Nga Mimoza Dajçi/

Sipas medias italiane aktori i njohur italian Remo Girone ndërroi jetë pak ditë në moshën 76-vjeçare, në shtëpinë e tij në Monako, ku jetonte prej vitesh me bashkëshorten, Vittoria Zinny. Si dashamirëse e artit pata kënaqësinë të takohem me aktorin Remo Girone nëntorin e vitit 2018 në Romë. Girone ka pasur një karrierë të suksesshme si në televizion ashtu edhe në kinematografi, por në kujtesën italiane e popullit shqiptar mbahet mend për serialin televiziv “La Piovra 3”, ku interpretoi rolin e “urryer” të Tano Caridit.

Po udhëtoja me avion nga SHBA për në Shqipëri. Në aeroportin Fiumicino të Romës, tranzit për në Tiranë. Aeroport që ka fituar Çmimin si më i miri në Europë. Rastësisht takova e fola nga afër me aktorin italian Remo Girone, të famshmin Tano Caridi tek seriali italian “La Piovra”. Do të ishte protagonist në filmin e ri shqiptaro – italian të regjisorit Namik Ajazi “Portreti i pambaruar i Clara Bellinit”. Film i cili tashmë ka fituar disa Çmime të Arta në Gjermani dhe në Itali.

Sipas aktorit Girone, xhirimet e filmit kishin filluar dhe ai së bashku me bashkëshorten Victoria Zinny, prezantohen në rolin e një familje diplomatësh italianë në Shqipëri gjatë periudhës së komunizmit. Regjisori Namik Ajazi, edhe ai i prekur direkt politikisht, së bashku me skenaristin Ruzhdi Pulaha dhe një grup aktorësh shqiptarë e italianë, do të bënin të njohur për publikun një histori të parealizueshme dashurie gjatë viteve të diktaturës. Bëhej fjalë për histori dashurie mes një djali shqiptar dhe vajzës së një diplomati të lartë Italian.

Ngjarjet i përkisnin fund viteve ’70, fillim i ’80-ës dhe krahas historisë së dy të rinjve, do të vendoseshin ngjarje të viteve të vështira të kohës së diktaturës komuniste në Shqipëri. Duke iu referuar edhe shtypit shqiptar, për të arritur në këtë histori të dhimbshme, regjisori Ajazi ka punuar për gati tre vite dhe ka bërë kërkime në ish-Arkivën e Ministrisë së Brendshme. Është mbështetur në katër histori të vërteta, njëra prej të cilave i qaset më shumë asaj të filmit.

Sipas Ajazit aty nuk mund të flitet për personazhe realë, pasi ka marë copëza nga disa syresh. Po sipas medias shqiptare regjisori Ajazi thotë se: “Nuk dua që askush të identifikohet me personazhet e filmit. Por është një histori e vërtetë që i bën homazh atyre ngjarjeve të dhimbshme, romancave të ngelura përgjysmë, idileve të prera në mes nga ana e regjimit, i cili nuk të falte”.

Është homazh për të gjithë ata njerëz që kanë kaluar nëpër situata të tilla. Disa nuk jetojnë më, disa tashmë janë gjyshër”, ka thënë Ajazi në një intervistë të tij, teksa shton se përzgjedhja e temave nga e kaluara komuniste vjen si një detyrim karshi një brezi që përjetoi kohëra të vështira, por edhe për t’i treguar brezit të ri se ç’kanë qenë ato vite”.

Dhe sigurisht regjisori Ajazi ka prekur një ngjarje tepër delikate të jetës në diktaturë, pasi gjatë atyre viteve të zymta ka pasur shumë dramë, divorce si në dashurinë e të rinjve ashtu edhe gjatë viteve pasmartesore, për shkak “biografie” e luftës së klasave shumë çifte u ndanë duke rritur fëmijët jetim me prindër gjallë.

Përzgjedhja aktorëve përbënte një surprizë më vete. Ajazi kishte sjellë në Tiranë aktorin Remo Girone së bashku me aktoren Victoia Zinny që do të interpretonin prindërit e vajzës.

Beatrice Aiello, një aktore e re italiane në rolin e protagonistes, po ashtu interpreton edhe Marta Gastini. Roli kryesor i ishte besuar të riut shqiptar që jetonte në Firenze, Anton Kodrinaj. Filmi u mbështet nga QKK, Ministria Italiane e Kulturës dhe Eurimages.

