Përgatiti Rafael Floqi sipas agjencive të lajmeve/

SHBA-ja dhe Izraeli nisën sulmin të shtunën, ndërsa goditja e parë e dukshme ndodhi pranë zyrave të Udhëheqësit Suprem, Ajatollah Ali Khamenei. Mediat iraniane raportuan për sulme në mbarë vendin dhe tymi u pa të ngrihej mbi kryeqytet.

Presidenti Donald Trump deklaroi në një video të publikuar në rrjetet sociale se SHBA-ja kishte nisur “operacione të mëdha luftarake në Iran”. Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, u bëri thirrje popullit iranian që “ta merrni në dorë qeverinë tuaj” në një video-mesazh të publikuar të shtunën. Komentet e tij erdhën pasi SHBA-ja dhe Izraeli ndërmorën një sulm ndaj Iranit.

Presidenti amerikan Donald Trump u kërkoi popullit iranian që “ta marrë në dorë qeverinë e tyre ” në një video-mesazh të publikuar të shtunën. Komentet e tij erdhën pasi SHBA-ja dhe Izraeli ndërmorën sulmin ndaj Iranit.

Presidenti amerikan Donald Trump u kërkoi iranianëve të strehohen gjatë sulmeve, por më pas shtoi: “Kur të kemi mbaruar, merreni qeverinë tuaj. Do të jetë e juaja për ta marrë.” Ishte një thirrje e jashtëzakonshme që sugjeron se aleatët mund të synojnë përfundimin e teokracisë së vendit pas dekadash tensioni.

Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu i bëri jehonë këtij qëllimi të gjerë. “Operacioni ynë i përbashkët do të krijojë kushtet që populli i guximshëm iranian ta marrë fatin e tij në duart e veta,” tha Netanyahu.

Media shtetërore iraniane njoftoi se sulmet amerikano-izraelite shënjestruan një listë në rritje qytetesh dhe objektesh në mbarë Iranin.

Shtylla të mëdha tymi mund të shiheshin mbi Teheran si pasojë e goditjeve të drejtpërdrejta, ndërsa u raportuan shpërthime në ose pranë qyteteve të mëdha si Isfahani, Shirazi dhe Tabrizi.

Shpërthime u raportuan gjithashtu në disa qytete perëndimore, si edhe rreth qyteteve-port në Gjirin Persik, që janë thelbësore për tregtinë kryesore të naftës së Iranit, përfshirë Asalujen.

Në një video të publikuar në rrjetet sociale, Trump tha se Irani ka vazhduar të zhvillojë programin e tij bërthamor dhe planifikon të zhvillojë raketa që mund të arrijnë në SHBA.

Sulmet e para duket se shënjestruan kompleksin ku ndodhet rezidenca e Udhëheqësit Suprem të Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, 86 vjeç, në qendër të Teheranit. Nuk ishte menjëherë e qartë nëse ai ndodhej aty në atë moment. Nga kryeqyteti iranian u panë re tymi që ngriheshin në ajër.

Irani reagoi ashtu siç kishte kërcënuar prej muajsh — fillimisht duke lëshuar një valë raketash dhe dronësh që shënjestruan Izraelin. Më pas vijoi me sulme ndaj instalimeve ushtarake amerikane në Bahrein, Kuvajt dhe Katar. Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Iraku mbyllën hapësirën e tyre ajrore.

Në një video 8-minutëshe të publikuar në platformën e tij Truth Social, Trump tha se SHBA-ja ka filluar “operacione të mëdha luftarake në Iran”. Ai pretendoi se Irani ka vazhduar të zhvillojë programin e tij bërthamor dhe po planifikon të zhvillojë raketa që mund të arrijnë në territorin amerikan, duke i bërë thirrje popullit iranian që “ta merrni në dorë qeverinë tuaj”.

“Pak kohë më parë, ushtria e Shteteve të Bashkuara filloi operacione të mëdha luftarake në Iran. Objektivi ynë është të mbrojmë popullin amerikan duke eliminuar kërcënimet e menjëhershme nga regjimi iranian. Një grup i egër, shumë i ashpër, njerëz të tmerrshëm. Aktivitetet e tij kërcënuese rrezikojnë drejtpërdrejt Shtetet e Bashkuara, trupat tona, bazat tona jashtë vendit dhe aleatët tanë në mbarë botën.

Ndërkohë, Izraeli, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Katari mbyllën hapësirat e tyre ajrore të shtunën. U mbyll edhe hapësira ajrore në jug të Sirisë. Avionët që ishin nisur drejt qyteteve si Tel Avivi dhe Dubai në orët e para të mëngjesit të së shtunës u devijuan ose u kthyen në aeroportet nga ishin nisur.

