Nder individët e dalluar në mërgatën shqiptare në SHBA, bën pjesë edhe Xh.Zeneli i cili veçohet me publikimin e artikujve, eseve, analizave e vështrimeve në media të shkruara e elektronike në një periudhë prej tri dekadave. Deri me tash opinionit i është prezantuar me tre botime të veçanta; Diaspora dhe vendlindja(2011), Shqiptarët në Mal të Zi-popull i rrezikuar(2019) dhe Diskursi politik dhe kombëtar(2023).

Nail Draga

Si librat e mëparshëm edhe ky i fundit preokupim kryesor ka pozitën dhe statusin e shqiptarëve në Mal të Zi, si popull autokton dhe numërikisht i vogël në krahasim me popullsinë e përgjithshme ne këtë mjedis. Por, pavarësisht rrethanave shoqërore e politike në Mal të Zi, shqiptarët arriten të sfidojnë politikën e pushtetit duke mbijetuar, çështje e cila trajtohet nga autori në shumë aspekte në këtë botim.

Koha e ndryshimeve

Një qasje e tillë nga autori nuk ka si të jetë ndryshe sepse ai në një kohë të shkurtër nga viti 1990/1991 ishte deputet në parlamentin e parë pluralist në Mal të Zi, duke qenë përfaqësues autentik i shqiptarëve përmes LDMZ. Kemi të bëjmë me kohën e ndryshimeve të mëdha shoqërore e politike pas dështimit të ideologjisë komuniste e sistemit socialist edhe në Mal të Zi, përkatësisht në ish Jugosllavi.

Ndonëse në Mal të Zi ligjërisht u miratu pluralizmi politik, por të pushtetarët vazhdonte mentaliteti i kohës së monizmit, sepse pushtetin e kishte ajo parti që ishte më parë, por kësaj here me emër të ndryshuar, nga LKJ në PDS. Në parlamentin e parë pluralist në Mal të Zi i dalë nga zgjedhjet e mbajtura me 9 dhjetor 1990, shqiptarët u përfaqësuan me katër deputet si përfaqësues autentik të tyre. Dhe nga ata për të parën herë në parlament u dëgjua për kërkesat e shqiptarëve për barazi qytetare e kombëtare sipas standardëve ndërkombëtare, e jo sipas klisheve të kohës së monizmit.

Tema autentike

Artikujt e prezantuar në këtë botim përfshijnë përiudhen kohore prej vitit 2017-2021, duke ofruar të dhëna me interes për shqiptarët në hapësirën e tyre etnogjeografike. Në këtë koncept është koncipuar edhe libri të cilin autori e ka ndarë në gjashtë pjesë. Një veprim i tillë është i logjikshëm, sepse sëcili kapitull ka tema të cilat janë autentike për mjedisin përktatës.

Përmes vështrimeve e analizave, autori ofron të dhëna duke demaskuar politikën e pushtetetëve si në Mal të Zi, Kosovë, Shqipëri, Ulqin,duke përfunduar me mërgatën shqiptare në SHBA dhe me reflektime, që janë dëshmi e diskursit në mbrojtje të të drejtave të shqiptareve në Mal të Zi.

Mërgata e preokupuar për vendlindjen

Ndonëse i angazhuar në punën e përditshme, Xh.Zeneli nuk ka qenë statik, por ka përcjellur me kujdes rrethanat shoqërore e politike jo vetëm në vendlindje por edhe me gjerë në hapësirën etnogjeografike shqiptare. Çështjet e trajtuara nuk janë vetëm të dimensionit lokal por me gjerë, ku pozita dhe statusi i shqiptarëve janë çështje preokupuese edhe për mërgatën shqiptare, sepse me të drejtë është pritur që në pluralizëm të ndodhin ndryshime pozitive sipas standardëve ndërkombëtare.