Duke dëgjuar nga aktori Girone rreth skenarit të këtij filmi, një nga këto episode më ktheu në kujtesë miken time italiane Jola Tahmizi, që fatkeqësisht nuk jeton më, ish anëtare e Kryesisë së Shoqatës së Gruas ish të Persekutuar Politike të Shqipërisë, ku edhe unë kam dhënë kontributin tim vite me radhë edhe pranë kësaj shtrese deri ditën që u largova për në SHBA. E kam njohur nga afër Jolën, i ati kishte qenë Konsull i Italisë në Vlorë. Për shkak të veshjes së saj “moderne” kishte rënë në sy të policisë sekrete shqiptare dhe sigurimi i shtetit e arrestoi në moshë tepër të re.

Sa herë vajza e re me emrin Jola shkonte në Tiranë, luante tenis veshur me një fund të shkurtër të bardhë me pala të vogla dhe bënte shëtitje – xhiro duke mbathur patinat rrëshqitëse. Kjo pamje ekstravagante e saj përbënte rrezik për regjimin e kohës. Shfaqje e huaj, paçka se Jola ishte e huaj, në dhe të huaj. Vetëm për fundin e bardhë e të shkurtër që mbante veshur dhe rrëshqitjen me patina, e arrestojnë dhe e dënojnë për agjitacion – propagandë.

Një rast tjetër që kam njohur nga afër, Maria Dvorani, e cila la studimet e larta në Itali dhe kthehet në atdhe për tu gjendur pranë atdheut gjatë pushtimit fashist. Ndërkohë njihet e martohet me një inxhinier italian, që kish mbetur pas lufte në Shqipëri. Për këto veprime të ndaluara sigurimi i shtetit e arreston dhe e burgosin si armike e popullit. Edhe me Marien jam njohur pranë kësaj Shoqate. Ishin gra inteligjente, poete, shkrimtare, tolerante e tepër humane.

Gra heroina që me dinjitet të lartë sfiduan diktaturën më të egër në Europë. Ishin bashkëvuajtëse e mike burgu politike me heroinën Musine Kokalari, të cilat shpesh më tregonin ngjarje të atyre vuajtjeve të rënda e torturave çnjerëzore që kishin përjetuar nëpër birucat e diktaturës. Jeta dhe vepra e të cilave u përjetësua në lartësi me dimensionin e lirisë.

I paharruar qofte kujtimi dhe vepra e artistit italian Remo Gerone!

Hazir Mehmeti, Vjenë/

Arritje në afirmimin e vlerave të gjuhës shqipe në gjithë Evropën.

 Pedagogu e metodisti i njohur nga Zvicra, Prof.  Basil Schader dhe ekipi i tij  Nuhi Gashi, nga Ministria e Arsimit e Kosovës dhe Hazir Mehmeti, mësues dhe hartues, pranuan çmimin në Sallën Solemne të Shkollës së Lartë Pedagogjike të Gracit  nga Jan Sisko, Ministër i Arsimit të Austrisë dhe Gunther Abuja nga Qendra Austriake e Gjuhëve.

  Kanë kaluar dhjetë vite nga projekti, por ai mbeti vlerë e pa mohuar për mësimin e nxënësve shqiptarë në mërgatë. Tekstet mësimore që ne i quanim -Fletore Tematike, sipas formës së re mësimore bazuar në metodat e reja mësimore, ku nxënësi kursehet nga pesha e librave me tema të grumbulluara shpesh pa nevojë. Struktura didaktike e fletoreve ishte e afërt me nxënësin, e lehtë, ku nxënësi mund të punon i pavarur në një kohë relativisht të gjatë të orës mësimore. 

Ky projekt nuk do harrohet për: a – ishte projekti më serioz në kohën e mungesave të theksuara të teksteve mësimore në diasporë;  b- ishte projekti më i kompletuar me temat e gjithanshme që prekë hapësirën kurrikulare të mësimit në diasporë; c- Ishte projekti më serioz i bazuar në rrethanat specifike të mësimit amtar dhe përshtatur me plan programet e shkollave të vendeve ku nxënësit mësojnë.   Materiale mësimore janë akoma të shfrytëzuara dhe pjesë e punës së mësueseve në diasporë.  
Kjo nuk u arrit lehtë e shpejt, por në koordinim me Ministrinë e Arsimit të Kosovës dhe  Shkollës së Lartë Pedagogjike të Zyrihut, projekt i drejtuar nga miku ynë i njohur Prof. Basil Schader. Falënderimi i shkon mikut dhe gjithë atyre që dhanë shumë për realizimin e tij.
      Nga shtypi po japi shkrimin asaj kohe nga shumë agjenci mediave, mes tyre edhe agjencia austriake e lajmeve në gjermanisht.  