Situata po ndryshon me shpejtësi dhe linjat ajrore u bënë thirrje pasagjerëve të kontrollojnë statusin e fluturimeve online përpara se të drejtohen në aeroport. Operatori i aeroportit të Dubait njoftoi se fluturimet u pezulluan për një kohë të pacaktuar në Aeroportin Ndërkombëtar të Dubait, aeroporti më i ngarkuar në botë për fluturime ndërkombëtare, si dhe në Dubai World Central – Aeroporti Ndërkombëtar Al Maktoum në periferi të qytetit.

Mbyllja pritet të ketë pasoja të konsiderueshme jo vetëm për kompaninë Emirates me bazë në Dubai, por edhe për shumë linja të tjera ajrore që operojnë në dhe nga ky qytet.

Pse një sulm amerikan ndaj Iranit rrezikon të kthehet në konflikt të gjatë

Debati mbi një sulm të mundshëm amerikan ndaj Iranit është rikthyer në qendër të politikës ndërkombëtare. Besimi i administratës amerikane se mund të kontrollojë pasojat e një goditjeje ushtarake është i rrezikshëm dhe i gabuar. Ndryshe nga rastet e mëparshme kur vendimet e guximshme nuk sollën reagime të menjëhershme katastrofike, këtë herë rrethanat janë ndryshe: Irani ndodhet në një pozitë të dobësuar, por pikërisht kjo dobësi e shtyn drejt agresivitetit dhe jo drejt kapitullimit.

Teza qendrore është se një sulm amerikan nuk do ta detyrojë Iranin të dorëzohet në negociata, por përkundrazi do ta shtyjë drejt hakmarrjes së përgjakshme dhe përshkallëzimit rajonal, duke rrezikuar një konflikt më të gjatë dhe më të kushtueshëm për SHBA-në.

Një nga dilemat më të mëdha të politikës së jashtme amerikane sot: nëse një goditje ushtarake ndaj Iranit do të prodhonte një fitore të shpejtë politike apo do të hapte një konflikt të ri të gjatë dhe të kushtueshëm në Lindjen e Mesme. Argumenti kryesor është se besimi në Uashington se Irani do të dorëzohet nën presion ushtarak është një keqkuptim strategjik që mund të çojë në përshkallëzim të rrezikshëm.

Iluzioni i suksesit të shpejtë

Në vitet e fundit, vendime të guximshme të SHBA-së nuk kanë prodhuar pasoja të menjëhershme katastrofike. Kjo ka krijuar një perceptim se veprimi i fortë ushtarak mund të kontrollohet dhe menaxhohet pa hyrë në luftë të gjatë. Por situata me Iranin është ndryshe. Irani nuk e sheh presionin si arsye për kapitullim, por si kërcënim ekzistencial që kërkon reagim. Dobësimi i Iranit — nga goditjet ndaj programit bërthamor, dobësimi i rrjetit të milicive dhe dëmtimi i mbrojtjes ajrore — nuk e bën vendin më të prirur për kompromis. Përkundrazi, e shtyn të tregojë forcë për të ruajtur kredibilitetin strategjik dhe legjitimitetin e brendshëm. Një nga argumentet më të rëndësishme është se Uashingtoni nuk kupton logjikën e negociimit iranian. Irani nuk reagon ndaj presionit duke bërë lëshime simbolike. Ai negocion vetëm kur përballet me presion ekstrem dhe kur ka përfitime konkrete.

Kërkesat amerikane — heqja dorë nga pasurimi bërthamor dhe programi raketor — prekin drejtpërdrejt mbijetesën e regjimit iranian. Për Teheranin, këto janë elemente të sovranitetit dhe të sigurisë ekzistenciale. Në këtë kuptim, kërkesa për kapitullim total është politikisht e papranueshme për udhëheqjen iraniane. Lideri suprem nuk mund të pranojë një marrëveshje që duket si dorëzim historik.

Irani mes diplomacisë dhe luftës

Zhvillimet e fundit diplomatike mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit tregojnë një paradoks të madh strategjik: ndërsa negociatat vazhdojnë, përgatitjet ushtarake intensifikohen. Integrimi i informacionit të ri mbi bisedimet indirekte në Gjenevë me analizën e mëparshme mbi rrezikun e konfliktit tregon se rajoni ndodhet në një pikë kritike ku diplomacia dhe lufta ecin paralelisht. Bisedimet e fundit indirekte në Gjenevë përbëjnë raundin e tretë që nga lufta 12-ditore e qershorit, kur Izraeli dhe SHBA goditën rëndë objektivat bërthamore iraniane. Edhe pse programi u dëmtua, shkalla reale e dëmit mbetet e paqartë dhe dyshimet për rindërtim vazhdojnë.

