Nail  Draga/

Periudha tridhjetëvjeçare në lidhje me skenën politike në Mal të Zi(1990-2020), përkatësisht parlamentarizmin  është e mjaftueshme për analiza e përfundime  për zgjedhjet parlamentare, pjesëmarrjen e partive politike, pozitën, opozitën e sidomos partitë politike të pjesëtarëve të popujve pakicë. Janë pikërisht këta parti të cilat kanë luajtur rol të rëndësishëm në demokratizimin e skenës politike në këtë mjedis multinacional e multikulturor. Në veçanti do të trajtohen modelet e sistemëve zgjedhore të cilat janë miratuar sipas shijës së shumicës parlamentare, duke mos përfillur vërejtjet dhe propozimet nga partitë politike të popujve pakicë. Dhe nga  një qendrim i tillë dëshmon se kemi të bëjmë me një mjedis të pakonsoliduar, çështje e cila mbetet gjithnjë e hapur për të gjetur zgjidhje të pranueshme për të gjithë. Në këtë aspekt do të trajtohet pjesëmarrja e shqiptarëve në jetën parlamentare në Mal të Zi sipas pesë modeleve zgjedhore,  përkatësisht sfidat e tyre në skenën politike në favor të barazisë qytetare e nacionale në këtë mjedis multinacional, sipas standardëve ndërkombëtare. Po ashtu jepen edhe propozime për modelin zgjedhor që do të ishte ma i përshtatshëm dhe i pranueshëm për shqiptarët, përkatësisht përfaqësimin e tyre autentik në Mal të Zi.

Nga monizmi në pluralizëm

Për ta pasë të qartë këtë periudhë tridhjetëvjeçare e kemi ndarë në tre faza të cilat kanë veçoritë e veta, në sajë të ngjarjeve politike të cilat kanë qenë me ndikim në Mal të Zi. Kemi të bëjmë me kohën e shkatërrimit të shtetit të ish-Jugosllavisë, formimin e bashkësisë së re shtetërore RFJ e përbërë nga Serbia e Mali i Zi dhe së fundit me pavarësinë e Malit të Zi, në sajë të refrendumit të mbajtur me 21 maj 2006. Nga ajo kohë e deri më tash proceset politike në Mal të Zi dëshmojnë se kemi të bëjmë me një mjedis të pa konsoliduar, sepse qytetarët të cilit ishin kundër pavarësisë  se Malit të Zi, vazhdojnë me qasjen e tyre, që është dëshmuar në mënyrë praktike disa herë deri më tash, dhe së fundit në zgjedhjet parlamentare(30.8.2020). 

1.Faza e parë(1990-1997)

Kjo fazë ka të bëjë me kohën posmoniste e cila në sajë të papërvojës në shumë aspekte  i ngjasonte kohës së monizmit. Dhe nuk kishte si të ishte ndryshe sepse në pushtet e qeverisje ishin ata që ishin më parë, ndonëse deklaroheshin të moderuar të paktën në retorikën e përdorur, duke mos reflektuar se kemi të bëjmë ne demokracinë pluraliste. 

Në këtë kohë kishim në praktikë  dukuritë paradoksale, sepse të gjithë ata të cilët deklaroheshin së janë për pavarësinë e Malit të Zi cilësoheshin si armiq(!) ku bënin pjesë pjesëtarët e popujve pakicë(pakicat kombëtare) kryesisht shqiptarët e boshnjakët, e nga ata malazias ishin anëtarët e Partisë Liberale të Malit të Zi(LSCG). Një qendrim i tillë nga ana e pushtetit ishte dëshmi se ata ishin në mbeshtetje të politikës serbomadhe, ku bënte  pjesë partia e DPS-it si dhe të gjitha partitë tjera serbe e proserbe në Mal të Zi.