Përfundimi dhe ndarja e shpërblimeve të projektit të përmasave evropiane u mbajt në qytetin e Gracit, në Austri me 24 shtator 2015 në  ditën  e Gjuhëve Amtare në Evropë. Projekti kishte  për qëllim mësimin e gjuhëve amtare në gjithë kontinent përmes projekteve cilësore që e ngritin nivelin e gjuhëve aty ku ka komunitete të ndryshme. Kjo është specifike në kohën tonë në të gjitha vendet, sidomos vendet e zhvilluara. Ky projekt organizohet sipas modeleve të vendeve përkatëse që nga viti 1998 dhe janë paraqitur në konkurrim deri me tani rreth 900 projekte. Këtë vit konkurruan gjashtëdhjetë projekte nga të cilët u shpërblyen shtatë prej tyre. Mes tyre projekt i shpërblyer është projekti i hartimit të teksteve për mësimin e gjuhës shqipe i drejtuar nga Prof. Basil Schader.  

Ky projekt ishte fryt i bashkëpunimit të Shkollës së Lartë Pedagogjike të Zyrihut dhe Ministrisë së Arsimit të Kosovës, i mbështetur financiarisht nga Qendra Ndërkombëtare e Fondit për Projekte (IPE). Nëntëmbëdhjetë tekstet e këtij projekti tani disa vjet shpërndahen falas për të gjithë nxënësit shqiptarë në mërgatë.   Ekipi i autorëve ishte i përbërë nga ekspertë nga Kosova dhe diaspora.  Besa Luzha, Hazir Mehmeti, Lush Culaj, Muhamet Ahmeti-Metis, Nexhat Maloku, Nexhmije Mehmetaj, Rifat Hamiti, Rizah Sheqiri, Shefkije Islamaj, dhe Xhevat Syla. Kordinatorë të projektit ishin Basil Schader, Nuhi Gashi dhe  Arif Demolli. 

 Drejtuesi i projektit, Basil Schader  dhe ekipi i tij Nuhi Gashi nga Ministria e Arsimit e Kosovës dhe   Hazir Mehmeti, mësues në Vjenë dhe autor, pranuan çmimin në Sallën Solemne të Shkollës së Lartë Pedagogjike  nga Jan Sisko  Ministër i Arsimit të Austrisë dhe Gunther Abuja nga Qendra Austriake e Gjuhëve. 

   Në sallën e bukur nën tingujt e muzikës së lehtë programin e udhëhoqën Mag.Karin Weitzer dhe Alexandra Wojnesitz. Nikoqiri, rektorja e Shkollës së Lartë Pedagogjike (PH- Graz) në Steirmark, Elgrid Messner  e hapi tubimin solemn. “Në Grac fliten 150 gjuhë dhe numri i nxënësve me gjuhë tjetër amtare (jo gjermane) në dhjetë vjetët e fundit është rritur në 20%. Në vitin e kaluar shkollor ishin 10 mijë e tetëqind nxënës me gjuhë amtare jo gjermane… Ne synojmë arsimin integrues internacional te pedagogeve/ve tanë. Universiteti i Gracit ofron studime nga shumë gjuhësia dhe shumë kultura.”  Jan Sisko, Ministër i Arsimit të Austrisë, mes tjerash tha:  “Konkursi përkrahet nga Komisioni Evropian dhe secili shtet ka lirinë e formës së organizimit. Ditën e Gjuhëve Evropiane e festojmë që nga viti 1998 ku në konkursin shpërblyes deri tani kanë konkurruar rreth 900 projekte prej të cilëve 166 projekte janë cilësuar si të shkëlqyeshme… Mendoj, se puna e përbashkët, në shkollimin gjuhësor luan rol të veçantë dhe ne do mbështesim projekte të kësaj natyre.” Pjesëmarrësve ju drejtuan edhe Ursula Panuschka nga agjencia –Mësojmë Tërë Jetën, Gunther Abuja –Qendra Austriake e Gjuhëve.

    Pas pjesës zyrtare Prof. Basil Schader dhe grupi i tij, prezantuan tekstet e reja me strukturën e tyre didaktike-metodike bashkëkohore sipas standardeve të kohës. U dha filmi nga ora mësimore me tekstet e reja, çka zgjoi interesimin e ekspertëve përkatës të universiteteve, shkollave dhe mësuesve nga shumë gjuhë. Personazhi i filmit ishte Hazir Mehmeti, mësues me përvojë nga Vjena i cili prezantoj pjesë nga metodologjia e punës me tekstet e reja, pas së cilës u hap debati. Ai gjithashtu si autor, para të pranishmëve prezantoi librin e tij  i A-B-C – Fiebel- Albanische (Abetare). Ai u sqaroi mbi strukturën dhe metodikën e punës si tekst i parë për mësimin e shkronjave në gjuhën shqipe në Austri. A-B-C Fiebel ishte pjesë e projektit të përfunduar, alfabetimi . Struktura didaktike, shkrimi, lojërat, figurat, mundësia e leximit, hapësirat e shkrimit të standardeve që i përgjigjen rrethanave e mësimit amtar në diasporë. Ky libër u botua nën përkujdesjen e Ministrisë së Arsimit të Austrisë krahas abetareve të reja në gjuhën kroate dhe turke. Pas prezantimit dhe debatit ofertat nga ekspertët për bashkëpunim në fushën e materialeve mësimore ishte e madhe. Ekspertë të gjuhëve e vlerësuan lartë projektin dhe tekstet bashkëkohore në gjuhën shqipe. 