Fakti që delegacioni amerikan nuk u largua menjëherë nga tryeza konsiderohet shenjë se ekziston ende një minimum terreni i përbashkët. Megjithatë, kjo nuk përbën përparim strategjik, por vetëm shmangie të përplasjes së menjëhershme.

Irani kërkon diskutim vetëm mbi çështjen bërthamore dhe lehtësimin e sanksioneve. SHBA kërkon shumë më tepër: ndalimin e pasurimit të uraniumit, kufizimin e programit raketor dhe ndërprerjen e mbështetjes për grupet rajonale. Kjo diferencë e thellë e bën marrëveshjen shumë të vështirë.

Diplomacia nën hijen e forcës

Ndërkohë që diplomatët flasin, SHBA po shton praninë ushtarake në Lindjen e Mesme. Kjo krijon një diplomaci të tipit “negocio ose përballu me forcë”. Problemi është se presioni ushtarak nuk garanton lëshime iraniane.

Analiza e mëparshme tregon se Irani nuk dorëzohet nën presion simbolik. Për regjimin, programet strategjike janë çështje mbijetese. Presioni mund ta shtyjë drejt reagimit, jo kompromisit.

Dyshimet mbi programin bërthamor

Uashingtoni beson se Irani po përpiqet të rindërtojë elementë të programit bërthamor. Aktivitetet e vëzhguara në vendet e goditura dhe kufizimi i inspektimeve ndërkombëtare ushqejnë dyshimet.

Megjithatë, vlerësimet amerikane sugjerojnë se Irani nuk ka rifilluar një program armësh bërthamore, por po pozicionohet që të ketë kapacitet për ta bërë këtë nëse vendos. Kjo krijon një zonë gri strategjike që rrit tensionin pa prodhuar justifikim të qartë për luftë.

Pse kërcënimi ushtarak mund të dështojë

Nëse qëllimi i një sulmi është të detyrojë Iranin të bëjë lëshime, historia sugjeron se kjo nuk funksionon lehtë. Irani pranon marrëveshje vetëm kur sheh përfitim konkret dhe garanci.

Nëse qëllimi është ndryshimi i regjimit, kjo nënkupton konflikt shumë më të gjatë dhe të kushtueshëm. Nuk ka plan publik për pasojat e një skenari të tillë — një boshllëk që rrit rrezikun strategjik. Çdo konflikt nuk do të kufizohej vetëm mes SHBA dhe Iranit. Teherani mund të godasë:bazat amerikane në rajon;Izraelin;vendet e Gjirit;trafikun energjetik në Ngushticën e Hormuzit

Kjo e fundit është veçanërisht kritike, pasi një pjesë e madhe e naftës botërore kalon aty. Vetëm frika e konfliktit ka rritur çmimet e naftës.Integrimi i negociatave me përgatitjet ushtarake krijon një paradoks: diplomacia ekziston, por çdo dështim mund të kthehet menjëherë në konflikt.

Një sulm i kufizuar mund të prodhojë kundërpërgjigje iraniane, e cila do të detyronte reagim amerikan. Ky cikël mund të kthehet në konflikt të gjatë — pikërisht ajo që politika amerikane pretendon se dëshiron të shmangë.

Objektivat maksimaliste dhe mungesa e kompromisit

Shtetet e Bashkuara kërkojnë kufizime të gjera mbi programin bërthamor dhe atë raketor iranian. Për Teheranin, këto janë shtylla të mbijetesës së regjimit. Heqja dorë prej tyre do të shihej si dorëzim politik dhe strategjik. Kjo krijon një hendek të thellë negociues. Irani historikisht pranon vetëm marrëveshje të detajuara dhe reciproke, jo kapitullime simbolike. Nga ana tjetër, udhëheqja amerikane kërkon një fitore të madhe politike që të justifikojë presionin dhe përdorimin e forcës. Vendimmarrja nuk është vetëm strategji, por edhe perceptim personal dhe politik. Një fitore simbolike është e rëndësishme për politikën amerikane, ndërsa për udhëheqjen iraniane shmangia e poshtërimit është jetike për mbijetesën politike.

Kjo përplasje psikologjike e bën kompromisin shumë të vështirë dhe rrit gjasat që secila palë të zgjedhë përshkallëzimin në vend të tërheqjes.

Rreziku i spiralës së konfliktit

Një sulm i kufizuar rrallë mbetet i tillë. Çdo reagim iranian do të kërkonte kundërpërgjigje amerikane, duke krijuar një cikël përshkallëzimi. Në vend të një demonstrimi force me dalje të shpejtë, SHBA mund të përballet me një konflikt të zgjatur. Kjo është veçanërisht e rrezikshme sepse opinioni publik amerikan është skeptik ndaj luftërave të reja në Lindjen e Mesme. Çdo përfshirje e gjatë do të kishte kosto politike dhe ekonomike.

