Shkruan: Msc. Albert HABAZAJ/ *

-dy fjalë në përurimin e librit “Koço Kota – Për një Shqipëri oksidentale” të autorit Harallamb Kota-

 Është kënaqësi për ne, njerëzit e letrave dhe vlonjatët kulturëdashës që të promovojmë një libër të veçantë, siç është ky i autorit të mirënjohur Harallamb Kota, nën titullin “Koço Kota – për një Shqipëri oksidentale” (Tiranë, Morava, 2017). Është kënaqësi edhe për faktin, se libra të tillë na i sjellin dhe më pranë personalitete të larta intelektuale dhe shtetërore e, bashkë me ta, edhe frymën e Rilindjes sonë Kombëtare, që Koço Kota dhe brezi i tij e mbajtën gjallë tërë jetën. Se kush është personaliteti intelektual e atdhetar i politikanit të njohur korçar e burrit të shquar të shtetit, pjesëmarrësit aktiv në krijimin dhe ndërtimin e shtetit shqiptar Kostaq (Koço) Nuçi Kotta (1886-1949) do ta njohim më hollësisht duke shfletuar e studiuar këtë libër voluminoz me 515 faqe, monografi-pubicistikë. E ravijëzon thukët profilin e kësaj figure të njohur të historisë shqiptare të gjysmës së parë të shekullit XX prof. dr. Bardhosh Gaçe në parathënien e librit, ku ndër të tjera thekson: “Koço Kota është një personalitet i përfshirë dhe i gjendur në zhvillimet më të rëndësishme të Shqipërisë, që nisin që në fillimin të shek. XX për të vazhduar me një temp të jashtëzakonshëm deri në mbarimin e Luftës së Dytë Botërore. Fillimvitet 1900, e gjatë tre dekadave të para të shekullit të kaluar kanë qenë të mbushura me zhvillime jashtëzakonisht të rëndësishme për vendin, që nga Shpallja e Pavarësisë, e cila kulmoi të gjithë aktivitetin dhe veprimtarinë kulturore, politike, historike, shoqërore, luftarake dhe intelektuale të Rilindjes Kombëtare, e cila me të drejtë është konsideruar njëra nga epokat më të arta të historisë shqiptare, pas kohës së Skënderbeut.” Ndërkohë, duke lexuar faqet e këtij libri me dëshmi e dokumente të panumërta, të mbeten në mendje përpjekje të tilla në fillim të shekullit XX, që njerëz si Koço Kota të marrin arsim të lartë në Europë për t’i shërbyer Atdheut. Ai rri pranë Ismail Qemalit, Luigj Gurakuqit e Fan Nolit, duke i quajtuar ata apostuj dhe veten shërbestar të Kombit. Kështu ka ndodhur me brezin e Koço Kotës, pasi mësuesit e tyre ishin Sami Frashëri, Naimi, Pashko Vasa dhe rilindas të tjerë. Ashtu si Sami Frashëri, edhe Koço Kota e projektoi promemorien e tij “Shqipëria si duhet të jetë”, prandaj nuk reshti tërë jetën e vetë, si senator, kryeparlmentar e kryeministër të kërkonte dhe të zbatonte gjërat më të mira për përparimin e Shqipërisë.

Krahas këtyre vlerave të mrekullueshme të shpirtit të madh kombëtar, monografia e Harallamb Kotes, me ndihmesën shkencore të albanologut të njohur prof. dr. Bardhosh Gaçe “Mjeshër i Madh” dhe përkujdesjen letrare të shkrimtarit dhe publicistit me e mër Albert Z. Zholi “Personalitet i shquar i Labërisë”, më ringjallën edhe disa gjurmë të Koço Kotës në Vlorë. Bisedat e ngrohta e shqipëridashëse me Ismail Qemalin e Luigj Gurakuqin për formimin e shtetit shqiptar e qëndrimi i prerë ndaj Esat pashë Toptanit e ngrenë në lartësi nderimi emrin e tij. Ndërkohë janë titanike përpjekjet e tij e të Jani Mingës, të Salih Gjukës e Babë Dudë Karbunarës, të Hamza Isait e dritanëve të tjerë për të çelur shkollat shqipe dhe për të përfshirë si gjuhë zyrtare shqipen në administratën e shtetit.

Më bëhet zemra mal, që Koço Kota në jetën e veprimtarinë e vetë ka patur edhe mjaft miq e shokë nga Vlora e Labëria, si Spiro Jorgo Koleka, Osman Haxhiu, Myqerem Hamazaraj, Halim Xhelo, Agjah Libohova, Murat Tërbaçi, Toli Arapi e Ibrahim Abdullahu. Ishte miqësi e një shpirti të madh e të hapur atdhetar e intelektual.

Jo vetëm mbështetur në orientimin e duhur për lexuesin nga recensionet kritike paraqitëse që bëjnë me kompetencë e dashuri përgatitësit redaktori shkencor dhe redaktori letrar i librit, gjykojmë se libri i ri “Koço Kota – për një Shqipëri oksidentale” i autorit të përkushtuar e atdhetar Harallamb Kota, na shpërfaq një ridimensionim i leximit real të historisë shqiptare. Bëhet fjalë për një libër nga i cili ke ç’merr, ke ç’ referenca bibliografike serioze mund të shfrytëzosh e, që, sa herë e lexon, aq herë ke nevojë t’i rikthehesh për të mësuar thelbin e gjërave të reja, përparimatare e atdhetare jo vetëm të kohës kur jetoi e veproi heroi i librit. Sa herë e rilexojmë tekstin, aq më tepër bindemi, se vërtet Kostaq Kota për një Shqipëri me frymë europiane, siç ka patur rrënjët. Harallamb Kota ka bërë një libër të mirë dhe fakti që është nip i heroit të monografisë që kemi në dorë, e ndihmon e i jep krahë realizimi, por është edhe dëshira, këmbëngulja, serioziteti dhe eksperenca e tij studimore e shkrimore, që ky libër të na vijë në këtë formatim kaq cilësor. Ndërkohë ai, edhe pa qenë lab, e ka merituar me kohë dekoratën e lartë “Mirënjohja e Labërisë”, që jep Shoqata Kulturore-Atdhetare Mbarëkombëtare “Labëria”-“Nder i Kombit” për kontribute të dukshme të figurave të njohura, por jolabër. Promovimi i këtij libri në qytetin tonë, na bën më të pranishëm me kulturën historike të vendit tonë dhe personazheve me emër të saj, pasi monografi të tilla përbëjnë rrafshe të shkëlqyera të historisë sonë mbarëkombëtare. Një ndër cilësitë e shumta që Koço Kotta nuk punoi për t’u dukur është edhe fakti, që ai kurrë nuk mendonte për dekorata, por vepronte vepëm për Shqipëri qytetare demokratike. Siç e përmend edhe vatrani i nderuar Gjon Buçaj, dekorimi i patriotit Koço Kota u bë me kërkesën e Federatës Panshqiptare të Amerikës “Vatra”, ashtu si edhe disa patriotëve të tjerë, të cilët “Vatra” e “Diellit” shqiptar i quan “Martirët e vatrës”, sepse për një kohë të përfillshme vepruan për interes të kombit si vatranë, dhe diktatura komuniste i masakroi në mënyra të ndryshme, dikë e vrau, dikë e mbyti në tortura, ose i burgosi dhe i la të vdesin në varfëri. Por, emri i tyre diellon nga Vatra e kombit përsëri e përsëri deri sat ë bëhemi një Shqipëri oksidentale

* Studiues, poet- kryetar i Shoqatës së Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve, “Petro MARKO” Vlorë