Por, të gjithë jemi dëshmitarë se mentaliteti i kohës së monizmit ka infektuar skenën politike ku pasojat janë të pranishme edhe në pluralizëm. Edhe pse nuk mund të mohohen disa ndryshime, por ato ma së shumti janë kozmetike, sepse shqiptarët në Mal të Zi, kërkojnë barazi qytetare e kombëtare si kudo në vendet demokratike.

Pikërisht në lidhje mbi këtë çështje autori na ofron të dhëna me interes në lidhje me mërgatën shqiptare duke propozuar një program të veprimit të tyre në raport me trojet etnike shqiptare në Mal të Zi, si dhe t´iu mundësohet diasporës shqiptare votimi nga vendi i tyre i qendrimit dhe përfaqësimin e tyre jopolitik në kuvendet përkatëse në vendlindje. Nuk ka dilemë se një veprim i tillë do ta afronte mërgatën me vendlindjen, me mundësi reale të investimit dhe rikthimit të tyre në vendlindje.

Çështja shqiptare në Kongresin amerikan

Në lidhje mbi këtë çështje me interes janë të dhënat për Lidhjen Qytetare Shqiptaro-Amerikane(LQSHA) lidhur me të drejtat e shqiptarëve në Mal të Zi drejtuar nga presidenti i saj z.Joseph Dioguardi dhe znj.Shirley Dioguardi, këshilltare për çështje të Ballkanit. Ishte meritë e mërgimtarëve tanë në SHBA dhe LQSHA, së bashku më kongresmenin Tom Lantosh, që vizituan viset shqiptare në Mal të Zi në fillim të muajit gusht 2003, për tu njoftuar në mënyrë të drejtpërdrejt me pozitën dhe statusin e shqiptarëve në këtë mjedis. Po ashtu në sajë të angazhimit të LQSHA, në Kongresin Amerikan(Komisioni për të drejtat e njeriut, drejtuar nga Tom Lantosh, në Washington DC me 30 tetor 2003, është organizuar një seancë dëgjimore me temën “E ardhmja e shqiptarëve në Mal të Zi”,ku kanë kumtuar Sh.Dioguardi, Xh.Zeneli, N.Draga dhe A.Lajçaj.

Një organizim i tillë ishte i arsyeshëm, sepse pas zgjidhjes së çështjes së Kosovës, edhe ndaj shqiptarëve në Mal të Zi, duhej ngritur zërin për të njoftuar opinionin politik në SHBA, se shqiptarët kërkojnë të realizohet barazia qytetare e kombëtare sipas standardëve ndërkombëtare, ku roli i mërgatës sonë atje si më parë edhe tash ka një rol të veçantë.

Përfundim

Duke lexuar këtë libër del qartë se çështjet e trajtuara kërkojnë zgjidhje të drejt, por për diçka të tillë duhet të egzistojë vullneti politik i pushtetit. Në këtë aspekt përgjegjësi kanë edhe subjektet politike të shqiptarëve në Mal të Zi, që janë pjesë e qeverisë nga viti 1998, të cilët duhet të jenë këmbëngulës në kërkesat e ligjshme në lidhje me avancimin e pozitës dhe statusit të shqiptarëve në këtë mjedis.

Çdo hezitim në këtë drejtim nuk mund të arsyetohet me asgjë, sepse ata aty janë votuar e zgjedhur për të mbrojtur interesat e shqiptarëve e jo ato personale. Por, derisa pushteti heziton të ballafaqohet me kërkesat legale dhe të ligjshme të shqiptarëve, për barazi qytetare e kombëtare çështja shqiptare në Mal të Zi mbetet e hapur.

Pikërisht duke marrë parasysh këtë diskurs politik e kombëtar, nuk ka dilemë së autori do të vazhdojë me publikimin e artikujve të ndryshëm, që pa dilemë do të jenë pjesë e librit të radhës.

(Janar 2026)

Virgjil Kule/

Kudo në botë, te grupet shoqërore me civilizim të vonuar, bindjet fikse dhe paragjykimet janë primare.