Në këtë kohë me shpalljën e pavarësisë së Sllovenisë e Kroacisë me 25.6.1991 përfundoj së ekzistuari shteti i ish-Jugosllavisë.Deri në prill të vitit 1992 edhe dy republikat tjera Bosna e Hercegovina dhe Maqedonia kanë miratuar deklaratën për pavarësi, duke lënë në federatë vetëm Serbinë dhe Malin e Zi. Në lidhje me këtë çështje në Mal të Zi është mbajtur referendumi me 1 mars 1992, për të përfillur disponimin e  qytetarëve se a janë  së bashku me Serbinë për të formuar shtetin me emrin Republika Federative e Jugosëlavisë. Dhe pas një referendumi të tillë i cili ishte për një shtet të përbashkët me Serbinë, me  me 27 prill  1992  formuan  Republikën Federative të Jugosllavisë(RFJ). Në këtë krijesë shtetërore ishte edhe  Vojvodina dhe Kosova, me status pothuaj kolonial, në sajë të eliminimit të autonomisë në vitin 1989.

Në aspektin politik partia kryesore(DPS) deri në vitin 1997 ishte unike në të njëjtin kurs politik sikurse partia e S.Millosheviqit në Serbi. Por, në këtë vit ndodhi distancimi nga politika e tillë nga ana e M.Gjukanoviqit, që ndikoj në ndarjën e kësaj partie(DPS) në dy pjesë ate promalazeze e disatncuar nga politika serbe në Beograd dhe partia tjetër(SNP) që ishte mbeshtetëse e politikës serbe në Beograd. Një ndarje e tillë  ishte në favor të rrjedhave dhe të skenës politike në Mal të Zi, duke eliminuar monopolin e një partie politike, sikurse në monizëm. Kjo periudhë kohore veçohej me krizë ekonomike dhe inflacionin të panjohur deri më tash në prëmasa botërore. Nga një situatë e tillë dhe rrezhanave shoqërore dhe mbeshtetjës ushtarake të politikës serbe nga ana e pushtetit të Malit të Zi, një numër i konsideruar i shqiptarëve emigruan  në botën e jashtme. Ishte ky vazhdimi i një pastrimi i heshtur etnik, që ndikoj në rënin e numrit të popullsisë shqipre si dhe shpopullimin e vendbanimeve të tyre. 

Në sajë dekompozimit politik të partisë–shtet(DPS), në vitin vijues u mbajtën zgjedhjet e parakohshme parlamentare dhe u formu qeveria e re me pjesëmarrjën e përfaqësuesve të popujve pakicë(shqiptarët e boshnjakët). 

2. Faza e dytë(1998-2005)

Kemi të bëjmë me një periudhë dinamike, sepse gjatë kësaj kohe në Mal të Zi  kemi qeverinë pluraliste sepse për të parën herë marrin pjesë partitë politike të popujve pakicë duke ndikuar në avancimin e pozitës dhe statusit të tyre. Enkas në lidhje me këtë çështje u formu Ministria e popujve pakicë dhe të drejtave të njeriut e cila fillimisht dhe kryesisht është udhëhequr nga shqiptarët. Në këtë kohë kemi edhe ngjarjët rreth Kosovës dhe shpërthimi i luftës aty nga piushteti neofashit serb i S.Millosheviqit. Duke filluar nga shtatori 1998 e deri në qershor 1999, kur përfundoi lufta në Kosovë me ndërhyrjen e NATO-s, në Mal të Zi janë strehuar rreth 80.000 refugjatë nga Kosova, të cilët kanë qendruar këtu nga Rozhaja në veri e Ulqini në jug, të cilët një pjesë e madhe e tyre më pas janë vendosur në vende të ndryshme të botës.

Po ashtu duhet cekur se në këtë  kohë ndryshoi  edhe statusi shtetëror nga RFJ  në Bashkësia Shtetërore Serbia e Mali i Zi(4.2.2003). Emërtimi i bashkësisë shtetërore nga dy ish republikat ishte sinjal i mjaftueshëm për të kuptuar së në Mal të Zi ndjenja e pavarësisë ishte në rritje, ndërsa mbajtja e referendumit për pavarësi ishte bërë temë dominuese të qytetarët në Mal të Zi.

