Nga Frank Shkreli 

Ja u mbushën dy vjet që u nda prej nesh gazetari dhe Kryeredaktori i gazetës Dielli në Shtetet e Bashkuara, organ i të famshmes Fedratës Pan-Shqiptare Vatra.  Një mik e koleg i dashur dhe i nderuar për mua dhe të gjithë ata që e kanë njohur, u nda papritmas nga kjo jetë. Sot, dy vjet më vonë, largimi i tij për në amshim na duket edhe më i dhimbshëm se iku kur ishte në një moshë që ende mundte dhe donte të kontribonte e të zhvillonte veprimtarinë e vet edhe për një kohë të gjatë në të ardhmen, në fushën e publicistikës dhe gazetarisë së lirë në interes të së Vërtetës. 

Unë për veten, Dalipin e kam pasë një koleg dhe përkrahës të çmueshëm dhe mik të përzemërt!  Komuniteti shqiptaro-amerikan ka humbur një mbështetës të papërtueshëm të aktiviteteve kulturore këtu në Amerikë, por mbi të gjitha kemi mbetur pa një shtyllë të fortë të gazetarisë shqiptare në mërgim dhe në mbarë botën shqiptare.  

Dalip Greca për 12 vjet udhëhoqi me profesionalizëm, korrektësi dhe ndershmëri gazetën ‘Dielli’, ndërsa ndikimi i tij në Vatër dhe kontributi i tij i jashtëzakonshëm në orgnizatën më të vjetër të komunitetit shqiptaro-amerikan do të mbetet trashëgimi e tij, sidomos ndihma e tij në ringjalljen e gazetës historike ‘Dielli’, kur e mori në dorë. Puna e gazetarëve atdhetarë si Dalipi, nuk njohin bjerrje. Puna e tij për ringjalljen e gazetës ‘Dielli’ në veçanti dhe të ‘Vatrës’ në përgjithësi, shihet dhe pranohet, gjërësisht, tanimë si diçka me rëndësi në dobi të komunitetit shqiptaro-amerikan dhe të interesave historike të shqiptarëve dhe të Kombit, të cilit Dalipi ia kushtoi jetën, mundin dhe djersën e tij për 12-vjet, si Kryeredaktor i Gazetës Dielli të Amerikës.

Në këtë 2-vjetor të kalimit në amshim të Dalip Grecës, në vend të fjalëve të mia, që i kam shprehur edhe në të kaluarën me raste të tjera, për Vatrën e Diellin dhe rolin e tij, dëshiroj që me këtë rast, në kujtim të Dalipit, të sjell disa komente vlerësuese të Profesor Ernest Koliqit — për të cilin Dalipi fliste me respekt — botuar në revistën Shëjzat, (Nentor-Dhjetor, 1959) —  me rastin e 50-vjetorit të themelimit të gazetës Dielli, të cilën Dalipi e drejtori me profesionalizmin më të madh gazetaresk.  

Profesor Ernest Koliqi, shkruante se gazeta Dielli nuk ishte thjesht një gazetë vetëm për shqiptaro-amerikanët.  Koliqi ka vlersuar rolin historik të gazetës Dielli, duke theksuar se, “Kush kujdeset, pak a shumë për historinë e vendlindjes, e di rolin kryesuer që ka luajtun kjo fletore në lëvizjet kombëtare.  Ajo e nisi punën e vet me kryefjalën fatlume të Nolit, ‘Një Shqipëri për Shqiptarët’, një moto kjo me të cilën shprehet ai, “Noli ia ndjelli të mirën Atdheut dhe Ora e Kombit mbas pak vjetëve ia fali gjindes shqiptare – tekembramja — një truell të lirë ku ajo të rronte e të zhillohej si mbas prirjeve të veta landore dhe shpirtënore.”  Duke pasur parasysh rolin historik të Vatrës dhe Diellit, për të cilin fliste Ernest Koliqi, Dalip Greca e ushtroi këtë rol me dinjitet dhe atdhedashuri. 

Në vazhdim të editorialit kushtuar 50-vjetorit të Diellit të Vatrës, Ernest Koliqi e ka cilësuar veprimtarinë historike të Vatrës e të Diellit, si një “varg tubzash epiko-lirike”, duke nenvijuar se gazeta Dielli, “përcolli besnikërisht ngjarjet shqiptare dhe botërore të asaj periudhe, gjithmonë e gatshme për të mbrojtur qendrimet e shqiptarizmit”. 

Në komentin me titull, “Pesëdhjetëvjetori i Fletores “Dielli”, botuar në revistën Shëjzat të vitit 1959, Profesor Ernest Koliqi u jep meritën më të madhe për veprimtaritë historike të Diellit dhe të Vatrës, “Dy kampionëve të mëdhej të shqiptarizmit, At Fan Noli dhe Faik Konica…si gërshetuesit kryesorë të veprimtarisë së shkëlqyeshme të Vatrës dhe vatranëve”, por pa harruar, shton ai, as veprimtarët e tjerë të shumtë të Diellit e të Vatrës, si, “Kost Çekrezi, Kristo Floqi, Kol Tomara, Kristo Kirka, Bahri Omari e Sotir Peci”, e të tjerë gjatë dekadave e deri më sot. 

Kësaj liste të këtyre patriotëve, të cilët  përemendte Koliqi — në këtë 2-vjetor të kalimit në amshim, dëshiroj, t’i shtoj edhe emrin e ish-Kryeredaktorit të gazetës Dielli, Dalip Grecës, duke u bashkuar me fjalët e editorialit të Ernest Koliqit mbi rolin e Vatrës dhe të gazetës Dielli, shkruar më 1959, me shpresën se, “Bashkatdhetarët e Amerikës, të cilët dijtën të ndërtojnë këtë qëndër të fortë atdhedashunie – duhet sidomos sot të jenë në naltësinë e misjonit historik që u përket, mbasi jetojnë e veprojnë në prehën të Demokracisë së Madhe Amerikane, në dorë të cilës është fati i botës, e prandej edhe i vendit tonë.”

Në këtë përvjetor të kalimit në amshim, Familjes së Dalip Grecës, Vatrës, gazetës Dielli dhe të gjithë vatranëve i drejtoj përdhimtimet e mia më të sinqerta për mikun dhe kolegun tim dhe të shumë shqiptaro-amerikanëve, pa dallim, me të cilët Dalipi veproi e bashkpunoi me të gjithë e si është më mirë.

Frank Shkreli

Vatra historike e shqiptarëve të Amerikës pat organaizuar një darkë në nder të Dalip Grecës, Editorit të Diellit dhe punëtorit të palodhshëm të Vatrës, për të celebruar daljen e tij në pension.

Takimi im i parë me Dalip Grecën ishte një intervistë kur ai punonte si editor i gazetës shqiptaro-amerikane Illyria, mars 2005. Ç’prej atëherë kemi mbetur miq e kolegë. Të falënderoj për respektin, miqësinë dhe bashkpunimin, Dalip Greca!

Poetesha lirike korcare Arsinoi Zengo Kallco ka lindur në Dardhë të Korçës, pas mbarimit të arësimit 

të hershëm, Arsinoi dhe familja e saj, emigrojnë në

vendin helen, ku mbaroi edhe shkollën e mesme  në Janinë,  Greqi. Ka mbaruar studimet e larta për mësuesi, Cikël i Ulët, pranë Universitetit “Fan Noli”, Korçë.  Prej 11 vitesh punon si kontabiliste te Posta Shqiptare. 

