Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

FERKI VELIU-BERISHA: JU TRGOJ LIDHJET E GJAKUT ME HASAN PRISHTINËN

by

Flet nga Portland-Oregon- , Ferki Veliu Berisha, njeriu që ka lidhje gjaku me Heroin Kombëtar, Hasan Prishtina. Së bashku me bashkëshorten amerikane, Patricia, ai vizitoi Shtëpinë e Vatrës dhe mori pjesë në festimet e 6 vjetorit të Pavarësisë së Kosovës./

Nga Dalip Greca/

Kryetarja e degës së Vatrës në Washington DC, poetja dhe veprimtarja Merita B McCormack, përmes një emaili na njohur në distancë me Ferki Veliu-Berisha dhe bashkëshorten e tij Patricia. Vizita e tyre në Shtëpinë e Vatrës të shoqëruar nga Merita, të shunën e 15 shkurtit, ishte fare e veçantë. Ferki dhe Patricia fotografonin çdo objekt historik dhe prekën nga afër 100 vite histori të shqiptarëve të Amerikës.

Ferki mbartëte një histori interesante. Familja e tij si shumë të tjera gjatë luftës së Kosovës kishin përjetuar çaste të vështira, shtëpia ishte djegur dy herë. Shtatë vëllezërit, tri motrat, dhe prindërit, për tre muaj nuk dinin asgjë për fatin e njëri-tjetrit. Babai, së bashku me tre të afërm ishte vrarë gjatë luftës. Po cili ishte fati i Ferkit? Cilat janë lidhjet e tij me heroin e Popullit Shqiptar, Hasan Prishtina? Ku dhe si u njoh me bashkëshorten amerikane Patricia? Le të ndjekim bisedën që zhvilluam me të që nga Oregon(Portland), pas largimit nga festa e 6 vjetorit të Pavarësisë së Kosovës.

–         Ferki, Ju vizituat Shtëpinë e Federatës Vatra së bashku me bashkëshorten amerikane, Patricia. Si u ndjetë gjatë vizitës? Çfarë ju bëri përshtypje?

-Unë u lumturova kur vizitova VATREN e t’i tregoja bashkeshortes sime  Historinë dhe Kulturen Shqiptare. U ndjeva nostalgjik tek degjoja dhe shihja  heronjtë e së kaluarës. Aty dëshmohet historia shqiptare për më shumë se 100 vjet. Jam ndjerë tepër krenar tek e kam prekur atë histori. Ju falenderoj për mikpritjen tejet të  ngrohtë e të përzemërt. Ju së bashku me zv/kryetarin Asllan Bushati dhe kryetaren e degës së Washnigtonit, zonjën Merita, u treguat shumë të dashur me ne.

Morët pjesë, besoj për të parën herë në një manifestim shqiptarësh në përvjetorin e Pavarësisë së Kosovës. Si u ndjetë ju? Çfarë ju bëri përshtypje? Po zonjës Patricia?

-Ishte shumë e rëndësishme që ne u bëmë pjesë e  festës,që organizoi Vatra. Në fytyrat e pjesmarërsve të shumtë pamë gëzim. Ishte kënaqësi që festuam së bashku këtë ditë të shënuar, pasi njerëzit tanë kanë paguar një çmim shumë të madh për këtë ditë-dhe ne duhet të punojmë së bashku për të mbrojtur të drejtën e pavarësisë dhe vazhdimësinë e saj. Ishte kënaqësi të takoheshim me të gjithë dhe ishte kënaqësi të ndaja me Patrician,gruan time muzikën dhe kulturën time shqiptare.Ajo u kënaq shumë.

    -Ju jetoni në Portland, ku nuk besoj se ka shqiptarë. Si hytë në lidhje me Vatrën?

–         Ne po bashkëpunojmë me Merita McCormack(që është e përfshirë me VATREN) për një projekt libri. Ajo na tregoi për festën e VATARES. Duke konsideruar që libri në fjalë është per historinë e familjes sime gjatë luftës në Kosovë, bashkëshortja ime dhe unë thamë” Hajde shkojmë edhe ne e  t’i bashkohemi festimit madhor”. Jemi shumë të ëgzuar që e morëm këtë vendim.Ishte një festim shumë i bukur. U kënaqëm shumë.

Cili ishte fati i familjes tuaj gjatë Luftës së Kosovës? Diçka më shumë për familjen tuaj? Kur dhe në ç’rrethana u larguat nga Kosova, ku shkuat? Si erdhët në SHBA?

–         Lagjia, ku ne jetonim, ishte epiqendra e luftës së viteve 1998-1999 dhe familja ime vuajti shumë gjatë asaj periudhe,veçanërisht në vitin 1999 kur familja, (prindrit, shtatë vëllezër e tre motra) u nda dhe shkuam në drejtime të ndryshme.Për pothuajse tre muaj ne nuk e dinim se kush ishte gjallë apo i vdekur. Ndërkohë që të gjithë patëm disa eksperienca të vështira gjatë luftës ne mbijetuam, përveç babës sonë, Isuf Veliu, i cili u vra së bashku me tre të afërm. Askush nga ne s’donte të largohej nga Kosova, por si mund të mbijetoje? Vendosa të shkoj në Itali, ku iu bashkova dy vëllezërve të mij dhe aty u njoha me Patrician, me të cilën pas dy vitesh, u martova.Tashmë ne jetojmë në SHBA

Lexuesit tanë janë kureshtarë për lidhjet tuaja me heroin Kombëtar Hasan Prishtina. A mund të na tregoni hollësi të këtyre lidhjeve. Pra çfarë ju lidh ju me heroin Hasan Prishtina, një nga burrat që kanë lënë gjurmë në historinë tonë Kombëtare? Ndërkohë kemi dëgjuar pretendentë në median e Kosovës për trashëgimtarë të  Hasan Prishtinës.Komenti juaj?

-Pas kaq shumë brezash,jam i sigurt se ka shumë  të afërm të Hasan Prishtinës, kështu që pyetja lind vevetiu, kush janë më të afërtit, kush vjen nga vendi i tij, kush ka lidhje gjaku me të, kush mban historinë e familjes, histori të treguara brez pas brezi. Po ju tregoj se Hakan Berisha  është i afërmi më i vjetër  i Hasan Prishtinës.I afërm që jeton, dhe ai është edhe mbajtësi i arkivit e historisë së familjes.Familja ime (Berisha-Veliqi-Veliu) jeton në tokën ku baba i Hasan Prishtinës Ahmet Ali Berisha u lind e ku stergjyshi i Hasanit, Abdullah Ali Veliu është varrosur. Këto tre mbiemra:Berisha, Veliqi-Veliu, Mangjolli janë një gjak. Toka ku familja ime ka shtëpinë e ku jetojmë sot është toka e parardhësve të  Hasan Prishtinës.Në fakt, pusi origjinal që përcaktonte tokat e tij, është në pronësinë tonë.

Ne i njohim mirë si gjakun  ashtu dhe brezat e Hasan Prishtinës. Po ashtu njohim mirë historitë e vërteta lidhur me Hasan Prishtinën. P.sh  si shkoi në një peligrinazh në  Shqipëri të gjente parardhesit e tij në Shkodër,ose sa vëllezër e motra ka pasë (ka pretendime fallso nga disa); ne njohim badigardët e tij dhe historitë e tyre. Ne bile  e dimë se cila ishte pija e tij më e preferuar. Unë nuk jam historian apo politikan, dhe shumëkush në Shqipëri, njeh më mirë historinë politike të tij, natyrisht më mire se unë,-unë thjesht njoh historitë famijare rreth këtij njeriu-Hasan Prishtina-dhe kam kënaqësi t’i tregoj për ata që kanë interes. Si i thonë në anët tona, unë jam ende “një zog i ri”, ende  jam duke mësuar bëmat e Hasan Prishtinës, por “zogjtë e vjetër” ama, ç’ka ma mësuan,ma mësuan shumë mirë.

–  Jeni duke shkruar një libër, a mund ta informoni lexuesin e gazetës Dielli rreth tij?