Si përfundimi

Një sulm amerikan ndaj Iranit nuk garanton kapitullim të shpejtë. Përkundrazi, ai mund të prodhojë një reagim që e zgjeron konfliktin dhe e bën më të kushtueshëm për SHBA-në. Dobësia iraniane nuk është sinonim i dorëzimit, por shpesh nxit reagim më agresiv. Zgjidhja më e qëndrueshme mbetet kombinimi i diplomacisë me presionin ekonomik, jo përdorimi i forcës që mund të hapë një konflikt të ri pa fund të qartë. Historia e Lindjes së Mesme tregon se luftërat fillojnë më lehtë sesa përfundojnë.

Në këtë kontekst, çdo vendim për veprim ushtarak duhet të peshohet jo vetëm për efektin e menjëhershëm, por për zinxhirin e pasojave që mund të sjellë në rajon dhe në politikën globale.

Hidai Bregu, former Chairman of the Board of Directors of the Albanian American Community of Illinois (AACI), will be remembered as a devoted leader of our community and a man unwavering in his love for his homeland.

As Professor Skënder Karaçica notes in his article (see comments), Bregu’s legacy was not only moral in spirit, but also enduring in impact.

In his will, Hidai “Eddie” Bregu endowed $5 million to establish the Albanian Studies Program at DePaul University in Chicago — the first program of its kind in the United States. It was an act that firmly placed Albanian language, history and culture within a major American academic institution, ensuring their study for generations to come.

For more than 47 years, unjust anti-national politics kept him separated from his country, his people, and his family. Following the tragic events of May 1944, he was separated from his parents and never saw them again. Yet his heart remained steadfastly Albanian, deeply connected to the community in Chicago, where he lived for 62 years.

In accordance with his final wishes, a portion of his ashes were scattered in Lake Michigan — a tribute to the city that became his second home. On March 21, 2015, the major portion of his ashes was laid to rest alongside the remains of his parents, reuniting them after 71 years of separation. Another portion was placed near the foundations of the home where he was born on September 23, 1922, in the village of Toshkës, Përmet.

It was a life defined by sacrifice and service to his people.

May his memory be eternal.

Albanian American Community of Illinois (AACI)

Cafo Boga/

Sot, duke lexuar në Facebook një postim të bërë nga një bashkëkombës, hasa në një pyetje që në dukje është e thjeshtë, por në thelb prek një nga dilemat më të mëdha të vetëdijes sonë historike: pse flasim kaq shumë për periudhën osmane dhe kaq pak për 1500 vitet e mëparshme? Ishte pikërisht kjo pyetje që më shtyu ta shkruaj këtë artikull. Kjo nuk është një pyetje kronologjike. Është një pyetje metodologjike dhe filozofike. Ajo prek mënyrën se si ne e ndërtojmë vetëdijen tonë historike dhe si e shpërndajmë përgjegjësinë mes faktorëve të jashtëm dhe atyre të brendshëm.

Historia nuk është vetëm ajo që na është bërë nga të tjerët; është edhe ajo që kemi bërë — ose nuk kemi bërë — vetë. Integrimi në Perandori apo Ndërtimi i Shtetit? Gjatë Perandorisë Romake dhe më pas asaj Bizantine, territoret iliro-shqiptare nuk ishin periferi të parëndësishme. Përkundrazi, figura me origjinë nga këto treva arritën në nivelet më të larta të administratës dhe ushtrisë perandorake. Edhe gjatë Perandorisë Osmane, shqiptarët u integruan fuqishëm në strukturat drejtuese — si vezirë, gjeneralë, administratorë provincialë.

Ky fakt dëshmon aftësi integrimi dhe kapacitet elitash. Por këtu lind dilema thelbësore:

A ishte ky integrim një sukses kolektiv kombëtar, apo kryesisht sukses individual brenda një strukture supranacionale?

Në teorinë politike dhe historinë krahasuese ekziston koncepti i “elitave perandorake” — një fenomen ku individë nga një komunitet etnik ngjiten në hierarkinë e një perandorie, duke i shërbyer strukturës qendrore të pushtetit, por pa ndërtuar domosdoshmërisht institucione autonome për komunitetin e tyre.

Në këto raste, identiteti kulturor mbijeton, por nuk institucionalizohet në formë sovraniteti politik. Energjia e elitave kanalizohet brenda sistemit imperial, jo drejt ndërtimit të një projekti shtetformues kombëtar.