Në disa ambiente, brenda e jashtë objekteve në qytet u organizuan aktivitet kulturore në shumë gjuhë; lexime, recitime, lojërave teatrale, këngë, valle.  Në këto aktivitet morën pjesë dhe nxënësit shqiptarë nga Graci, të prirë nga mësuesja Bukurije Limani.  Përfaqësuesi për mësimin në diasporë nga  Kosova, Nuhi Gashi, i vizitoj nxënësit, u njoftua me gjendjen e vijueshmërisë, pengesat dhe sfidat e të mësuarit në gjuhën shqipe.

Jan Sisko, Nuhi Gashi, Basil Schader, Hazir Mehmeti, Günther Abuja

 dhe  drejtuesja e programit. (24 shtator 2015, Grac Austri)

QSPA/

Me këtë studim, Gualtieri e rizbuloi De Radën, duke e parë atë si poet romantik dhe duke e inkuadruar në kohën e vet, pa ia mohuar origjinalitetin e papërsëritshëm. Ndonëse Gualtieri ka në bazë të vet metodën historiko-krahasuese dhe nuk ka arritur te formalizmi, di të gërmojë në formën e pasur të poezisë së De Radës, shpjegon fragmentarizmin e tij, jo si të metë por si parim krijues të lidhur me romantizmin; afrimin e tij me poezinë popullore si përbërëse të rëndësishme të origjinalitetit të tij, afrimin e tij me vargun e lirë si zbulim estetik që e afron me modernitetin; shpjegon dallgëzimet e frymëzimit që e bënë në disa raste të dobësonte formën e varianteve të ripunuara, me “etjen për pafundësi” karakteristike për romantikët dhe me fazën e re që do të kalojë romantizmi i tij. Për herë të parë kjo vepër studimore zbulon, jo vetëm lidhjet e De Radës me romantizmin europian, por nxjerr në pah edhe nivelin europian të arritur nga krijimtaria e këtij arbëreshi në planin estetik. Kjo monografi është shkuar me frymë objektive e origjinale dhe është e pasur me vëzhgime të mprehta dhe me një qasje largpamëse.

Librin “Jeronim De Rada, poeti arbëresh”, në versionin online, mund ta gjeni duke trokitur në këtë vegëz: https://heyzine.com/flip-book/3c254dff7e.html#page/1

Nga Dashnim HEBIBI, Cyrih/

Thirrja e Filantropit Lazim Destanit për unitet

Z. Lazim Destani e do unitetin gjithandej ku flitet shqipja – të bashkojmë forcat me afaristët, shkencëtarët e të gjitha fushave për të dëshmuar historinë dhe kulturën tonë si populli më i vjetër i Evropës

Cyrih, 30 shtator – Diaspora shqiptare, si gjithmonë, edhe këtë herë është duke e përcjellë me interes të madh fushatën zgjedhore në Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut të zgjedhjeve lokale.

Aktivistë e veprimtarë të njohur, secili në mënyrën e vet, po kontribuojnë për të mirën e kombit e shtetit. Ndër të gjithë, një figurë që spikat dhe njihet në çdo trevë shqiptare është filantropi Lazim Destani – një personalitet që të vegjël e të mëdhenj e respektojnë jo vetëm për suksesin financiar, por mbi të gjitha për kontributin e vazhdueshëm në bamirësi, unifikim e zhvillim kombëtar.

Në Cyrih, u mblodhën shumë afaristë dhe shkenctarë për të darkuar, për të biseduar e për të shijuar puro të veçanta, një produkt tashmë i lidhur ngushtë me emrin e Lazim Destanit dhe stafit të tij. Atmosfera ishte e jashtëzakonshme, e mbushur me krenari dhe ndjenja të forta bashkimi. Në oborrin e njërit prej restoranteve më të njohura në Cyrih me pronarin shqiptarë nga Gjakova – i dalluar për shërbim, pamje e kuzhinë – të pranishmit u fotografuan me z. Destani dhe stafin e tij, duke përjetuar momente që mbeten kujtim i çmuar.