Gjithçka që shohin e dëgjojnë u kalon nëpër një filtër të ngjeshur paragjykues, i cili përbëhet nga disa bindje të instaluara kuturu, në një kohë tashmë të largët. Nuk arsyetojnë për asnjë zhvillim të ri, pavarësisht se realiteti ulërin bindshëm. Është e kotë t’u japësh fakte… pranojnë vetëm opinione, të cilat i përtypin vetëm po të jenë sipas bindjeve të tyre të kalcifikuara. Të bardhën e bëjnë të zezë me lehtësi akrobatike. Nuk kanë ndërgjegje që t’i vrasë sado pak.

Në kokat e tyre funksionon një mekanizëm i çuditshëm që filtron gjithçka objektive për të lënë vetëm esencën e subjektivitetit. Madje me objektiven, me realen, me dinamikën e jetës nuk merren fare. Nuk thonë se nuk u intereson, por nuk janë në gjendje ta përpunojnë atë çka shohin e dëgjojnë. Sepse janë mësuar që të mos u besojnë as syve dhe as veshëve të tyre, janë mësuar të presin që përpunimin ta bëjë dikush tjetër, që gjykimin ta paketojë “kompetenti” dhe ata ta konsumojnë sipas rastit. Dhe “kompetentët” sharlatanë janë gjithfarëlloj: politikanë dinakë, historianë halucinantë, fat-thënësa misteriozë, doktorë adhamudianë, nacionalistë agresivë, zbulues enigmash, gënjeshtarë profesionistë, etj., etj.

Këta japin ushqimin e gatshëm, shpesh edhe nëpërmjet medias. Besohen verbërisht nga individët pa shtyllë kurrizore, që nuk i mobilizojnë kurrë shqisat personale për të abstraguar në mendim. I përdorin ato përgjithësisht vetëm për mbijetesë fizike: të nuhasin aroma, të shijojnë ushqime, të dallojnë zhurmat, të prekin gjëra materiale dhe të shikojnë se mos pengohen kur ecin rrugës. Madje shpesh i përdorin duke përjashtuar njëra-tjetrën. Kur dëgjojnë nuk nuhasin, kur flasin nuk dëgjojnë… Shqisat e tyre nuk bashkëveprojnë harmonikisht me njëra-tjetrën për të prodhuar mendim. Për pasojë, ato nuk çojnë dot mesazhe në sektorin e mendjes ku përpunohet arsyetimi. Porta atje është mbyllur me kohë.

Rrallëherë, nga porta e pasme, si vjedhurazi, marrin ndonjë furnizim nga jashtë, paketë të gatshme, por edhe këtë me kusht që të jetë sipas standardit të vjetër, të kohës kur është instaluar mekanizmi i tyre i të menduarit me ingranazhe bindjesh fikse. Mendja e tyre lubrifikohet vetëm me vaj sloganesh dhe vazhdon të xhirojë, në boshllëk të plotë!

Nga Keze Kozeta Zylo/

Le të votojmë Shpëtim Tim Qorraj, biri i dëshmorit të UÇK-së nga Kosova, 

Mustafë Qorraj.

Në restorantin “Cielo” me një dekor elegant dhe i njohur për ngjarje të veçanta, shqiptari nga Kosova Shpetim Tim Qorraj hapi fushaten per t’u zgjedhur në Parlamentin e Nju Jorkut.

Shpëtim Tim Qorraj, biri i dëshmorit të UÇK-së nga Kosova, Mustafë Qorraj është kandidat për në Asamblenë e shtetit të Nju Jorkut.  Në këto mjedise ishin personalitete të njohura shqiptare, shqiptarë të thjeshtë dhe lider në komunitet për ta mbështetur kandidaturën e tij. 