-Po, po shkruaj librin rreth familjes sime, që jetoi në  zonën historike të Skënderajt , epiqendra e Luftës në Kosovë në 1998-1999.Në kulmin e sulmeve në vitin 1999 ,për pothuajse tre muaj, ne anëtarët e familjes Veliu (tre ishin jashtë vendit dhe nëntë brenda tij)  ishim të paqartë se kush jetonte  e kush kishte vdekur, ishim të pasigurtë se ç’po ndodhte, tek përpiqeshim t’i shpëtonim zonave të luftës.Ky libër rregjistron ngjarjet e luftës së Kosovës përmes syve të shtatë vëllezërve dhe tre motrave, ku gjithësecili kaloi përmes disa eksperiencave vdekjeprurëse, i mbijetoi pas djegies(dy herë) të shtëpisë,përjetoi maskarat gjakatare ndaj të afermeve e komshinjve, kaosin masiv dhe konfuzionin e një periudhe para telefonave mobilë, dhe më keq, akoma ekzekutimin e patriarkut të familjes, mençuria e urtë e të cilit i ndihmoi të gjithë fëmijët të shpëtonin jetët e tyre. Eshtë historia e qëndresës së familjes sime përgjatë gjithë kësaj padrejtësie që tingellon a pakuptimtë dhe së fundi,me shpresë se ky libër do të frymëzojë të tjerët nëpër botë për shpirtin e pamposhtur të shqiptarit.

–  Kur keni qenë për të fundit herë në Kosovë? A e ka vizituar Kosovën zonja juaj?Me ç’mbresa është kthyer që andej?

-Po, ishim atje së bashku me Patrician vitin që kaloi. Shkuam që ta njihja Patrician me vendin tim, kulturën tonë, historinë e familjes sonë.Ajo donte ta shihte me sytë e saj vendin dhe historinë, tokën tonë.Vizituam shtëpinë e familjes, varrezat në Palac dhe i treguam asaj disa relike të mbetura nga Lufta, varrezat e lagjes, memorialet,vizituamTrepçën, fabrikën ku punoi dikur  im atë, por  që tashmë është mbyllyr dhe qëndruam tek ura e Mitrovicës. Ajo u surpizua tek shihte rojet e tanket e ndërkombëtarve aty, dhe u deshpërua akoma më shumë tek pa një vajzë të vogël tek kalonte pranë ushtarakëve. Ajo më tha mua:  “Asnjë fëmijë s’duhet të rritet kështu”!

Vizituam familjarët në Mitrovicë, pastaj morëm rrugën për në Shqipëri, të shihnim rrënjët e familjes, duke filluar me Kukësin për të vizituar varrin e Hasan Prishtinës, pastaj në Shkodër, nga ku familja jonë ka origjinën. Vizituam Tiranën, Durrësin, Shëngjinin,u kthyem në Kosovë pastaj shkuam në Maqedoni, ku ajo u ndje se kishte një energji krejt ndryshe. Patricia më pyeste dendur se pse  kaq luftë, pse kaq konfuzion me kufijtë, pse kaq sherre për token tonë, pse nuk janë lënë shqiptarët të qetë?

A e di si i thashë? Mendo me e nda një shtrat me tre kafshë: Majmunin (Malin e Zi), Gjarprin (Serbia) dhe Tigrin (Greqia) dhe se ne kurrë s’do kemi qetësi perderisa do kemi këto tre kafshë në shtrat.Ata kanë qenë armiqësor me shqiptarët.

Personalisht ajo u prek jashtë mase nga zemërgjeresia e njerëzve tanë, nga kultura e pasur, muzika dhe historia. Planifikojmë të shkojmë sërish, shpejt besoj.

Keni ndërmend të anëtarësoheni në Vatër?

-Absolutisht po! Jam i lumtur të mbështes përparimin e vendit tonë.Ku më mirë se tek Vatra e gjejë këtë mundësi?

Faleminderit për intervistën!

-Kënaqësia ishte imja.

Ne Foto: Ferki Veliu-Berisha dhe bashkeshortja amerikane Patricia gjate vizites ne Vater

INSTITUTI ALBANOLOGJIK NË PRISHTINË GËZON FRYTET E KËSAJ PERIUDHE TË GJATË PËR PAVARËSIN KOSOVËS

by

 -Thotë Shefikje Islamaj profesoresh në këtë Insitut/

Nga Sokol Demaku/Suedi/

Suedia dallon prej nga diaspora në Evropën Veriore por edhe në Evropën Qëndrore, se shqiptarë më shumë ka në Gjermani e në Zvicër dhe gjithëandej, por në Suedi kemi një Diasporë shumë aktive, shumë të gjallë, shumë të përkushtuar, për çka e meriton MIRËNJOHJEN FALENDERUESE nga né, sepse na mbanë gjallë dhe sot, përmes mjeteve elektronike, multimediave kemi shansin t’i kemi të gjithë afër, thua se të përcjellim çdo hap të atyre zelltarëve/vullnetarëve e kontribuesëve në fushën e kulturës të shkencës, të arsimit dhe më vjen mirë, që mbani flamurin.

Po, Daja ka bërë një punë të madhe. Unë e kam bërë një ndihmë të vogël, për aq sa më ka takuar, por e kam parë entuziazmin e tij dhe jam mrekulluar, më ka motivuar për shumë punë dhe kam pasë kënaqësinë të punoja me Dajën dhe përmes Dajës ju indentifikojë të gjithëve. Për mua jeni të gjithë”DAJË”, në kuptimin për punën që bëni për gjuhën shqipe!

Profesoreshë, ju jeni në Suedi, është hera e parë apo keni qënë edhe më heret?

Është hera e parë.

Si e ndieni veten në qytetin Landskrona* në Veriun e Evropës – në Skandinavi?       

E para punës, kam qenë në Skandinavi, por nuk kam qenë në Suedi, por emocionet më lidhin, jo se gjëndem në një pjesë veriore të Evropës, se Evropë jemi edhe né por pse gjëndem midis bashkëatdhétarëve, midis vëllezërve dhe motrave, midis atyre për të cilët unë kam një respekt të veçantë, për arsye se kanë qenë një motivim edhe për né atje në Kosovë, se si duhet të mbahet gjallë shpirti shqiptar, se si mund të ndihmohet Kosova në të gjitha mënyrat. E dimë se si i ka sjell fati shqiptarët dhe në Skandinavi dhe në vendet tjera të Evropës, se ata kanë ardhë nga halli, sigurisht hall politik, hall ekonomik etj.etj. Por ata kanë tregua një forcë mbijetuese në radhë të parë, e pastaj janë bërë një forcë e madhe ndikuese, një forcë e madhe mbështetëse për të gjitha proceset që kanë ndodhur në Kosovë këtu e 20 vjet më parë. Dhe, më vjen mirë që shqiptarët këtu në Skandinavi nuk e kanë vetëm hallin e ekzistencës fizike, por më shumë ata bëjnë punë të madhe të zemrës, janë krijuesë, janë shkrimtarë, janë arsimdashës, punojnë për gjuhë, për arsimimin, për edukimin, për kulturën dhe janë integruar shkëlqyeshëm midis suedezëve, midis miqve suedezë, të të cilët kanë ndikua shumë që edhe faktori suedez të luaj rolin e vet, të çoi një gurë të rëndë në proceset për njohjen e Pavarësisë dhe ndihmë Kosovës në të gjitha institucionet.

Jeni ”drenicake”, ke jetuar në Dukagjin, po tash jetoni në Prishtinë – mësuese, pedagoge. Është interesante për né ajo ana pedagogjike, për arsye se mësuesi është ai i cili ”jep këmbët” e para fëmiut. Si e ka ndier veten Shefkija si mësuese?