Nga tradita në inovacion – puro shqiptare me emrin QUNTO

Në këtë ngjarje, u prezantuan edhe purot e markës QUNTO, një projekt unik i udhëhequr nga shqiptarë dhe i mbështetur fuqishëm nga Lazim Destani. Dan Ibrahimi prezantoi disa lloje purosh të rralla, të punuara me mjeshtëri nga ekspertë ndërkombëtarë, të cilat tashmë janë të disponueshme edhe në Cyrih, te restoranti “Churrasco”. Z. Ibrahimi ishte ekspertë i puros ngase e përcjell nga mbjellja e deri te finalja me shumë profesionalizëm. Çdo i pranishëm pati rastin të shijonte nga afër cilësinë e tyre të lartë, një produkt që përçon krenari kombëtare, pasi disa prej tyre mbajnë edhe simbolin e shqiponjës në unazën e tyre.

Puro LD nga Lazim Destani

Puro e veçant me një edicion i limituar me inicialet “LD”, në nder të filantropit dhe biznesmenit Lazim Destani. Pjesë e brendit “Puro QUNTO”, ky projekt është realizuar me pasion nga aktori dhe adhuruesi i purove, Blerim Destani. Që nga viti 2018, purot prodhohen në fabrikën Vegas Santiago në Kosta Rika, me fletë kopertine H-2000 nga Ekuadori, lidhës të zgjedhur me kujdes dhe mbushje të përzier nga duhani Domenikan, Peruan dhe Kostarikan. Një eksperiencë unike që mund ta përjetoni edhe online: CigarWorld – Puro QNTO . Profesori i njohur, Prof. Dr. Xhavit Lipaj, i cili përdor shpesh puro, u shpreh se këto produkte janë të veçanta dhe i dallojnë për cilësi. Afaristët e tjerë të pranishëm gjithashtu mbetën të kënaqur, duke përgëzuar vizionin dhe punën e kombasve tanë që tashmë kanë krijuar një brand me renome ndërkombëtare.

Fjalët e Lazim Destanit – thirrje për bashkim

Gjatë mbrëmjes, z. Destani i rrethuar nga miq e bashkëkombës, theksoi se është larg atdheut fizikisht, por gjithmonë pranë me shpirt e zemër. Ai u shpreh se nuk anojnë nga asnjë subjekt politik, por dëshiron që shqiptarët në Kosovë e Maqedoni të dalin masovikisht në zgjedhje, duke ruajtur unitetin dhe vëllazërinë.

“Ne si komb kemi kaluar vuajtje dhe dhimbje të mëdha. Politika le të bëhet, por jo të bëhemi të hasmuar. Vetëm të bashkuar jemi të fortë, të ndarë mbetemi të dobët”, tha ai.

Ai kujtoi gjithashtu me humor se si djalit të tij, aktorit Blerim Destani, i kishte rekomanduar njëherë puro të shoqëruar me çokollatë të zezë – një kombinim që prej asaj dite nuk e ka lënë më. “Puro të qetëson pas një dite të ngarkuar. Kur shikon ndeshje futbolli, gollat i shijon më shumë me një puro në dorë”, u shpreh ai, duke dhënë mesazhin se jeta duhet jetuar me mirënjohje dhe punë, por edhe me kënaqësi e harmoni. Gjithashtu përmendi edhe kur ju kanë prezentuar llojet e purove, ai i ka pranur të gjitha ngase janë nga ekspertë, por ka dashur që të kenë edhe simbolin kombëtar të shqiptarisë e të gjithë e duatrokitën për fjalët e tij të përzemërta.

Përshëndetja e ambasadorit të Maqedonisë së Veriut, Shkëlqesia e Tij, z. Rexhep Demiri

Në mesin e përshëndetjeve të shumta, nuk mungoi as ajo e ambasadorit Rexhep Demiri, i cili ndodhej me pushime në atdhe bashkë me familjen. Përmes telefonit të mikut të tij, Adis Tairi, ai përcolli një mesazh të ngrohtë për të gjithë të pranishmit, duke u shprehur:

“Ju përshëndes nga zemra të gjithëve, e në veçanti filantropin Lazim Destani, i cili ka ditur, di dhe do të dijë gjithmonë të mbledhë rreth vetes atdhetarët dhe shpirtbardhët, si shqiponja në fole.” Ky mesazh u prit me duartrokitje e emocion, duke e forcuar edhe më shumë bindjen se dashuria për atdheun, respekti dhe uniteti janë ura që lidhin shqiptarët kudo që ndodhen.

Të pranishëm në këtë ngjarje ishin:

Lazim Destani, Blerim Destani, Prof. Dr. Omer Xhemaili, Dan Ibrahimi, Nazmi Jakurti, Florim Useini, Afrim Mehmeti, Atdhe Jasiqi, Milaim Berisha, Fehim Abazi, Jetmir Alimi, Prof. Dr. Xhavit Lipaj, Nadi Zendeli, PhD. Dashnim Hebibi, Faik Mjaki, Sami Mustafa, Nuredin Useini, Hadi Asani, Granit Kabashi, Agim Gashi, Gzim Hasani, Adis Tairi, dhe shumë afaristë e veprimtarë të tjerë.

