën në kabinetin kryeministrit Charles Grey (1830–1834) dhe ka mbajtur poste në qeveritë e mëvonshme. Dy vëllime e librit të tij u botuan shumë herë, madje deri edhe në vitin 2015.
Për Shqipërinë dhe shqiptarët flitet gjatë gjithë librit voluminoz, por në fundin e vëllimit të dytë ka një ekstrat ku gjenden 20 faqe vështrim mbi gjuhën shqipe duke e parë në një plan gjithëpërfshirës, sepse kjo gjuhë flitej jo vetëm në krahinat e njohura si trojet shqiptare, por anembanë Greqisë. Kemi një analizë me karakteristikat e gjuhës shqipe, tiparet dhe natyra e saj, aspekte të gramatikës, të zgjedhimit të foljeve, emrat, përemrat madje edhe numërimin në gjuhën shqipe. E rëndësishme është se ai ka studiuar me kujdes në terren të folurën shqipe të arvanitasve të Atikisë, rreth e qark Athinës. John Cam. Hobhouse sjell edhe vështrimin mbi një fjalor të gjuhës shqipe të Da Lecce. Dimë që këtë libër e ka njohur e vlerësuar Faik Konica, sepse në disa raste ai i referohet vëllimeve të Hobhouse në revistën “Albania”.
Është për t’u admiruar puna e këtij udhëtari anglez që ka njohuri edhe nga gjuhësia që ka lënë të dokumentuar mjaft trajta të shprehuri të shqipes. Ai që në fillim shpreh shqetësimin që kanë shqiptarët se nuk kanë alfabetin e tyre për të shprehur mirë e saktë gjuhën e vet. Në kërkimet e bashkëbisedimet e veta me shqiptarët duke përfshirë dhe shqiptarët e rrethinave të Athinës, ai shprehet se nuk sheh ndonjë ndryshim në mes të gjuhës shqipe që përdorin në Atiki dhe asaj që përdorin në Epir. Është e njëjtë, është gjuhë shqipe. Sapo nis kapitullin “Gjuha Shqipe” ai shkruan se ka në dorë librin e Pader Francesko Maria da Lecce me titull “Osservationi Grammaticalli nella lingua albanese…. In Roma Della Stamperia della Sag. Congr: di Prop. Fede, 1716”.
Në vëzhgimet që bën Da Lecce, në librin e tij, J.C. Hobhouse e konsideron të gabuar mendimin se gjuha shqipe nuk është e shkruar, dhe veçmas duke nxjerrë si shkak vështirësitë në problemin e gramatikës së shqipes në përshtatjen e një alfabeti. Ky konkluzion i gabuar vjen thotë Hobhouse, sepse Da Lecce në librin e tij është mbështetur më së shumti tek përvoja e misionarëve fetarë të huaj, kryesisht italianë që kanë shërbyer në Shqipëri e që kanë hartuar gramatika jo të sakta që shprehin tingujt e shqipes. Gramatika që paraqet Padër Da Lecce është një udhëzues që është përdorur për misionarët e rinj të fesë që vinin në Shqipëri si një udhëzues që në fund të fundit nuk është mbështetur në ndonjë model apo studiues e njohës profesionalë të gjuhës. I konsideron si përvoja empirike dhe jo shkencore. Çdo shpjegim është bërë duke u mbështetur në përqasje me italishten. Pikërisht për këtë Hobhouse merr përsipër në 20 faqe të librit të vet, libri i dytë shtesë, një analizim të gramatikës së gjuhës shqipe duke nxjerrë karakteristikat e saj. Shumë gërma të italishtes i përshtaten tingujve të shqipes, por jo të gjitha konstaton ai, prandaj lind nevoja e disa shenjave grafike të veçanta.
“Kam mbledhur- shkruan Hobhouse- një numër të madh fjalësh e shprehjesh të shqiptarëve të fshatrave të Atikës, përreth Athinës dhe dëshiroj ta vendos në fund të librit si shtesë për të parë sa qëndrojnë ato që shkruan Da Lecce. Duke krahasuar dy raste specifike, shkruan Hobhouse, unë konstatoj se fjalë e shprehje të tëra të folura shqipe të Atikës janë krejt ngjashëm me ato të Epirit, natyrisht me ndryshime fare të vogla si karakteristika e nuancat dialektesh si në çdo gjuhë tjetër. Ai merr në analizë emrat, mbiemrat, përemrat, parafjalët, numëroret, foljet dhe kohët e tyre duke sjellë shembuj me fjalë e fjali të plota që tregojnë me sa vëmendje i ka studiuar karakteristikat e gjuhës shqipe dhe ligjësinë e brendshme të gramatikës në prirjet e zhvillimit të saj, pa harruar leksikografinë dhe përshëndetjet tipike shqiptare.
Në konkluzionet e tij autori Hobhouse thotë se këto vështrime mbi gjuhën shqipe janë si shënime njohëse e nëse ata nuk e plotësojnë krejt e të plotë njohjen e gjuhës shqipe, mjaft mirë do të ishte që lexuesi të adresohet tek libri i Da Lecces, por nëse edhe këtë nuk e konsideron të plotë atëherë i mbetet të ushtrohet duke u mbështetur tek gramatika për të cilën jepet një shembull mesa duket i mbështetur tek Da Lecce në vitin 1716 se si mund të komunikohet në gjuhën shqipe.
Po e sjellim letrën origjinale nga faqja 433 e librit dhe në vazhdim të përshtatur.
Arbenorit.