T’ua them të drejtën, unë heret kam zgjedhë si mësuese. Kam shkuar pas ëndërres dhe deshirës. Për shqiptarët, mësuesi ka qenë forca lëvizëse ka qenë iedali. Prandaj, unë sa herë që rri me njerëz që më thuan se janë mësues, mësues i gjuhës, kam një dashuri tjetër, kam një qëndrim tjetër, kam një përkuhstim tjetër për ta sepse çërtifikohëm me ta. Kam qenë edhe vet mësuese, meqë s’i kisha mbaruar studimet, po t’iu them të drejtën, ajo është pjesa më e dashur e jetës për mua dhe të them të drejtën ju them me shumë deshirë kujtimeve të kohës, sepse të mësosh një fëmijë, një të ri dhe të mbash shpresën se ke ndihmuar diçka në atë rrugë, sa të shenjtë sa të vështirë, gjithmonë dhe gjithmonë është një privilegj. T’them të drejtën, jo rrallë, më merr malli për atë kohë, më merr malli shumë për atë kohë. Sot jam pedagoge në një fakultet, por emocionet që më ka dhuruar ajo kohë, kur dhe arsimi ishte ideal, se sot jetojmë në një kohë, kur shumëçka edhe ka degraduar, e kjo na bën të ndihemi keq, prej atij ideali të viteve të ’70-ta, të viteve të ’80-ta (të shek.20-të), që për shqiptarët kanë qenë vite kthese në historinë e tyre, në vetëdijeshimin dhe ndërtimin e vetëdijesimit e të së ardhmes, në radhë të parë asaj arsimuese, dhe për të gjithë ata që, sigurisht, e kanë përjetuar si periudhë të tillë, sikur edhe unë, është një periudhë shumë e ndritshme që ka tregua rrugën e mëtejshme që s’kanë qenë vetëm ideale por, sigurisht edhe kolektive e ndikuar për mjedisin aty ku ka jetuar ai brez.

Pedagoge – mësuese, më vonë punëtore shkencore, sot në Institutin Albanologjik në Prishtinë, po edhe profesoreshë në fakultet – çfarë, kush është Shefkija, thamë si mësuese e pedagogje, po edhe në Institutin Albanologjik…?

T’ua them të drejtën unë kam filuar punën në Institutin Albanologjik qysh heret, që në moshën 23 vjeçare dhe të them se jam rritë bashkë me Institutin Albanologjik. Kam një përvojë fare modeste. Aty jam ndërtua e rindërtua me vite, sepse edhe Instituti ka kalua nëpër të gjitha ato vështirësi e nëpër të cilat ka kalua i gjithë populli shqiptarë, dhe unë jam e lumtuar që nga Instituti kanë filluar të gjitha nismat në të mirë të Lëvizjës Kombëtare, jo vetëm për çlirimin e Kosovës, por edhe të gjitha proceset paraprijëse, që i kanë paraprirë një Akti Vendimtar, e që sot e quajmë Shteti i Kosovës. Dhe, krahas të gjithë asaj Lëvizjeje të gjëndet mundësia të krijojmë edhe studime, ka qenë, sigurisht një punë e madhe, një sfidë për të gjithë atë kuadër shkencor aty. Unë kam hy në Institutin Albanologjik me një dashuri të madhe për gjuhën shqipe, dashuri të madhe për librin dhe, pa marrë parasysh vështirësive, nëse ekziston dashuria, përkushtimi dhe zelli, puna dhe qëndrushmëria, të merresh me studime, të merresh me shkencën e të mos qëndrosh, sepse gjithmonë gjëndesh para sfidave që të ligshtojnë, sepse veshtirësirat për një grua, për një femër shqiptare janë të mëdha. Unë mund të lavdërohem se kam qendruar!  Sa për rezultatet, sa për librat, ato, më të dalë, nuk janë më të autorit, fjalën e thonë të tjerët (lexuesit), por një gjë e di që mundin nuk e kam kursyer, nuk e kam kursyer as diturinë e as mundësitë tjera. Mendoj se brenda atyre koopertinave të librave, mund të thonë diçka të tjerët…Them që e kam bërë një punë, por unë shpresoj që do bëj edhe punë të tjera që do të kujtohen, ose do të priten më mirë se ato të parat!

Kjo është një punë e madhe edhe e Institutit, por Instituti nuk do mund të arrinte pa njerëzit që janë aty. Njëra prej atyre keni qenë edhe ju. Çfarë është sot, si është sot Instituti Albanologjik, Përmendët atë periudhën prej kur keni filluar deri në arritjen e qëllimit, mendoj të shqiptarëve të Kosovës, pra Shtetit të Kosovës, se Instituti ka qenë bërthama e të gjitha nismave dhe aktiviteteve, pa marrë parasysh ndryshimet politike, gjuhësore…sot, çfarë është Instituti Albanologjik në Prishtinë?

Instituti Albanologjik në Prishtinë gëzon frytet e kësaj periudhe të gjatë për Pavarësinë e Kosovës dhe, sot gjëndet në kushte e rrethana të reja. Sigurisht që kushtet dhe mundësitë për pëngesat dhe vështirësitë për 20-të vjet, pa marrë parasysh se do kénë refleksione, megjithëatë edhe pëngesat e ndryshme, sot ato reflektohen jo vetëm në kuadrin por edhe në vijimsinë e punës, por megjithëatë, Instituti Albanologjin ka mbledhur forcat e energjitë e veta, që të bëj të mundshmen dhe më të mirë në kuhstet dhe rrethanat e reja. Instituti vepron me degët e saja, duke filluar me gjuhën, me letërsinë, me kulturën, folklorin, etnologjinë, me gjithëçka që përmbanë kulturën shpirtërore e materiale të shiqptarëve. Dhe, brenda kësaj veprimtarie, punonjësit shkencorë, të rinj e në moshë më të shtyer, realizojnë projekte jo pa rëndësi, por të rëndësishme për kulturën dhe shkencën shqiptare dhe ato i materializon me botime të përditëshme dhe numëri i botimeve nuk është i vogël, është i madh. Pastaj janë veprimtaritë tjera, janë ato të revistave që kanë moshë mbi 50 vjeçare. Sivjet e festojmë 60-të vjetorin e themelimit të Institutit Albanologjik. Është një festë e madhe, sigurisht për Kosovën, se është i vetmi Institut me të arriturat shpirtërore e materiale të shqiptarëve, që ka bërë një punë që 50 vjet, me pengesat më të mëdha, ndër më të ndryshmet. Sot, në rrethana të reja, ajo që prokupon punonjësit e Institutit dhe për vet Institutin është: si t’i avansojmë studimet në shkallën më cilësore të deshirueshme. Kjo tregon se kemi kalua nëpër një periudhë shumë të rëndë dhe të masovizimit, por në shkencë nuk shkon masovizimi- a? por do më thënë – cilësia. Shpresojmë që kemi shembujt e prijetarëve tanë në shkencat albanologjike që gna fillimi i shek.20-të, alabanologjia ka kalua në duart e shiqptarëve dhe studiuesve të huaj si gjërmanëve etj. kanë studiuar gjuhën tonë shqipem dhe nisur nga ata: Xhuvani, Çabej, Demiraj, Domi, Kostallari etj. që vazhdojnë të mbeten shembuj dhe pastaj Brezi i Dytë dhe Brezi i Tretë, unë mendoj, më gjithë pëngesat, studimet në kosovë janë bërë një krah i fortë edhe i Shkencës Albanologjike më Qendër në Tiranë. Jam e lumtur që bashkërisht dhe me Diasporën dhe me viset tjera dhe në Maqedoni dhe në Mal të Zi (pak më ligsht), sigurisht edhe përtej kufirit me Arbërreshët, né po përpiqemi të bëjmë një shkencë të zhvilluar albanologjike, me botimet, me veprimtaritë më të ndryshme, në Konferencat, në mbledhjen e materialit gjuhësor, dialektorologjik si në terren, në këtë drejtim kemi pëngesa edhe do kemi, por është sfidë, se vet jeta është sfidë, por sigurisht, edhe puna është sfidë, por është ndërruar mjaft vetëdija, se na vlerëson puna. Vetëdija pa punë nuk shkon/ecën, nuk mund të arrijmë asgjë dhe, nëse arrijmë, që më punë ndërrojmë edhe opinionin që përçojnë mesazhe edhe të brezi i ri, se më punën do të mund të ndërtojmë edhe veten edhe Kosovën edhe shkencën dhe gjithëçka që ka të bëjmë më jetën e njerëzimin. Sepse, ajo që na dallon prej qenieve tjera, është sigurisht, truri, shpirti dhe puna, dhe unë mendoj se Kosova me gjithë pakënaqësitë që mund t’i kemi, ka ecur shumë përpara dhe ka gjasat që të ecën dhe më përpara dhe në këtë rrjedhë edhe shkenca do ecën përpara dhe do zë vendin kryesor.