Një mbrëmje për t’u kujtuar

Pas një darke të pasur e të shijshme, shoqëruar me puro e pije të llojllojshme, u shkëmbyen ide, u ndanë përvoja dhe mbi të gjitha u përforcua besimi se shqiptarët kudo që janë, kur bashkohen, arrijnë suksese të mëdha. Rreth mesnatës, u bënë fotografi kujtimi, duke e përmbyllur takimin me shpresën e madhe se zgjedhjet e ardhshme do të kalojnë pa incidente dhe se do të fitojë më i miri.

Florim Useini, në fund i përshëndeti të gjithë që i kishte ftuar, duke i porositur që pas kthimit në shtëpi t’i dërgojnë një mesazh si shenjë kujtese e mirësie me të vetmin qëllim, se a keni mbërri mirë dhe një natë të mirë. Një gjest i vogël ndoshta, por me peshë të madhe miqësie.

Kjo mbrëmje në Cyrih nuk ishte thjesht një darkë. Ajo ishte një dëshmi e gjallë se shqiptarët, me punë, vizion dhe bashkim, janë faktor i rëndësishëm kudo në botë. Mesazhi i Lazim Destanit përmes sam24.info  është i qartë: bashkimi është forca jonë më e madhe. Vetëm duke u mbështetur te njëri-tjetri, duke bashkuar afaristët, shkencëtarët, artistët, sportistët e çdo fushe, mund të dëshmojmë para botës se jemi ndër popujt më të vjetër të Evropës, me histori, kulturë dhe traditë të pasur, por edhe me të ardhme të ndritur.

Nga Cyrihu u dha një mesazh i madh:

Bashkimi është bekim, përçarja është mallkim. Shqiptarët, kudo që janë, duhet ta kuptojnë se nderi, besa dhe uniteti janë thesaret tona më të shtrenjta, më të shenjta se çdo pushtet apo pasuri.

Fjalët e Filantropit Lazim Destani nuk ishin vetëm thirrje:

Të ruajmë njëri-tjetrin si vëllezër, të ngrihemi së bashku si komb, dhe të mos lejojmë kurrë që ndarja të na dobësojë. Vetëm kështu do ta dëshmojmë para botës se jemi jo vetëm populli më i vjetër i Evropës, por edhe kombi me forcën, historinë dhe kulturën që buron nga drita e Zotit dhe besa shqiptare.

Padyshim se në këtë darkë u folën edhe shumë fjalë të mira për z. Destani, por po e përfundoj këtë fotoreportazh me fjalët e z.Lazim Destani:

“Kjo jetë është e shkurtër, por përgjegjësitë dhe mundësitë tona janë të mëdha. Ne kemi një histori të pasur kombëtare që duhet ta ruajmë me krenari dhe të punojmë pa pushim për të mirën tonë dhe të të rinjve që do të vijnë pas nesh. Duhet të ruajmë miqësinë me Zvicrën dhe shtetet mike, të ndërtojmë ura bashkëpunimi dhe të punojmë për paqe të qëndrueshme.

Si popull, ne e kemi dëshmuar me shekuj se jemi të paqes, të dashurisë dhe të respektit, duke dhënë botës personalitete të shquara që kanë lënë gjurmë në kulturë, shkencë dhe art. Le të vazhdojmë të punojmë së bashku, të frymëzojmë njëri-tjetrin dhe të jemi shembull se me unitet, punë dhe besim tek vlerat tona, mund të arrijmë gjithçka që ëndërrojmë për kombin tonë dhe brezat që do të vijnë.”

Nga Frank Shkreli

24 shtatori, 1915 shënon datën kur është vrarë në pritë nga forcat serbo-malazeze Dedë Gjo Luli, malësori fisnik dhe prijës legjendar kombëtar në luftërat për liri e pavarësi të shqiptarëve. Ishte 24 Shtatori, 1915 kur mbaroi njëri prej kreshnikëve më të shquar të kombit shqiptar. Dedë Gjo Luli ka lindur në vitin 1840 dhe sot në Tiranë ka një bust në nder të tij dhe emrin ia “trashëgojnë” shkolla e rrugë Por. sot, 110 më vonë e kujtojmë, simbolikisht dhe shkurtimisht, këtë burrë të madh të kombit në përvjetorin e tij të shkuarjes në amshim. Kujtojmë përpjekjet e tija të shumta në luftërat për pavarësi nga Turqia otomane, por edhe në përpjekjet e tija të shumëta në mbrojtje të trojet shqiptare nga planet grabitqare të fqinjëve armiqësor, ndër shekuj. E kujtojmë këtë malësor fisnik si protagonist kryesor i ngritjes së flamurit shqiptar në Deçiq – për herë të parë pas disa shekujsh, që nga koha e Gjergj Kastriotit – Skenderbe. E kujtojmë sot Dedë Gjo Lulin si luftëtar në Vraninë dhe si pjesëmarrës në Lidhjen mbarë Shqiptare të Prizrenit.   