Në hapjen e fushatës ndodheshin Imam dhe Kapelan i NYPD-së Tahir Kukaj, Fitim Shabani, Anëtar i Komitetit Shtetëror për 63 AD, z. Dritan Gashi, z. Albert Salaj, z. Kastriot Blakaj, z. Fatmir Frank Sela, z. Hakim Budzaku, Aktivisti Belul Qoku, anëtarë të shoqatës “Kosova” dhe shumë pronarë biznesesh. të cilët me dashamirësinë më të madhe iu ndodhën pranë këtij biri të denjë të Diasporës dhe të Kosovës.  Në këtë fushatë kishte dhe shumë amerikanë që janë zgjedhësit e tij.  

Në ceremoni nderonte me pjesëmarrjen e tij Ansambleisti Charles Fall, i cili e prezantoi Tim Qorraj me plot kulturë dhe nderim.  Ai është Kryetar i Partisë Demokratike të Qarkut Richmond, ndihmës udhëheqës i shumices dhe përfaqëson Distriktin e 61-të të Asamblesë së Nju Jorkut dhe që mbulon Bregun Verior të Staten Island, ku ai ka banuar gjithë jetën e tij.

Cliff Hagen, Sekretar Ekzekutiv për Partinë Demokratike të Qarkut Richmond, Bianca Rajpersaud, Udheheqëse e Distriktit Femëror për 63 AD për Partinë Demokratike të Qarkut Richmond dhe Menaxhere e Fushatës për Tim for Assembly

John Bonavita, Anëtar i Komitetit Ekzekutiv për Partinë Demokratike të Qarkut Richmond dhe anëtar i ATU 726, Halle Vitaliano, Kryetare e Komitetit të Fushatës për Partinë Demokratike të Qarkut Richmond dhe Menaxhere e Mediave Sociale për Tim for Assembly, Mark Murphy, Udhëheqës Komuniteti dhe ish-kandidat për President të Qarkut SI

Prania, energjia dhe inkurajimi i tyre natyrisht që e frymëzojnë për të ecur më tej për të fituar zgjedhjet.

Motoja e kandidatit të ardhshëm është vendosja e komunitetit tonë në vend të parë dhe ndërtimin e një Distrikti të Asamblesë së 64-të më të sigurt, më të fortë dhe më të qëndrueshëm. 

Ne i urojme shumë suksese Z. Shpetim Tim Qorraj për të fituar zgjedhjet si Asambleist i shtetit të Nju Jorkut dhe ju ftojmë të jemi së bashku për ta mbështetur kandidaturën e tij. 

Nga fjala e kandidatit z. Shpetim Tim Qorraj në hapjen e fushatës për t’u zgjedhur në Parlamentin e Nju Jorkut

Mirëdita të gjithëve,

Faleminderit nga zemra për të qenit këtu sot. Faleminderit familjes time, miqve, ekipit tim të fushatës, udhëheqësve të komunitetit tonë, fqinjëve dhe çdo personi që erdhi për të mbështetur këtë moment. Prania juaj ka më shumë kuptim për mua sesa fjalët mund ta shpjegojnë.

Sot nuk është dita vetëm për një fushatë. Sot është për shpresë, mundësi, dhe besimin që njerëzit e zakonshëm mund të bëjnë gjëra të jashtëzakonshme kur punojmë së bashku.

Emri im është Tim Qorraj, dhe unë jam kandidat për anëtarin tuaj të ardhshëm të Asamblesë së Shtetit të Nju Jorkut për distriktin e 64-të.

Për ata prej jush që nuk më njohin, kam lindur në Kosovë, në një fshat të vogël të rrethuar nga njerëz të mrekullueshëm.

Jam rritur në kohë të vështira, në një vend të copëtuar nga lufta. Por edhe në ato ditë të vështira, jam rritur me vlera të forta si respekti, mirësia, puna e palodhur dhe dashuria për familjen dhe komunitetin.

Vetëm në moshën 13-vjeçare, e humba babanë tim gjatë luftës. Ai ishte luftëtar për liri dhe komandant, duke luftuar për njerëzit dhe tokën e tij për liri dhe demokraci.