Nation-Building i Vonuar

Në literaturën e shkencave politike kjo përshkruhet si “nation-building i vonuar”. Kombi si identitet ekziston, por ai nuk shndërrohet në subjekt politik me institucione të qëndrueshme shtetërore. Shumë kombe evropiane filluan të konsolidojnë shtetformimin e tyre që në Mesjetë. Në rastin shqiptar, për arsye strukturore dhe gjeopolitike, kjo vazhdimësi institucionale u ndërpre vazhdimisht nga integrimi në struktura më të mëdha perandorake. Vetëm në shekullin XIX, me Rilindjen Kombëtare, fillon artikulimi i qartë i kombit shqiptar si subjekt politik më vete. Dhe kjo ndodhi jo në kohë stabiliteti, por në moment rreziku ekzistencial — kur fragmentimi territorial dhe asimilimi kulturor kërcënonin seriozisht ekzistencën kombëtare.

Kjo tregon se vetëdija politike shqiptare shpesh ka qenë reaktive, jo proaktive.

Narrativa e Viktimizimit

Një tjetër dimension i rëndësishëm është mënyra si e tregojmë historinë. Është më e lehtë të ndërtohet një narrativë ku përgjegjësia projektohet plotësisht tek “tjetri”: romakët, bizantinët, osmanët, fqinjët.

Por historia serioze kërkon vetëreflektim.

Pyetja nuk është vetëm “çfarë na bënë?”, por edhe “çfarë bëmë ne me mundësitë që kishim?”

A investuam në arsim?

A ndërtuam institucione?

A krijuam mekanizma solidariteti ndërkrahinor?

A menduam në terma kombëtarë përpara se rreziku të bëhej i pakthyeshëm?

Pa këtë analizë të brendshme, historia shndërrohet në mitologji emocionale dhe jo në mjet strategjik.

Fragmentimi i Sotëm: Një Paralelizëm Strukturor

Por reflektimi nuk duhet të mbetet vetëm në të kaluarën.

Edhe sot, kombi shqiptar mbetet i fragmentuar: në dy shtete shqiptare dhe në katër shtete të tjera kufitare ku jetojnë komunitete të rëndësishme shqiptare ne trojet e tyre shekullore. Kjo nuk është vetëm një çështje gjeografie; është një sfidë strukturore.

Megjithatë, mungon ende një platformë e përbashkët strategjike që t’u përgjigjet tri pyetjeve themelore:

Ku kemi qenë?

Ku jemi?

Dhe ku duam të shkojmë si komb në shekullin XXI?

Në mungesë të një vizioni të koordinuar kulturor, arsimor, ekonomik dhe diplomatik, fragmentimi territorial shndërrohet në fragmentim strategjik.

Rreziku nuk është zhdukja e menjëhershme.

Rreziku është shpërndarja graduale e energjisë kombëtare në projekte të ndara, pa koherencë afatgjatë.

Platforma Kombëtare Shqiptare 2050

Ndoshta ka ardhur koha të mendojmë për një Platformë Kombëtare Shqiptare 2050 — jo si projekt romantik apo retorik, por si dokument strategjik ndërshqiptar që:

harmonizon politikat arsimore dhe kulturore;

krijon standarde të përbashkëta zhvillimi ekonomik;

koordinon diplomacinë rajonale;

forcon bashkëpunimin institucional ndërmjet shteteve shqiptare;

zhvillon një strategji të unifikuar për diasporën;

investon në teknologji dhe kapital njerëzor.

Siç thoshte Abraham Lincoln: “The best way to predict the future is to create it.”

Për ne, kjo nuk është thjesht një fjali frymëzuese — është një domosdoshmëri historike.

Nëse nuk e krijojmë vetë projektin tonë kombëtar për dekadat që vijnë, rrezikojmë të mbetemi sërish në pozicion reagues ndaj zhvillimeve të jashtme — ashtu si në shumë periudha të së kaluarës sonë.

Përtej Historisë

Historia nuk na ka munguar kurrë; ajo që na ka munguar është një marrëveshje serioze për të ardhmen. Nëse elitat tona vazhdojnë të administrojnë krizën dhe jo të projektojnë vizionin, rreziku nuk është vetëm stagnimi — por përsëritja e cikleve të fragmentimit. Sepse në fund, kombet nuk maten nga lavdia e së kaluarës, por nga qartësia e projektit për të ardhmen. Pra,ose do ta krijojmë të ardhmen tonë si komb — ose do të vazhdojmë ta presim që ta krijojnë të tjerët për ne, sikurse dy protagonistët në dramën e Samuel Beckett-it, “Waiting for Godot”, që presin pafundësisht një ardhje që nuk ndodh kurrë.