Është intersant ndoshta, një mendim i juaji, thatë ju së në Skandianvi keni qenë, në Suedi jeni herën e parë. Né (në Suedi) jemi diku 60 mijë shqiptarë, kush e di sa Shoqata kulturore, mendimi i juaj për këtë, sa ka arritë Mërgata Shqiptare në Suedi të prezentojë shqiptarinë, gjithashtu kulturën shqiptare, çfarë është mendimi juaj lidhur më këtë?

Po, sa u përket Shoqatave e kam parë në Intërnet. Sa i përket Diasporës Shqiptare, u ka rënë një barrë e madhe, dmth, e një ndihme të madhe për Kosovën dhe për shqiptarët në përgjithësi, në rend të parë për mbajtjen fizike të veten dhe për të tjerët. Kjo është kryesorja, por kur e keni tejkaluar këtë fazë dhe kur shqitptarët tani kanë kohë, kanë kohë sepse i kanë zgjidhur disa probleme kryesore, atë të mbajtjes fizike, mund të mendojnë edhe për kulturën, arsimin, gjuhën pashmangshem, se u bie barra që ta çojnë më tutje, dua të them me kënaqësi se Suedia dallon prej nga Diaspora në Evropën Veriore por edhe në Evropën Qëndrore, se shqiptarë më shumë ka në Gjermani e në Zvicër dhe gjithëandej, por në Suedi kemi një Diasporë shumë aktive, shumë të gjallë, shumë të përkushtuar, për çka e meriton MIRËNJOHJEN FALENDERUESE nga né, sepse na mbanë gjallë dhe sot, përmes mjeteve elektronike, multimediave kemi shansin t’i kemi të gjithë afër, thua se të përcjellim çdo hap të atyre zelltarëve/vullnetarëve e kontribuesëve në fushën e kulturës të shkencës, të arsimit dhe më vjen mirë, më vjen mirë që mbani flamurin. Unë di mirë të gjithë emrat e aktivistëve tuaj, pa e ditur se do vijë një ditë, se do takohemi te ju dhe gëzohem shumë, dhe i percjelli edhe shqiptarët e Kanadasë, edhe shqiptarët e Australisë dhe të gjithë të tjerët, por unë mendoj se si Suedia – më Lidhjen e Shkritarëve, me Lidhjen e Arsimtarëve, me të gjitha ato Shoqata, ku kanë bërë një punë të mirë dhe është e zëshme dhe zëri i saj përçohet në gjithë hapsirën mbarëshqiptare dhe kudo e kemi, brenda dhe jashtë trojeve Shqiptare. Unë kam pasur fatin të punoj në redakturën e Fajlorit të Ri me rreth 35 mijë fjalë të Dajës – prof Sadulla Zendelit, ka qenë një Projekt për botimin e librave, dmth, gjuhës shqipe aso kohe është vendosur afër Gjuhëve të Mëdha me fjalor, sepse sot, leksikografia është ndër shkencat më rentabile dhe kryesorja në letërsinë shqiptare, bile thuhet se: ZHVILLIMI I LETËRSISË MATET ME ZHIVILLIMIN E LEKSIKOGRAFISË, sepse nëpërmes fjalorëve né njihemi me të gjitha të arriturat dhe me gjithë botën. Prandaj, përmes Dajës, sa do që unë kam një respekt të veçantë, gjithmonë roli i individit është i madh. Daja është gjëndë në kohën e duhur dhe në vendin e duhur dhe sot kemi një Fjalor që ka vulën e shtetit, që nuk e kanë shtetet tjera. Prandaj them që mbani flamruin dhe është bërë një Fjalor që ka hyrë në Bibliotekëne e fjalorëve nodern!

Daja e ka bërë një punë të madhe, a po!?

Po, Daja ka bërë një punë të madhe. Unë e kam bërë një ndihmë të vogël, për aq sa më ka takuar, por e kam parë entuziazmin e tij dhe jam mrekulluar, më ka motivuar për shumë punë dhe kam pasë kënaqësinë të punoja më Dajën dhe përmes Dajës ju indentifikojë të gjithëve. Për mua jeni të gjithë”DAJË!”, në kuptimin për punën që bëni për gjuhën shqipe!

Ju profesoresha Shefkije e përmendet Dajën, unë desha për nga një aspekt tjetër të vijë të Daja dhe ta prezantojmë atë bashkëpunim që keni ju më Dajën. Unë dhe Bahtir Latifi kishim një takim më fëmijët në muajin dhjetor në Borås, për arsye se në çdo dhjetor, né shqiptarët në qytetin Borås (Suedi) organizojmë më fëmijët dhe vjen ”Babadimëri” dhe u shpërndanë dhurata fëmijëve shqiptarë në Suedi. E ksihim Dajen mysafir në këtë dhjetor, dhe kur prezentoja Dajen të disa suedezë, po iu them: ”Kemi mysafir një shqiptar, tek i cili vjen çdo shqiptar që vjen për herë të parë në Suedi, e takon Dajen!”  Por suedezët e zgjuar, më pyetën: ”Po si ka mundësi që çdo shqiptarë që vjen ta takon Dajën, kjo disi..!?”  – Jo, çdo shqiptar që vjen për herë të parë në Suedi, nuk ka mundësi që ta takojë Dajen fizikisht, por e takon Fjalorin – leksikonin e Dajës” –ua shpjegova suedezëve dhe më kuptuan drejtë. Tash po mësojmë se ju profesoreshë jeni bashkëpunëtore e Dajës dhe më rikujtuat se keni qenë bashkëpunëtore edhe në përpilimin e Fjalorit të Parë në Suedisht – Shqip,  për të cilin Daja ishte konsultuar me Ju, dhe po  ju tash edhe bashkëpunëtore e Dajës në Fjalorin e Ri (me rreth 35 mijë fjalë). Çfarë mund të na thuani më shumë?

Po, ashtu është!

Daja sa herë që vjen në Prishtinë e t’i bie asaj rruge, s’e lë pa u kthye së pakut një herë në Institutin Albanologjik dhe pa marrë një mendim…! Ai edhe mund të zmadhoi/rris, sigurisht ndihmën time, por unë më shumë dashamirësi, për aq sa mundëm, për aq sa janë në kuptimin aftësitë e mia, mundësitë e mia, jam përpjekur, por ai (Daja) është njeri i paluhatshëm, është njeri shumë energjik, prandaj, më vjen shumë mirë që është në mesin tuaj dhe përmes tij ju njoh edhe juve dhe ju konsideroj si ”Dajë” në atë aspekt, sepse në Skandinavi nuk ka shkolla shqipe, kam qenë edhe para 13 vjetësh, po nuk ishte ky entuziazëm – ky ndriçim për mësimin e gjuhës shqipe, për ruajtjen e vlerave, n’rend të parë asaj gjuhësore. Përmes kësaj ruhen për atë më bëhet zemra mal, t’ua them të drejtën, sepse ata që në fillim e kanë dashuri të parë, e kanë gjuhën e librin, nuk kanë si të gëzohen më tepër për këtë. Prandaj, meritoni FALENDERIMIN- nuk kam të drejtë që edhe në emër të Kosovës, por po e shfrytëzojë, pra në emrin tim personal dhe mendoj se do më bashkangjiteshin të gjithë:

Të ju përgëzoj,

            Të ju uroj, që mos të lodheni asnjëherë,

            T’i çoni përpara të gjitha qëllimet tuaja, që janë, njëkohësisht

            Qëllimet tona të përbashkëta!