Pasioni për artin, letërsinë dhe poezinë kanë shndërruar Arsinoin, në një poete lirike të admiruar nga dashamirësit e poezisë të cdo moshe. “Dashuri dhe ca pika shi” është libri i  pare i saj me poezi kryesisht të  ndjera e lirike. Poezia e Arsinoit eksploron kompleksitetin e dashurisë dhe dehjes nga dashuria,   përmes reflektimeve të poetes dhe botës përreth saj. Lidhja e Arsinoit me botën njerëzore, natyrore dhe hyjnore shërben si një metaforë për përvojat  jetësore, 

emocionale, dhe sociale. Toni bisedor, muzikaliteti i vargut lirik, dhe gjuha e thjeshtë e poezisë krijojnë një ndjenjë intimiteti dhe dobësie femërore.  Imazhet lirike janë konkrete dhe ndjellëse, duke kapur përvojat shqisore dhe gjendjen emocionale të poetes. Struktura e poezisë, me rreshtat e saj të shkurtër dhe me pauzat e shpeshta, imiton mendimet ngurruese dhe soditëse të poetes. 

The lyrical poetess Arsinoi Zengo Kallco was born in Dardhë of Korça. After finishing her primary education.

Arsinoiu and her family immigrate to Hellenic country, where, she completed high school in Ioannina, Greece. Then, she graduated as a teacher of elementary education, at “Fan Noli” University, Korçë.  She is married and has a son. She works as an accountant over eleven years, at the Albanian Post. 

 Passion for art, literature and poetry has transformed Arsinoi into a lyrical poet admired by poetry lovers of all ages. “Love and some raindrops” is her first book of mostly sentimental and lyrical poems. 

Arsinoi’s poetry explores the complexities of love and drunk on love, through the poetess’ reflections on the world around her. The Arsinoi’s connection to the human world and the natural world serves as a metaphor for her emotional experiences. The poetry’s conversational tone, the musicality of the lyric verse and simple language create a sense of intimacy and vulnerability. The lyrical imagery is concrete and evocative, capturing the poetess’ sensory experiences and emotional state. The poetry’s structure, with its short lines and frequent pauses, mimics the poetess’ hesitant and contemplative thoughts.

-I will love you forever

In the labyrinths of my heart, 

The more I’ve sought you 

I, the pursued, who madly ran,

In love with stars and the night, 

But then …then I just slowed down! 

The skies just opened up, as never been, 

We felt being stripped of our feelings,

Riding over the golden horseshoes, 

You and me were meant,

The king and queen of that night!  

Love dancing with me again, 

Our lips together, close together, 

I will love you…love you forever, 

Let them say, she’s a crazy one! 

I made peace with God, that night, 

I just said: “God, if my love is a sin, 

Then let me die, if I must, 

Please forgive me, God! 

Forever I will love him, no matter what! 

Unë do të dua”

Në labirintet e zemrës të kërkova
Vrapova… vrapova mallin tërbova
Me yjet natën dashurova
Pastaj…pastaj qëndrova!

Qiejt ishin hapur si kurrë ndonjëherë
Ne kishim zhveshur ndjenjat
Kalëroje me patkonj të artë
Ne mbretër ishim atë natë!

Me mua vallzonte dashuria
Dy buzët bashkuar përgjithmonë
Unë do të dua…do të dua
E le t’më thonë e marrë grua!

Me zotin bëra paqe kët’ natë
në është dashuria mëkat i thashë
Atëherë le të vdes s’më vjen keq aspak
Unë… do ta dua më fal o At!

-Dark shades of life 

The world is most scary, 

A world of trouble, grey and cloudy,

It’s all I see. 

People walking around with their head down, 

Everyone seem utterly bewildered, 

No bread, no meal on their table, 

Ah, only their suffering souls!  

Sleep calls, as night falls gently,

The knife runs over some dried steaks, 

A hungry child cries, his stomach is empty, 

“Dear Mom, give me bread, just a little bit!  

The poor orphan, a fatherless child, 

He needs to grow up and work hard, 

Nothing, no one and no where to go, 

He just grabs the ax cutting some twigs, 

No more school, no more homework,

No more tests, ah this misshaped world!  

Just cheer up, speak up, and speak out, 

Please, do not abandon the poor’s,  

Show your humanity and love, 

You, -statesmen and the forever riches,

Give to those, who’re forced to flee this land!   

In the other world, what should you confess?

Hell could no longer hold your soul, 

Just run, and catch the time, 

And give to those, with no mouth!  

Me too, I want to learn more, 

Like my folks, I search for 

A warm hearth, where 

I may read the books,  

And then, 

Thank you forever and ever! 

“Ngjyra të errëta jete “

Botë tepër e frikshme
Botë me halle e stuhishme
Njerëz kokë ulur të hutuar
Vatra pa bukë shpirtra trazuar!

Nata troket ngadalë gjumin thërret
Dy thela të thara një thikë i pret
Fëmija mban barkun zë e thërret
Nënë e dashur pak bukëz më jep!

Jetimit të mjerë që babën se ka
I duhet të rritet se askund nuk ka zë
Sëpatën rrëmben ca drurë të thatë
As shkollë as dije ahhh botë e ngratë!

Flisni bërtisni të varfrit mos braktisni
Ku shkoi njerëzia dhe dashuria
Ju pushtetarë dhe pronarë
Jepuni atyre që braktisjen kanë marrë!

Në botën e dyte ç’farë do rrëfeni
Shpirtin tuaj nuk do e mbaj as ferri
Ndaj vraponi sa keni kohë
Jepuni dhe atyre që nuk kanë gojë!

Dua dhe unë të mësoj
Si shokët e mi të kërkoj
Një vatër të ngrohtë ku të lexoj
Ngahera tju falenderoj!!!

-Time’s whistles 

I’ve grown a lot over the years,  

I wish I could stop the time, 

To bring back the sweetness

Of those years,  

To open again, the gates of my heart!

 A crying child that stutters,  

Mom’s tears, as waiting up for him, 

The wrinkles in the daddy’s forehead, 

The sweat drops like waterfall stream. 

Grandmother bent on the knees,  

With a bundle of twigs on her back, 

Grandfather holding a cane in his hand

“Grandpa’s girl, hurry up! It’s getting too late”

Clock hands spinning so fast, 

Today mom and Dad fled to a foreign land, 

My grandpa, who repeatedly said me to “hurry up”, 

He’s gone and never came back, 

Maybe it’s time, he did! 

I’ve grown up over the years, 

I saw my kids growing up so slowly, 

The old rusty gate was left open, 

And Grandpa’s cane, 

It’s still hanging on the wall! 

“Fishkëllimat e kohës”

Ndër vite jam rritur shumë
Kohën kam dash ta ndal
Ëmbëlsinë e viteve të risjell
Portat e zemrës të çel!

Belbëzimet e fëmijës që thërret
Të qarat e nënës kur e pret
E mbasandaj babën me ballin rrudhash
E djersët si ujvarat e rëke ujrash!