3. Faza e tretë(2006-2020)

Në sajë të Deklaratës kushtetuese të Bashkësisë Shtetërore Serbia e Mali i Zi  të miratuar me 4.2.2003, ku  së cili shtet mund të kërkojë pavarësinë  përmes referendumit, dëshmon se në këtë shtet së shpejti do të kemi ndryshime konstitucionale.. Pikërisht  duke marrë parasysh këtë mundësi  dhe disponimin e qytetarëve u bënë  përgatitjet për mbajtjën e referendumit për Pavarësinë e Malit të Zi që  është mbajtur me 21.5.2006. Në sajë të rezultatëve të referendumit ku për pavarësi janë deklaruar 55.5% e qytetarëve, ndërsa kundër ishin 44.5% e tyre. Kemi të bëjmë me ndarje të qytetarëve në dy blloqe politike, pro malazias e pro serb dukuri kjo që është e pranishme .edhe në vitët në vijim. 

Në referendumin për pavarësinë e Malit të Zi rolin vendimtar e kanë pasur popujt pakicë, shqiptarët e boshnjakët, sepse pa mbeshtetjën e tyre nuk do të realizohej pavarësia nga Serbia. Mali i Zi e shpalli pavarësinë me 3.6.2006, ndërsa  edhe Serbia e shpalli me 5.6.2006, ku mori fund Bashkësia Shtetërore Serbia e Mali i Zi.

Në vitin 2007, Kuvendi i Malit të Zi miratoi Kushtetutën e cila është e para në shtetin e pavarur, ndërsa në aspektin e mbrojtjës   pranohet në NATO(5.6.2017). 

Në këtë periudhë kohore pas pavarësisë ndarjës politike në Mal të Zi kanë mbetur konstante, që është dëshmuar përmes zgjedhjeve lokale e atyre parlamentare, duke dëshmuar se kemi të bëjmë me një mjedis të pakonsoliduar politikisht. Zgjedhjet parlamentare të mbajtura me 30.8.2020, pas tre dekadave të udhëheqjës së pushtetit nga ana e DPS-it në koalicion më parti tjera, kësaj here opozita ia arriti qellimit duke arritur  fitore në zgjedhje. Kemi të bëjmë me një koalicion heterogjen i përbërë nga shumë parti politike ide dhe programe të ndryshme, të cilat i ka bashkuar energjia për të larguar nga skena politike pushtetin e DPS-it që ishte vazhdimësi e monizmit edhe në pluralizëm si  në asnjë vend tjetër ne ish kampit socialist në Evropën Juglindore. Se si do të funksionojë pushteti i ri përkatësiht qeverisja e re  a do të ofrojë risi  apo do të jetë identike si pushteti i mëparshëm mbetët të shihet  në të ardhmën.

(Pjesë nga kumtesa e paraqitur në Konferencën shkencore “Pluralizmi  dhe shqiptarët ndër vite” në organizim të Fakultetit Filozofik të UP, mbajtur në Prizren më 10.6.2021)