 

ILO OXA, ARTISTI QË NJËSON PIKTURËN ME DRITËN

by

Nga Dalip GRECA/

 Ilo OXA, piktori shqiptar, që erdhi nga Italia, në SHBA, është një artist që sfidon me penel mjeshtëror. Ai erdhi këtu me synimin për ta çuar përpara mjeshtërinë e pikturimit. Oxa vjen në SHBA me një përvojë të pasur, vjen me ekspozita të suksesshme të hapura në Shqipëri, Greqi dhe Itali. Po ashtu ai kishte dhe shkollën e pikturës në Bolzano. Edhe pse ka pak kohë në SHBA, e prezantoi vetën në një ekspozitë, që u prit mjaft mirë në Aleksandria. Oxa ndjehet krenar që studio në shkollën tradicionale shqiptare, ku studimi i klasikëve të piktures, i mësuan se  përtej mjeshtërisë akademike, artisti duhet të gjejë dritën e kohës së vet.  Dhe shumë shpejt piktura e tij u njësua me dritën. Të konstrukosh në dritë është një moment lumturie,-thotë  për Diellin Ilo OXA. Piktura e Oksës i ka të gjitha elementet fondamentalë të pikturës hiperrealiste.  Konstruktimi në dritë dhe pikturimi i ajrit pa prezencën narrative të figurës njerëzore janë karakteristikë e pikturës së tij. Kritikët Suzana Varvarica nga Shqipëria, Severino Perelda dhe Arnold Tribus nga Italia, në shkrimet e tyre dedikuar pikturës së tij kanë provuar se mjeshtëria e pikturës së Oksës është pa dyshim e një niveli shumë të lartë. Por ai kërkon përsosje mjeshtërore, prandaj ka menduar të vendoset në New York, ku takimi me mjeshtrat e hiperrealizmit këtu, piktura e tij synon që të hyjë në një fazë të re. Për t’u njohur më me detaje me rrugëtimin artistik të piktorit, në mjediset e redaksisë, zhvilluam bisedën e mëposhtme:

-Prej sa kohësh ndodheni në Nju Jork?

Ilo OXA– Kjo është pyetja më e lumtur që do të ëndërronte t’i përgjigjej një ditë çdo artist që jeton në Europë. Ndoshta nga  emocionet e ditëve për realizimin e pikturave të para, takimet dhe njohja me atashe të artit e kulturës shqiptare dhe asaj amerikane si dhe mundësia për të parë dhe studjuar në origjinal pikturat e mjeshtrave të hiperrealizmit.Por kur mendoj se kanë kaluar vetëm katër muaj më duket e pa besueshme.
– Kjo është e para herë që vizitoni Amerikën?
Ilo OXA– Edhe pse ka kaluar plot një vit, 31 Janari i vitit të shkuar do të mbetet një nga ditët më të bukura të jetës sime. Edhe në ato dy javë  New York-u ishte i mbuluar me dëborë dhe bënte shumë ftohtë, ja si tani, shkurt 2014.Munda të shikoja shumë galeri arti dhe realizova me qindra foto me rrugët e mbushura me kujtime.

  I keni vizituar galeritë e Nju Jork-ut? Nëse do të bënit ndonjë krahasim me ato të Italisë, Evropës, ku është ndryshimi?

Ilo OXA– Kujtoj: New York 1 Shkurt 2013. Vizita ime e parë në një galeri arti këtu, do të regjistrohej në kujtesën time si një mrekulli. Frank Bernarducci,drejtori i galerisë më të madhe të hiperreaizmit në botë, më ftoi me kënaqësi në një takim pune për t’i treguar pikturat e mia. Kjo nuk ndodh në Itali dhe në Europë. Këtu galeristë dhe artistë janë bashkëpunëtorë në krijimin e historisë së re të artit. Në ditët në vazhdim kam parë dhe marrë pjesë në inagurime ekspozitash shumë të rëndësishme ku kam konstatuar një entuziazëm,që në Europë tashmë nuk ekziston.

Ju keni jetuar në Itali duke bërë jetën e një artisti emigrant. E patët të vështirë që të gjenit veten si artist?

Ilo OXA– Italia si vendi i Rilindjes Europjane ishte një ënderr që flinte te unë që kur isha në vitin e parë në lice. Studimi i mjeshtrave të Rilindjes Italiane si dhe njohja më vonë me hiperrealistin Luciano Ventrone më krijuan mundësinë që piktura ime të pëlqehej nga koleksionistët italianë. Sigurisht që vështirësitë krijuan te unë një sistem pune më të organizuar dhe orët e shumta në studio dhanë rezultatet e veta.
Çfarë do të veçonit nga jeta artistike e përvojës 22 vjeçare në Itali?

Ilo OXA– Kudo që të jem, s’do ta harroj kurrë zërin e ngrohtë të një zonje që sa herë që e takoja më thoshte: Ilo, piktura jote është e admiruar prej të gjithëve. Ishte një prej koleksionisteve të mi, që kur vinin në ekspozita nuk pyesnin për çmimin, por me shumë respekt më thonin që kjo pikturë është e imja. Sikur të gjitha pikturat e mia të kenë një fat të atillë, unë do të jem shumë i lumtur.

Ndërkohë ishit dhe piktor- pedagog, çfarë do të veçonit nga ajo përvojë?

Ilo OXA– Mos prisni që artdashësit dhe koleksionistët të konsiderojnë krijimet tuaja më seriozisht se vet serioziteti juaj. Ky ishte urimi im për nxënësit e mi. Harmonia e plotë e mendimit me punën shumë shpejt instaluan mes nesh një klimë bashkëbisedimi . Realizimi dinjitoz i punëve të studentëve krijoji atmosferën e një eventi të mirëpritur të çdo fundviti. Natyrisht, punët dhe kërkesa në rritje e cilësisë krijuese e nxënësve krijuan te unë kënaqësi dhe një kujtim të pa harrueshëm.

Keni pas mundësi t’i ekspozoni pikturat tuaja këtu, e kam fjalën në SHBA?

Ilo OXA- Po. Ekspozita ime e parë në Alexandria ishte një sukses i vërtetë. Të ftuarit e shumtë komentuan me entuziazëm nivelin e lartë të shtatë pikturave të ekspozuara në Mount Vernon-Lee Chamber of Commerce . Shumë prej të ftuarve shkruajtën edhe letra mbështetëse  për qëndrimin tim këtu në USA si e vetmja mundësi për të perfeksionuar dhe çuar përpara pikturën e bukur të hiperrealizmit. Ishte një moment shumë i rëndësishëm për jetën time.Të ftuarit e shumtë  si dhe prania e familjes Angjeli krijuan atë energji aq të bukur që e bëri atë mbrëmje të pa harruar. Përshtypjet dhe bisedat me ta më krjuan besimin se piktura ime shpejt do të jetë pjesë e jetës së tyre. Alexandria është një qytet shumë i bukur dhe mikëpritës. Ishin ditë shumë intensive . Vizitova disa galeri por ajo që vlen për tu përmendur është Princiole Galeri, ku në dhjetor në ekspozitën e dimrit, do të ekspozoj edhe unë!

– Si shkoi Ilo Oxa tek peneli. E kujtoni”krijesën” e parë tuajën? Po ekspozitën e parë?

Ilo OXA– Ekspozita ime e parë është një nga kujtimet më të bukura të jetës sime. Isha vetëm katërmbëdhjet vjeç dhe për sa mund të kujtoj  ishin vetëm dhjetë vizatime të ekspozuara në hollin e shkollës. Aty më propozuan që të konkuroja në liceun artistik. Pas pushimeve verore përgjigjia e fitores së konkursit për vazhdimin e studimeve ishte më shumë se një mrekulli.

Cili është rrugëtimi juaj artistik? Formimi?

Ilo OXA– Kujtoj realizimin e një perëndimi në kodrat e Tiranës. Ishte një akuarel shumë i bukur që u pëlqye shumë. Ishte një nga buzëmbrëmjet e shtatorit të parë në Liceun Artistik Jordan Misja që paralajmëroi fatin se e gjithë jeta ime do të ishte një udhëtim në kërkim të bukurisë.Pas mbarimit me sukses të Liceut fillovastudimet në Akademinë e Arteve. Katër vite të një pune intensive krijuan te unë mundësinë për të lexuar, kuptuar dhe vënien në jetë të eksperiencës më të mirë të pikturës botërore.Studimi i mjeshtrave si Vermer, Claudio Bravo dhe tani i Bertand Meinel kanë qenë për pikturën time një mrekulli.
– Ç’vënd zë tradita në pikturën tuaj?

Ilo OXA- E quaj veten me shumë fat që studjova tetë vite në Tiranë dhe nga ajo kohë jeta ime do të ishte një udhëtim në kërkim të bukurisë dhe mjeshtërisë artistike.Studimi i klasikëve të pikturës më mësuan se  përtej mjeshtërisë akademike artisti duhet të gjejë dritën e kohës së vet. Shumë shpejt piktura ime u njësua me dritën. Të konstrukosh në dritë është një moment lumturie.