Gjyshen e kërrusur gjer në gju
Shkarpat ngarkuar pak atje e pak këtu
Gjyshi bastunin mban në dorë,
“Çupa e gjyshit nxito se u bë vonë”

Akrepat vërtiten me shpejtësi
Sot mam’ e bab’ kanë ik në mërgim
E gjyshi që më thosh të nxitoja
Iku s’u kthye se ashtu donte koha!

E rritur jam unë ndër vite
Fëmijët ngadalë shikoj të rriten
Portën e hekurt që rinte e hapur
Sot e ndryshkur e bastunin që ri varur!

-I recall with delight, years of my youth! 

My youth’s gone with spring, 

The souls wandering around, 

A call of longing for beauty 

The girl becomes a woman!

Hey beautiful youth, 

Take my hand, now and forever, 

Let’s smile and laugh together,

Don’t try to run and hide from me, 

Don’t forget, I was even

Your precious one!  

Don’t you remember, when 

You loved combing my hair, 

A floral dress wearing me,

Sweetly singing over my shoulder, 

And caressing my tender skin!  

Hey, beautiful youth, 

You know, how I remember you, 

With a guitar on my lap, 

And strum on its strings, 

The verses of Poet, I’d still sing! 

It said that youth remains 

Hidden in the soul, 

And I believe this, 

If you don’t sing for love, feel,

 As you didn’t live the youth…

Hey, beautiful youth… beautiful youth!

-“Me ëndje kujtoj ty rini”

Rinia shkoi me pranverën
Shpirtrat shtegëtuan
Malli për të bukurën thërret
Vajza u bë grua!

Më zgjat dorën moj rini
Qeshu bashkë me mua
Ç’më shkon anash në fshehuri
Harrove që isha e preferuar!

Më vije atëherë, flokët m’i zbukuroje
Merrje fustanin me lule
Mbi shtat sa bukur ma këndoje
Lëkurën e njomë ledhatoje!

Ahhhh moj e bukura rini
E di si të kujtoj?
Me kitarën mbi prehër telat i shkumoj
Vargjet e poetit do të këndoj!

Thonë që rinia është në shpirt
Dhe unë këtë besoj
Po nuk këndove për dashuri
Kurrë rini mos jeto!

Rini e bukura rini…

-My Spring Muse

I told you to come with spring,

When the birds build nests

In the morning, when sun starts to rise,  

And the flowers dance in the breeze… 

I wish the silent dances,   

Together hand in hand 

With the thirst quenched wet lips, 

Nectar of love, we drink…

Thought, you’re coming with spring,  

When the echo be heard in the mountains,  

Where the rivers happily roared, 

Sung love ballads over centuries!

I became a butterfly, always being first,  

With my arms wide open, 

Nothing could stop me, even the night, 

That falls around us, 

Living the magic of the fire nights, 

As golden roses that bloom in spring…

“Muza ime pranverore”

Thashë të vije me pranverën
Kur zogjtë ngritën foletë
Në mëngjeset kur dielli zgjohej
Fllade lulesh përqafohen!

Sa doja të vallëzonte heshtja
Bashkë të zënë pas dore
Në buzët e etura e të njoma
Nektarin e dashurisë pikoje!

Thashë të vije me pranverën
Kur jehona maleve oshëtinte
E lumenjtë buçisnin të gëzuar
Pasqyronin në shekuj dashuritë!

Flutur u bëra të vija tek ti e para
Krahët kisha hapur s’më ndali as nata
Magjinë përjetonim netëve të zjarrta
Me pranverën çelën tjera lule të arta!

Written in Albanian by Arsinoi Zengo Kallco 

Translated from Albanian into English,

 By Raimonda Moisiu 

Dr. Nikollë Loka/

Pas krijimit të shteteve kombëtare dhe zhvillimit të nacionalizmit te popujt e krishterë, filloi të zhvillohet nacionalizmi edhe te popujt myslimanë të Perandorisë Osmane. Shteti osman bëri disa përpjekje dhe realizoi disa projekte për të parandaluar nacionalizmin te myslimanët joturq. Abdyl Hamidi II qëllimisht dhe me vetëdije u përpoq të krijonte një perandori uniforme, të përbërë nga myslimanë, të cilët duhet të ishin të bashkuar në synimet e tyre dhe në besnikërinë ndaj Sulltanit si Kalif. Në shërbim të këtij synimi ishte themelimi i shkollës së fiseve për fëmijët e krerëve dhe integrimin tyre në strukturat administrative të shtetit, si pjesë e një elite fisnore me vlera islamike osmane dhe moderniste. Sulltani përdori të gjitha mjetet për të penguar bashkimin e shqiptarëve dhe u tregua shumë i vëmendshëm në zvarritjen dhe kundërshtimin e të gjithë kërkesave të tyre me karakter etnonacionalist. Shteti osman e pa arsimin si pjesë të pandashme të përpjekjeve për të theksuar përkatësinë e përbashkët fetare të shqiptarëve me turqit dhe thellimin e ndasive në mes shqiptarëve me fe të ndryshme, me qëllim parandalimin e zhvillimit të etnonacionalizmit shqiptar.

Hyrje

Gjatë sundimit të Abdyl Hamidit II, panislamizmi i mbështetur nga shteti ofroi një mundësi të madhe për të rindërtuar një identitet që mund të riparonte krenarinë e thyer të muslimanëve dhe u përdor si një ideologji që do të bashkonte arabët, kurdët, shqiptarët dhe myslimanë të tjerë, të cilët kishin filluar të shfaqnin tendenca separatiste. Në interes të Perandorisë, Sulltani e kishte bërë të detyrueshëm arsimimin në gjuhën turke ose arabe te myslimanët, pavarësisht nga prejardhja e tyre kombëtare. Shpresohej se një frymë e njëtrajtshme feje dhe gjuhe shtetërore do të mund të krijonte një barrierë ndërmjet elementëve të krishterë e myslimanë. Duke pasur parasysh strukturën dhe gjeografinë komplekse shoqërore, prezantimi i otomanizmit si identiteti kryesor për komunitetet e ndryshme të Perandorisë, shumë prej të cilave kërkonin autonomi të shtuar dhe madje sovranitet territorial, ishte një masë e llogaritur që shteti osman qe i detyruar të ndërmerrte. Qeveria osmane jo vetëm u ndesh me rebelimin e krishterë, por pakënaqësia u shtua dhe brenda shoqërisë myslimane.

Përballë separatizmave etnonacionaliste dhe kërkesave rajonale për autonomi, reformatorët brenda shtetit dhe më gjerë e panë arsimin e centralizuar si një mjet për të izoluar dhe çrrënjosur fenomenet e rezistencës etnonacionale dhe fetare dhe për të integruar komunitete të ndryshme në një shoqëri të përbashkët, shumëkombëshe ose kozmopolite, moderne osmane. Në fillim të viteve 1860, Ahmed Xhevdet Pasha kishte kërkuar krijimin e xhamive dhe të shkollave kuranike me qëllim të civilizohej popullsia dhe të përforcohej respekti ndaj parimeve të islamit. Për të penguar zhvillimet e pritëshme nacionaliste, Porta e Lartë dërgoi në vilajetet shqiptare, në vitin 1898, zyrtarë nga Ministria e Arsimit Publik si dhe “ulema” të zgjedhur nga Zyra e Sheh-ul Islamit. Fakti që “ulematë” iu bashkuan kësaj sipërmarrje tregon përdorimin e arsimit fetar si mjet “shkombëtarizimi” ose rëndësinë që shteti osman po tregonte për transmetimin e islamit dhe formimin e besnikërisë ndaj shtetit osman. Sulltan Abdyl Hamiti II u angazhua që me anë të arsimimit t’i integrojë në shtet fëmijët e elitave myslimane joturke, për t’i bërë ata nënshtetas besnikë të Perandorisë. Shpresohej se një frymë e njëtrajtshme feje dhe gjuhe shtetërore do të mund të krijonte një barrierë ndërmjet elementëve të krishterëve e myslimanë.