Av. Hasan Metuku/

Javës që shkoi, Sekretari i Shtetit, në konsultim me Departamentin e Sigurisë Kombëtare, ka autorizuar oficerët konsullorë deri në fund të vitit 2022 që mund të heqin dorë nga kërkesa për intervistë personale të disa aplikantëve për viza joemigruese për punësim të përkohshëm, të cilët kanë një peticion të miratuar nga Shërbimet e Shtetësisë dhe Emigracionit të SHBA-së. Ky autorizim i ri zbatohet për punonjësit e përkohshëm që aplikojnë për viza H-1, H-3, H-4, L, O, P dhe Q të cilët plotësojnë disa kushte, duke përfshirë atë që po aplikojnë për vizë në shtetin e tyre të kombësisë ose vendbanimit.Përveç kësaj, Sekretari i Shtetit zgjati afatin e politikave te miratuara më parë për të hequr dorë nga intervista për vizë për disa studentë, profesorë, studiues hulumtues, studiues afatshkurtër ose specialistë (kërkuesit për vizë F, M dhe akademike J) deri në fund të vitit 2022. Një ndryshim në politikat e mëparshme është se aplikantët që kualifikohen për te mos u narre ne interviste janë dhe shtetasit ose qytetare të një vendi pjesëmarrës në VWP (Visa Waiver Program) dhe duhet të kenë udhëtuar më parë në Shtetet e Bashkuara duke përdorur një autorizim të marrë nëpërmjet ESTA për t’u kualifikuar.Burimet konsullore dhe kufizimet e qeverive të vendeve ndryshojnë shumë, dhe çdo seksion konsullor, rishikon vazhdimisht kapacitetin e tij për të gjykuar aplikimet për viza gjatë kësaj pandemie mbarëbotërore dhe teksa trajtohen çështjet globale dhe prioritetet konkurruese. Inkurajohen aplikantët të kontrollojnë faqen e internetit të ambasadës ose konsullatës përkatëse të SHBA për të konfirmuar nivelin e shërbimeve të ofruara aktualisht dhe për të gjetur udhëzime për aplikimin për vizë pa intervistë. Ambasadat dhe konsullatat mund të kërkojnë ende paraqitjen në intervistë, rast pas rasti dhe në varësi të kushteve lokale.Pandemia COVID-19 rezultoi në reduktime të thella në kapacitetin e përpunimit të vizave nga Departamenti i Shtetit. Ndërsa udhëtimet globale po rimëkëmben, Departamenti po merr këto hapa të përkohshëm për të çuar më tej angazhimin e qeverise për të reduktuar në mënyrë të sigurtë dhe efikase kohën e pritjes së vizave duke ruajtur sigurinë kombëtare si prioritet. Lista e plotë e kategorive të vizave në të cilat takimi tani mund të hiqet mund të gjendet këtu poshtë:https://travel.state.gov/…/News/visas-news/important-ann ouncement-on-waivers-of-the-interview-requirement-for-certain-nonimmigra nt-visas.html.

Rinalda Proko, doktorante dhe asistente kërkuese shkencore në Programin e Biologjisë Molekulare dhe Qelizore në Universitetin e Arkansasit flet për Diellin e Vatrës në New York. Në një rrëfim të dhënë Editorit të Diellit Sokol Paja kërkuesja shkencore Rinalda Proko shpalos natyrën e kërkimit në Programin e Biologjisë Molekulare dhe Qelizore në Universitetin e Arkansasit me fokus investigimin e ndërveprimit të proteinave të citoskeletit në pathogjenë fungale duke përdorur metodat inovative proteomike dhe mikroskopi fluoreshente.

NJË SHQIPTARE NË PROGRAMIN E BIOLOGJISË MOLEKULARE DHE QELIZORE NË UNIVERSITETIN E ARKANSASIT

Rinalda Proko, doktorante dhe asistente kërkuese shkencore në Programin e Biologjisë Molekulare dhe Qelizore në Universitetin e Arkansasit. Fusha e saj e kërkimit shkencorë konsiston në investigimin e ndërveprimit të proteinave të citoskeletit në pathogjenë fungale duke përdorur metodat inovative proteomike dhe mikroskopi fluoreshente. Ndërkohë njëkohësisht zotëron pozicionin e Presidentes së Organizatës Studentore të Biologjisë Qelizore dhe Molekulare, që përfshin studentë nga 15 departamente dhe  4  kolegje të ndryshme në Universitetin e Arkansasit dhe anëtare e komitetit të Postdoktoranteve dhe Studentëve ne Shoqatën Amerikane të Biologjisë Qelizore (ASCB). Fituese e çmimit të publikut në konkursin e “3 Minutes Thesis” në Universitetin e Arkansasit dhe fituese e vendit te dytë ne “Elevator pitch”, konkursin vjetor kombëtar të Shoqatës Amerikane të Biologjisë Qelizore (ASCB). Ka mbaruar studimet bachelor në Biologji dhe master shkencor në Biologji Molekulare në Fakultetin e Shkencave të Natyrës pranë Universitetit të Tiranës. Nga viti 2014-2017, ka punuar si biologe molekulare në Institutin e Shëndetit Publik në Departamentin e Kontrollit të Sëmundjeve Infektive në Tiranë, me fokus të vecantë në vëzhgimin e sëmundjeve virale dhe të vlerësimit të rrezikut të biosigurisë.