Prof. Dr. Arben Hajrullahu/

Pavarësisht rrjedhjes së kohës, krimet e luftës lënë plagë të përjetshme që nuk mbyllen kurrë plotësisht. Ato mbeten si pamje, si ankthe, si përfytyrime e trauma të shtresuara brenda njerëzve që i përjetuan e u mbijetuan dhe nuk dihet asnjëherë kur e si do të shpërfaqen. Krimet e luftës nuk vjetrohen asnjëherë dhe ata që i shkaktuan e i jetësuan ato duhet të ndiqen penalisht pa afat, derisa drejtësia të mund të vendoset në vend, për aq sa është e mundur.

Në historinë e gjatë njerëzore ka shtete që jo vetëm se planifikojnë dhe jetësojnë krime ndaj njerëzimit, por ato edhe nuk i pranojnë krimet e kryera ndaj të tjerëve dhe qëllimshëm refuzojnë të përballen me të kaluarën e tyre kriminale. I këtillë ishte, është dhe vazhdon të jetë fqinjiverior i Republikës së Kosovës, shteti serb. E posaçërisht në raste të këtilla, në të cilat mohimi i krimeve shpërfaqet si vazhdimësi e vetë krimeve, dokumentimi i krimeve në mënyrë faktike e me metodologji shkencore bëhet urgjencë, detyrë dhe qëllim i shenjtë.

Të nderuar organizatorë të konferencës, të nderuar studiues vendas e ndërkombëtarë,

më 23 nëntor të vitit 1999, gjatë fjalimit të pasluftës nëFerizaj, Presidenti amerikan Bill Clinton pati deklaruar: „ne e fituam luftën, por dëgjoni, vetëm ju mund ta fitoni paqen!” Gati njëzet e gjashtë vjet më vonë, një mik i madh i Universitetit të Prishtinës dhe Kosovës, juristi, diplomati e profesori japonez me përmasa ndërkombëtare, Hisashi Owada, kur u nderua nga UP-ja me titullin „Doctor Honoris Causa”, më 18 qershor 2025, ligjëratën e tij „Pse luftë: Një reflektim mbi rendin publik të bashkësisë ndërkombëtare” e përfundoi me fjalët „ajo që është arritur në Kosovë mund të vlerësohet më shumë si një fitore njerëzore sesa një fitore mes kombeve”.

Këto porosi të Presidentit Clinton dhe ish-kryetarit të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, Owada, janë me shumë peshë për historinë dhe të ardhmen e Kosovës, por as paqja nuk mund të fitohet plotësisht, e as fitorja nuk mund të jetë tërësisht njerëzore, pa vendosjen e drejtësisëpër viktimat e luftës dhe të mbijetuarit e saj.

Jo shumë larg nga këtu ku ndodhemi sot ndodhet shtatorja e Faik Rexhepit, inxhinierit që në gusht të vitit 1990 po në qendër të Prishtinës u ul në tokë, në tokën e tij, dhe nuk lëvizi nga vendi kur dhuna e organizuar shtetërore serbeshpërfaqej ndaj njerëzve që ishin mbledhur për të mirëpritur senatorët amerikanë me në krye Robert Dole-in. Atë ditë ai u rrah e u maltretua, por simbolika mbeti këtu përjetësisht.

Në Skenderaj ndodhet një shtatore tjetër që kujton dhimbjen e madhe të luftës, ajo e Leotrim Ahmetit, djaloshit shtatëvjeçar që kur u plagos rëndë i tha nënës së tij: „kam diçka në bark, jam i smutë prej barkut”. Ai vdiq tetë orë më vonë. Kosova, me njerëzit dhe institucionet e veta, duhet të identifikojë e dokumentojë çdo krim lufte të kryer në hapësirën e saj, jo për të mbetur peng i së kaluarës, por para së gjithash për të mos lejuar më kurrë që ato të përsëriten.

Të nderuar shkencëtarë e hulumtues vendas e ndërkombëtarë, drejtues e punonjës të IKKL-së,

më lejoni të përsëritëm një herë më shumë. Ju gjithnjë e në çdo rast do ta keni ndihmën e personelit akademik të Universitetit të Prishtinës në kapacitetet profesionale, shkencore e të ekspertizës gjatë grumbullimit e analizimit të vazhdueshëm të fakteve për krimet e luftës.

Dy profesorë e 18 studentë të UP-së, të përfshirë në një projekt të Ministrisë së Kulturës, Rinisë dhe Sportit, mblodhën informata në terren për fëmijët e vrarë gjatë luftës në Kosovë, me qëllim që këto krime të dokumentohen e të mos harrohen. Vitin e kaluar, raporti i përgatitur prej tyre iu dorëzua kësaj ministrie.

Gjithashtu, tre profesorë tjerë dhe 33 studentë të universitetit më të madh, më të vjetër e më të suksesshëm të Kosovës, gjatë viteve 2021 – 2022, zhvilluan 200 intervista me 200 të mbijetuarit nga masakra e Krushës së Madhe. Video-intervistat u bënë edhe libra gjatë vitit 2025.