Ekziston një varg arsyesh sociale ekonomike e politike të forta që nuk lejonin të flitet për një përputhje të interesave të masave të gjëra të popullsisë me ato të rretheve sunduese osmane. Kryengritjet e viteve ’30-’40 shërbyen si tharm për zgjimin e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve, që shpuri në lëvizjen kulturore dhe politike të Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Në këtë periudhë, në shoqërinë shqiptare po ndodhnin ndryshime. Elita myslimane shqiptare, e cila kishte përfituar shumë nga regjimi i Abdyl Hamidit në këmbim të besnikërisë së saj, u zëvendësua nga një elitë e re intelektuale-nacionaliste shqiptare, e cila bëri thirrje për reforma në dobi të gjithë shqiptarëve. Emiddio Licursi e përshkruan nacionalizmin shqiptar si të “shumëzëshëm”, ndryshe nga lëvizjet e tjera nacionaliste në Ballkan.

Pas vitit 1878, qëllimi kryesor i Abdyl Hamidit II ishte që ta ruante integritetin territorial të shtetit osman. Duke e kuptuar se arritja e këtij qëllimi kërkonte unitet të brendshëm, Sulltani kërkoi të krijonte një ndjenjë të re të solidaritetit politik të bazuar mbi fenë e përbashkët të myslimanëve. Ai e shfrytëzoi autoritetin qendror të tij, dhe e përdori fenë si një vegël ideologjike për ta bashkuar dhe për ta shndërruar komunitetin fetar në një komunitet politik – domethënë në një entitet mysliman osman. Humbja e territoreve pas Traktatit të Berlinit të vitit 1878 bëri që etnia shqiptare të bëhej grupi më i rëndësishëm mysliman në Ballkanin osman dhe shqiptarët të fitonin një vend të veçantë në politikën osmane.

Copëtimi ndërmjet vilajeteve të ndryshme ua mohonte trojeve shqiptare karakterin e tyre etnik shqiptar dhe i mbante shqiptarët të varur dhe në lidhje me Perandorinë Osmane. Stambolli nuk e pranonte ekzistencën e shqiptarëve si komb, por duhet thënë se në këto pozicione qëndronin edhe disa qarqe nga paria e shqiptarëve që ishin të lidhur me interesa të shumëfishta me Portën. Aristokracia shqiptare ishte mbyllur në gëzhojën e vet të vilajetit dhe nuk kishte arritur në homogjenizimin e saj politiko-kombëtar. Ajo mbeti tradicionale brenda sferave të interesave të veta, duke mos e kapërcyer murin e pashallëkut.

Sipas George Walter Gawrych, duket se Abdyl Hamiti II u mbështet mbi disa familje shqiptare me influencë, siç ishin ato Toptani dhe Vlora, si edhe te krerët lokalë të vilajetit të Kosoves. Ai u mundua të zhvillonte rrjetin e xhamive dhe të shkollave. Ne fakt, në vitet 1880, iu dha një mbështetje e veçantë financiare zhvillimit të arsimit fillor në vilajetin e Kosovës dhe të Shkodrës. Në administratën osmane, ngritja e shkollave publike vlerësohej si njëri prej çelësave për të ruajtur rendin dhe sigurinë në vilajetin e Kosovës, po aq i rëndësishem sa edhe vendosja e njësive ushtarake dhe ndërtimi i rrugeve. Abdyl Hamidi II arriti të influencojë në krijimin e një fraksioni religjioz dhe konservativ të shqiptarëve muslimanë, i cili nuk e mirëpriste idenë e bashkimit të Shqipërisë në një provincë të vetme që kishte propozuar Abdyl Frashëri. Porta e Lartë nuk mund të përballonte shfaqjen e një zhvillimi kulturor kombëtar dhe laik midis shqiptarëve myslimanë, duke krijuar bashkësi me shqiptarët e krishterë dhe, si rrjedhojë, shfaqjen e një interesi të veçantë kombëtar. Mbështetur në sistemin e mileteve, në çështjen e arsimit në gjuhën amtare, Perandoria Osmane i trajtoi shqiptarët ndryshe nga popujt e tjerë. Shqiptarët myslimanë i konsideronte si një nga komponentët e saj, ndërsa shqiptarët e krishterë si “pakica ortodokse dhe katolike”. Gjuha e mësimit në shkollat e hapura nga shteti, që frekuentoheshin kryesisht nga myslimanët, ishte turqishtja.

Por, me rritjen e vetëdijes së tyre për veten, shqiptarët kërkuan të diferencohen nga bashkëfetarët dhe të lidheshin me bashkëkombasit e tyre. Ky proces u bë nën ndikimin e ideve rilindëse, që hodhën bazat e kombit tonë shumëfetar. Gjuha thuri unitetin e brendshëm shqiptar dhe përforcoi një identitet shqiptar të dallueshëm nga osmanët dhe fqinjët e tyre sllav dhe grek. Shqiptarët ishin mbledhur dhe kishin krijuar një Komitet Shqiptar të Reformave, i cili i dërgoi një memorandum Vezirit të Madh në korrik të 1896-s, në emër të krishterëve dhe të myslimanëve, duke protestuar kundër ndarjeve që ekzistonin në Perandorinë Turke, sipas të cilit të krishterët ortodoksë shqiptarë konsideroheshin si grekë ose sllavë, sipas vendit ku kishin lindur: në jug apo në veri myslimanët konsideroheshin si turq dhe katolikët si latinë. Edhe përkundër asaj se myslimanët e Ballkanit u përkasin tri grupeve të mëdha dhe disa më të vogla gjuhësore e etnike, ata politikisht janë konsideruar si një komb mysliman unik.

Sistemi fisnor te shqiptarët.

Toskëria dhe Gegëria kishin përjetuar kushte të ndryshme zhvillimi. Shoqërisë toske i mungonte organizimi fisnor, ishte më e integruar në sistemin perandorak dhe më e lidhur me botën e jashtme. Një numër i vogël familjesh të pasura myslimane formuan gurin e themelit të sundimit osman në Shqipërinë e Jugut, pasi dhanë më shumë njerëz për elitat otomane. Ndërsa shoqëria gege ishte e përbërë nga fise, disa prej të cilëve ishin fetarisht të përzierë, katolikë dhe myslimanë. Kjo përzierje i çoi zyrtarët otomanë në përfundimin se besnikëria fisnore në mes malësorëve shqiptarë dominon mbi përkatësinë fetare.