SHQIPTARJA QË HULUMTON “VRASËSIN GLOBAL TË DRITHRAVE”

Fusha ime e kërkimit shkencor konsiston në kontrollin qelizor të proteinave septin të citoskeletit në kërpudhën, Magnaporthe oryzae. M.oryzae e quajtuar ndryshe “Vrasësi global i drithrave”, dëmton orizin dhe së fundmi edhe grurin. Orizi është ushqimi kryesor për më shumë se gjysmën e popullsisë së botës. Kërpudha M.oryzae ka një rëndësi shumë te madhe për sigurinë globale ushqimore, pasi prek orizin. Dëmet e shkaktuara janë aq të mëdha sa janë të barabarta për të ushqyer 60.000.000 njërëz në vit në mbarë botën. Arkansasi është shteti i Nr.1 në Shtetet e Bashkuara te Amerikës për prodhimin e orizit dhe prandaj është me rëndësi studimi i kësaj sëmundje të shkaktuar nga M.oryzae. Duke patur parasysh një nga sifdat që po hasim sot në botë siç është rezistenca ndaj fungicideve (përbërje kimike ose organizma biologjike që vrasin kërpudha parazitare ose sporet e tyre), lind nevoja të zhvillohen fungicide të reja sa me funksionale dhe për këtë duhen më shumë kërkime shkencore për të kuptuar dhe për zbuluar mekanizmat molekular infektues të M.oryzae. 

PROTEINAT SEPTIN DHE STUDIMI I MOLEKULAR I TYRE

Sipas studiuesve, për të shkaktuar infeksion, kjo kërpudhe formon një strukturë infektuese që quhet apresoria. Apresoria gjeneron në brendësi një trysni të mjaftueshme për të hyrë në brendësi të qelizave. Në bazën e apresoria janë të vendosura proteinat septin, thelbësore për infeksionin, që vendosen pranë njëra tjetrës si pjesëzat e legos. Proteinat septin janë zbuluar rreth viteve ’70 si përgjegjëse për ndarjen qelizore, ato gjenden në të gjenden në të gjitha qelizat eukaryote me përjashtim të qelizave bimore. Për më tepër, duke qenë proteinat septin janë te pranishme edhe tek qelizat e  njeriut, studimi i molekular i tyre paraqet rëndësi në kuptimin e sëmundjeve si kanceri, çrregullimet neurologjike dhe infeksionet e ndryshme. Deri tani ka pak njohuri në lidhje me strukturën dhe dinamikën e funksionimit të tyre. Prandaj qëllimi i fushës ime sime kerkimore është të përpiqemi të zbulojmë mekanizmat molekular të infektimit, duke studiuar mekanizmat se si këto proteina septin bashkëpunojnë me njëra me tjetrën por edhe në identifikimi i proteinave të tjera ndërvepruese të pazbuluara deri tani, që do të kontriubuojne në njohuritë për dizenjimin e mjeteve efikase për të kontrolluar kërpudhën, M.oryzae, që përbën rrezik për sigurinë globale ushqimore.

IDENTIFIKIMI I PROTEINAVE NDËRVEPRUESE

Muajt e parë që nisa studimet e doktoraturës doli një artikull shkencor nga Massachusets Institute of Technology për një teknikë inovative me bazë enzimatike, që ishte efektive dhe jo toksike për identifikimin e proteinave ndërvepruese. Menjëherë i kontaktuam dhe mezi prisnim ta vinim në zbatim. Kur përgatitja mutantet kam qen në ankth pasi nuk dihej nëse do të funksionte për kërpudhen që po studioja, pasi zbulimet ishin bërë në modele të ndyshme organizmash. Pasi e vumë në zbatim tekniken e re dhe patem rezultatet e para, ishte një eufori me plot emocione fantastike. 

ORGANIZATA STUDENTORE E BIOLOGJISË QELIZORE DHE MOLEKULARE

Krahas punës kërkimore në laborator, një pjesë të kohës sime ja dedikoj shërbimit në komunitet. Aktualisht mbaj pozicionin e Presidentes së Organizatës Studentore të Biologjisë Qelizore dhe Molekulare dhe kryetares së komitetit të shëndetësisë në GPSC (Graduate Professional Student Congress) në Universitetin e Arkansas. Unë e shoh shërbimin në komunitet si një përgjegjësi morale. Unë dhe besoj fort se duke frymëzuar, shërbyer dhe motivuar njëri-tjetrin ne krijojmë një ndjenjë përkatësie dhe kjo është e vetmja mënyre për ti shërbyer më mire komunitetit ku jetojmë, për ta berë  atë më funksional dhe më përfshirës.