Tani personeli akademik i UP-së është i angazhuar në një projekt tjetër të mbështetur nga Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportitpër dokumentimin e masakrave gjithandej Kosovës. Nga konferenca e parë ndërkombëtare e Institutit për Krimet e Kryera gjatë Luftës „The Scale, Legacy, Documentation and Adjudication of Crimes Committed in Kosovo”, mbajtur në shkurt 2025, tashmë ka dalë librishumëdisiplinar shkencor si përmbledhje e të gjitha punimeve për aspekte të ndryshme të krimeve të luftës në Kosovë.

Jam shumë i nderuar që redaktorët e këtij libri më ftuan të hartoj një recension për t’u shfaqur në kopertinat e tij. Punën e konferencës, të përmbledhur në libër, e vlerësovasi kontribut jetik për fushat e të drejtave të njeriut, drejtësisë tranzicionale dhe studimeve të kujtesës së tëkaluarës — si një gur të pashkëputshëm në mozaikun më të gjerë e të gjallë të qëndrueshmërisë, dokumentimit dhe kërkimit të drejtësisë, në përballje me shkeljet e papara të të drejtave të njeriut, të përjetuara në Kosovë.

Të nderuar drejtues dhe punonjës të Institutit për Krimet e Kryera gjatë Luftës në Kosovë,

Ju përgëzoj për punën e përditshme dhe të vazhdueshme për mbledhjen e fakteve e dëshmive për të gjitha krimet që për shumë dekada kanë damkosur vendin dhe njerëzit e Kosovës, si p.sh. së fundmi krimet masive të viteve 1998 –1999. Kur krimet e luftës dhe ato ndaj njerëzimit, humanitetit, kalojnë në harresën njerëzore dhe ngelin tëpandëshkuara, hapet rruga që të njëjtat të përsëriten në të ardhmen. Kështu, le të përpiqemi fort të gjithë së bashku të mos lejojmë që krimet e kryera në Kosovë, e kudo, as të mos harrohen e as të mos ngelin të pandëshkuara.

Ju dëshiroj vullnet, forcë e qëndrueshmëri për ta kryer misionin tuaj. Konferencë të mbarë e u pafshim edhe në ngjarjet tjera të ngjashme që do të vijnë!

By Linda Nikaj*, Esq./

Yesterday, in the heart of Prishtina, thousands filled the square to protest the ongoing trial of former KLA leaders. The streets were filled with flags, frustration, and a deep, familiar ache. What unfolded was more than a political demonstration — it was a collective defense of the war’s truth, the victims’ dignity, and a history that Kosovars refuse to let others rewrite. The protest was a denouncement of a prosecution that targets the wrong people and distorts both history and justice. Despite the international community’s intervention during the war and embracement of Kosova, Albanians now feel deeply betrayed by The Hague the very institutions that once claimed to stand with them.

More than two decades after the Kosova War, the wounds of that conflict remain open. Mass graves continue to be unearthed in Serbia. Families still wait for answers about their missing loved ones. Survivors of torture and sexual violence carry lifelong scars and challenges. And yet, instead of confronting Serbia’s responsibility for the atrocities committed against Kosovar Albanians, the international community has turned its focus toward prosecuting the very people who defended them.

In 2020, the Kosova Specialist Chambers indicted several former Kosova Liberation Army (KLA) leaders — including Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi, and Rexhep Selimi — on charges of war crimes and crimes against humanity. These indictments read as a calculated distortion of history, an effort to punish the victims instead of the perpetrators — a deliberate attempt to rewrite a history that Albanians paid for in blood.

The Specialist Prosecutor’s Office issued a press release announcing Thaçi’s indictment before it was confirmed by a judge — a move that violated its own rules. The release accused Thaçi and Veseli of putting “personal interests ahead of the victims,” language that read more like political messaging than legal procedure.

The damage was immediate. Kosova’s reputation suffered. Its political stability wavered. And the perception of impropriety fueled speculation that the indictments were politically timed. Even former U.S. Congressman Eliot Engel urged the State Department to ensure the court was not targeting individuals based on ethnicity — a stunning statement from one of Kosova’s strongest allies.

Six years later, the trial is still in progress, and no verdict has yet been delivered. Looking back, the timing of the indictments alone raised alarms. The indictment of Thaçi was announced just days before he was scheduled to head to Washington, D.C. for meetings at the White House aimed at resuming stalled peace talks with Serbia. Thaçi resigned immediately, unwilling to face trial while serving as Kosova’s president. The political shockwaves were immediate and destabilizing.

The issues with the prosecutions transcend just timing. The prosecutions threaten Kosova’s fragile democratic institutions, undermine already‑difficult negotiations with Serbia, and retraumatize victims whose suffering has never been acknowledged by the perpetrators who caused it.