Pjesa më e madhe e rrjeteve të solidaritetit dhe të pushtetit ndërtoheshin rreth personazheve, “krerëve” që ia dilnin mbanë të kishin ndikim në shoqëri, duke përdorur lidhjet farefisnore, por edhe lidhjet në bazë fshati dhe krahine. Ata ishin të pasur dhe influenca e tyre matej me numrin e “pushkëve” që ata mund të nxirrnin, do të thotë me numrin e njerëzve që ishin të gatshëm t’u shkonin pas. Nëpër kuvende ishin ata që i merrnin të gjitha vendimet.

Në kohën e Sulltan Abdyl Hamidit II krerët e malësive veriore nuk kishin edhe aq frikë, se mos qeveria osmane ndërmerrte kundërveprime, aq më tepër që secili prej tyre kishte ndonjë lidhje në gardën personale shqiptare të Sulltanit. Një pjese të madhe të këtyre krerëve, Sulltani u kishte dhënë çifligje në pjesë të ndryshme të Perandorisë, tituj, ofiqe etj. duke i lidhur me interesa të shumëfishta me shtetin osman. Në ato kushte, forcat progresive shqiptare të kohës ishin të detyruara të vepronin në dy drejtime: Të zhvillonin luftë në nivel politik kundër shtetarëve osmanë dhe të zhvillonin luftë në nivel lokal kundër krerëve të fiseve, të cilët, më shumë se për unitetin dhe tërësinë territoriale kombëtare, ishin për ruajtjen e interesave fisnore në rajonet ku ishte e fortë tradita fisnore e organizimit, si dhe mbështetjen e çdo politike perandorake që nuk kërcënonte interesat e tyre. Abdyl Hamidi II dhënien e privilegjeve për krerët e rëndësishëm shqiptarë e kishte pjesë të politikës së tij për të ruajtur rendin dhe qetësinë publike në trevat shqiptare, që po përballeshin me kërcënimet e shovinistëve fqinj. Qëndrimi i butë dhe dhënia e privilegjeve, bënë që mjaft krerë, sidomos në Kosovë, të mbeteshin për shumë kohë besnikë ndaj tij, megjithëse Sulltani nuk pranoi asnjë nga kërkesat e Lëvizjes Kombëtare Shqiptare. Këta krerë kishin vënë në plan të parë interesat e veta dhe pastaj ato të kombit që i përkisnin.

Shqiptarët ishin të integruar në sistemin otoman, por disa drejtues të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare po shikonin për një strategji shkëputjeje, pasi po e shikonin kolapsin e Perandorisë si të afërt. Ata ishin kombi i parë me shumicë myslimane që kërkuan autonomi ose pavarësi, ndërkohë që hapësira etnike shqiptare në brendësi të Perandorisë Osmane ishte pa ndonjë status të veçantë, të drejta autonome, privilegje etnopolitike etj. Kundër programit të Rilindjes Kombëtare Shqiptare, turqit përdorën arsimin, duke mos lejuar mësimin e gjuhës shqipe në shkolla, pasi kështu sipas tyre shqiptarët do të orientoheshin në identitete të veçanta, në themel të të cilave do të ishte feja. Në një periudhë afatgjatë shqiptarët myslimanë, pa të drejta mësimi në gjuhën e tyre do të asimiloheshin në turq. Shqiptaret do të shihen si një shtyllë mbajtese e Perandorisë Osmane në këtë pjesë të Evropës.

Në shtetin osman, si në të gjitha vendet në modernizim gjatë shekullit të 19-të, zhvillimet politike shfaqen si një proces i ndërthurur me zhvillimet në fushën e arsimit. Historia e arsimit u përjetua pothuajse si një nëntitull i historisë politike, pasi ndryshimet që ndodhën në fushën politike nuk vonuan të reflektojnë mbi arsimin dhe institucionet arsimore, të cilat u shndërruan në vende ku transferohen dhe adoptohen ideologjitë kombëtare, përtej të qenit thjesht vende për socializim, marrje njohurish dhe përvetësim aftësish. Në funksion të përpjekjeve për të penguar rritjen e vetëdijes kombëtare te pjesa myslimane e shoqërisë shqiptare, Abdyl Hamidi II i pranoi shqiptarët në shkollën (Aşiret Mektebi), që fillimisht ai e kishte ngritur për shkollimin e bijëve të krerëve fisnorë arabë. Ky institucion intrigues solli fëmijët e udhëheqësve fisnorë me ndikim nga periferitë në qendrën perandorake, në Stamboll, për t’i edukuar ata dhe më pas për t’i integruar në strukturat e shtetit osman. Përmes kësaj shkolle, edhe djemtë e krerëve shqiptarë do të shkolloheshin dhe do të forconin ndjenjën e besnikërisë ndaj shtetit, si dhe do të fitonin poste, grada, tituj dhe privilegje. Sulltani preferoi t’i afronte shqiptarët, të cilët ai i konsideronte një forcë besnike dhe të besueshme, absolutisht e nevojshme për mbarëvajtjen e sundimit osman në provincat evropiane.

Pranimi i nxënësve shqiptarë në Shkollën e fiseve (Ashiret Mektebi)

Ndonëse shkolla fisnore u hap për fëmijët e fiseve arabe, pas një kohe të shkurtër në shkollë u pranuan edhe fëmijët kurdë. Kjo ngriti edhe çështjen e përfshirjes së fëmijëve shqiptarë. Më 12 korrik 1898, në një propozim të dorëzuar Abdyl Hamidit II vihej në dukje se Shqipëria e Veriut kishte nevojë për reforma dhe ishin bërë sugjerime të ndryshme për reformat që do të kryheshin. Pranimi i djemëve të krerëve shqiptarë në shkollën e fiseve (Ashiret Mektebi) tregoi mënyra të reja bashkëpunimi të autoriteteve osmane me këta krerë. Sulltan Abdyl Hamiti II ishte plotësisht i vetëdijshëm për rëndësinë gjeopolitike në rritje të vilajeteve shqiptare për mbijetesën e Perandorisë dhe, duke ndjekur shembullin e reformatorëve të mëparshëm, donte që përfitimet e arsimit publik të arrinin në të gjitha territoret.

Valiu i Kosovës kishte kërkuar që kuota e dhjetë studentëve për krahinën e tij të rritet së paku në dymbëdhjetë. Në gusht, Ministri i Brendshëm informoi Vezirin e Madh se krahinës së Manastirit iu caktua një kuotë prej katër studentësh, dy për Dibrën dhe dy të tjerë për Elbasanin, por kërkesat ishin për më shumë. Mytesarifi i Dibrës kishte informuar në Stamboll se pesëmbëdhjetë krerët e fiseve kishin kërkuar që djemve të tyre t’u jepej privilegji për të ndjekur shkollën.

Dokumenti më i vjetër që mund të identifikohet në lidhje me pranimin e nxënësve shqiptarë në shkollën e fiseve është i datës qershor 1902. Në shkresën e dërguar nga Serkâtib-i Hazret-i Şehiryârî Tahsin Pasha nga Zyra Kryesuese e Bibliotekës së Pallatit Yıldız, thuhej se regjistrimi i fëmijëve të fiseve shqiptare ishte parë i përshtatshëm me dekretin e Sulltanit dhe këtë vit do të pranoheshin 20 studentë. Kjo shkresë e Tahsin Pashës paralajmëronte hapjen e dyerve të Shkollës së siseve për fëmijët shqiptarë.