SHOQATA AMERIKANE E BIOLOGJISË QELIZORE (ASCB)

Aktualisht jam anëtare e COMPASS (komitetit te Studenteve dhe Postdoktoranteve) në Shoqatën Amerikane të Biologjisë Qelizore (ASCB) dhe shërbejë njëkohësisht në dy nën komitetet e COMPASS: Outreach dhe Karrierës. Aty përpiqemi të inkurajojmë vazhdimisht shkencëtarët e rinj që ta bëjnë kërkimin shkencor të kuptueshëm për publikun dhe shërbejmë për rritjen e mundësive për bashkëpunim, advokim dhe promovim të shkencës. Koha ime e lirë jashtë laboratorit është e përkushtuar në ciklizëm, hiking, kamping, coneoing, dhe lexim. Kontributet e mia në COMPASS janë si më poshtë:

1. E ftuar për të folur në Festivalin e shkencës ne Cambridge,USA, në eventin “Pikëpamjet e ndryshme mbi shkencën në lajme” (https://cambridgesciencefestival.org/)
2. Bashkëorganizim i webinarit “Si të jesh një mentor i mirë“
3. Bashkëorganizim i webinar “Zgjidhja e konflikteve- në Lab dhe me bashkëpunëtorë.
4. Përgatitja një artikulli për faqen e ASCB “Rëndësia e komunikimit efektiv shkencor gjatë pandemisë COVID-19” 

The importance of effective science communication during the COVID-19 pandemic

• Shqyrtimi propozimeve për grante

SHQIPTARËT NË UNIVERSITETIN E ARKANSAS

Në Universitetin e Arkansas jemi vetëm unë, im vella Jani Proko (Msc in Computer Science), Korab Vranovci (PhD candidate ne Environmental Dynamics department), Prof. Sandra Eksilogu (Industrial Engineering).

PUBLIKIMET  SHKENCORE TË RINALDA PROKO

Proko R. ASCB WICB 50th Favorite: Regulation of distinct septin rings in a single cell by Elm1p and Gin4p kinases. Mol Biol Cell. 2021 Oct 1;32(20): fe1. doi: 10.1091/mbc. E21-06-0290. PMID: 34499530.

Proko, R., Dulal, N., Liyanage, R. and Egan, M. (2020), Dissecting the Cellular Control of Septin Organization in a Global Cereal Killer. The FASEB Journal, 34: 1-1  

Dulal N., Rogers A., Proko R, Bieger B., Liyanage R., Krishnamurthi V., Wang Y., Egan M., Krishnamurthi V, Turgor-dependent and coronin-mediated F-actin dynamics drive septin disc-to-ring remodeling in the blast fungus. 

Journal of Cell Science 2021: jcs.251298 doi: 10.1242/jcs.251298

TË FOLURAT NË PUBLIK

Luftoni dezinformimin ne lidhje me COVID-19: biologjia e këtij virusi dhe rreziku i infeskionit në ujë. Top Channel, kanali ndërkombëtar shqiptar. https://www.youtube.com/watch?v=c6VPY_OgiJI

Siguria ushqimore, kërkimi shkencor mbi sëmundjen e M.oryzae që dëmton orizin, ushqimin thelbesor per gjysmen e botës. Top Channel, kanali ndërkombëtar shqiptar.  https://www.youtube.com/watch?v=zOHM-DRFEOs

Menaxhimi i mbetjeve dhe ndikimi i ndotjes në shëndet. Vision plus, kanali kombëtar shqiptar

Phillips: Vendimi për sanksione, në përputhje me premtimin e administratës Biden për të goditur shkelësit e të drejtave të njeriut dhe korrupsionin

David Phillips, Drejtor i Programit për Paqen dhe të Drejtat në Universitetin Columbia, ka thënë se vendimi i Shteteve të Bashkuara të Amerikës për të vendosur sanksione ndaj bosëve të krimit në veri të Kosovës, është në përputhje me premtimin e administratës së Joe Bidenit, për të goditur shkelësit e të drejtave të njeriut dhe korrupsionin.