 Ju kanë epitetuar si “një ndër piktorët më në zë të”Realizmit të Ri”. Si ndjeheni nën këtë përcaktim?

Ilo OXA- Piktura realiste, historikisht është vetë piktura. Artistët më të mirë të çdo shekulli kanë krijuar një traktat bukurie. Në kohën tonë piktura e realizmit të ri apo e quajtur ndryshe si hiperrealiste është vetëm një hap përpara e asaj që kam mësuar në vitet e shkollës. Ndjehem i lumtur të kem gjetur kohën time.

– A mund ta informoni lexuesin për vlerësimin e kritikës në Shqipëri apo dhe në Itali për pikturat tuaja?

Ilo OXA– Mendoj se piktura ime ka te gjitha elementet fondamentale të pikturës hiperrealiste. Konstruktimi në dritë dhe pikturimi i ajrit pa prezencën narrative të figurës njerëzore janë karakteristikë e pikturës sime. Kritikët Suzana Varvarica për Shqipërinë, Severino Perelda dhe Arnold Tribus për Italinë në shkrimet e tyre dedikuar pikturës sime provojnë se mjeshtëria e pikturës sime është pa dyshim e një niveli shumë të lartë. Aktualisht në sajë të konfrontit direkt me  mjeshtrat e hiperrealizmit këtu në New York piktura ime ka hyrë në një moment akoma më të bukur.

 Në cilat galeri keni ekspozuar?

Ilo OXA- Pas eksperiencës se ekspozitave në Shqipëri deri në vitet nëntëdhjetë ekspozita ime e parë jashtë ka qenë ajo e vitit 1992 në Athinë ku shkruajtën edhe gazetat Greke. Po atë vit kam ekspozuar në Jezi të Italisë, në galerinë “AREARTE” Senigalia dhe më vonë në prestigjozen ” L’Incontro ” Ancona dhe një vit më vonë në Arte Fiera Ancona në një kolektive. Pas 2010 me rritjen e nivelit tim artistik kam hapë ekspozita personale në Bolzano. Në tetor 2011 e para ekspozitë personale në Tiranë me titull ” Oltre la vita non sa aspettare ” që ishte një tjetër sukses.

….E PASKE BËRË LIBRIN

by

-Bisedë me Sadulla Zendeli-Daja në prag të botimit të fjalorit shqip-suedisht/

 Nga    Sokol Demaku /

          Çdo shqiptar që ta pyesesh diçka, ai ka një poezi të veten. Edhe unë kam një poezi timen, ishte një poezi e dhimbjes dhe titulli i librit është ”Ditari i dhimbjeve” edhe ai libër është kur unë kam shkruar kur kam qenë i vogël diku 10 vjeç, pra ishte viti 1945.

Fjalori ka vlerë shumë të madhe. Numrohet që të jetë ndër fjalorët më voluminoz – ka rreth 35 mijë fjalë, është në 1.600 faqe, por presim se ketë punë do e vazhdojnë edhe gjeneratat tona të ardhshme. Fjalori i ri u ngjanë Fjalorëve të Mëdhenj te Akademisë se Shkencave në Suedi.

          Jemi këtu në Muzeun Kombëtar Historik në Tiranë në Republikën e Shqipërisë, ku mysafir kemi Sadulla Zendelin  -Dajën për një intërvistë rreth punës së tij këto ditë këtu në Tiranë lidhur me shtypjen  e Fjalorit Shqip-Suedisht në Shtëpinë Botuese ”Toena” në Tiranë dhe deri ku ka arritë Daja me këtë projekt madhor të tij.

Dajë, sa kohë ka që jeni në Tiranë?

Profesor mr.fil. sci. Sadullah Zendeli – Daja (Daja): Ka afërsisht dy javë!

Si jeni akomoduar këtu në Tiranë?

Ishte fjala që Fjalori im të shypet dhe të kemi në dorë me promovimin e librit tash më datën 13-të. Ishin disa punë që unë kisha, sidomos me z. Rami Memushaj, që ishte redaktori i fundit këtu në Tiranë dhe më atë u takuam. Pastaj ndërmjet kohës kam edhe një libër me poezi, e cila edhe ajo redaktoheshe nga profesori shumë i nderuar z. Kujtim Dashi, dhe unë erdha këtu të shoh se çfarë kanë bërë. Pak jemi vonuar, mirëpo, nuk është fatkeqësi ajo, sespe është bërë punë e madhe. Fjalori, sa unë kam menduar, ai duhej të është nja 1.200 faqe,  mirëpo, kur u redaktua nga e respektuara Lavdie Cenëmurati, dual se Fjalori do t’i ketë 1.600 faqe dhe Shtypëshkronja ”Toena” vendosi që Fjalori të shypet jashtë Shqipërisë, do  të thotë të shypet në Greqi ose diku tjetër. Dhe, kështu me shpresë se do e kemi fjalorin, se do e shohi dritën tani në Panairin e Librit, por nuk u bë, sepse nuk do arrijnë me lidhjen e Fjalorit, atëherë do të prezantoj vetëm librin me poezi, i cili libër është shumë  i mirë, ka disa vjersha satirike, sipas meje janë vetëm një këshillë, nuk janë kritike, vetëm se një këshillë se si të ecën populli, njeriu apo mërgimtari kudoqoftë shqiptari në jetën e vet, se ashtu né jemi popull dinamik, popull shumë i fortë, jemi popull shumë i mirë edhe ké femrat tona edhe ké mëshkujt tonë që historia i ka vërtetuar vet, kur femra shqiptare ka dalë me pushkë në dorë për ta mbrojtuar atdheun e dashur, si në Drenicë e kudoqoftë…

Daja, ky është Fajlori i katërt dhe nuk është suedisht-shqip, por është SHQIP-SUEDISHT. Të tre fjalorët e parë janë suedisht – shqip, e ky fjalori i katërt është në katër gjuhë. Është interesant pak për dëgjuesin të na thuani për këtë Fjalorin e katërt, është Fjalor me njëmijë fjalë, me njëmijë fotografi në katër gjuhë, cilat janë ato gjuhë?

Ky Fjalor është një Projekt i bërë nga një grup ekspertësh nga Milano e Italisë dhe këtë Projekt, është përkthye në Suedi dhe Licencën e atij fjalori e ka blerë Shytpëshkronja ”Toena” në Tiranë, e cila Shtypëshkronjë  përafërsisht të gjitha librat e m’i i ka botuar dhe Drejtoresha znj. Toçi , e cila ka bërë shumë për mua,  e cila më ka stimulua që unë të shkruaj.  Dhe këta ma dhanë mua që ta përkthej fjalorin në Suedisht, kështu që Fjalori është në Anglisht-Italisht-Shqip dhe Suedisht. Secila gjuhë e ka Fjalorin e vet, sidomos për fëmijë, se kanë fjalorin aty, por edhe për të rritur që mund të mësojnë edhe gjuhën Angleze, me lehtësira të mëdha – përmes fotografive.

Ju keni bërë punë të madhe për shqiptarët në Skandinavi. Po Fjalori i ri në Shqip-Suedisht, çfarë vlere ka?