Në dokumentin e datës 14 korrik 1902, të Ministrisë së Arsimit ishte bërë shpërndarja e 20 nxënësve shqiptarë që do të regjistroheshin në atë shkollë sipas madhësisë dhe rëndësisë së krahinave: 10 nga Kosova, 4 nga Shkodra, 4 nga Manastiri dhe 2 nga Janina. U dhanë udhëzime që nxënësit shqiptarë, duhet të ishin në Stamboll në fillim të gushtit. Shpenzimet e udhëtimit, ushqimit dhe të gjitha shpenzimet e tjera të nxënësve që vinin nga vilajetet shqiptare ishin të diferencuara: nxënësve që vinin nga Kosova do t’i jepeshin 685 kurushë; nxënësve nga Shkodra 890 kurushë; nxënësve nga Manastiri 570 kurushë dhe nxënësve që vinin nga Janina 650 kurushë.

Gjatë procesit të regjistrimit të kandidatëve u ishte premtuar atyre se “do të marrin grada të larta dhe shpërblime të mëdha; do të kishin shenja të ndritshme në rrobat e tyre; do të dërgohen në vendlindjet e tyre një herë në vit”. Gjatë procesit të përzgjedhjes, ishte bërë dhe kontrolli mjekësor i studentëve, për të përcaktuar ata që janë të prirur për mësim dhe stërvitje; ata që janë fizikisht rezistent ndaj ndryshimeve të motit; ata që janë veçanërisht të ndjeshëm ndaj tuberkulozit dhe sëmundjeve të tjera, të cilët duhet të pajisen me dokumentet mjekësore përkatëse.

Dokumentet arkivore tregojnë se shqiptarët treguan interes për Shkollën e fiseve. Gjatë vitit 1902 ishin bërë kërkesa për pranimin e djemëve të Mahmut Xhelaldin Efendiut dhe Xhejlan Sefedin Agës; të djemëve Ismail, Faik, Hajredin dhe Ferid të Shefki Gjilanit; Rashid e Tahir të Mahmud Agës; regjistrimi i katër kandidatëve nga Elbasani dhe Dibra në vilajetin e Manastirit. Në shkurt të vitit 1905 u kërkua regjistrimi i djemëve të Ali Zyberit nga Gjakova; të Haxhi Ali Agës nga Mitrovica; dy kandidatëve nga Shkodra; të Ahmetit dhe Hamzait, përkatësisht djalit dhe nipit të Haxhi Ali Agës nga Mitrovica; të Mahmud Sali Efendiut, nipi i Gosmir Hoxhës nga Gjakova. Ndërsa në vitin 1907 ishte kërkuar regjistrimi i gjashtë djemëve nga Plava dhe Gucia; regjistrimi i Abdylhamitit dhe Xhevdetit, djem të Sulejman Bej Gjylbegut nga Shkodra; regjistrimi i Jahja Bejzade Neshetit nga Janina; të Adil Efendiut, djalit të Shukri Beut nga Dibra etj. Duket theksuar se asnjëri nuk ishte pranuar, me të njëjtin argument se ishte plotësuar plani prej 20 vetësh për vilajetet shqiptare.

Pavarësisht nga këto refuzime, duket se një grup i dytë shqiptarësh ishte pranuar në atë shkollë në vitin 1904. Po kështu, më 17 dhjetor 1906, Veziri i Madh Ferid Pashë Vlora, i shkroi Sulltanit, që djali i njërit prej të njohurve të tij nga Janina të lejohej të ndiqte shkollën, e cila u miratua nga Pallati më 9 prill 1907. Nga shënimet në amzën e shkollës del se në vitin 1902 u pranuan 32 shqiptarë; në vitin 1905-20 studentë shqiptarë dhe në vitin 1906-1 student, gjithsejt 53 studentë shqiptarë nga të katër vilajetet.

Ndër problemet e tjera që lindën në shkollë përmendet bashkekzistenca e studentëve arabë, kurdë dhe shqiptarë në shkollë, që kishte krijuar probleme me sigurinë në shkollë. Në fakt, herë pas here shpërthyen përleshje në mes të studentëve, prandaj për sigurinë e shkollës u vendosën forca të ruajtjes së rendit: një oficer, katërmbëdhjetë ushtarë, një komisar policie dhe tre xhandarë, që qëndronin vazhdimisht brenda shkollës. Megjithëse shkolla duhet t’i dërgonte studentët në shtëpi çdo vit, pas vitit 1894, pushimet jepeshin çdo dy vjet. Për të ulur shpenzimet dhe për të thjeshtuar procesin, studentët kthehen nga pushimet bashkë me kandidatët e sapo regjistruar nga krahinat e tyre.

Shkolla e fiseve i pranoi shqiptarët në vitet e zhvillimeve të vrullëshme, kur territoret shqiptare po rrezikoheshin nga shovinistët fqinje, prandaj shqiptarët, të bindur në dobësimë e Perandorisë Osmane, kërkuan t’i marrin vetë në dorë fatet e tyre. Përballë rrezikut, shqiptarët u bashkuan në mbrojtje të trojeve kombëtare, duke forcuar bashkëpunimin e tyre, çfarë nuk u prit mirë nga Stambolli, i cili vazhdoi me politikën e kulaçit e të kërbaçit, duke kombinuar dhënien e privilegjeve për krerët me përdorimin e dhunës kundër forcave kryengritëse shqiptare.

Akademia Përkujtimore Jubilare për heroin Bylbyl Hazir Breçani, në 50-Vjetorin e Lindjes së tij (13 maj 1974, në Tropojë), në 25-Vjetorin e rënies së tij (25 qershor 1999, në Gjakovë); në 25-Vjetorin e Epopesë historike të Koshares; në 25-Vjetorin e Lirisë së Republikës së Kosovës; mbajtur në Tiranë, në metropolin shqiptar, ne “Tirana International Hotel & Conference Centre” (salla “Balsha”), me 13 maj 2024, me 152 të Ftuar Nderi nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Lugina e Preshevës e Sanxhaku, Amerika, Anglia, Zvicra, Gjermania, Franca, Norvegjia, Greqia, Turqia, Azia, etj.

Kjo Akademi Përkujtimore Jubilare e 13 majit 2024 u mbajt nën Patronatin e MSc. Ramiz Tafilaj- Drejtor i Përgjithshëm i “Gazeta e Alpeve”, Antar i Bordit Këshillues të Këshillit të Ambasadorëve Shqiptarë; filantrop i mirënjohur shqiptaro-amerikan; biznesmen, botues, veprimtar i Çështjes Kombëtare Shqiptare; kontributor i arsimit, kulturës, shtypit, letërsisë shqiptare; etj.