E kujtojmë këtë burrë të Malësisë së Madhe si prijës i kryengritjes së malësorëve në vitin 1911, një zhvillim ky paraprijës i ngritjes së flamurit në Vlorë dhe i shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912.  Ishte kjo një kryezngritje që sipas historianëve kryengritja e Malësorëve kundër turqëve otomanë dallohej nga kryengritjet e tjera të shqiptarëve — mbi të gjitha — për nga karakteri dhe objektivat mbarëkombëtare të saj. Ishin këto objektiva që malësorë kishin përcaktuar për lëvizjet e tyre që, më në fund tërhoqën vëmendjen, interesimin dhe mbështetjen e Ismail Qemalit dhe Luigj Gurakuqit për përpjekjet e malësorëve për liri e pavarësi. Si përfundim, dy protagonistët kryesorë të Shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë më 1912, e gjetën të nevojshme të shkonin për tu takuar me malësorët e Ded Gjo Lulit. Si përfundim ata së bashku me malësorët përpilojnë atë që sot njihet siMemorandumi i Greçës, më 23 qershor, 1911 në të cilin pasqyroheshin, jo vetëm kërkesat e malësorëve, por të mbarë shqitarëve pa dallim për një Shqipëri me administratë, gjuhë dhe buxhet të vetin.  Memorandumi në thelb ishte, një pasqyrim i kërkesave të gjithë shqiptarëve për vetadministrim anë e mbanë trojeve veta.  “Shqipëria donte vedin me sundue”.

“Ded Gjo Luli, që vu sy me vdekë, a shqiptar i lirë me mbetë: me ata kreshnikë petrita të Maleve të Mëdhaja – burra si motit veç që i bante lokja shqipëtarë – bjen në mal, e mbi kaki të Deçiqit ngulë Flamurin e Shqipënisë kuq e zi: zjarm e dekë, nji be ai rreh, nji be të madhe po, rreh ai në sy të qiellës e të dheut, se rob shqiptari për nën themër mizore të turkut ma kurrë jo, kurrë nuk do të gjimonte, e as nën themër, t’atij sllavi të mënijshëm. Me atë be të shugurueshme ngeli në habi Evropa. Cetina u trand, e u dynd tanë pem’ e mëni Stambolla…dhe Malësori mujti”- ka kujtuar At Gjergj Fishta Ded Gjo Lulin dhe malësorët e tij. Ata malësorë, paraprijës të Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë – që ia dolën, në krye me Ded Gjo’ Lulin!  Frank Shkreli: At Gjergj Fishta për Dedë Gjon Lulin | Gazeta Telegraf

Një këngë popullore me lahutë nga Malësia e Madhe thotë se përpjekjet e malësoreve dhe prijësit të tyre Dedë Gjo Lulit kishin vetëm një qëllim: “Shqipëria donte vedin me sundue”.  Për Dedë Gjo Lulin, Shqipëria ishte mbi të gjitha ka deklaruar 10-vjet më parë i ndjeri President i Republikës Bujar Nishani kur në vitin 2015 ka nderuar Dedë Gjo Lulin, pas vdekjes, me njohjen e lartë: “Dekoratën e Flamurit Kombëtar”, me motivacionin:  “Në vlerësim dhe nderim të thellë të veprimtarisë dhe kontributit të shquar atdhetar si prijës legjendar e i paepur në mbrojtje të trojeve etnike shqiptare dhe udhëheqjen e tij vizionare të lëvizjes kombëtare për liri dhe pavarësi”. 

Zyra e ish-Presidentit të Shqipërisë, Bujar Nishani në atë ceremoni pëkujtimore 10-vjetë më parë, e cilësoi dekorimin e prijësit të malësorëve dhe heroit kombëtar, si një veprimtari solemne me rastin e 100-vjetorit të vrasjes së heroit dhe prijësit Dedë Gjo Luli, ndërsa kreu i shtetit shqiptar ka shprehur kënaqësinë dhe nderin që, në cilësinë e Presidentit të Republikës, po vlerësonte dhe të nderonte “një atdhetar të spikatur, një luftëtar sypatrembur, një strateg dhe një burrë trim që nuk kurseu asgjë, as jetën e tij, për mbrojtjen e territoreve shqiptare kundër copëtimit dhe shpërbërjes”.