A Transitional Democracy Undermined

Kosova is a young state, still building its institutions, fighting for international recognition, and struggling to heal from the brutality of the 1990s and the decades that came before. The KLA emerged as a response to Serbia’s systematic oppression: the stripping of Kosova’s autonomy, closure of Albanian schools, removal of Albanian officials, and violent crackdown that followed. More than 13,000 Albanians were killed. Hundreds of thousands were displaced. Children, both girls and boys, were subjected to sexual violence. Women were raped and tortured. Entire families vanished.

Serbia has never accepted responsibility for these crimes. Many of the perpetrators remain unpunished. More than 50 members of the Jashari family were killed in Prekaz, and still, there is no justice for the Jashari family. The Bytyqi brothers — three Albanian‑American men executed by Serbian police — are still denied justice. Survivors like Vjollca Salihu and Vafsije Krasniqi Goodman have waited decades for accountability that never came. Justice has yet to be delivered for countless others.

Against this backdrop, the Specialist Chambers’ decision to prosecute these KLA leaders — while Serbian officials responsible for mass atrocities have only minimally and sparsely been held accountable — feels profoundly unbalanced.

Kosova’s institutions have worked to address the past: providing reparations to war veterans, civilian victims, and survivors of sexual violence. However, the Specialist Chambers excludes Kosovars entirely from its staff, judges, and prosecutors. It operates outside Kosova, beyond the reach of its democratic oversight. For many Albanians, it feels imposed, undemocratic, and disconnected from the lived reality of the people it claims to serve.

The result is a deep erosion of trust — not only in the court, but in the international actors who pressured Kosova to create it.

A Roadblock to Peace

Kosova and Serbia have attempted dialogue for years, but progress has been slow and fragile. Agreements signed since the war have gone unimplemented. Recognition of Kosova’s independence — the central issue — remains off the table for Serbia.

The indictments arrived at a moment when diplomacy was already strained. Even Serbia’s government warned that the prosecutions could inflame tensions between Kosova’s Albanian majority and Serbian minority. The Washington meetings that followed produced no recognition, no accountability, and no meaningful breakthrough.

Instead, the indictments handed Serbia a political gift: a way to deflect attention from its own wartime crimes and to argue that “both sides” were equally culpable. For a country still campaigning to convince other states to withdraw recognition of Kosova, this narrative is dangerous.

Kosova’s path to international integration depends on stability, credibility, and recognition. These prosecutions threaten all three.

Punishing the Victims by Prosecuting Their Defenders

International criminal law is meant to target the worst offenders — those who commit atrocities, abuse power, and terrorize civilians. But in Kosova, the people being prosecuted are widely regarded as liberators who defended their communities from genocide and ethnic cleansing.

For Albanians, the indictments feel like a moral inversion: the heroes are on trial, while the perpetrators walk free.

Economist Fejzullah Ibrahimi captured the sentiment shared by many Kosovars: “A big injustice is being committed here by putting on trial our liberators.”

This is not blind nationalism. It is lived experience. The accused were the faces of resistance during a time when Albanians were being massacred, raped, and expelled from their homes. They were the ones who stood between civilians and a regime that sought to erase them. To prosecute them now — not prosecuting the architects of Serbia’s campaign of violence — is to retraumatize victims who have already endured the unimaginable.

It also risks deterring future victims in other conflicts from cooperating with international courts. If defending your people from genocide can later be reframed as criminality, why would any oppressed group trust international justice again?

Conclusion

Victims continue to wait for Serbia, the perpetrator of the war, to recognize its crimes and for the international community to enforce real accountability. Families still search for the missing. Survivors still carry trauma. Still, the international community has chosen to prosecute only one side — the side that suffered the most. This is not justice. Anything short of full acquittals would be vengeance dressed up as law. Albanians know the difference between the rule of law and rule by law — and this process increasingly resembles the latter.

The indictments of Kosova’s wartime leaders threaten the country’s democratic progress, destabilize regional peace efforts, and inflict new wounds on victims who have already suffered enough. Kosova’s institutions are ready to confront the past — but they should be supported, not sidelined.

Justice must never come at the expense of truth. And the truth of the Kosova War is clear: Albanians were the victims of a brutal campaign of ethnic cleansing. Prosecuting their defenders while their oppressors remain unpunished is not justice. It is a distortion of history. Kosova deserves better. Its victims deserve better. The international community must do better. Rule of law, not rule by law!

February 18, 2026

*Linda Nikaj is an attorney in the private sector an adjunct professor. She earned her B.A. in Political Science from Baruch College, M.A. from Seton Hall University’s School of Diplomacy, and J.D. from Seton Hall Law School.