Bylbyl Hazir Breçani i Epopesë së Koshares, i Brigadës 138 “Agim Ramadani” mban këto vlerësime e nderime: *“Hero i Kosovës” (Kosovë, 2019); *“Dëshmor i Kombit” (Kosovë, 2017); *“Dëshmor i Atdheut” (Shqipëri, 2004); *Medaljen “Gjergj Kastrioti- Skënderbeu” (Kosovë, 2019); *“Qytetar Nderi” i Tropojës (Shqipëri, 2018); *“Qytetar Nderi” i komunës Bujan (Tropojë); *“Mirënjohje” nga Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK); *“Mirënjohje” nga Ministria e Mbrojtjes e Republikës së Kosovës; *Medaljen “Me besim në Zot, Atdhe e Shtet” (Kosovë, AAK, 2021); *Çmimin e Madh “Yjet e Kombit”(“Takimi i Madh i Prishtinës, 2024”);*Shkolla në Markaj, në vendlindje, e mori emrin e Tij (Tropojë); *Një rrugë në qytetin e Bajramcurrit e mban emrin e Tij (Tropojë); *Një rrugë në komunën e Prishtinës, kryeqytetin e Republikës së Kosovës, e mban emrin e Tij; *Akademi Përkujtimore Jubilare për Heroin Bylbyl Hazir Breçani në 20 vjetorin e rënies së Tij, nën patronatin e Kryeministrit të Republikës së Kosovës, Sh.T.Z. Ramush Haradinaj (24 qershor 2019, në Muzeun Historik Kombëtar në Tiranë, salla “UNESCO”); *Konkurs Poetik Kombëtar për heroin Bylbyl Hazir Breçani (Shqipëri, 2019); *Themelohet Çmimi i Lartë “Bylbyl Breçani” në vitin 2021; * Dhjetra këngë, poezi, artikuj, kumtime, i janë kushtuar Heroit Bylbyl Hazir Breçani (në vitet 1999-2024); *13 maj 2024;- Akademi Përkujtimore Jubilare për Heroin Bylbyl Hazir Breçani (Tiranë); *Nëntor 2024- do të ngrihet Memoriali për Epopenë e Koshares dhe Shtatorja për Bylbyl Hazir Breçanin, një nga 114 Heronjtë e Brigadës 138 “Agim Ramadani”, që përbëjnë një Kompleks skulpturor, muzeal, natyror, në rrugën “Bylbyl Breçani” në Tropojë e, që mirëpritet të përurohet në prag të Festës së Flamurit, në Nëntor 2024.

Në këtë veprimtari nderuan me praninë e Tyre: Sh.T.Z. Skënder F. Durmishi- Ambasador i Republikës së Kosovës në Tiranë; Z. Rrustem Berisha- ish Komandant i Brigadës 138 “Agim Ramadani” dhe i Epopesë historike të Koshares, ish-Ministër i Mbrojtjes së Republikës së Kosovës; Z. Anton Quni- deputet i Kuvendit të Republikës së Kosovës, ish Ministër i Mbrojtjes së Republikës së Kosovës; ambasador Genc Muçaj- Drejtor Ekzekutiv i Këshillit të Ambasadorëve Shqiptarë; dr. Islam Lauka- ish Ambasador i Republikës së Shqipërisë në Prishtinë; Gjeneral Skënder Doçi- ish Komandant i Batalionit “Atlantiku” të Kosovës, Prof. dr. Salih Krasniqi nga Prishtina, studiues, mjek, pjesmarrës e veteran i tri luftërave, Kosovë-Lugina e Preshevës-Maqedoni e Veriut; Gjeneral Fadil Hadërgjonaj, kolonel Feriz Trezhnjeva, nënkolonel Rakip Sadikaj- ndër drejtuesit e lartë dhe të shquar të Brigadës 138 “Agim Ramadani” dhe në Epopenë e Koshares; ushtarak i lartë, pedagog, politikan Eduard Abazi dhe ushtarak i lartë e pedagog Ylli Mici, që stërviten Dy Grupet e para Guerrile nga Kosova (1991) si Adem Jashari, Sali Çekaj e 105 të tjerë; Armina Nuraj- kryetare e Zyrës për Rajonin e Sanxhakut në Këshillin Kombëtar Shqiptar (KKSH) në RS e me qendër në Luginën e Preshevës; ushtarakë të lartë nga Tropoja që kontribuan ndërvite për Luftën dhe Lirinë e Kososvës, si: Gjeneral Muhamet Bupapaj, kolonel Zenel Kuana (tevona, edhe ish Prefekt i Qarkut te Kukesit), kolonelet Halil Kuçana, Idriz Kuca, Besnik Sylaj, nenkolonelet Rexhep Kortoçi, Rakip Sadikaj, Besim Kuçana, Mehmet Mehmetaj, ushtarakët Kujtim Vatoci, Avni Hoxha, Avni Baliaj; e shumë të tjerë.

Nderonin me praninë e tyre edhe vëllezër e motra dhe dajët (nga Puka) të heroit të shquar Bylbyl Hazir Breçani, si dhe djemë e vajza të xhaxhallarëve, kushërinj të afërm etj.

Fjalën e Hapjes e mbajti dr. Islam LAUKA- ish ambasador i Republikës së Shqipërisë në Republikën e Kosovës, ish Drejtor i Përgjithshëm i Drejtorisë së Përgjithshme të Organizatave Ndërkombëtare në MPJ të Shqipërisë, autor i disa monografive studimore për Kosovën.

Kumtimin për Epopenë historike të Koshares dhe heroin Bylbyl Hazir Breçani e mbajti ish-Komandanti i Brigadës 138 “Agim Ramadani” të Koshares, Rrustem Berisha- ish Ministër i Mbrojtjes i Republikës së Kosovës, ish deputet i Kuvendit të Republikës së Kosovës.

Sh.T.Z. Skënder F. Durmishi- Ambasador i Republikës së Kosovës në Shqipëri, e Përshendeti Akademinë Përkujtimore Jubilare “Bylbyl Breçani”, ku e vlerësoi lart veprimtarinë e heroit Breçani, Epopenë historike të Kosharës dhe 114 heronjtë e saj dhe Luftën e UÇK për Lirinë dhe Pavarësinë e Republikës së Kosovës.

MSc. Ramiz Tafilaj, i ardhur nga Teksasi i Amerikës, e përshendeti Akademinë Përkujtimore Jubilare, në emër të Këshillit të Ambasadorëve Shqiptarë.

Në këtë Akademi Përkujtimore Jubilare u dorëzuan edhe Mirënjohje të akorduara nga “Takimi i Madh i Prishtinës, 2024”: Çmimi i Madh “Mirënjohja Shqiptare” për gjeneral Rrustem Berisha; Çmimi i Madh “Lavdi Kombëtare” për Heronjtë e Kombit, Sali Çekaj dhe Agim Ramadani, tre nga drejtuesit kryesorë të Epopesë historike të Koshares, një nga epopetë më të shquara në historinë kombëtare shqiptare nga pellazgo-ilirët deri në kohën e sotme.

MSc. Besa Tafilaj-Pinchotti, drejtore Ekzekutive e Organizatës së Familjeve të Ushtarakëve të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, e përshendeti me një video-mesazh nga Uashington D.C. Akademinë Përkujtimore Jubilare për heroin Bylbyl Hazir Breçanin, dhe vlerësoi ish Brigaden 138 “Agim Ramadani”, Epopenë e Koshares dhe 114 heronjtë e saj. Theksojmë se Besa Tafilaj-Pinchotti ka qënë gazetare e ekranit dhe e terrenit në rrjetet e mëdha televizive amerikane TV ABC dhe TV NBC dhe ka spikeruar dhe përgaditë emisione televizive edhe për luftën dhe periudhën e pasluftës së Kosovës.