Të humbësh babain në moshë të re ishte e vështirë, por në vend që të më thyente, më bëri më të fortë. Më mësoi se jeta është e çmuar dhe se duhet të përdorim kohën tonë për të bërë diçka të rëndësishme. Në vitin 2011, erdha në Shtetet e Bashkuara me një ëndërr, si shumë emigrantë para meje. Erdha me shpresë, pa para, por me vlera të forta dhe një vullnet të fortë për të punuar. Kur erdha për herë të parë në Amerikë, fillova në Bar Harbor, Maine, një shtet i madh me njerëz të mrekullueshëm dhe aty gjeta dashurinë. Takova gruan time, Kathleen, një bijë e US Marines dhe veteran i Vietnamit. Së bashku me gruan time ndërtuam një familje të bukur këtu në Staten Island. Jemi të bekuar me dy djem të mrekullueshëm, Ronan dhe Bren. Çdo ditë, kur i shikoj ata, më kujtohet pse punoj fort dhe pse vrapoj, për t’u dhënë atyre dhe të gjithë fëmijëve tanë një të ardhme më të mirë. Zemra ime ka qenë gjithmonë me komunitetin. Në Staten Island, veçanërisht brenda komunitetit shqiptar dhe më tej, kam punuar në shumë ngjarje, kam bashkuar njerëzit, kam mbështetur familjet, dhe ndërtoj ura midis kulturave, udhëheqësve dhe fqinjëve. Besoj thellësisht në unitet. Besoj se kur qëndrojmë së bashku, jemi më të fortë. Pra, pse po garoj? Po garoj sepse familjet punëtore meritojnë një zë të fortë. Po garoj sepse fqinjët tanë meritojnë të ndihen të sigurt në shtëpitë e tyre. • Forcat tona të zbatimit të ligjit kanë nevojë për mbështetjen tonë. Ata kanë nevojë për më shumë personel dhe mjete më të mira për të mbajtur komunitetet tona të sigurta, dhe unë do të luftoj dhe të avokoj për ta. Po garoj sepse fëmijët tanë meritojnë shkolla të shkëlqyera. Shkollat tona kanë nevojë për më shumë staf, më shumë hapësirë, dhe masa më të forta sigurie, duke përfshirë më shumë agjentë sigurie në shkolla. Unë do të luftoj për këtë. Po garoj sepse bizneset e vogla meritojnë mbështetje. Dhe po garoj sepse sistemet tona të transportit, arsimit dhe kujdesit shëndetësor duhet të funksionojnë për njerëzit.

Staten Island ka transportin publik më të ngadaltë dhe disa nga tarifat më të shtrenjta. Unë do të luftoj për transport publik më të mirë që të jetë më i shpejtë, më i besueshëm dhe më i përballueshëm.

Projekti i murit detar

Ne duhet të ecim përpara me projektin e murit detar për të mbrojtur lagjet tona. Familjet tona meritojnë të ndihen të sigurta, dhe nuk mund të lejojmë një tjetër katastrofë si Uragani Sandy të shkatërrojë shtëpitë, familjet dhe prona tona përsëri. Unë do të luftoj që kjo të bëhet realitet.

Dua të jem një lloj udhëheqësi që dëgjon, i cili ecën në rrugët e distriktit dhe njeh njerëzit me emër.

Një udhëheqës që punon me të gjithë, pa marrë parasysh partinë, për të arritur rezultate reale.

Distrikti i Asamblesë i 64 është plot me njerëz punëtorë, emigrantë, familje punëtore, të moshuar, veteranë dhe profesionistë të rinj, të gjithë me ëndrrat e tyre.

Ju meritoni një anëtar të asamblesë që kupton kuptimin e punës së vështirë, sepse asgjë nuk më është dhënë, që e di çfarë do të thotë të fillosh nga asgjëja, dhe që nuk e ka harruar asnjëherë prejardhjen e tij.