Me atë rast në kujtim të Ded Gjo Lulit 10-vjet më parë, në fjalën e tij në inaugurimin e përmendores së Heroit Ded Gjo Lulit, Presidenti Nishani pat kujtuar fjalët e Luigj Gurakuqit për Ded Gjo Lulin duke cituar atë se “Para 100 vitesh teksa fliste në nder të Dedë Gjo Lulit, Luigj Gurakuqi profetizonte se: ‘Nuk e kemi nderuar siç duhet historinë e Shqipërisë deri në momentin që në një shesh të denjë të kombit, një monument i komandantit të kryengritjes kombëtare nuk do të vigjilojë mbi ne’.

 “Të dy patën një jetë madhështore dhe një vdekje tragjike, si heronjtë e antikitetit, por pikërisht ata u bënë themeli i asaj ndërtese që quhet shtet shqiptar”, ka thënë Presidenti Nishani. “Po, sot Dedë Gjo Luli është në Tiranë pas një udhëtimi të gjatë shtigjeve të historisë.  Është këtu afër Gjergj Kastriotit Skenderbeut për të na rrëfyer se çfarë është Malësia e Madhe dhe bijtë e saj. Shqiptarë dje e shqiptarë sot, patriotë pa mëdyshje, pa hezitim, të gatshëm për gjatë shekujve për t’i shërbyer këtij vendi, identitetit të tij evropian, pa pyetur për çmimin e sacrifices, pa e vajtuar gjakun e derdhur”, a deklaruar Presidenti Nishani, 10-vjetë më parë me rastin e dorëzimit të dekoratës së lartë të kombit: “Famuri i Kombit”, pasardhësve të Dedë Gjo Lulit.

Edhe sot pra, në këtë 110-vjetor të vrasjes së tij nga forcat çetnike terrotiste slave, vepra e Dedë Gjo Lulit dhe e malësorëve të tij vazhdon të mbetet sot e kësaj dite një akt i madh historik e patriotik dhe në shërbim të identitetit kombëtar evropian të shqiptarëve. Si e tillë, vepra dhe përpjekjet e tija dhe të bashkvendasve të tij, për liri e pavarësi të shqiptarëve, meriton të kujtohet sot e gjithmonë me krenari frymëzuese dhe si simbol i paharrueshëm i fuqisë morale dhe të vlerave atdhedashëse të malësorëve dhe të kombit shqiptar, në përgjithësi.  Për të jetuar në liri, duke sunduar veten, larg influencave të huaja, kundër pushtuesve të huaj dhe të gjithë atyre që, historikisht, nuk ia kanë dashur kurrë të mirën shqiptarëve — as atëherë, as sot!  Të kujtojnë brezat se me heroizëm dhe sakrificë Dedë Gjon Luli dhe malësorët e tij —i ndëjtën besnikë vlerave shekullore të fisit të shqiptarëve:  lirisë dhe vet-sundimit. Besnikë ndaj dhe mbrojtës të vlerave historike të Kombit Shqiptar:  besës e burrënisë, nderit dhe dinjitetit njerëzor, përballë robërisë shekullore të perandorisë turke, si dhe të armiqëve të tjerë të afërt dhe të largët të Kombit shqiptar, ndër shekuj. Dedë Gjon Luli ishte personfikimi i këtyre vlerave shekullore të shqiptarit.  Si i tillë, duhet të kujtohet edhe sot. Si një figurë kombëtare shqiptare që me shembullin e tij u flet edhe sot shqiptarëve se kjo tokë e vjetër dhe as vlerat, as identiteti kombëtar nuk mund të nxirren në ankand për tu shitur askujt dhe nga askush.  Me ngritjen e flamurit të Gjergj Kastriotit Skënderbe në Deçiq (1911), për herë të parë në pesë shekuj, Dedë Gjon Luli ka ndërruar përgjithmonë fatin dhe epokën e Shqiptarëve, duke paraprir kështu shpalljes zyrtare të Pavarësisë së Shqipërisë dhe ngritjes së Flamurit Kombëtar në Vlorë, me 28 Nentor, 1912. I përjetëshëm qoftë kujtimi i tij!

Frank Shkreli

Nga ceremonia e dorëzimit të Dekoratës së Lartë “Flamuri Kombëtar” familjarëve të Heroit kombëtar Dedë Gjo Luli në Presidencë, në 2015, në 100-vjetorin e vrasjes së tij

Një grup malësorësh, klerikësh katolikë dhe një oficer ushtarak – ndër të cilët dallohet Ded Gjo Luli, Imzot Luigj Bumçi, At Gjergj Fishta, Jak dhe Zef Serreqi, e të tjerë. Viti 1914 një vit para se të vritej Ded Gjo Luli me 1915 nga forcat terroriste serbo-malazeze në Mirëditë (Shkodra blog)