Ish-diplomati amerikan, ka thënë për gazetën “Bota sot”, se SHBA ka disa instrumente ligjore për të ndëshkuar shkelësit, sikurse Milan Radojiçiq, Zvonko dhe Zarko Veselinoviq, Srdjan Vuloviq, Zeljko dhe Andrija Bojiq dhe Radule Steviq – të gjithë serbë nga Kosova – të cilët që nga dje janë futur në listën e “zezë” të Departamentit të Thesarit të SHBA-së.

“Milan Radojiçiq, Zvonko dhe Zarko Veselinoviq, Srdjan Vuloviq, Zeljko dhe Andrija Bojiq dhe Radule Steviq – të gjithë serbë nga Kosova – janë vendosur në listën e sanksioneve të Departamentit të Thesarit të SHBA-së. Ky veprim është në përputhje me premtimin e administratës Biden për të goditur shkelësit e të drejtave të njeriut dhe korrupsionin. SHBA ka në dispozicion disa instrumente ligjore për të synuar shkelësit. Sekretari i Shtetit i SHBA-së mund të përdorë dispozitën e Seksionit 7031 (c), e cila ndalon hyrjen në Shtetet e Bashkuara të individëve që janë shumë të korruptuar ose si shkelës të egër të te drejtave të njeriut. Kongresi i SHBA autorizoi një kufizim të vizave “përcaktimi publik” sipas seksionit 7031(c) të Aktit të Departamentit të Shtetit, Operacioneve të Jashtme dhe Programeve të Përkatësisht të Ndarjeve, duke filluar me legjislacionin për ndarjet e operacioneve të huaja në VF2008”, është shprehur Phillips për “Bota sot”.

Njoësi i zhvillimeve në rajo ka treguar se sekretari amerikan i Shtetit, autorizoi vendimin për zyrtarët e huaj, pasi për ta ekzistojnë informacione të besueshme që tregojnë se ata kanë qenë të përfshirë në “korrupsion të konsiderueshëm”. Sipas tij, “lista e zezë” prek edhe anëtarët e familjes së tyre të ngushtë.

“Sipas nenit 7031(c), Sekretari i Shtetit është i autorizuar të ndalojë hyrjen në SHBA për zyrtarët e huaj, për të cilët ekzistojnë informacione të besueshme që tregojnë se ata kanë qenë të përfshirë në “korrupsion të konsiderueshëm”, duke përfshirë korrupsionin në lidhje me nxjerrjen e burimeve natyrore, ose nëse këta individë janë të përfshirë në “shkeljen e rëndë të të drejtave të njeriut”. Kufizimi i hyrjes zbatohet automatikisht për anëtarët e ngushtë të familjes së individëve të huaj në fjalë”, ka thënë më tej eksperti amerikan.

Ai ka theksuar poashtu se vendimi i djeshëm erdhi si rezultat i konkluzioneve të nxjerra nga Byroja Ndërkombëtare e Narkotikëve dhe Çështjeve të Zbatimit të Ligjit e Departamentit të Shtetit.

“Emërtimi është zakonisht një “përcaktim publik”, megjithëse Sekretari i Shtetit mund të zgjedhë ta përdorë atë “privatisht”. Është rezultat i një procesi të gjatë ndërinstitucional, me konkluzionet e bëra nga Byroja Ndërkombëtare e Narkotikëve dhe Çështjeve të Zbatimit të Ligjit (INL) e Departamentit të Shtetit. INL është agjencia kryesore që organizon të dhëna nga brenda Departamentit të Shtetit, si dhe nga zbatimi i ligjit, siguria, inteligjenca dhe agjenci të tjera përkatëse nga qeveria federale dhe nivele të tjera të qeverisjes”, ka thënë David Phillips për “Bota sot”.

Ai ka thënë se “turpërimi” publik për përfshirje në korrupsion, dekurajon zyrtarët e huaj. Sipas ekspertit për Ballkanin, ligji në SHBA lejon gjithashtu ngrirjen e aseteve dhe bllokimin e transaksioneve për individët e caktuar.