Kjo fushatë nuk bëhet fjalë për mua, bëhet fjalë për ne. Bëhet fjalë për familjet tona. Fëmijët tanë. Të ardhmen tonë. Ju kërkoj sot: mbështetni fushatën që do të sjellë ndryshim të vërtetë në komunitetin tonë. Bëhuni vullnetar. Dhuroni. Tregoni familjes dhe miqve tuaj që jetojnë në lagje të votojnë për dikë që i intereson mirëqenia e komunitetit tonë. Së bashku, mund të ndërtojmë një komunitet më të sigurt dhe më të fortë. Së bashku, mund të krijojmë mundësi. Së bashku, mund të bëjmë ndryshim të vërtetë. Faleminderit që besuat tek unë. Faleminderit që besuat tek ne. Dhe le të fillojmë punën. 

Zoti e bekoftë Shtetet e Bashkuara të Amerikës. 

Zoti e bekoftë qytetin tonë të madh. 

Zoti ju bekoftë të gjithëve!

25 Janar, 2026

Staten Island, New York

Përgatitur nga Rafael Floqi/

Një stuhi dimërore me përmasa historike ka përfshirë Shtetet e Bashkuara, duke shkaktuar kaos në transport, ndërprerje masive të energjisë elektrike dhe duke vënë në provë kapacitetet e emergjencës shtetërore dhe federale. Më shumë se 190 milionë njerëz në 37 shtete janë vendosur nën alarme dimërore, ndërsa temperaturat kanë rënë 10 deri në 40 gradë nën mesataren sezonale, duke krijuar një nga episodet më të ashpra të dimrit në dekada.

Paralizë në transport ajror dhe tokësor

Stuhia ka goditur rëndë transportin ajror, me mbi 11,800 fluturime të anuluara vetëm gjatë fundjavës dhe mijëra të tjera të vonuara. Aeroporte kyçe si Dallas–Fort Worth, Charlotte, Nashville, Oklahoma City dhe Boston janë përballur me ndërprerje masive. Kompanitë ajrore, përfshirë American Airlines, kanë pezulluar një numër rekord fluturimesh, ndërsa udhëtarët janë këshilluar të kontrollojnë vazhdimisht aplikacionet dhe njoftimet zyrtare për rimbursime dhe rirezervime.

Ligji amerikan detyron kompanitë ajrore të rimbursojnë plotësisht biletat e fluturimeve të anuluara, pavarësisht arsyes, edhe nëse biletat janë blerë si “jo të rimbursueshme”. Megjithatë, linjat ajrore nuk janë të detyruara të mbulojnë shpenzime për ushqim apo akomodim në raste moti ekstrem, pasi konsiderohet “ngjarje e pakontrollueshme”.

Në New Jersey, i gjithë shërbimi i transportit publik – autobusë, trena, metro të lehta dhe shërbimi për personat me aftësi të kufizuara – është pezulluar për arsye sigurie. Në shumë shtete, autoritetet kanë ulur kufijtë e shpejtësisë në autostrada, kanë ndaluar qarkullimin e kamionëve të rëndë dhe u kanë bërë thirrje qytetarëve të qëndrojnë në shtëpi.

Qytete të mëdha nën borë dhe akull

Nju Jorku dhe rajoni përreth po përballen me temperaturat më të ulëta të shumë viteve. Bashkia ka aktivizuar planin e emergjencës dimërore, duke pajisur mijëra kamionë të pastrimit të mbeturinave me plugje bore. Autoritetet kanë shpërndarë paraprakisht solucion kripe dhe kripë të thatë, ndërsa qytetarët mund të ndjekin në kohë reale lëvizjen e mjeteve të pastrimit të borës përmes platformës “PlowNYC”.

Në Columbus, Ohio, autoritetet kanë paralajmëruar se kjo stuhi mund të hyjë në pesë apo dhjetë stuhitë më të mëdha të historisë së qytetit, me reshje deri në 14 inç borë në vetëm 48 orë. Edhe me mobilizimin maksimal të mjeteve dhe personelit, bashkia ka pranuar se rrugët nuk do të mund të mbahen të pastra vazhdimisht.