Arbenuer i dasciuni ket’ gramatiken e sckrova io per dzottinii tande, ki di màa fort, e màa nkΘieet, se une: por atà Fratini ki viiene per se largu me i ù scerbbouem. E persè ket nde dee te Romese skane hàbèr te ghiuse sate: pune emire asct, ki maa pare ta marrene vesc kaha. Nde te pelcheft hessapi i kessai letre ( te lutem) me fale Tinedzott, se dà mùe scendetne me mbaruem kach pune, nde mos e paccia mire rièscpitune fialata ndieiima: persè luftova, sa mùita, me i vum pàa hile, sicundrese m’ fali dzottouni, me te dcilne pacc jeten’ e giatt, e te pouΘ dòrene.
Arbnorit.
Arbnor i dashtun ket’ gramatikën e shkrova jo për zotnin tande, ti e di ma fort,
e ma afër se unë: por për At Fratinin që vjen prej së largu e për ti shërbye. E kjo sepse këta të Romës s’kanë haber të gjuhës sate: punë e mirë asht që ma parë ta marrin vesh se kah është. Në të pëlqeftë shkrimi i kësaj letre (të lutem) të më fali Zoti ynë, të më jap mua shëndet me mbaru këtë punë, në mos i paça respektu fjalët të kërkoj ndjesë: sepse luftova, sa munda, me i vue pa hile, sikur mi fali do Zoti ynë me të cilin paç jetën’ e gjatë, e të puth dorën.
Në vazhdim autori shkruan se të vetmet fragmente të regjistruara nga arvanitët e Atikës, fshatrat që e rrethojnë Athinën, ishin tre strofa të një kënge arvanite- shqipe që përmbajnë thirrje dëshpëruese të një arvaniti drejtuar një vajze të re.
De vdeksa tema kquash be gropa targalissa.
Tete coombeesema bundi tema pustrosh me sisa.
Vdekea athe me savanosna.
A pastai me metasnosa.
Vdekea athe de klish me kialn.
A pastai rovne te kliagn.
Vihet re se përkthimi në anglisht i kësaj poezie nuk është krejt e saktë, por e përafërt. Po përpiqemi ta sjellim në shqipërim të lirë në gjuhën e sotme letrare.
Në vdeksha të më çosh tek gropa përqafuar
Të mbështetem e së fundi të më pushtosh me sisa
Vdiqa e atëherë më mbështollën në çarçaf
Më lanë e pastaj ikën larg.
Vdiqa dhe në kishë më futën në varr.
E pastaj harruan të më qajnë.
Ky libër historik në dy volume të mëdha është botuar me dhjetëra herë, madje në kuadrin e 200 vjetorit të botimit të parë njohu disa botime, në 2011, 20013, 2014 dhe 2015. Libri në dy volume ka një vlerë shumë të madhe për të njohur zhvillimet në fillimin e shekullit të 19-të nëpër qytetet shqiptare si Tepelena, Preveza, Parga, Arta (Ambrakia e lashtë), Janina e me tej në Atikë, Peleponez e ishuj, kudo ku ky mik i madh e bashkudhëtar i Bajronit dhe shqiptarëve takonte njerëz që flisnin gjuhën shqipe. I përshkruan ata besnikë, të cilët madje krejt me dëshirën e tyre e pa asnjë pagesë e përcjellin duke u dhënë siguri të plotë kur kalojnë për në Janinë. Ai përshkruan pritjen e Ali Pashait në kalanë e Tepelenës që e konsideron një pritje të shkëlqyer dhe i kundërshton thëniet e Mr. Hyges që e përshkruan vezirin Ali si të rëndë e jo miqësor. J. C. Hobhouse shkruan se ne gjetëm të kundërtën. Një pritje mbresëlënëse edhe në Janinë këtë kryeqytet të shqiptarëve. Libri nuk është një trajtesë gjuhësore, por shënime udhëtimi e vëzhgime të thella, çfarë tregon për interesin e madh që kishin të huajt për Shqipërinë në fillimin e shekullit XIX. Vetë fakti se librit i kishte vënë titullin “Nëpër Shqipëri…dhe provinca të tjera të Turqisë”, tregon se Shqipëria ishte përparësi në udhëtimin e tij dhe kishte tërhequr vëmendjen e qarqeve evropiane. Shqipëria në mendjen e njerëzve të ditur i Hobhouse – Lordi anglez Broughton, i cili e meriton një përkujtimore diku në Shqipëri, kishte një shtrirje të gjerë hapësinore në Ballkan dhe kurrsesi nuk mund të përfytyrohej në dimensionet që i dha Konferenca vrastare e Ambasadorëve në vitin 1913. Lordi Broughton i gjente gjurmët shqiptare madje deri dhe në rrethinat e Athinës e kudo nëpër ishujt e Greqisë, e cila do të krijohej si shtet po prej shqiptarëve-arvanitas 20 vjet më vonë. E dobishme do të qe të botohej ky libër nga Akademia jonë e Shkencave, së paku pjesë të seleksionuara, siç kanë bërë me shënimet e këtij autori për Italinë botuar këtë vit, sepse falë njerëzve të mëdhenj si Bajronit, përfshirë dhe Lordi Broughton me këtë libër, çështja jonë kombëtare sa vinte e bëhej më e njohur anipse mjerisht për shkaqe që tashmë janë të ditura, ne shqiptarët dolëm të vonuar, të copëtuar dhe të fundit nga gërmadhat e perandorisë osmane.
- « Previous Page
- 1
- …
- 500
- 501
- 502
- 503
- 504
- …
- 698
- Next Page »