Fjalori ka vlerë shumë të madhe. Numrohet që të jetë ndër fjalorët më voluminoz – ka rreth 35 mijë fjalë, është në 1.600 faqe, por presim se ketë punë do e vazhdojnë edhe gjeneratat tona të ardhshme. Fjalori i ri u ngjanë Fjalorëve të Mëdhenj te Akademisë se Shkencave në Suedi. Pra, kuptohet, është Fjalor i Madh, është Fjalor shumë  mirë i punuar. Në të kanë punuar katër redaktorë, ndër të cilët profesori i nderuar Xhevat Lloshi, pastaj kemi prof.dr. Shefkije Islamaj, që është nga Instituti Albanologjik në Prishtinë dhe profesoreshë univërsiteti, e cila ka qenë një stimulans shumë e madhe ndaj meje. Secilën shkronjë qe ajo ka parë ka thënë: ”Dajë, shumë mirë, Dajë shumë mirë…!” E pas këtyre fjalëve më ka ardhë ajo forca e  dhënë nga një shkencëtare që e kemi në Kosovë. Pastaj u gjend se ishin bërë shumë lëshime, ndër të cilat të shumtat ishin lëshime të mia, por edhe lëshime të vogla dhe këto bërën që Shtypëshkronja ”Toena” të angazhoj edhe redaktor të tjerë. Kështu që redakturën e bëri profesori shumë i  respektuar i dëgjueshmi prof Rami Memushaj, i cili ishte shkencëtar shumë i madh, kështu që Fjalori im do të ketë tre emra të tre njerëzve të mëdhenj që e kanë redaktuar, e këta janë: 1.Xhevat Lloshi, 2. Prof.dr. Shefkije Islamaj dhe 3. Rami Memushaj, pra ka tre emna me peshë të leksikografisë shqiptare. Këta të tre shkencëtarë kanë bërë një punë të jashtëzakonshme. Të them të vërtetën se edhe unë kam punuar gjashtë (6) vite, duke shfrytëzuar përvojën time të madhe me  Fjalorin e Parë, të Dytin, të Tretin…dhe m’u duk se unë mund të punojë, se jam i gatshëm  për Fjalorin e Ri, Fjalorin e Madh dhe ia dola që ta bëjë të njejtin, i cili do jetë një Fjalor i Madh shumë…Nuk do e krahasoi me ”Mus’hafin, Kur’anin” apo me ”Biblen” si dy Libra të shenjtë, por po them se vërtetë duhet të jetë si një nga Librat e Shenjtë veçanërisht për shqiptarët në mergim apo kudo qofshin shqiptarët.

Dajë, ju thatë se Leksikologjia ështëe  lëmia e juaj, lëmi të cilën e keni kultivuar me vite. Mirëpo, si duket, kohëve të fundit Daja ka kalua në një lëmi jtetër letrare, ka fillua ta kulitvojë edhe poezinë. Sa di unë, ky është libri i dytë me poezi. Cili ishte libri i parë dhe ku e keni botuar, kush e redaktoi librin e parë?

Librin e parë e redaktoi i ndjeri Skënder Hasko, i cili ka qenë një çudi! Unë atë libër e shkruajta herën e parë, unë nuk jam poet dhe më thënë se jam poet atëherë nuk do ishte mirë. Interesant, poezia qenka ke çdo shqiptar?! Çdo shqiptar që ta pyesesh diçka, ai ka një poezi të veten. Edhe unë kam një poezi timen, ishte një poezi e dhimbjes dhe titulli i librit është ”Ditari i dhimbjeve” edhe ai libër është kur unë kam shkruar kur kam qenë i vogël diku 10 vjeç, pra ishte viti 1945. T’hjekat (vuatjet) e mia që i patëm né prej armikut që na okupoj, pra prej sllavëve, atëherë u mblidhen tek unë si pëngesë, sepse u shkruajten ato vjersha u hudhen, u lanë në një vend edhe para mërgimit dhe kur dola në mërgim. Ka qenë situata e Xhemë Gostivarit kur unë kam qenë vetëm 10 vjeçar, kur nga Shkupi e kanë sjellur kokën e Xhemë Gostivarit dhe ia kanë tregua njerëzimit (publikut) spektatorëve që: ”…né e kemi vrá një antijugosllav, apo s’di çka…!”  dhe ka qenë një gjë shumë e çuditshme! Të gjithë brohoritnin ata, më në fund nuk kishte asnjë brohoritje, dhe filluan të brohorasin shqiptarët e kjo brohoritje e shqiptarëve ishte shumë e çuditshme – kështu brohoritnin shqiptarët: ” Urra, urra, këtu e kemi, urra-urra ky është i joni…!” dhe do pëngesa më vonë… e unë duke u rritur e duke parë, vendosa ta shkruaj këtë libër.  E kam marrë dhe ua kam treguar disa poetëve, por me marre/turp se thoja se s’kisha bërë asgjë…kisha deshirë t’i shkruaja diku ato fjalë…ua tregova dhe thuaja se ata nuk më dhanë rrugë mua, më thanë shkruaj si do te jetë ose jepja dikujt! Edhe unë atëherë do të vija në Shqipëri, e mora materialin, e rregullova bukur, e pata shkruar bukur dhe erdha të shtypëshkronja ”Toena” dhe jam ulur me të nderuaren Irena Toçi e i them: ” Irena, unë vetëm me ju do të bisedoj, jo me Fatmirin    Pse Daja, a ka ndonjë fshehtësi, po na jemi një ( kupto me Fatmirin)!? – më pyeti e unë i thashë: ” Jo, jo nuk ka asnjë fshehtësi, po më mirë ju do ma mbani sekret këtë material, të cilin dua dikush ta shohi, ta shoh ndonjë poet!”? – e ajo më thotë: ”Ké shkruajt poezi? – më pyeti. ”Po e nderuar!” iu përgjigja! E ajo ma bëri: ”Dajo, pa e parë atë materialin tënd, ti je poet edhe kur fol, o Dajë!” – kështu ma bëri z. Irena Toçi, e unë i thashë: ”Mos të lutëm se shumë lavdata është shumë keq!” Irena me mua shkojmë të Fatmiri e po i thotë: ”- Ore Fatmir, ky ka shkruar një poezi, por ka droje se…? e duhet né ta shohim!?- i tha Irena. Z. Fatmiri ma bëri: ”Kështu ka nisë poezia të çdonjëri nga né, kështu edhe njerëzit e mëdhenj që janë, kështu edhe ata kanë filluar, edhe né do të thirrim  profesorin e nderuar (tani të ndjerin) Skënder Hasko e ai do ta shoh atë material!? Ma bëri Fatmiri, dhe Skënder Hasko erdhi menjëherë. Kur e shiqova, Skënder Hasko ishte ”burrë i vogël”. Unë kur e pashë atë se ishte ”burrë i vogël” – se kam pasë disa komplekse në jetën time, e i bleja kundrat me taka pak më të gjata, si të ”rritëm”pak – dhe thashë: ”Shyqyr Zotit qe pashë një burrë që është më e i vogël se unë – jo me diturinë e tij, po me veshjen e tij, unë isha më i rregulluar- me krevatë e kështu…! E ai Skënder Hasko) do ta marri materialin e do ta lexojë, por kisha deshirë që vetëm unë e ai të gjëndeshim në sallë, në dhomë, e askush tjetër. Mirëpo, aty erdh i gjithë personeli i ”Toenës”… dhe ai (Skënderi) kishte aty afër një shportë, e unë mora një letër A/4 e theva në dysh dhe e hudha dhe i thashë: ”- Profesor, hudhe materialin tim në shport pa problem hudhe!?” Ai qeshi e s’më tha sgjë! Ai e mori materialin (pasi e lexoj) e theu në katërsh, e futi në xhep. Ai ishte materiali im, por pasi futi në xhep më tha: ”Më duhet nja një muaj, se kam shumë punë të tjera, se  ky qenka një material shumë interesant, material i qëlluar,një material shumë interesant!” Veç më tha ashtu, e ata të gjithë fillua me duartrokitje dhe ma uruan duke me thënë se ”…e paske bërë librin!” dhe… duel ajo poezi. Kur e bëra këtë Fjalorin e ri, të madh, kisha disa idé dhe ato idé më çlodhnin sa herë kisha ato idé, u tërhiqesha nga Fjalori dhe pushoja, ato idé më pushonin, u ulesha në një ”kolltuk” aty dhe bëja disa vjersha, kur zgjohesha i shiqoja i kontroloja dhe thoja:” Të mira janë!” Dhe fillova të shkruaj edhe do vjersha dashurie, disi nuk dija të hyja n’ato rrugë por shoh që kishin shkruar shumë nga të tjerët dhe vjersha shumë të mira. Ngadalë! – thashë, çfarë do të bëja të tjera, do i kompletoj të gjitha letrat që i kisha marrë nga bashkëatdhetarët– edhe ato për Fjalorin  me 28.500 fjalë, që u botua dhe që u promovua në Ambasadën e Shqipërisë në Stockohlm të Suedisë, me të nderuarin Ambasadorin z. Shaban Muratin, edhe ashtu ndodhi, të gjitha ato letra i grumbullova, disa letra që nuk i kisha, i thirra me telefon të mi dërgojnë dhe i grumbullova ato letra, i kompletova dhe  kjo do ishte ajo që, të gjitha këto letra që i kompletova, jam mundua që t’i shpreh ndërmend ato, i kam shprehur, jo kundër ndokujt, por i kam shprehur për atë se kam menduar se ndokush do i lexojë!?