Në Filadelfia, meteorologët kanë paralajmëruar një sasi “të jashtëzakonshme” reshjesh akulli (sleet), ekuivalente me disa inç shi të ngrirë, një fenomen veçanërisht i rrezikshëm për rrjetin elektrik dhe sigurinë rrugore.

Ndërprerje të energjisë dhe rrezik për infrastrukturën

Më shumë se 145 mijë familje dhe biznese kanë mbetur pa energji elektrike, kryesisht në Teksas, Luiziana, Nju Meksiko dhe shtetet jugore. Akulli i trashë mbi linjat elektrike dhe pemët ka shkaktuar rrëzime masive shtyllash, duke rritur frikën për ndërprerje shumëditore të energjisë, veçanërisht në Karolinën e Jugut dhe Virxhinia.

Guvernatorët në disa shtete kanë paralajmëruar hapur qytetarët se mund të mbeten pa energji, pa ujë dhe pa ngrohje për disa ditë, duke e cilësuar situatën si katastrofë potenciale. Qendrat e ngrohjes janë hapur në dhjetëra qytete për personat vulnerabël, të pastrehët dhe familjet pa ngrohje.

Gjendje emergjence dhe përgjigjja federale

Deri tani, 17 shtete dhe Distrikti i Kolumbias kanë shpallur gjendje emergjence. Presidenti Donald Trump ka miratuar deklarata emergjence federale për një sërë shtetesh, duke hapur rrugën për ndërhyrjen e FEMA-s dhe fondet federale për mbrojtje emergjente, pastrim, riparime dhe mbështetje logjistike.

Sekretarja e Sigurisë Kombëtare, Kristi Noem, ka theksuar se shtetet mbeten në vijën e parë të reagimit, ndërsa qeveria federale vepron si mbështetje. FEMA ka parapozicionuar furnizime, ekipe menaxhimi incidentesh dhe njësi kërkim-shpëtimi urbane, të gatshme për t’u dislokuar në zonat më të goditura.

Të ftohtë ekstrem: rrezik për jetën

Përveç borës dhe akullit, i ftohti ekstrem përbën kërcënimin më serioz. Rreth 151 milionë njerëz janë nën alarme për temperatura të ulëta, me ndjesi termike që zbresin deri në –30 dhe –50 gradë Fahrenheit në zonat veriore. Edhe qytete si Çikago, Uashington, Filadelfia, Dallasi dhe Bostoni po përjetojnë ndjesi termike nën zero, një rrezik i drejtpërdrejtë për shëndetin publik.

Meteorologët paralajmërojnë se ky do të jetë një episod i zgjatur të ftohti, me temperatura nën ngrirje që mund të zgjasin deri në 10 ditë në disa zona të verilindjes.

Jeta e përditshme nën presion

Dyqanet ushqimore në qytete si Nju Jorku janë përballur me rafte bosh, ndërsa qytetarët janë furnizuar me ushqime bazë, ujë, bateri dhe mjete ngrohjeje. Shërbimet e dërgesave ushqimore dhe pakove kanë paralajmëruar vonesa ose pezullime të përkohshme, ndërsa disa aplikacione kanë vendosur tarifa shtesë për mot të keq, që u kalojnë drejtpërdrejt shoferëve.

Në disa zona urbane, zjarre në ndërtesa banimi – të ndodhura pak para ose gjatë stuhisë – kanë lënë qindra persona pa strehë, duke shtuar presionin mbi shërbimet sociale dhe Kryqin e Kuq Amerikan.

Apel i përbashkët: Qëndroni në shtëpi

Mesazhi i përbashkët nga presidenti, guvernatorët, kryetarët e bashkive dhe shërbimet e emergjencës është i qartë: qëndroni në shtëpi, shmangni udhëtimet e panevojshme dhe ndiqni udhëzimet lokale. Autoritetet theksojnë se vetëm kështu ekipet e pastrimit, emergjencës dhe shpëtimit mund të punojnë në mënyrë efektive dhe të shpëtojnë jetë.