“Neni 7031 (c) është një mjet i fuqishëm, por i pashfrytëzuar i politikës së jashtme të SHBA. Kërcënimi se zyrtarët e huaj mund të caktohen publikisht dhe të turpërohen për përfshirje në korrupsion të konsiderueshëm ose abuzime të të drejtave të njeriut dhe kërcënimi ndaj anëtarëve të familjes për ndalim të hyrjes në SHBA, është një dekurajues ose pengues i fortë për zyrtarët e huaj.

Përveç përcaktimit 7031 (c), Urdhri Ekzekutiv 13818 i 20 dhjetorit 2017, i cili zbatoi Aktin Global të Përgjegjshmërisë për të Drejtat e Njeriut Magnitsky (GMA), është një mjet tjetër për të synuar korrupsionin dhe shkelësit e të drejtave të njeriut. GMA përdor gjuhë të ngjashme me 7031 (c). Megjithatë, E.O. 13818 lejon gjithashtu ngrirjen e aseteve dhe bllokimin e transaksioneve për individët e caktuar”, është shprehur më tej ish-diplomati.

Phillips ka shtuar se vendimi i djeshëm i administratës Biden dërgon sinjal të fortë, për zyrtarët që “gërryejnë demokracinë dhe minojnë sundimin e ligjit”.

“Sanksionimi nuk është bërë në mënyrë joserioze. Ai bazohet në diskutime shteruese ndërinstitucionale. Përcaktimi dërgon një sinjal të fortë përgjegjshmërie. Administrata Biden ka treguar se ka zero tolerancë ndaj abuzuesve të të drejtave të njeriut dhe korrupsionit të institucionalizuar, i cili gërryen demokracinë dhe minon sundimin e ligjit”, ka shtuar për “Bota sot”, David Phillips./Botasot

Erion Muça

Tashmë Rinia ka nevojë për një mbështetje me furnizim me informacion dhe modele të qenësishme suksesi dhe shansesh që të fokusohet mbi hapat drejt karrierës dhe jo të përdoret si deri tani për vitalitetin dhe energjinë e moshës.Rinia aspiron për gjithpërfshirje dhe shembuj reale e faktikë suksesi dhe jo për llustra dhe formim të qëllimtë me njohuri, modele dhe aftësi të gabuara kinse moderne por që i lënë në më të paktën e rasteve në sipërfaqe të njohurive dhe aftësive që duhet të kenë dhe në të shumtën e rasteve ti shtyjnë drejt degjenerimit profesional dhe dështimit në karrierë.Rinisë i duhet një suport praktik si të integrojë njohuritë, kualifikimin dhe aftësitë me kërkesat, detajet dhe specifikat e tregut të punës. Rinia kërkon të njohë prioritetet dhe preferencat e tregut të punës mbi talente, njohuri, aftësi, vlera, potenciale, kapacitete, detyra dhe përgjegjësi që duhet të zotërojnë për të konkuruar dhe spikatur në të. Të rinjtë duhet të angazhohen dhe të jenë sa më aktive në jetën sociale, profesionale dhe publike sidomos në organizata rinore me qasje direkte dhe objekt të funksionimit promovimin e tyre.Të rinjtë duan politika publike dhe facilitete në edukim si të punojnë me veten e të ndihmohen të zbulojnë talente, prirje apo aftësi të identifikuara si të zhvilluara dhe të gjejnë terrenin dhe mjedisin e përshtatshëm për ti kultivuar ato.Të rinjtë duhet të përdorin iniciativën sipërmarrëse, inteligjencën, qasjen drejt punëve dhe tendencave të reja të tregut të punës, inovacionin, kreativitetin si elemente të rëndësishëm për përshpejtimin e suksesit të tyre profesional.Të rinjtë kanë nevojë të ndërgjegjësohen për sa më lart dhe ti trajtojnë si udhërrëfyes të rrugës përmes të cilës duhet të ecin.Në fund të rinjtë duhet të njohin deri në nivel kompetence funksionimin e tregut të punës, zanateve dhe profesioneve dhe mekanizmat e tij, si një parakusht i domosdoshëm për shanset e larta për tu punësuar dhe qenë të suksesshëm në karrierë.