Në këtë Akademi Përkujtimore Jubilare u dorëzuan nga Kryetari i Këshillit Kombëtar Organizativ i “Takimit të Madh të Prishtinës”, Ramiz Tafilaj, edhe Mirënjohje të akorduara nga “Takimi i Madh i Prishtinës, 2024”, Çmimi i Madh “Yjet e Kombit” për 114 heronjtë e Epopesë së Koshares, ku disa prej tyre e kanë marrë familjarët në “Takimi i Madh i Prishtinës, 27 prill 2024” dhe të tjerat do iu ndahen familjeve të heronjëve nga Shoqata e Veteranëve të ish-Brigadës 138 “Agim Ramadani” të Epopesë së Koshares, me interesimin e drejtpërdrejt të kryetarit të saj, Agron Jusufi dhe stafit drejtues të saj.

Në këtë Akademi Përkujtimore Jubilare u akordua edhe Çmimi i Lartë “Bylbyl Breçani” (themeluar në dhjetor 2021), kësaj here, për 113 heronjtë e Epopesë së Koshares, duke ua dorëzuar në Panelin e Akademisë, të cilët (sipas bisedimeve e dakordësive paraprake) do iu ndahen familjeve të heronjëve nga Shoqata e Veteranëve të ish-Brigadës 138 “Agim Ramadani” të Epopesë së Koshares, me interesimin e drejtpërdrejt të kryetarit të saj, Agron Jusufi dhe të stafit drejtues të saj.

Znj. Amina Nuraj- kryetare e Zyrës së KKSH për Rajonin e Sanxhakut (zyrë e hapur në nëntor 2023, në Novi Pazar-Pazari i Ri) e përshendeti në emër të Zyrës e të Shqiptarëve të Sanxhakut, Akademinë Përkujtimore Jubilare.

Skulptori i shquar, Isa Baliaj, Mjeshtër i Madh, foli në Akademinë Përkujtimore Jubilare si autor i veprës: “Memoriali për Epopenë historike të Koshares dhe Shtatoren e Bylbyl Hazir Breçanit, njëri nga 114 heronjtë e Koshares e të Kombit”, që do të ngrihet në Tropojë, në “Qytetin e Alpeve”, në rrugën qytetse me emrin e heroit dhe do të përurohet në prag të festës së Flamurit, në Nëntor 2024.

Të Ftuarit e Nderit, të pranishëm në këtë event, dëgjuan në sallen “Balsha” zërin origjinal të Heroit të Kombit, Sali Çekaj, një nga themeltarët e UÇK-së e drejtuesit e Epopesë së Koshares, mbajtur para bashkëatdhetarëve në mars 1998 në Shtutgard të Gjermanisë, si dhe sekuenca filmike origjinale nga ngjarje historike lavdimadhe e 9 prillit 1999 të Thyemjes së Kufirit sekullor Shqiptaro-Shqiptar në Kosharen legjendare, tuj këndue “Jam krenar se jam Shqiptar, Jam krenar se jam Kosovar”.

U paraqit edhe video-montazhi “Po vjen Bylbyl Breçani”, ku shfaqej heroi në rradhët e Brigadës 138 “Agim Ramadani”, në veprimtari luftarake të Epopesë së Koshares legjendare.

Akademinë Përkujtimore Jubilare e përshendetën me fjalë zemre dhe me këngët e tyre për heroin, si: këngtarja kombëtare Fatmira Breçani- Mjeshtër e Madhe, këngtari i shquar shqiptar, nga Presheva, Arian Agushi (Gold AG) dhe këngëtarja e mirënjohur Dava Gjergji nga Puka.

Këngtarja 7-vjeçare nga Tropoja, Amla Muçaj, artiste me të ardhme, recitoi poezinë me tri strofa “Heroi im, Bylbyl Breçani”.

Në emër të Familjes së Heroit të Epopesë së Koshares, Bylbyl Hazir Breçani, përshendeti me mirënjohje Adem Hazir Breçani, vllau i tij.

Në Akademinë Përkujtimore Jubilare (sipas traditës së “Gazeta e Alpeve”) u ndanë edhe disa Mirënjohje nga “Takimi i Madh i Tiranës, 2023” dhe “Takimi i Madh i Prishtinës, 2024”, si Çmimi i Madh “Nënë Tereza” për Shoqatën Kulturore Shqiptaro-Gjermane “Sali Çekaj” në Gjermani dhe për Shoqatën Humanitare Kulturore “Salih Çekaj” në Zvicër, si edhe për drejtuesit e tyre: Z. Osman Ferizi (Gjermani) dhe Z. Saim Tahiraj (Zicër); Çmimi i Lartë “Pjetër Bogdani” për veprimtarin e shquar atdhetar-humanitar-sportiv, Z. Bekë Osmonaj në Deçan-Pejë të Kosovës; “Mirënjohje” për Z. Safet Martinaj në Prishtinë për kontribute kulturore e humanitare,si dhe në marrrëdhëniet ndërshqiptare, ndërballkanike, e ato shqiptaro-amerikane; si dhe “Mirënjohje” edhe për disa personalitete të tjera.

Në përfundim të Akademisë Përkujtimore, në sallat “Balsha” dhe “Akerna” të “Tirana International Hotel & Confernce Centre” në Tiranë, pjesmarrësit bënë foto-kujtime, shkëmbyen biseda e adresa, etj. duke faleminderuar organizatorët, donatorët, personalitetet e larta të shquara, këngtarët vip, etj. dhe shprehur vlerësime të larta për nivelin e mirë të Akademisë të 13 majit 2024.

Ramiz LUSHAJ

Tiranë, 14 maj 2024

Ajet Delaj/

Shqiptarët duhet ti lajnë hesapet në kutinë e votimit me politikanët shqiptarë duke përfshirë edhe Edi Ramën. I bëj thirrje kryeministrit Rama që para se të realizojë takimin e radhës me diasporën në perëndim të kalojë ligjin në parlament për votën e diasporës nëse realisht e do dhe e respekton diasporën dhe kontributin e saj.

Dua të besoj se kryeministri Rama është i zgjuar mjaftueshëm për të kuptuar se kjo thirrje nuk është vetëm e imja por e krejt diasporës, qe shpreh rëndësinë që ka vota e diasporës në perafrimin e interesave të tërë shqiptarëve pavarësisht se ku jetojne me interesat kombetare të Shqipërisë e shqiptararve.

Interesat kombëtare të shqiptareve i kalojnë disa herë interesat e partive kështu që vota e diasporës është interes kombëtar. Politikanët shkojnë e vijnë por kombi mbetet.

Shpreh bindjen e plotë se nëse kryeministri Rama vijon turin me diasporën pa kaluar ligjin në parlament për votën e diasporës turi i tij do vijë në zbehje duke e shndërruar turin e tij në demagogji pa asnjë vlerë.

Diaspora e meriton voten për shumë arsye dhe dhenja e kësaj të drejte kërkon vetëm vullnet e fundja është detyrim kushtetues.

Mbajtja peng e votës se diasporës do i dëmtojë ne mënyrë të pakthyeshme pengmarrësit.

Z. Kryeministër të jeni të bindur se nëse organizoni zgjedhjet e 2025 pa votën e diasporës pushteti i dalë nga ato zgjedhje do jetë ilegjitim referuar Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë.

Nuk dua të shprehem per fatin e një pushteti legjitim qe uroj e besoj se nuk do vije kurre ajo dite qe Shqipëria te ketë pushtet ilegjitim. Shqiptarët nuk e meritojnë atë mallkim.