Kjo stuhi dimërore nuk është thjesht një episod i rëndë moti, por një test serioz për infrastrukturën, menaxhimin e emergjencave dhe solidaritetin shoqëror në Shtetet e Bashkuara. Ndikimet e saj pritet të ndihen edhe ditë, ndoshta javë, pas kalimit të reshjeve.

Dr. Afrim Shabani/

Le ta fillojmë me një pyetje të thjeshtë, por thellësisht filozofike: çfarë dëgjojmë, kur mendojmë se po dëgjojmë muzikë? A dëgjojmë vetëm tinguj të organizuar, apo dëgjojmë një vend, një kohë, një mënyrë jetese? Pikërisht këtu hyn në lojë koncepti i peizazhit tingullor – soundscape – një ide që na fton të mendojmë muzikën jo si një objekt të izoluar, por si një shfaqje kulturore e rrënjosur në hapësirë, histori dhe përvojë njerëzore.

Një peizazh tingullor lind nga tri elemente të pandashme: mjedisi ku prodhohet tingulli, vetë tingulli si material akustik dhe domethënia që komuniteti ia atribuon atij. Muzika, në këtë kuptim, nuk është vetëm art; ajo është dëshmi. Është një dokument i gjallë që udhëton nëpër male, fusha, qytete dhe epoka, duke lidhur hapësira të largëta dhe njerëz që ndoshta nuk janë takuar kurrë.

Merrni si shembull këngët e fytit nga Azia e Brendshme, të cilat për dekada me radhë u konsideruan lokale, madje periferike. Sot, ato dëgjohen në sallat më prestigjioze të botës, duke provuar se një peizazh tingullor nuk mbetet kurrë i mbyllur. Ai lëviz, transformohet dhe rinegociohet vazhdimisht, duke hyrë në dialog me teknologjinë, globalizimin dhe shijet e reja estetike.

Por le të afrohemi pak më pranë nesh.

Edhe muzika shqiptare është një peizazh tingullor i thellë dhe kompleks. Ajo nuk mund të kuptohet jashtë kontekstit të terrenit, gjuhës dhe jetës shoqërore që e ka prodhuar. Iso-polifonia e Jugut nuk është thjesht harmoni vokale; ajo është frymëmarrje kolektive, organizim social dhe filozofi bashkëjetese. Kënga epike e Veriut nuk është vetëm narrativë heroike; ajo është jehonë e maleve, e kullave, e dimrave të gjatë dhe e kodeve të nderit. Edhe këngët urbane të qyteteve shqiptare bartin brenda tyre ritmin e jetës qytetare, ndikimet osmane, mesdhetare dhe perëndimore, duke krijuar një identitet akustik të dallueshëm.

Në këtë kuptim, muzika shqiptare nuk është statike. Ajo ka udhëtuar me emigrantët, është regjistruar, është riformësuar dhe është kthyer sërish në atdhe në forma të reja. Peizazhi i saj tingullor është zgjeruar, por nuk është zhdukur. Përkundrazi, ai ka fituar shtresa të reja kuptimi.

Dhe kjo na çon në një përfundim të rëndësishëm: peizazhet tingullore nuk janë kurrë të ngrira në kohë. Ato janë gjithmonë në lëvizje. Ndryshojnë me teknologjinë, me migrimin, me mënyrën se si njerëzit dëgjojnë dhe interpretojnë botën përreth tyre. Por, edhe kur ndryshojnë, ato ruajnë një bërthamë identitare që i lidh me origjinën e tyre.

Si studiues, pedagogë apo thjesht dëgjues të vëmendshëm, detyra jonë nuk është vetëm të dëgjojmë tingullin, por të lexojmë peizazhin që ai përfaqëson. Sepse në fund të fundit, kur dëgjojmë muzikë, ne po dëgjojmë historinë e njerëzve që e kanë krijuar atë.

Dhe kjo, ndoshta, është forma më e thellë e dëgjimit.