Dajë, krejt në fund, një pyetje: Kur pritet të dal inga shtypi ky libri me poezi?

Po, ky libri me poezi, tani sa ka dalë!

 

 

 

 

 

Agim Gërguri dhe jeta e tij me “Fisnikët”

by

Ne Foto: Fisniket 1982/*

Nga Klajdi Musabelliu/ Fisnikët,  janë një ndër të vetmet grupe të suksesshme, qe përveç se i kanë rezistuar kohës, vazhdojnë të pëlqehen nga çdo brez. Këngët e tyre janë hite, thua sikur të kenë dale vetëm para 10 ditësh në treg, e prezantuar në publik.  Do të mësoni sekretin e suksesit të grupit, e do të njihni liderin e tijë edhe më shumë…

Z..Gërguri, faleminderit që pranuat të tregoni për lexuesit e ATSH-së

Si lindi ideja “Fisnikët”? Cila ka qënë dalja juaj  e parë në publik ?

Grupin e kam formuar në vitin 1980 diku në fillim të Janarit.  Ideja ka qenë qysh në vitin 1978- 79 mirëpo kushtet u poqen  në vitin 1980. Në fillim grupi nuk e kishte emrin Fisnikët siç e ka sot, quhej “ Havaja e vrant” për shkak të këngëve parodike. Kur u krijua kënga e parë serioze u quajtëm “ Fati” dhe më në fund në vitin 1982 u kurorëzua me emrin “ Fisnikët”.

Cili ka qënë suksesi juaj i parë, dhe a mund të flisni pak për fillimet tuaja?

Ndër sukseset e para ka qënë pjesmarrja e këngës sonë “ Teuta” në hitin e javës në radion e atëhershme RTP ( Radio Prishtina) Më vone  pjesmarrja ne Rock-Festivalin e parë shqiptar i quajtur “ BOOM” dhe i mbajtur në Tetor të vitit 1982 ku edhe u shpallëm si grupi më i mirë nder grupet e reja. Pastaj sukseset vazhduan te rënditen vit pas viti e hit pas hiti.

Kush e shkruan muzikën tuaj,  kompozimet, tekstet ?  Ku e merrnni frymëzimin për realizimin e saj ?

Thuajse të gjitha këngët i shkruaj unë  po ashtu edhe kompozimet, pastaj keshillohem me anëtarët e grupit dhe ua tregoj melodinë. Diskutojme, flasim rreth ideve te tyre, harmonisë së mëlodisë. Ka këngë që i ka kompozuar edhe Besim Gashi kitaristi dhe back vocal i grupit.

Përse nuk keni realizuar asnjë bashkepunim me artiste nga Shqipëria (Tirana)?

Kam një këngë që e kam në duet me Lorin. Nuk i përjashtoj bashkëpunimet por jam shumë përzgjedhës në tekst dhe melodi , dhe e kam te veshtirë të pranoj kur kënga është e dikujt tjetër, pasi jam dhe kantautor. Shijet e mija janë të ndryshme, gjë kjo që ështe shumë gjë normale.

Si është e mundur që nuk ju kemi pare si konkurent në asnjë festival përveç një festilvali Rrocku ?

Në festivale nuk marrim pjesë për arsye se ne jemi grup jashte  festivaleve. Me punën tonë shumë vjeçare edhe me hite e kemi treguar veten , Ndaj them  që në festivale të marrrin pjesë grupe dhe këngëtar të rinj që ju nevoitet afirmimi. Kemi qenë në Top Fest para disa viteve me këngën “ Vdeksha un për ty”

Thujase çdo këngë e juaja, jo vetëm që njihet, por kur performohet edhe nga çdo grup në live, pritet si herën e pare. Ku  qëndron magjia e muzikës suaj, sekreti?

Sekreti është i thjeshtë , kompozimi është origjinal, eshte bere me kujdes të madh dhe i eshte përshtatur  teksti. Kjo ka rëndësi të madhe ,  teksti te pershtatet  me melodinë, në njëfar mënyrë te mishërohen. Për fat të mirë unë e kam atë intuitën e lindur dhe mund ta ndjej tekstin  melodinë kur ato e flenë bashkë, apo e thënë më ndryshe përshtaten më së miri. Dhe më kryesorja është , të jetë një melodi e kompozuar origjinale, veçmas për atë tekst e jo e huazuar.

Ju personalisht cilën nga këngët tuaja pëlqeni më shumë ?

Ka shumë prej tyre që i dua shumë, por tash nuk mund ti ndaj ato, sepse kur filloj ti këndoj i dua secilën për vete e njësoj, pra secila e ka domethënien e vet.

Me pjestarët e grupit, takoheni veç për live, apo jeni edhe miq në jetën e përditshme?

Po, takohemi shpesh, rrimë së bashku bisedojmë, shkojmë te njëri tjetri, kemi marredhënie shumë të mira. Pra jemi mjaft miq edhe në ditën e përditshme.

Duke qënë se jeni  edhe familjar, si eshtë Agimi si bashkeshort apo edhe si baba?

Për këtë duhet pyetur gruaja dhe fëmijët e mi. Nuk jam vetëm baba por që prej dy vite jam edhe gjysh. Mundohem që përpos punëve që kam ti kushtoj kohë edhe familjes. Punoj çdo ditë nga ora 7 e mëngjesit kur zgjohem deri në 6 apo deri në 7 të mbrëmjes dhe pastaj në shtëpi. Rrallë dal edhe kur dal, zakonisht  dal me gruan në mbrëmje. Si duket interpretimet më kanë lodhur në njëfare mënyre, ndaj edhe kur pushoj , kam dëshirë  të shetise me qetësi. Me zhurma ka  33 vite qe merrem  (qesh)

Si është një ditë e Agimit ?

Zgjohem çdo ditë në orën 7, te mengjesit dhe  gjithnjë zgjohem me dëshirë.  Dita ime nis  me ushtrime , kafe, pastaj punoj deri në orën 4. Mbas dite  vazhdoj  të punoj edhe 2 orë të tjera në qetësi kur kryej disa punë  ndoshta nje vizatim , pikturë, apo shkruaj diçka. Dhe prej orës 6 apo 7 jam në shtëpi me familje ku ha darkë dhe pi çaj ose kafe duke shikuar TV.

Ju jeni zgjedhur drejtor i Institutit për Mbrojtjen e Monumenteve të Kosovës…

Unë jam drejtor i Institutit , pasi në këtë Institut jam  punonjës nga  viti 2001, kur u shpall konkursi dhe jam  drejtor qe në vitin 2010. Me profesion jam Piktor Konservator-Restaurues, ndaj dhe punoj në sektorin e Trashëgimisë Kulturore. Këtë profesion e ka pasur  edhe babai im i ndjerë  dhe  kam vazhduar traditën familjare. Muzikën e kam hobi qe prej 33 vjetesh, por pikturen kam  profesion.  Filozofia ime është , “të kem sa për të fjetur e për të ngrënë, se nuk do të jetoj gjithmonë”.

Cili është mendimi juaj në lidhje me rrymat më të fundit që janë futur në tregun tonë, si në Kosovë ashtu edhe në Shqipëri?

Më vjen keq por ato çka po dëgjoj këto kohë, nuk kanë lidhje me muzikën e vërtetë. Sot ajo që  dëgjohet është muzikë e imponuar nga DJ . Kompozitorët nuk po kompozojnë më.  Tani dixhejt po e sjellin muzikën në botë,  muzikë që sipas mendimit tim është pa harmoni, një kaos i vërtetë i ndikuar nga droga dhe alkooli. Kjo çka ndodh sot me muzikën,  nuk ka të bëj me identitetin tonë aspak, andaj edhe nuk është jetegjatë, por harrohet për më pak se një muaj, dhe as që përmëndet nga askush.

Ndonjë projekt i afërt ?

Kam ne plan të realizoj një album LIVE,  me këngët më të bukura që kane mbetur hite deri më sot.(*Intervistë e ATSH-së, me liderin e grupit “Fisnikët” Agim Gërguri.)